II SAB/Lu 62/24

II SAB/Lu 62/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 540/25 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35 § 1, § 2, § 5, art. 36, art. 37 § 1 pkt 1, art. 61 § 3, art. 64 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie rozpoznania wniosku oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 16 listopada 2023 r. T. W. (dalej jako: skarżąca) wniosła skargę na bezczynność Wójta Gminy Niemce w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 18 września 2023 r. o opłacenie opieki – 30% kosztów gminnych. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 36 k.p.a., a także art. 35 § 1, 2, 3 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę, po wyjaśnieniu przedmiotu skargi, Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 18 września 2023 r., podnosząc m.in., że wniosek ten został pozostawiony bez rozpoznania pismem wydanym z up. Wójta Gminy Niemce z dnia 20 listopada 2023 r. Wyjaśniono również, że ponaglenie złożone w niniejszej sprawie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zostało uznane za nieuzasadnione postanowieniem z dnia 18 grudnia 2023 r. Ponadto Wójt Gminy Niemce podkreślił, że pismem z dnia 15 marca 2024 r. ponownie pozostawił podanie z dnia 18 września 2023 r. bez rozpoznania. To dwukrotne pozostawienie podania bez rozpoznania uzasadnione zostało olbrzymią ilością wniosków, ponagleń, skarg i innych pism, które składa skarżąca oraz jej mąż, w tym wielokrotnym składaniem wniosków o te same świadczenia.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, gdyż Wójt Gminy Niemce nie dopuścił się bezczynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 18 września 2023 r., w zakresie wskazanym w skardze, tj. obejmującym żądanie przyznania "świadczenia na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych" (treść wniosku, k. 4 akt adm).
Należy na wstępie przypomnieć, że w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bezczynność organu ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. w ramach tzw. instytucji sygnalizacji (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Analogicznie bezczynność organu pojmowana jest w orzecznictwie. Sądy wskazują, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ (podmiot zobowiązany) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy, z bezczynnością mamy do czynienia, gdy organ, bądź podmiot zobowiązany do podjęcia określonych czynności z zakresu administracji publicznej tego nie czyni (por. przykładowo wyrok NSA z 9 października 2018 r., I OSK 1987/18, CBOSA).
Dodatkowo należy wskazać, że rozpatrując skargę na bezczynność sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) musi uwzględniać stan istniejący w dacie orzekania.
Analiza przebiegu czynności udokumentowanych w aktach administracyjnych sprawy prowadzi w ocenie Sądu do wniosku, że organ nie pozostawał w bezczynności, ani też nie prowadził postępowania w sposób przewlekły.
Należy przypomnieć w tym miejscu, że w świetle z art. 35 § 1 k.p.a., sprawy, które nie wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego), gdyż mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ, powinny być załatwiane niezwłocznie, tzn. w najkrótszym możliwym terminie do wykonania wszystkich niezbędnych czynności procesowych. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, przez organ I instancji, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3). Do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych , okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Wniosek skarżącej o "świadczenia na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych" wpłynął do organu w dniu 18 września 2023 r. (prezentata z datą na wniosku, k. 4 akt adm.). Dzień ten wyznacza datę wszczęcia postępowania w sprawie (art. 61 § 3 k.p.a.). Już w dniu 22 września 2023 r. organ wystosował do strony pismo informujące m.in. o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 5 października 2023 r. W treści znajdowała się również informacja (wyciąg z przepisów) dotycząca podstaw przeprowadzenia wywiadu i skutków odmowy wyrażenia zgody na wywiad. Organ o terminie wywiadu poinformował również Komisariat Policji w Niemcach, wnioskując o asystę funkcjonariuszy policji w trakcie planowanego wywiadu środowiskowego (k. 7 akt. adm.). Jak wynika z notatki służbowej z dnia 6 października 2023 r. (k. 16 akt adm.), wywiad nie doszedł do skutku – posesja była zamknięta, nie udało się nawiązać kontaktu ani ze skarżącą, ani z jej mężem. Należy jednocześnie nadmienić, że skarżąca wiedziała o terminie przeprowadzenia wywiadu, odebrała zawiadomienie, przedłożyła w międzyczasie pismo procesowe z dnia 2 października 2023 r., wnosząc o wyłączenie pracowników socjalnych od prowadzenia sprawy oraz kwestionując potrzebę przeprowadzenia wywiadu. Organ w dniu 4 października 2023 r. wydał stosowne postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych, zaś w dniu 5 października 2023 r. skierował do strony zawiadomienie, w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., informujące m.in. o brakujących dokumentach potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania świadczeń, jak również możliwości wypowiedzenia się w sprawie i przedłożenia dowodów. Pismo zostało doręczone w dniu 6 października 2023 r. i tego samego dnia skarżąca złożyła odpowiedź, w której zakwestionowała działanie organu, jednocześnie nie przedłożyła żadnych dowodów i informacji odnoszących się do żądanych świadczeń z pomocy społecznej (k. 21 akt adm.). W dniu 13 października 2023 r. pracownik socjalny podjął kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu, również bezskuteczną, z tych samych przyczyn co poprzednio (notatka służbowa, k. 22 akt adm.). W dniu 18 października 2023 r. organ wystosował do skarżącej pismo w trybie art. 64 § 2 k.p.a., aby sprecyzowała podanie z dnia 18 września 2023 r. i wskazała, jakiej formy świadczenia oczekuje, równocześnie w odrębnym piśmie z tej samej daty poinformowano o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 18 listopada 2023 r. (k. 23 i 25 akt adm.). W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 23 października 2023 r. T. W. wyjaśniła, że zwraca się o przyznanie pieniędzy na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych zwykłych w wymiarze jak do 30 czerwca 2023 r. Pismem z dnia 20 listopada 2023 r. działając z up. Wójta Gminy Niemce Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania. Organ podkreślił, że pomimo podjętych czynności i prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz pisma strony z dnia 23 października 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia z dnia 18 września 2023 r. nie został sprecyzowany. Fakt ten stał się podstawą do pozostawienia podania bez rozpoznania.
Opisany tok czynności wskazuje w ocenie Sądu na bezzasadność zarzutu bezczynności organu lub przewlekłości w jego działaniu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej. Okoliczność rozpatrzenia wniosku w formie czynności materialno-technicznej określonej w art. 64 § 2 k.p.a. z uwagi na podjęte przez organ czynności procesowe w sprawie i brak sprecyzowania podania została oceniona przez skład orzekający pozytywnie. Uwzględniając konieczność wyznaczenia terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz okres oczekiwania na wypowiedzenie się strony oraz przedłożenie przez nią dowodów i dokumentów umożliwiających dokonanie oceny wniosku z dnia 18 września 2023 r., należy przyjąć, że organ nie uchybił terminowi załatwienia sprawy określonemu w art. 35 § 2 k.p.a. Przy tej ocenie trzeba brać pod uwagę fakt, że wspomniane okresy mieszczą się w zakresie regulowanym art. 35 § 5 k.p.a., jako okresy opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.
Sądowi z urzędu (z innych spraw już rozpoznanych lub aktualnie zawisłych) wiadome jest, że skarżąca oraz jej mąż inicjują dziesiątki postępowań przed organem pomoc społecznej, składając liczne wnioski o przyznanie świadczeń. W większości tych spraw pojawia się problem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, niezbędnego do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawców. Skarżąca, podobnie jak jej mąż, stoją na stanowisku, że przeprowadzenie aktualizacji wywiadu jest zbędne, że jest to jedynie element swoistej szykany stosowanej przez pracowników organu. Jest to postawa błędna, co tutejszy Sąd wyjaśniał w wielu orzeczeniach dotyczących skarg tych osób na decyzje w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (nowego lub aktualizacja poprzedniego) jest niezbędne w sprawach dotyczących świadczeń pomocy społecznej, co wynika wprost z przepisów ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, ze zm.; dalej jako: u.p.s.). Zgodnie z art. 107 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej
i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 (ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy (ust. 4). Rolę wywiadu podkreśla sankcja wyrażona w art. 107 ust. 4a u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Problem ten ma również istotne znaczenie w kontekście rozpoznawanej sprawy – brak koniecznej współpracy z organem pomocowym prowadzi do niepotrzebnego przedłużania postępowania, co z kolei generuje kolejne skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W ten sposób skarżąca popada swymi działaniami w sprzeczność – brakiem współpracy sama niepotrzebnie przedłuża postępowanie, a następnie stawia organowi zarzut bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie negując prawa skarżącej do poszukiwania ochrony prawnej, również na drodze sądowej, nie sposób nie dostrzegać powyższego mechanizmu, niepotrzebnie generującego kolejne spory sądowe. Skoro skarżąca regularnie ubiega się o liczne świadczenia z pomocy społecznej, musi akceptować ustawowe przesłanki oraz tryb ich przyznawania. Wywiad środowiskowy (jego aktualizacja) nie jest szykaną ze strony organów, organy mają ustawowy obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowe, względnie jego aktualizacji, co wynika wprost z przytoczonych wyżej regulacji. To nie opieszałość ze strony organu w podejmowaniu czynności procesowych, ale próby przeprowadzenia koniecznego wywiadu oraz oczekiwanie na wypowiedzenie się i złożenie niezbędnej dokumentacji przez skarżącą, spowodowało że czas rozpatrywania sprawy wyniósł dwa miesiące. Uwzględniając treść art. 35 § 5 k.p.a., nie można postawić skutecznie organowi zarzutu przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy.
Dodatkowo konieczne jest podniesienie, że organ mógł mieć uzasadnione wątpliwości, co do treści żądania zawartego w podaniu z dnia 18 września 2023 r., a zdawkowe, chaotyczne i napastliwe w swym tonie pisma kierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach nie pozwalały na wyjaśnienie występujących wątpliwości. Należy zauważyć, co wiadome jest tut. Sądowi z urzędu (np.: sprawy o sygn. akt II SA/Lu 606/23, czy II SA/Lu 25/24, wyroki dostępne w CBOSA), że skarżąca decyzją z dnia 16 listopada 2022 r. znak: OPS.4523.770.2022, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Niemce miała przyznane częściowo odpłatnie prawo do świadczenia niepieniężnego w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych w miejscu zamieszkania, w wymiarze: 10 godzin miesięcznie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od 30 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Ponadto w dniu 16 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła wniosek o zmianę decyzji przyznającej jej specjalistyczne usługi opiekuńcze, a postępowanie w tym zakresie prowadzone było do 16 października 2023 r., kiedy to organ wydał decyzję w sprawie.
Skarżąca w podaniu z dnia 18 września 2023 r., którego pozostawienie bez rozpoznania stało się przedmiotem niniejszej skargi na bezczynności i przewlekłe prowadzenie postępowania, powoływała się na decyzję SKO w Lublinie z dnia 11 września 2023 r. znak: SKO.41/4777/OS/2023, na podstawie której uchylono decyzję Wójta z dnia 24 lipca 2023 r. w sprawie usług opiekuńczych. Akta sprawy dotyczącej usług opiekuńczych, która toczyła się przed organami administracji na wniosek skarżącej z dnia 24 maja 2023 r. (fakty znane z urzędu Sądowi – sygn. akt II SA/Lu 63/24, CBOSA) zostały przekazane do OPS w Niemcach w dniu 15 września 2023 r. i stały się przedmiotem dalszego postępowania zakończonego decyzją z dnia 18 kwietnia 2024 r. znak: OPS-PS.4530.11.2024. W trakcie trwania postępowania wyjaśniającego związanego z podaniem skarżącej z dnia 18 września 2023 r. Wójt Gminy Niemce prowadził co najmniej dwa postępowania w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Wniesienie kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia obejmującego ten sam przedmiot (usługi opiekuńcze) mogło rodzić uzasadnione wątpliwości w zakresie woli strony i zostać uznane jako brak formalny podania. Próby wyjaśnienia żądania zawartego w podaniu z dnia 18 września 2023 r. z uwagi na brak współdziałania skarżącej nie odniosły spodziewanego przez organ skutku. Dlatego też pozostawienie podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w tym konkretnym stanie faktycznym i układzie procesowym, a także działaniu strony noszącym znamiona nadużycia prawa, należało ocenić pozytywnie. Okoliczność, że organ ponownie, pismem z dnia 15 marca 2024 r. pozostawił wniosek skarżącej z dnia 18 września 2023 r. bez rozpoznania nie miała żadnego wpływu na ocenę legalności działania organu. Właściwe jest przy tym podkreślenie, że sprecyzowanie podania jest obowiązkiem strony, a odpowiedź na wezwanie wystosowane w trybie art. 64 § 2 k.p.a., która w dalszym ciągu jest niejasna nie może być uznana za prawidłowe uzupełnienie braków formalnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.