II SAB/Lu 54/25

II SAB/Lu 54/25 - Postanowienie WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 4, art. 58 par. 1 pkt 1, art. 58 par. 1 pkt 6, art. 149 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 101a ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 733
art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2, art. 4, art. 5 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na bezczynność Wójta Gminy Trawniki w sprawie wpisu do gminnej ewidencji przydomowych oczyszczalni ścieków postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 7 kwietnia 2025 r. (data wpływu do organu) B. M. (dalej jako: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Wójta Gminy "w związku ze złożonym zgłoszeniem z 30.08.2024 r. o wpisanie do gminnej ewidencji przydomowej oczyszczalni ścieków w S. K. [...] gm. T., usytuowanej na działce nr ew. [...]". Druga część skargi dotyczyła odrzucenia wniosku w sprawie dofinansowania kosztów inwestycji z zakresu ochrony środowiska i została przekazana zgodnie z właściwością do Wydziału I WSA w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 240/25).
W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej. Organ potwierdził, że skarżący złożył w dniu 30 sierpnia 2024 r. wniosek o wpis do ewidencji przydomowych oczyszczalni ścieków i od tego dnia w tej ewidencji figuruje. Zgłoszenia nie są weryfikowane pod kątem technicznym, w miejscu budowy urządzenia, jednak w ocenie Wójta skarżący wprowadził organ w błąd, gdyż urządzenie, które wykonał w sposób oczywisty nie jest przydomową oczyszczalnią ścieków, lecz szczelnym zbiornikiem bezodpływowym (szambem). Wpis do ewidencji zostanie zastąpiony wpisem zgodnym z rzeczywistością. Wójt podniósł także, że czynność wpisu nie należy do kategorii spraw, na które mogą być wnoszone skargi do sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu ze względu na to, że jest niedopuszczalna – przedmiot sprawy nie leży w zakresie właściwości sądu administracyjnego.
Działalność sądów administracyjnych polega na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności z prawem działań administracji publicznej (art. 184 Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo
o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2024 r., poz. 1267; art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądu są określone
w art. 3 § 2 p.p.s.a. lub przepisach odrębnych przejawy (formy) działalności organów administracji publicznej, w tym m.in. postanowienia wydawane w toku postępowania administracyjnego, ale wyłącznie te, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2). Art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. pozwala również na zaskarżenie bezczynności lub przewlekłości postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej, jeśli miał on zająć stanowisko w jednej z form prawnych określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Ponadto ustawodawca przewidział również możliwość zaskarżenia bezczynności lub przewlekle prowadzonego postępowania w sprawach dotyczących innych iż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych
w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.).
Z powyższych regulacji wynika, że skarga na bezczynność jest dopuszczalna wówczas, gdy żądane przez skarżącego działanie miałoby przybrać formę decyzji administracyjnej; postanowienia, na które służy zażalenie, kończącego postępowanie lub rozstrzygającego sprawę co do istoty; innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających
z przepisów prawa; innych aktów lub czynności podejmowanych w ramach ogólnego postępowania administracyjnego lub postępowania podatkowego.
Akty lub czynności, inne niż decyzje lub postanowienia, aby mogły być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., muszą dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, oznacza to, że musi istnieć ścisły związek pomiędzy ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku) wynikającego z przepisu prawa (por. J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, 7. wyd, Warszawa 2021, s. 75 oraz powoływane tam orzecznictwo). Innymi słowy, akt lub czynność musi opierać się na takich przepisach, z których podmiot wnoszący skargę może wywodzić jakieś konkretne uprawnienia lub obowiązki. Jeśli takiego związku nie da się wykazać – z przepisów stanowiących podstawę czynności (aktu) nie wynikają dla danego podmiotu żadne uprawnienia lub obowiązki, nie ma możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego na tego rodzaju czynność albo akt.
W przypadku organów gminy możliwość wniesienia skargi na bezczynność wynika także z art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1465, ze zm.; dalej jako: u.s.g.], zgodnie z którym przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. Uwzględniając treść obydwu przepisów: skargę do sądu administracyjnego może wnieść również każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone na skutek niewykonywania przez organ gminy czynności nakazanych prawem. Podstawowym warunkiem dopuszczalności skargi jest jednak wykazanie naruszenia prawa, co oznacza, że domniemana bezczynność organu gminy musi wywoływać skutki w sferze prawnej osoby wnoszącej skargę. W przypadku, gdy zaniechanie organu gminy nie wywołuje żadnych skutków prawnych dla wnoszącego skargę, skarga będzie niedopuszczalna.
Treść skargi w rozpoznawanej sprawie wskazuje, że domniemana bezczynność miałaby odnosić się według skarżącego do wpisania wykonanego przez niego urządzenia do gminnej ewidencji przydomowych oczyszczalni ścieków. Zgłoszenie skarżącego zostało dołączone do akt administracyjnych sprawy. Zdaniem Wójta, zgłoszenie, skutkujące wpisaniem urządzenia do ewidencji, jest niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, gdyż skarżący wykonał na swojej działce zbiornik bezodpływowy (szambo), a nie przydomową oczyszczalnię ścieków. W konsekwencji zdaniem organu konieczna będzie zmiana wpisu w ewidencji. Ta merytoryczna kwestia (prawidłowość wpisu) pozostaje jednak bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, z uwagi na zasadniczą niedopuszczalność skargi.
Zagadnienia prowadzenia gminnej ewidencji, której dotyczy sprawa są uregulowane, w sposób bardzo szczątkowy, w przepisach ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (aktualnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 733; dalej jako: u.c.p.g.). Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2 u.c.p.g., gminy prowadzą, w formie umożliwiającej przekazywanie informacji w postaci elektronicznej, ewidencję: zbiorników bezodpływowych w celu kontroli częstotliwości ich opróżniania oraz w celu opracowania planu rozwoju sieci kanalizacyjnej oraz przydomowych oczyszczalni ścieków w celu kontroli częstotliwości i sposobu pozbywania się komunalnych osadów ściekowych oraz w celu opracowania planu rozwoju sieci kanalizacyjnej. Ustawa nie zawiera żadnych innych regulacji dotyczących trybu postępowania w sprawie wpisu do ewidencji. Żadnych regulacji w tym przedmiocie nie zawierają również akty prawa miejscowego wydawane na podstawie upoważnień zawartych w ustawie, w szczególności uchwały w sprawie regulaminów utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, uchwalane na podstawie art. 4 u.c.p.g.
Wpis do ewidencji, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.c.p.g. ma zatem charakter czynności wyłącznie technicznej, nie jest to z pewnością ani decyzja, ani postanowienie, ani inny akt administracyjny. W ocenie Sądu czynności tej nie można również zakwalifikować jako innej czynności z zakresu prawa administracyjnego, dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., gdyż z samym wpisem do ewidencji nie wiążą się żadne uprawnienia, ani obowiązki właściciela nieruchomości.
Ustawa oraz regulaminy określają obowiązki ciążące na właścicielach nieruchomości nieskanalizowanych (wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe albo przydomowe oczyszczalnie ścieków – obowiązek wyposażenia nieruchomości nieskanalizowanej w takie urządzenie nakłada na właściciela art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g.). Obowiązki te sprowadzają się do wywozu nieczystości ciekłych ze zbiorników bezodpływowych albo wywozu nieczystości z osadników z instalacji przydomowych oczyszczalni ścieków, z częstotliwością określoną w regulaminach, stanowiących obowiązujące źródło prawa jako akty prawa miejscowego oraz do korzystania w tym zakresie z usług przedsiębiorców posiadających stosowne zezwolenia na prowadzenie działalności w tym zakresie (art. 4 ust. 2 pkt 3, art. 5 ust. 1 pkt 3a i 3b, art. 6 u.c.p.g.; § 14 ust. 2 uchwały nr XXXIX/293/2023 Rady Gminy T. z dnia 17 maja 2023 r. w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy T.; Dz. Urz. Woj. Lub. z 2023 r., poz. 3593).
Wszystkie powyższe obowiązki wynikają z własności nieruchomości
i znajdujących się na niej urządzeń w postaci zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków. Ich źródłem są przepisy ustawy, doprecyzowywane przepisami aktów prawa miejscowego. Obowiązki te w żaden sposób nie są powiązane z wpisem do ewidencji prowadzonej przez organ gminy – ciążą na właścicielu niezależnie od tego, czy urządzenie zostało wpisane do gminnej ewidencji, czy też nie. Z załączonego do akt sprawy formularza zgłoszenia wynika, że wskazano w nim na obowiązek właściciela (użytkownika) nieruchomości do zgłoszenia faktu wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Żaden obwiązujący przepis prawa nie nakłada jednak na właściciela obowiązku uzyskania wpisu w ewidencji, przeciwnie, obowiązek prowadzenia ewidencji ciąży wyłącznie na organach gminy (art. 3 ust. 3 u.c.p.g.). Ewidencja stanowi narzędzie do realizacji nałożonych na organy gminy obowiązków sprawozdawczych, dotyczących gospodarowania nieczystościami ciekłymi (art. 3 ust. 5 u.c.p.g.). Uwzględniając wreszcie regulacje prawno-karne zawarte w ustawie – sankcją karną objęte jest naruszenie obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 lub 1a, a zatem – w zakresie istotnym dla sprawy – naruszenie obowiązków w zakresie gromadzenia nieczystości ciekłych oraz pozbywania się ich w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. Brak złożenia wniosku o wpis urządzenia do ewidencji nie jest w żaden sposób sankcjonowany prawnie.
Potencjalne zaniechanie Wójta w zakresie wpisu zbiornika lub oczyszczalni do ewidencji nie miało żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącego, w szczególności na jego prawa czy obowiązki wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku. Wpływu ewentualnego zaniechania Wójta w zakresie wpisu do ewidencji na sytuację prawną skarżącego nie sposób również upatrywać w związku z ubieganiem się przez skarżącego o dotację celową na dofinansowanie kosztów inwestycji z zakresu ochrony środowiska w postaci budowy przydomowej oczyszczalni ścieków (wspomniana wyżej odrębna sprawa, zarejestrowana pod sygn. I SA/Lu 240/25). Przyznanie dotacji celowej nie jest w żaden sposób uwarunkowane treścią wpisów w ewidencji prowadzonej przez Wójta na podstawie art. 3 ust. 3 u.c.p.g., w szczególności, nie ma wymogu przedłożenia żądnego zaświadczenia z ewidencji, nie jest przewidziana również żadna procedura weryfikacji zgodności wniosku z treścią ewidencji, przesłanki przyznania dotacji wiążą się wyłącznie z faktem realizacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami, inwestycji w postaci przydomowej oczyszczalni ścieków (zob. Regulamin stanowiący załącznik do uchwały nr XL/306/2023 Rady Gminy Trawniki z dnia 23 czerwca 2023 r. w sprawie przyjęcia regulaminu udzielania z budżetu gminy dotacji celowej na dofinansowanie kosztów inwestycji z zakresu ochrony środowiska związanych z budową przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy T.; Dz. Urz. Woj. Lub. z 2023 r., poz. 4272).
Konkludując: wszelkie obowiązki związane z prowadzeniem ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków ciążą na organach gminy, obowiązki właściciela nieruchomości wynikają z posiadania tych urządzeń, a nie z wpisów do ewidencji, potencjalne sankcje prawne nakładane na właściciela nie mają związku z prowadzoną ewidencją. W tej sytuacji wpis do ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków lub brak tego wpisu nie wywołuje dla właściciela nieruchomości żadnych konsekwencji mających wpływ na jego prawa lub obowiązki o charakterze administracyjno-prawnym. Skoro tak, to czynność wpisu do ewidencji nie może być uznana za inny akt lub czynność, podlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem wykluczona jest również możliwość wniesienia skargi na bezczynność organu gminy w tym zakresie (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Skoro ewentualne zaniechanie wpisu do ewidencji przez organ gminy nie wywołuje dla właściciela nieruchomości konsekwencji prawnych, nie jest w stanie naruszyć jego interesu prawnego, nie jest zatem również dopuszczalna skarga na bezczynność organu w trybie art. 101a u.s.g.
Skarga w przedmiocie nie mieszczącym się w zakresie kognicji sądu administracyjnego podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że nawet gdyby przyjąć stanowisko przeciwne, dopuszczające możliwość wniesienia skargi na bezczynność organu gminy w sprawie wpisu do ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków (na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), skarga w rozpoznawanej sprawie i tak podlegałaby odrzuceniu (na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) z dwóch powodów.
Po pierwsze, zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W rozpoznawanej sprawie przed wniesieniem skargi skarżący nie wystąpił z ponagleniem do Wójta w przedmiocie wpisu do ewidencji.
Po drugie, jak wynika z odpowiedzi na skargę, zgłoszenie skarżącego z 29 sierpnia 2024 r. zostało przyjęte i w ewidencji prowadzonej przez Wójta wpisano przydomową oczyszczalnię ścieków, zgodnie z deklaracją skarżącego (kwestia prawidłowości wpisu – zgodności zgłoszenia z rzeczywistością, nie podlega weryfikacji sądu w rozpoznawanej sprawie), a zatem potencjalny stan bezczynności ustał jeszcze przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego.
Problem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania już po wydaniu aktu w postępowaniu, którego dotyczy skarga, był przedmiotem analizy w dwóch uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z 22 czerwca 2020 r. (II OPS 5/19), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Z kolei w uchwale z 7 marca 2022 r. (II OPS 1/21), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujące stanowisko: "Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Istota argumentacji w uzasadnieniach obydwu uchwał opiera się na podstawowej tezie, że wydanie aktu kończącego ostatecznie postępowanie administracyjne skutkuje ustaniem stanu bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jeżeli w dacie wniesienia skargi stan bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania ustał, brak jest przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, co uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania i skutkuje odrzuceniem skargi.
W ocenie Sądu pogląd ten należy stosować odpowiednio również do sytuacji, gdy właściwą formą działania jest inny niż decyzja czy postanowienie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej (por. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). W takiej sytuacji podjęcie czynności lub wydanie aktu przed wniesienie skargi na bezczynność, skutkuje niedopuszczalnością tej skargi.
W świetle powyższych argumentów, skarga w rozpoznawanej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 6 p.p.s.a.