II SAB/WR 318/24

II SAB/Wr 318/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /sprawozdawca/
Halina Filipowicz-Kremis /przewodniczący/
Malwina Jaworska-Wołyniak
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par. 1 pkt 1, 3, art. 149 par. 2, art. 154 par. 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 35, art, 36, art, 37 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. N. na przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłości; II. stwierdza, że przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Dolnośląskiego do wydania aktu albo dokonania czynności w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 8000 zł (słownie: osiem tysięcy złotych); V. dalej idącą skargę oddala; VI. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
L. K. złożył w dniu 30 grudnia 2008 r. (data nadania w placówce pocztowej) wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. Wojewoda Dolnośląski (dalej: Wojewoda, organ) poinformował stronę, że wniosek zostanie rozpoznany do dnia do 31 grudnia 2013 r.
Następnie Wojewoda zawiadomił w dniu 29 listopada 2013 r. stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego. Jednocześnie organ wydał postanowienie, w którym poinformował, że sprawa zostanie załatwiona do dnia 30 czerwca 2015 r.
W dniu 22 grudniu 2015 r. Wojewoda wystąpił z zapytaniem do Urzędu Stanu Cywilnego we W., czy został zgłoszony fakt zgonu L. K., a także o podanie danych osoby, która zgłosiła zgon.
Pismem z dnia 18 lutego 2016 r. K. N. wskazała, że jest spadkobierczynią J. K. Wskazano także, że brat L. K. zmarł oraz poproszono o udzielnie informacji w sprawie.
Organ postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. zawiesił postępowanie administracyjne. Jednocześnie wezwano osoby zainteresowane do przełożenia oryginału postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym L. K.
Następnie sporządzono notatkę służbowa z dnia 22 listopada 2017 r., dotyczącą poinformowania jednej ze stron o konieczności przedłożenia dokumentów spadkowych.
P. P., pismem z dnia 16 lutego 2018 r. przedłożył oryginał postanowienia Sądu Rejonowego w W.(1) I Wydziału Cywilnego z dnia 5 stycznia 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...]. W wymienionym postanowieniu stwierdzono, że spadek po L. K. nabył na podstawie testamentu notarialnego z dnia 14 maja 2008 r. w całości wnuk P. P.
W dniu 13 czerwca 2018 r. ustalono dane na podstawie Bazy Centralnej Ewidencji Ludności. Ustalono dane stron postępowania, z czego sporządzono notatkę służbową.
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r. Wojewoda podjął zawieszone postępowanie administracyjne.
W dniu 29 lipca 2022 r. sporządzono notatkę, dotyczącą sprawdzenia, czy P. P. i K. N. żyją oraz jaki jest ich adres zamieszkania.
Następnie pismem z dnia 5 sierpnia 2022 r. poinformowano K. N. o toczącym się postępowaniu z wniosku L. K. oraz, że jeżeli jest ona spadkobierczynią po J. K. przysługuje jej prawo wstąpienia do postępowania.
Pismem z dnia 10 sierpnia 2022 r. K. N. wyraziła chęć uczestnictwa w postępowaniu.
W dniu 17 maja 2023 r. dokonano sprawdzenia, czy określone osoby żyją i jaki jest ich adres zamieszania.
Pismem z dnia 30 maja 2023 r. Wojewoda zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w W.(1) z prośbą o informację, czy został zgłoszony zgon K. N. W odpowiedzi na to pismo Urząd Stanu Cywilnego w W.(1) pismem z dnia 9 czerwca 2023 roku przekazał akt zgonu K. N. oraz informację, że to J. N. zgłosił zgon.
Postanowieniem z dnia 13 września 2023 r. organ ponownie zawiesił postępowanie, w związku z informacją o zgonie K. N. oraz wezwano osoby zainteresowane do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej K. N.
Pismem z dnia 26 września 2023 r. skarżący przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego w W.(1) z dnia 4 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt [...], z którego wynika, że nabył spadek po K. N. na podstawie testamentu.
Następnie pismem z dnia 10 listopada 2023 r. organ wezwał strony do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym dowodu potwierdzającego pierwsze miejsce zamieszkania po przybyciu na terytorium RP J. K. Jednocześnie organ wydał postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania.
W dniu 13 lutego 2024 r. do organu wpłynęło ponaglenie skarżącego. Następnie w dniu 6 marca 2024 r. do Wojewody wpłynęła skarga na przewlekłość prowadzonego postępowania.
Pełnomocnik skarżącego zarzucił Wojewodzie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 35 § 1-3 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do nierozpoznania sprawy przez organ bez zbędnej zwłoki, tj. bez zachowania ustawowych terminów oraz bez informowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Jednocześnie wniósł o: 1/ stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie, 2/ stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3/ wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, 4/ przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości, 5/ orzeczenie przez Sąd o istnieniu prawa do wypłaty rekompensaty, jeżeli Sąd uzna, że pozwala na to charakter sprawy. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał na podstawie przywołanych przepisów oraz orzeczeń sądowych, że wieloletnia zwłoka organu nie znajduje uzasadnienia, wobec czego w sprawie mamy do czynienia z przewlekłością stanowiącą rażące naruszenie prawa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i poinformował, że po uzupełnieniu braków wniosku, lub po upływie wyznaczonego terminu do ich uzupełnienia organ prowadzący postępowanie podejmie kolejne czynności mające na celu zakończenie sprawy w drodze stosownej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako: p. p. s. a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 8 ustawy p. p. s. a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na, między innymi, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4.
Mając na względzie, że wniosek strony skarżącej pochodzi z dnia 30 grudnia 2008 r. (data nadania), to jako podstawę prawną oceny działań organu należy przyjąć przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu odpowiednim dla tej daty (t. jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a.
Materialnoprawne tło sprawy kreuje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418). Według art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy kompetencją do potwierdzenia prawa do rekompensaty dysponuje właściwy wojewoda, w formie decyzji.
Po wpłynięciu wniosku wojewoda: 1) zawiadamia właściwe, wskazane w ustawie podmioty (art. 5 ust. 4 ustawy), 2) dokonuje oceny spełnienia wymogów ustawowych na podstawie określonych dowodów i oświadczeń, przy czym pozytywna ocena następuje w formie postanowienia, zaś niespełnienie wymogów stwierdza się w formie decyzji (art. 7 ust. 1 i 2). Jeżeli wniosek nie spełnia wskazanych w ustawie wymogów, wojewoda wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania.
Formą prawną załatwienia sprawy dotyczącej prawa do rekompensaty jest decyzja wojewody, albo potwierdzająca prawo do rekompensaty, albo odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Przepisy ustawy nie wskazują szczególnych terminów załatwiania spraw, tak więc zastosowanie w tym zakresie znajdują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Artykuł 35§1 ustawy k. p. a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W kolejnych przepisach następuje sprecyzowanie wyrażenia "bez zbędnej zwłoki", poprzez wskazanie, że:
1) niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza organ (art. 35 §2 k. p. a.)
2) nie później niż w ciągu miesiąca od dnia wszczęcia postępowania – powinny być załatwiane sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego (art. 35 §3)
3) nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania – powinny być załatwiane sprawy szczególnie skomplikowane (art. 35 §3).
Przepis art. 36§1 k. p. a. zobowiązuje organ do zawiadomienia stron o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, z podaniem przyczyn zwłoki, wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy.
Jeżeli organ nie wywiązuje się z terminów na załatwienia sprawy, stronie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Zażalenie jest takim środkiem prawnym służącym stronie postępowania administracyjnego, które ma dyscyplinować organ w zakresie ograniczenia jego nieterminowości. Strona, zgodnie z art. 37§1 k. p. a. ma prawo wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k. p. a. lub ustalonym w myśl art. 36 k. p. a. Strona, wnosząc zażalenie, wyczerpuje środki zaskarżenia, co stanowi przesłankę dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania (art. 52 § 2 p. p. s. a.).
W czasie adekwatnym dla daty złożenia wniosku sytuację niedotrzymania przez organ terminów z art. 35 k. p. a. ustawodawca określał jako niezałatwienie sprawy w terminie.
Na marginesie Sąd chce zaznaczyć, że chociaż ówczesne prawodawstwo postępowania administracyjnego nie formułowało prawnych określeń bezczynności i przewlekłości, to wykładnia historyczna i funkcjonalna pozwala zestawić niezałatwienie sprawy w terminie (określenie używane w k. p. a. w dacie wszczęcia postępowania), a aktualnymi dla obecnego kształtu k. p. a. pojęciami prawnymi bezczynności i przewlekłości.
Z tej przyczyny obecna definicja bezczynności (nie załatwiono sprawy w terminie) oraz przewlekłości (postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne dla załatwienia sprawy) z obowiązującego art. 37§1 pkt 1 i 2 k. p. a. jest opisem tego samego patologicznego zjawiska administracyjnego, którym jest niezałatwienie sprawy w terminie, w brzmieniu k. p. a. z daty złożenia wniosku o rekompensatę.
Niezałatwienie sprawy w terminie obejmuje sytuacje zarówno takie, gdy organ nie zmieścił się w ustawowym czasie dla załatwienia sprawy, ale także takie, gdy postępowanie prowadzone jest dłużej, niż potrzeba.
Zdaniem Sądu taka interpretacja jest uzasadniona obecnością w tekście k. p. a. już w dacie złożenia wniosku przez skarżącego, takich zasad ogólnych, jak zasada szybkości z art. 12, nakazująca organom działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia oraz zasada zaufania wysłowiona w art. 8 k. p. a. W ocenie Sądu naruszeniem zasady zaufania obywatela do organu jest taki stan rzeczy, gdy organ nie działa w sposób wystarczająco skoncentrowany na sprawie, nie jest w stanie należycie usprawiedliwić przerw w swoim działaniu. Organ nie działa szybko, skoro okresy pomiędzy poszczególnymi czynnościami są nadto długie, i nie ma na to żadnego logicznego wytłumaczenia.
Z tego powodu, chociaż Sąd widzi zmianę stanu prawnego, to jednocześnie zauważa ewolucję przepisów prawnych dyscyplinujących działania organu w zakresie terminowości. Skoro ta ewolucja, co jest bezsporne, ma wzmocnić prawną ochronę jednostki, to Sąd nie widzi przeszkód, by w opisie i realizacji tej ochrony użyć sformułowań obecnych w aktualnym języku prawnym i prawniczym.
Jest to uzasadnione tym bardziej, że prawne określenie przewlekłości mieści się w takiej wykładni przepisów k. p. a. właściwych dla daty złożenia wniosku o rekompensatę, która ma zwalczać zjawisko niezałatwienia sprawy w terminie.
Trzeba też uwypuklić, że Sąd, badając skargę, związany jest przepisami ustawy p. p. s. a. w dacie orzekania, a ta ustawa używa pojęć przewlekłości i bezczynności. Chcąc zatem objąć skarżącego odpowiednią ochroną prawną Sąd posiłkowo wykorzystuje terminologię prawniczą dotyczącą przewlekłości używaną w aktualnym piśmiennictwie i judykaturze, oraz za uzasadnioną uznaje taką interpretację przewlekłości, która czyni z niej instytucję związaną z niezałatwieniem sprawy w terminie.
Trzeba też dodatkowo nadmienić, że przewlekłe prowadzenie postępowania jest nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. na mocy ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), która weszła w życie dnia 11 kwietnia 2011 r., natomiast sprawa toczy się od 30 grudnia 2008 r. Dlatego należało wnikliwie rozważyć, czy przepisy dotyczące przewlekłości należy stosować także do stanu faktycznego sprzed daty wejścia w życie wskazanej wyżej nowelizacji k.p.a. Oprócz przywołanej wcześniej argumentacji, Sąd przychyla się do stanowiska, że zastosowanie będzie mieć zasada bezpośredniego stosowania prawa nowego, zgodnie z którą nowe przepisy regulują zdarzania o charakterze otwartym, które rozpoczęły się przed wejściem w życie nowego prawa i nie zostały dotychczas zakończone. W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych przyjmuje się jednak, że nowa ustawa ma zastosowanie nie tylko do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, ale również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy (uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006, nr 3 poz. 71).
W piśmiennictwie prawniczym pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania rozumie się sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest w bezczynności (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikająca z istoty sprawy ( B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011). Przewlekłość postępowania stwierdza się według kryterium ocennego. Właściwy organ jest obowiązany ocenić, czy organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w czasie niezbędnym do załatwienia sprawy (M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 22, art. 37).
Orzecznictwo podkreśla, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zaistnieje, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przez pojęcie "przewlekłe postępowanie" należy rozumieć sytuacje prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy, czy też jako stan, w którym organ w sposób nieuzasadniony przedłuża w trybie art. 36 § 2 k.p.a. termin załatwienia sprawy, powołując się na niezależne od niego przyczyny uniemożliwiające dotrzymanie terminu podstawowego" – zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2017 r., I OSK 1708, z dnia 24 września 2021 r. III OSK 1022/21, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).
Sąd administracyjny w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania kontroluje co do zasady tok i poprawność czynności organu, ich właściwe natężenie, koncentrację materiału dowodowego, prawidłowość i celowość z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Sprawdza, czy organ prowadzi postępowanie należycie starannie z perspektywy takiej organizacji postępowania, aby zakończyć jej jak najszybciej.
W ocenie Sądu wskazane wyżej reguły należy odnieść do stanu, który w czasie odpowiednim dla złożenia wniosku nazwany był niezałatwieniem sprawy w terminie.
W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym Sąd przystąpił do analizy złożonej skargi, i dokonał oceny jej zasadności.
Według Sądu brak wątpliwości, że Wojewoda Dolnośląski, rozpatrując sprawę strony skarżącej dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu. Kontrolowany przez Sąd sposób załatwiania sprawy skarżącego wyczerpuje znamiona przewlekłości wynikające z przepisów prawa, ale także wskazywane w judykaturze i piśmiennictwie prawniczym. Sąd wskazał wcześniej dlaczego przewlekłość mieści się w określeniu niezałatwienia sprawy w terminie, i jakie prawne przesłanki zadecydowały o zastosowaniu do całego okresu zwłoki przepisów o przewlekłości.
Po złożeniu wniosku przez skarżącego pierwsza uwidoczniona w aktach sprawy czynność organu ma miejsce blisko 4 lata później (11 września 2012 r.), i sprowadza się do postanowienia o niemożności załatwienia sprawy w terminie określonym w art.. 35 k. p. a. i jednoczesnego powiadomienia o rozpatrzeniu wniosku do 31 grudnia 2013 r.
Miesiąc przed upływem terminu (29 listopada 2013 r.) Wojewoda ponownie postanawia o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy, wskazując datę 30 czerwca 2015 r., i wykorzystując analogiczne względem wcześniejszego usprawiedliwienie.
Sąd chce w tym miejscu wskazać, że brak śladów, jakoby organ podejmował jakiekolwiek czynności pomiędzy wskazanymi wyżej datami.
W dniu 22 grudnia 2015 r., czyli po prawie 7 latach od złożenia wniosku Wojewoda podejmuje pierwszą czynność merytoryczną zwracając się do USC celem ustalenia zgonu strony postępowania, co skutkuje zawieszeniem postępowania w dniu 15 czerwca 2016 r. – a więc dopiero po 5 miesiącach od uzyskania z USC informacji o zgonie strony (20 stycznia 2016 r.). W dniu 16 lutego 2018 r. do organu wpłynęło postanowienie sądowe, na podstawie którego po 5 miesiącach podjął postępowanie.
Kolejną czynność Wojewoda podjął dopiero po 4 latach dokonując sprawdzeń w bazach danych i w dniu 5 sierpnia 2022 r. informując stronę o możliwości wstąpienia do postępowania.
Następnie dopiero pismem z dnia 30 maja 2023 r. Wojewoda zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o informację dotyczącą zgonu strony. W odpowiedzi na to pismo Urząd Stanu Cywilnego w W.(1) pismem z dnia 9 czerwca 2023 roku przekazał akt zgonu strony, na podstawie którego po 3 miesiącach, w dniu 13 września 2023 r. Wojewoda zawiesił postępowanie oraz wezwał strony do przedłożenia dokumentów dotyczących spadku.
Pismem z dnia 26 września 2023 r. skarżący przedstawił postanowienie o nabyciu spadku. Po półtora miesiąca podjął postępowanie i jednocześnie w dniu 10 listopada 2023 r. wezwał strony do przedłożenia dokumentów.
Do dnia 6 marca 2024 r. (data złożenia skargi) organ nie podjął żadnych działań.
Postępowanie organu było przepełnione przewlekłością widoczną w zasadzie na każdym jego etapie. Sąd oczywiście rozumie specyfikę postępowań w sprawie rekompensaty, jednak w aktach sprawy brak jakichkolwiek dowodów mogących łagodząco wpływać na ocenę organu w tym konkretnym postępowaniu. Usprawiedliwienia organu w postaci powoływania się na konieczność oceny prawidłowości wniosku nie znajdują u Sądu uznania, ponieważ są powtarzane wielokrotnie, nie towarzyszą im konkrety w postaci sprecyzowanych trudności, jakie napotkał organ pracując nad sprawą skarżącego, a ponadto kilkunastoletni okres załatwiania sprawy jest absolutnie niedopuszczalny z powodów oczywistych. Niewytłumaczone i niewytłumaczalne są długotrwałe przerwy pomiędzy poszczególnymi czynnościami w postępowaniu. Warto przy tym zaznaczyć, że informacje, o które zwraca się Wojewoda do innych podmiotów nadchodzą w miarę szybko. Jeśli jednak nawet przyjąć, że organ nie mógł załatwić sprawy strony skarżącej, bo oczekiwał na potrzebne do załatwienia sprawy dane, to nie sposób przyjąć, by nie mógł wykorzystać tego okresu na takie przygotowanie sprawy do rozstrzygnięcia, by uczynić to niezwłocznie po uzyskaniu niezbędnych informacji.
Tymczasem akta sprawy nie oddają takich starań Wojewody, bo nawet po nadesłaniu do organu stosownych informacji w sprawie panował marazm. Na wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowanie ze względu na zgon strony, pomimo posiadania dokumentów z USC, organ potrzebował kilku miesięcy. Kilkanaście lat prowadzenia postępowania faktycznie sprowadzało się do czynności związanych z informowaniem o niezałatwieniu sprawy w terminie oraz ustalaniem osób zmarłych celem zawieszenia postępowania. Swoistym ukoronowaniem gnuśności wojewody jest wskazany wyżej siedmioletni okres od złożenia wniosku do grudnia 2015 r., w którym organ w ogóle nie podejmował żadnych działań w celu rozpoznania sprawy, ograniczając się do wskazywania nowych terminów i podkreślania skomplikowania sprawy.
Takie realia sprawy nie wywołują u Sądu wahań w zakresie dopatrzenia się przewlekłości w postępowaniu Wojewody Dolnośląskiego.
Skarżący dopełnił obowiązku wniesienia ponaglenia, tym samym spełniając ustawowy warunek wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania. Według Sądu nie ma znaczenia to, że skarżący nazwał swoje pismo ponagleniem, bowiem funkcjonalnie ma ono wszystkie cechy zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie, i tak trzeba je traktować.
Według art. 149§ ustawy p. p. s. a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonych terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, uwzględniając skargę, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości kwoty określonej w art. 154 §6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154§6.
Sąd wyraźnie zauważa w przewlekłości organu cechę rażącego naruszenia prawa. W języku polskim "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży (Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie bezczynności w postępowaniu przez organ do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2021 r., II OSK 1610/20, CBOIS). Przywołana w sprawie chronologia sprawy i daty pomiędzy poszczególnymi zdarzeniami wypełniają zdaniem Sądu znamię rażącego naruszenia prawa.
Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim.
W orzecznictwie wyraża się przy tym trafny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak NSA w wyroku z 18 października 2017 r., II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwe działającej administracji publicznej (tak NSA w wyroku z 23 maja 2017 r., I OSK 1662/16). W konsekwencji suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego. Sąd takiego szczególnego charakteru w niniejszej sprawie się dopatrzył, w realiach sprawy przyznał prymat stronie kompensacyjnej, co spowodowało zasądzenie na rzecz strony skarżącej sumy 8000 zł. (pkt IV). Chcąc wytknąć wadliwość postępowania organu Sąd uznał, że jest ona wystarczająco podkreślona przyznaniem skarżącemu sumy pieniężnej, i nie ma potrzeby nakładania na organ grzywny, stąd oddalenie skargi w tym zakresie (pkt V sentencji).
Sąd, zważywszy, że sprawa skarżącego nie została załatwiona, zobowiązał Wojewodę do jej załatwienia w terminie 30 dni od daty otrzymania wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku).
Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - V sentencji wyroku.
O kosztach (pkt VI sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p. p. s. a uwzględniając poniesione przez skarżącego koszty w łącznej kwocie 597 zł, na które składają się: wpis od skargi (100 zł) oraz koszt pełnomocnika (497 zł).