II SAB/LU 159/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2025-05-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
bezczynność organudecyzja środowiskowastwierdzenie nieważnościpostępowanie administracyjneustawa o udostępnianiu informacji o środowiskunastępstwo prawnespadekkrąg stronobowiązki organu

WSA w Lublinie zobowiązał Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej, uznając bezczynność organu za nieuzasadnioną.

Skarżący (Dyrektor) wniósł skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej. SKO pozostawiło wniosek bez rozpoznania, uznając, że skarżący nie usunął braków formalnych poprzez nie wskazanie następców prawnych zmarłego właściciela działki. WSA w Lublinie uznał skargę za zasadną, stwierdzając bezczynność SKO. Sąd uzasadnił, że przepisy dotyczące wniosku o wydanie decyzji środowiskowej nie mają zastosowania do wniosku o stwierdzenie jej nieważności, a obowiązek ustalenia stron postępowania spoczywa na organie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę Dyrektora na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej. Dyrektor wystąpił do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy K. z 2017 r. zmieniającej decyzję z 2015 r. o środowiskowych uwarunkowaniach. SKO pozostawiło wniosek bez rozpoznania, twierdząc, że Dyrektor nie wskazał następców prawnych zmarłego właściciela działki, co stanowiło brak formalny. WSA uznał skargę za zasadną, stwierdzając bezczynność SKO. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 74 ust. 1 pkt 6 u.u.i.ś.) odnoszą się do postępowania zwykłego, a nie do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania spoczywa na organie prowadzącym postępowanie, a nie na wnioskodawcy. Sąd wskazał, że w przypadku braku możliwości ustalenia spadkobierców, organ może skorzystać z instytucji zarządu masą spadkową lub kuratora. WSA zobowiązał SKO do rozpatrzenia wniosku w terminie miesiąca, stwierdził, że bezczynność nie miała rażącego charakteru i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania spoczywa na organie prowadzącym postępowanie, a nie na wnioskodawcy, zwłaszcza w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Uzasadnienie

Przepisy dotyczące wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odnoszą się do postępowania zwykłego, a nie do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Obowiązek ustalenia stron wynika z zasady czynnego udziału stron i ciąży na organie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (19)

Główne

u.u.i.ś. art. 76 § ust. 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Podstawa prawna wniosku Dyrektora o stwierdzenie nieważności decyzji.

Pomocnicze

u.u.i.ś. art. 74 § ust. 1 pkt 6, ust. 1a

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Przepisy te odnoszą się do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w trybie zwykłym, a nie do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału stron.

k.p.a. art. 61 § § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania.

k.p.a. art. 64 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Pozostawienie wniosku bez rozpoznania z powodu braków formalnych.

k.p.a. art. 30 § § 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawach spadków nieobjętych.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zobowiązanie organu do dokonania czynności.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 286 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 1035

Kodeks cywilny

k.c. art. 199

Kodeks cywilny

k.c. art. 205

Kodeks cywilny

k.c. art. 1025 § § 1

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 611

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 616

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 510 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Prawo o notariacie art. 95aa

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy dotyczące wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie mają zastosowania do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania spoczywa na organie administracji, a nie na wnioskodawcy. Organ administracji posiada narzędzia prawne do ustalenia spadkobierców lub ustanowienia kuratora dla masy spadkowej.

Odrzucone argumenty

Wniosek skarżącego obarczony był brakiem formalnym z powodu nie wskazania następców prawnych zmarłego właściciela działki. Zastosowanie przepisów dotyczących nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym było niemożliwe.

Godne uwagi sformułowania

Przerzucenie z organu na stronę ciężaru czynienia ustaleń faktycznych, na podstawie których ustala się krąg stron postępowania, jest wyjątkiem. Każdy przepis prawa, który wprowadza tego rodzaju wyjątek, musi być interpretowany ściśle, zgodnie z podstawową regułą argumentacji prawniczej – exceptiones non sunt extendendae.

Skład orzekający

Jerzy Parchomiuk

przewodniczący sprawozdawca

Grzegorz Grymuza

sędzia

Anna Ostrowska

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie obowiązków organów administracji w zakresie ustalania stron postępowania, zwłaszcza w przypadku śmierci strony i braku możliwości ustalenia spadkobierców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej, ale zasady dotyczące ustalania stron mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organy administracji mogą nadmiernie obciążać strony obowiązkami, które należą do ich kompetencji, co prowadzi do przewlekłości postępowań. Podkreśla znaczenie prawidłowego ustalania stron w postępowaniu administracyjnym.

Kto odpowiada za ustalenie spadkobierców? Sąd administracyjny wyjaśnia obowiązki urzędników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SAB/Lu 159/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OZ 150/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1112
art. 74 ust. 1 pkt 6, ust. 1a, art. 76 ust. 1
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2025 r. sprawy ze skargi [...] na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie do rozpatrzenia wniosku [...] w Lublinie z 28 września 2023 r. (zmienionego pismem z 5 stycznia 2024 r.) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy K. z 5 stycznia 2017 r., znak: OŚR.6220.2.2015.2017, w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z 3 października 2024 r. [...] (dalej jako: Dyrektor lub skarżący) wniósł skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako: Kolegium) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Pismem z 28 września 2023 r., działając w trybie art. 76 ust. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r., poz. 1112, ze zm.; dalej jako: u.u.i.ś.), Dyrektor wystąpił o stwierdzenie nieważności: (a) decyzji Wójta Gminy K. z 23 czerwca 2015 r. o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia polegającego na budowie stacji paliw płynnych i gazu LPG wraz z myjnią i pawilonem handlowym na działce nr [...] w miejscowości R. D. gm. K. (sprostowanej postanowieniem z 10 lutego 2016 r.) oraz (b) decyzji z 14 września 2016 r. o przeniesieniu ww. decyzji na następców prawnych.
Na wezwanie Kolegium, Dyrektor sprecyzował, że wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy: (a) decyzji z 14 września 2016 r. o przeniesieniu decyzji z 23 czerwca 2015 r. o środowiskowych uwarunkowaniach na następców prawnych inwestora – B. Ł. oraz (b) decyzji z 5 stycznia 2017 r. o zmianie decyzji z 23 czerwca 2015 r. o środowiskowych uwarunkowaniach.
W toku postępowania, ustalając adresy stron postępowania, Kolegium uzyskało informację, że właściciel działki nr [...] (nie będący podmiotem realizującym przedsięwzięcie) – J. P. nie żyje. Wójt Gminy K. przekazał informację dotyczącą potencjalnych spadkobierców zmarłego, jednak nie miał wiedzy na temat tego, czy zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe.
W tej sytuacji, pismem z 29 marca 2024 r. Kolegium wezwało Dyrektora do usunięcia braków formalnych wniosku o stwierdzenie nieważności, poprzez wskazanie wszystkich następców prawnych J. P. (oraz ich adresów). Kolegium wyjaśniło, że bez wskazania aktualnych współwłaścicieli nieruchomości, na jakiej zrealizowane i eksploatowane jest przedsięwzięcie, nie jest możliwe prawnie skuteczne wszczęcie postępowania w przedmiocie nieważności decyzji.
W odpowiedzi Dyrektor podniósł, że z uwagi na trudność z ustaleniem następców prawnych oraz brak po stronie Dyrekcji legitymacji prawnej do wystąpienia o stwierdzenie nabycia spadku należy w sprawie zastosować przepisy ustawy środowiskowej odnoszące się do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym.
Pismem z 24 maja 2024 r. Kolegium zawiadomiło Dyrektora o pozostawieniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 5 stycznia 2017 r. bez rozpoznania.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że dla prawidłowego wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji dotyczącej przedsięwzięcia realizowanego na przedmiotowej nieruchomości, konieczne byłoby prawidłowe zawiadomienie następców prawnych osoby zmarłej o wszczęciu postępowania w przedmiocie nieważności. W ocenie Kolegium powoływane przez Dyrektora przepisy dotyczące nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym odnoszą się wyłącznie do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym oraz do nieruchomości sąsiednich, położonych w obszarze oddziaływania, a nie do nieruchomości, na której jest realizowane przedsięwzięcie. Nieruchomość, na której jest realizowane przedsięwzięcie w dacie wydawania decyzji, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, miała uregulowany stan prawny. Kolegium nie ma legitymacji prawnej do poszukiwania kręgu stron, ani do doprowadzenia do uregulowania stanu prawnego nieruchomości - w sytuacji, gdy w sprawie nie jest prowadzone postępowanie. W tej sytuacji Kolegium nie ma możliwości prawidłowego wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 5 stycznia 2017 r., gdyż braki formalne wniosku nie zostały usunięte.
W tym stanie sprawy Dyrektor wniósł wskazaną na wstępie skargę na bezczynność Kolegium w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 5 stycznia 2017 r. (w przedmiocie zmiany decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2015 r.), żądając zobowiązania Kolegium do podjęcia postępowania w sprawie w określonym terminie, stwierdzenia, że Kolegium dopuściło się bezczynności oraz zasądzenia od Kolegium na rzecz Dyrektora zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Dyrektor podniósł, że postępowanie w sprawie nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem, odrębnym od postępowania, w którym wydano weryfikowaną decyzję. Obowiązek powiadomienia wszystkich stron ciąży na organie administracji wszczynającym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności (w tym przypadku – na Kolegium). Wymogi dotyczące wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie mogą być stosowane w odniesieniu do postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W tej sytuacji wniosek złożony przez Dyrektora nie zawierał braków formalnych, wobec czego nie było uzasadnienia do zastosowania przez Kolegium art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zawiadomieniu o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania
i wywodząc, że wobec nieusunięcia braku formalnego wniosku, Kolegium nie mogło wszcząć i przeprowadzić postępowania, zatem nie pozostaje w bezczynności.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Kolegium dopuściło się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku Dyrektora z 28 września 2023 r. (zmienionego pismem z 5 stycznia 2024 r.) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy K. z 5 stycznia 2017 r. (w przedmiocie zmiany decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2015 r.).
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy wniosek Dyrektora obarczony był brakiem formalnym, który należało usunąć, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania – z uwagi na niemożność prawidłowego wszczęcia i przeprowadzenia postępowania nieważnościowego.
Bezsporne jest w sprawie, że problem dotyczy ustalenia następców prawnych zmarłego J. P., właściciela działki nr [...], na której jest realizowane przedsięwzięcie, objęte decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach z 2015 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności w rozpoznawanej sprawie dotyczył decyzji z 5 stycznia 2017 r., zmieniającej decyzję z 23 czerwca 2015 r. o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji opisanej wyżej inwestycji. W tym aspekcie podmiotowym krąg stron postępowania jest ustalony – spadkobiercy inwestorki są znani.
Ustalenie prawidłowego kręgu stron postępowania jest podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie. Obowiązek ten ma oparcie w jednej z podstawowych zasad ogólnych postępowania administracyjnego – zasadzie czynnego udziału stron (art. 10 k.p.a.), obligującej organy do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Ogólna zasada znajduje odzwierciedlenie w szeregu regulacji szczegółowych, począwszy od podstawowego obowiązku organu – zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron (art. 61 § 4 k.p.a.).
Przerzucenie z organu na stronę ciężaru czynienia ustaleń faktycznych, na podstawie których ustala się krąg stron postępowania, jest wyjątkiem. Każdy przepis prawa, który wprowadza tego rodzaju wyjątek, musi być interpretowany ściśle, zgodnie z podstawową regułą argumentacji prawniczej – exceptiones non sunt extendendae.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium wywodzi obowiązek Dyrektora, składającego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 76 ust. 1 u.u.i.ś., wskazania aktualnych właścicieli (oraz ich adresów) działki nr [...], tj. spadkobierców zmarłego J. P. z treści art. 74 ust. 1 pkt 6 oraz ust. 1a u.u.i.ś. Zgodnie z tymi przepisami, do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach należy dołączyć m.in. wypis z rejestru gruntów lub inny dokument, w postaci papierowej lub elektronicznej, wydane przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków, pozwalający na ustalenie stron postępowania, zawierający co najmniej numer działki ewidencyjnej oraz, o ile zostały ujawnione: numer jej księgi wieczystej, imię i nazwisko albo nazwę oraz adres podmiotu ewidencyjnego, obejmujący przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obejmujący obszar, o którym mowa w ust. 3a zdanie drugie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Jeżeli liczba stron postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przekracza 10, nie wymaga się dołączenia dokumentu, o którym mowa w ust. 1 pkt 6. W razie wątpliwości organ może wezwać podmiot planujący podjęcie realizacji przedsięwzięcia do dołączenia dokumentu, o którym mowa w ust. 1 pkt 6, w zakresie niezbędnym do wykazania, że liczba stron postępowania przekracza 10 (ust. 1a).
Stanowisko Kolegium jest nietrafne.
Po pierwsze, kierując się wykładnią językową przywołanych przepisów, trzeba stwierdzić, że w sposób jednoznaczny odnoszą się one do wniosku o określenie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia, a zatem do decyzji wydawanej w trybie zwykłym. Wniosek Dyrektora z pewnością nie jest wnioskiem, o którym mowa w tym przepisie. Wniosek został skierowany na podstawie art. 76 ust. 1 u.u.i.ś. (w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w sprawach dotyczących wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przez organy, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2-4, lub organy wyższego stopnia w stosunku do tych organów, właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska kieruje wystąpienie, którego treścią może być w szczególności wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji) i zawiera żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z 5 stycznia 2017 r. (w przedmiocie zmiany decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2015 r.). Z oczywistych względów, weryfikacja decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w jednym z trybów nadzwyczajnych, jest całkowicie inną sprawą administracyjną niż sprawa określenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia na wniosek określonego inwestora.
Równie oczywiste jest, że pozycje procesowe, motywacja i podstawa prawna działań inwestora oraz Dyrektora są całkowicie różne. O ile inwestor realizuje swój własny interes prawny, oparty na wolności działalności gospodarczej, o tyle Dyrektor działa w interesie publicznym, dążąc do usunięcia obrotu prawnego decyzji środowiskowej obarczonej kwalifikowanymi wadami.
Nie sposób zatem zmieniać reguł wynikających z zasady ogólnej (za ustalenie prawidłowego kręgu stron postępowania odpowiada organ) opierając się na przepisie, który ma zastosowanie w sprawie dotyczącej wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w trybie zwykłym, a nie do żądania stwierdzenia nieważności tej decyzji, zgłoszonego w trybie art. 76 ust. 1 u.u.i.ś.
Po drugie, wniosek ten wspiera również odwołanie się do wykładni systemowej
i celowościowej.
Ustalenie kręgu spadkobierców właściciela nieruchomości, na której ma być realizowane przedsięwzięcie, jeżeli spadkobiercy nie są jeszcze prawnie ustaleni, z reguły będzie wymagało wszczęcia postępowania przed sądem cywilnym, o stwierdzenie nabycia spadku które warunkowane jest posiadaniem legitymacji prawnej do zgłoszenia takiego żądania (stwierdzenie nabycia spadku w drodze aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia jest możliwe tylko na wniosek potencjalnych spadkobierców – art. 95aa ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie; Dz. U. z 2024 r., poz. 1001). Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca w tym interes (art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego), a zainteresowanym w postępowaniu w sprawie nabycia spadku jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania (art. 510 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). O ile podmiot planujący (realizujący) przedsięwzięcie jest w stanie wykazać legitymację prawną, umożliwiającą mu uruchomienie stosownego postępowania przed sądem cywilnym, o tyle wysoce wątpliwe jest wykazanie takiej legitymacji przez organ prowadzący postępowanie administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 lutego 2007 r., I SA/Wa 1444/06; wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2008 r., II SA/Kr 1227/07), a także przez organ ochrony środowiska działający w trybie art. 76 ust. 1 u.u.i.ś. Nie będąc w stanie zainicjować postępowania spadkowego, organ ochrony środowiska nie mógłby usunąć przeszkody, którą Kolegium uznaje (niezasadnie) za brak formalny wniosku. Argumentacja Kolegium prowadzi zatem do sytuacji, w której organ ochrony środowiska nie jest w stanie zrealizować swoich kompetencji, określonych prawem, opartych na działaniu w interesie publicznym, zmierzających do doprowadzenia do usunięcia z obrotu prawnego decyzji środowiskowej obarczonej wadami kwalifikowanymi.
Stanowisko to jest tym bardziej nie do zaakceptowania, że odpowiednimi narzędziami prawnymi do ustalenia kręgu stron postepowania, w przypadku braku możliwości wskazania spadkobierców – do zastąpienia ich podmiotem, który będzie "reprezentował interes masy spadkowej" dysponuje organ prowadzący postępowanie administracyjne. Wypada przypomnieć, że w świetle art. 30 § 5 k.p.a., w sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku - kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej.
Argumenty odwołujące się do wykładni systemowej i celowościowej również nie dają podstaw do zaakceptowania stanowiska Kolegium.
Po trzecie wreszcie, wbrew argumentacji Kolegium, nawet w postępowaniu zwykłym, dotyczącym określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, przedstawienie dokumentów dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po właścicielu nieruchomości, na której ma być realizowane przedsięwzięcie (do której nie można stosować przepisów odnoszących się do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym – art. 74 ust. 3f i n. u.u.i.ś.), wcale nie jest warunkiem formalnym wniosku o wydanie decyzji środowiskowej.
Z przywołanych wyżej przepisów, które muszą być wykładane ściśle, wynika jednoznacznie, że obowiązkiem wnioskodawcy (inwestora) jest przedstawienie wypisu lub innego dokumentu wydawanego przez organ prowadzący ewidencję gruntów
i budynków. Z żadnego fragmentu art. 74 ust. 1 pkt 6 u.u.i.ś. nie sposób wyczytać obowiązku przedstawienia przez inwestora dokumentów dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po właścicielu nieruchomości, na której ma być realizowane przedsięwzięcie. Obowiązku nałożonego na inwestora nie można interpretować rozszerzająco. Nawet w razie wątpliwości co do rzeczywistej ilości stron postępowania, organ może wezwać podmiot planujący podjęcie realizacji przedsięwzięcia do dołączenia dokumentu z ewidencji gruntów, a nie orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku, czy aktu poświadczenia dziedziczenia – zob. art. 76 ust. 1a u.u.i.ś.
Skoro tak, to nawet w przypadku wniosku o wydanie decyzji środowiskowej w trybie zwykłym nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że wskazanie spadkobierców zmarłego właściciela nieruchomości, na której ma być realizowana inwestycja, jest warunkiem formalnym wniosku, a brak w tym zakresie, którego inwestor nie usunął, skutkuje pozostawieniem podania bez rozpatrzenia w trybie art. 64 § 2 k.p.a.
Oczywiście, nie oznacza to, że w interesie inwestora nie leży podjęcie działań w tym zakresie. Brak możliwości ustalenia aktualnych właścicieli – spadkobierców zmarłego właściciela nieruchomości, na której ma być realizowane przedsięwzięcie, może prowadzić do konieczności zawieszenia postępowania administracyjnego. Nie chodzi jednak o przesłankę formalną wniosku, ale o przeszkodę czasowo wstrzymującą możliwość dalszego prowadzenia postępowania w sprawie i merytorycznego rozpoznania wniosku.
Wszystkie powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że stanowisko Kolegium jest niezasadne. Kolegium nie miało podstaw prawnych do pozostawienia wniosku Dyrektora z 28 września 2023 r. (zmienionego pismem z 5 stycznia 2024 r.) bez rozpoznania. Wniosek nie był obarczony brakiem formalnym, nie było podstaw do zastosowania art. 64 § 2 k.p.a. Tym samym Kolegium pozostaje w bezczynności, co uzasadnia uwzględnienie skargi i zobowiązanie Kolegium do rozpatrzenia ww. wniosku w terminie wskazanym w pkt I sentencji wyroku (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Jeżeli wyrok Sądu się uprawomocni, termin wskazany w pkt I sentencji zacznie biec od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (art. 286 § 2 p.p.s.a.). Oczywiście do terminu tego będzie miał zastosowanie art. 35 k.p.a., w tym § 5 tego artykułu.
Podstawowym problemem w sprawie będzie oczywiście prawidłowe ustalenie spadkobierców (następców prawnych) zmarłego J. P., właściciela działki nr [...]. W tym kontekście należy zwrócić uwagę Kolegium na poglądy wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące problemu skutków śmierci strony będącej właścicielem nieruchomości, której dotyczy przedmiot sprawy administracyjnej oraz zastosowania art. 30 § 5 k.p.a. Jak wskazuje NSA, "Z art. 30 § 5 K.p.a. wynika pewien zamysł ustawodawcy. Zgodnie z nim majątek masy spadkowej w przypadku spadku nieobjętego powinien być "reprezentowany" w sposób określony tym przepisem. Spadek uznaje się za nieobjęty, jeżeli spadkobiercy nie sprawują nad majątkiem spadkowym faktycznej pieczy, zwłaszcza nie wykonują czynności wchodzących w zakres zarządu w rozumieniu przepisów o zarządzie rzeczą wspólną [...]. [...] przepisy o spadkach nieobjętych nie mają zastosowania, jeżeli spadek objął choćby jeden ze spadkobierców, ponieważ w takim przypadku majątek spadkowy jest "reprezentowany", a relacje między spadkobiercami (w tym ochrona pozostałych spadkobierców) gwarantują przepisy art. 199–205 K.c. w związku z art. 611–616 K.p.c. o zarządzie rzeczą wspólną, mające odpowiednie zastosowanie na mocy art. 1035 K.c. Na tej podstawie można wyprowadzić wniosek, że w świetle K.p.a. (patrz wspomniany art. 30 § 5) w przypadku konieczności zapewnienia ochrony praw związanych z rzeczą wymaga się ustalenia osób sprawujących zarząd masą spadkową bądź ustanowienia kuratora, jeżeli mamy do czynienia ze spadkiem nieobjętym. Ustawodawca w tym przepisie wyraża również zasadę odwrotną, a więc że w przypadku spadku objętego pieczę nad majątkiem sprawuje spadkobierca (bądź spadkobiercy), który go objął, a majątek jest w ten sposób zarządzany" (por. wyroki NSA z 11 marca 2025 r., II OSK 1315/24 oraz z 25 marca 2025 r., II OSK 621/24).
Kolegium powinno rozważyć możliwość zastosowania w rozpoznawanej sprawie powyższego stanowiska, uwzględniając przekazaną przez Wójta Gminy K. informację na temat potencjalnych spadkobierców zmarłego J. P. (pismo z 19 października 2023 r., k. 41 akt adm.).
W ocenie Sądu, jakkolwiek Kolegium dopuściło się bezczynności, to jednak z pewnością nie miała ona charakteru rażącego (pkt II sentencji wyroku). Pozostawienie wniosku Dyrektora bez rozpatrzenia wynikało z błędnej analizy i nieprawidłowego zastosowania przepisów, nie było efektem próby bezprawnego uchylenia się od realizacji obowiązków wynikających z przepisów prawa.
O zwrocie kosztów postępowania (pkt III sentencji wyroku), obejmujących uiszczony wpis od skargi, sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI