IV SAB/Wr 465/23

IV SAB/Wr 465/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi T.D. na bezczynność Prezesa W. S.A. z siedzibą we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 31 maja 2023 r. I. stwierdza bezczynność Prezesa W. S.A. z siedzibą we W. w przedmiocie rozpoznania wniosku T. D. z dnia 31 maja 2023 r. o udostepnienie informacji publicznej, uznając, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. zobowiązuje Prezesa W. S.A. z siedzibą we W. do rozpoznania wniosku T. D., o którym mowa w pkt I, w terminie 14 dni od dnia doręczenia opisu wyroku wraz z aktami sprawy; III. dalej idącą skargę oddala; IV. zasądza od Prezesa W. S.A. z siedzibą we W. na rzecz T. D. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi T. D. jest bezczynność Prezesa W. S.A. z siedzibą we W. w rozpoznaniu wniosku z dnia 31 maja 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Jak wynikało z akt sprawy powołanym pismem, złożonym drogą elektroniczną (mail), Skarżący wystąpił do organu o udostępnienie informacji publicznej. Z wniosku wynikało, że pismem z dnia 11 maja 2023 r. Strona wystąpiła o udostępnienie informacji publicznej, na które nie uzyskała odpowiedzi wobec czego ponaglała organ domagając się udostępnienia żądanych informacji. Nadto wnioskowała o udzielenie dodatkowych informacji (ujętych w pkt 6 pisma). W piśmie tym Skarżący, nawiązując do artykułu na portalu www.wrocław.pl i zwartej w nim wypowiedzi Prezesa Spółki dotyczącej budowy obiektu służącego aktywizacji osiedlowej na potrzeby edukacji (prowadzonej przez spółkę) oraz rady osiedla, rady rodziców i rady szkoły, powołał się na art. 10 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej u.d.i.p.) i domagał się udostępnienia informacji publicznej: czy na etapie planowania i realizacji inwestycji przy "ul. [...]" oraz w okresie do dnia ogłoszenia decyzji o przeznaczeniu powierzchni na potrzeby mieszkańców Osiedla P., Rady Osiedla, Rady Rodziców i Rady Szkoły, Aquapark konsultował w jakimkolwiek zakresie projekt ww. powierzchni, sposób jej urządzenia itp. z jakimkolwiek podmiotami zewnętrznymi? Jeżeli tak to z kim konkretnie – Strona prosiła o wskazanie tych osób z imienia i nazwiska oraz organizacji, które reprezentowały. Skarżący prosił o przekazanie odpowiedzi elektronicznie na podany w piśmie adres. W piśmie tym Strona przytoczyła także treść pięciu pytań ujętych we wniosku z dnia 11 maja 2023 r., w sprawie którego składała ponaglenie.
W dniu 22 września 2023 r. Strona wniosła skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia wnioskowanej informacji. Zarzucała naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji, art. 1 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niezastosowanie i nieudostępnienie wnioskowanych informacji, pomimo istnienia podstawy do ich udostępnienia. Zarzucała również naruszenie art. 13 ust. 1 u.d.i.p., poprze jego niezastosowanie i nieudostępnienie żądanych informacji w terminie.
Wnioskowała o zobowiązanie organu do udostępnienia żądanej informacji, stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny w wysokości wskazanej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) oraz zasądzenie na rzecz Strony kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu Skarżący przywołał okoliczności faktyczne sprawy wskazując, że w piśmie z dnia 31 maja 2023 r. ponaglił organ w zakresie udostępnienia informacji, o którą wystąpił w dniu 11 maja 2023 r. oraz wniósł o udzielenie odpowiedzi na kolejne pytanie. Strona podkreślała, że do dnia wniesienia skargi organ nie odpowiedział na jej wniosek z dnia 31 maja 2023 r., co uzasadnia zarzut bezczynności. Wskazała, że organ jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji, a to z uwagi na strukturę właścicielską, pytania zaś odnoszą się do działalności organu publicznego, zarządzania środkami publicznymi, a zatem dotyczą informacji publicznej. Zwracał uwagę na konstytucyjne umocowanie prawa do informacji publicznej oraz jego cele. Przywołując poglądy judykatury Strona wywodziła, że bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia prawa, co uzasadnia wymierzenie mu grzywny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśnił pojęcie i cel informacji publicznej podkreślając, że musi ona dotyczyć sprawy publicznej mającej znaczenie dla większej ilości osób. Taki charakter informacji wyklucza działanie w interesie indywidualnym, handlowym, edukacyjnym, czy na potrzeby toczących się postępowań sądowych. Takie wnioski nie stanową zapytania o udostępnienie informacji publicznej, a są kwalifikowane jako nadużycie prawa do informacji publicznej co organ uzasadnił odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Dalej organ wskazał, że "wydaje się, że złożony wniosek stanowi nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, ponieważ zakres jego szczegółowości oraz specyfika oczekiwanych przez wnioskodawcę informacji nie stanowią informacji o znaczeniu publicznym". Ocena zakresu tematycznego wniosku zdaniem organu sugeruje, że żądane informacje zostaną wykorzystane wyłącznie w celach prywatnych, co zwalnia organ od obowiązku rozpoznania wniosku Strony.
Dalej organ wskazał, że wniosek został złożony wraz ponagleniem dotyczącym wcześniejszego żądania, co przyznaje sama Strona, jego treść dotyczy pomieszczenia wznoszonego przez organ przy okazji budowy "mini-aquaparku" przy "ul. [...]" we W. Zarówno "mini-aquapark", jak i samo pomieszczenie objęte wnioskiem Strony będą stanowiły własność spółki, a informacja czy jego urządzenie, wyposażenie, było konsultowane z podmiotami zewnętrznymi nie stanowi informacji o charakterze publicznym. Organ nie przeprowadzał takich konsultacji, tym bardziej, że nie obligują go do tego obowiązujące regulacje prawne.
W piśmie procesowym z dnia 22 listopada 2023 r. Strona negowała pogląd organu wskazując na brak uprawnień do badania motywacji wnioskodawcy, co wywodziła z konstytucyjnego charakteru prawa do informacji publicznej oraz przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Podkreślała, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek ustawowych wyłączających, czy ograniczających prawo do informacji, a prawo nie przewiduje instytucji nadużycia prawa do informacji publicznej. Podkreślała, że wniosek dotyczył zarządzania środkami publicznymi, gdyż budowany obiekt ma być przekazany w ramach konkursu ofert podmiotowi zewnętrznemu do użytkowania w celu prowadzenia działalności finansowanej ze środków publicznych. Skarżący wskazał także, że pełni funkcję radnego rady osiedla P. (mandat obejmuje lata 2021 -2026) i został wybrany w wyborach powszechnych przez mieszkańców Osiedla. Informacje dotyczące wskazanych we wniosku konsultacji przyczynią się do transparentności procesu rozstrzygania ofert, co Strona wyjaśniała w treści pisma, a co stanowi realizację działania w zakresie zapewnienia kontroli i nadzoru nad działaniami organu, zapewniając ich przejrzystość. Taki właśnie cel wynika z uprawnienia do uzyskiwania informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez nie nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). W tym przypadku przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Na wstępie odnotowania wymaga, że przedmiotem skargi jest wyłącznie bezczynność w zakresie wniosku Strony z dnia 23 maja 2023 r. (pkt 6 pisma z dnia 23 maja 2023 r., stanowiącego nowe zapytanie skierowane w tym dniu do organu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej). Uwaga ta jest niezbędna ze względu na sposób zredagowania pisma z dnia 23 maja 2023 r. W jego treści Skarżący wskazał na sześć pytań, przy czym pięć pierwszych stanowiła powielenie wniosku z dnia 11 maja 2023 r., a ponowne ich przywołanie podyktowane było ponagleniem organu do rozpoznania wniosku z tej daty, co zgodnie przyznają obie Strony sporu. W piśmie tym, w pkt 6, Skarżący sformułował kolejne zapytanie, w odniesieniu, do którego wniósł skargę na bezczynność obecnie procedowaną. Nadto wskazać trzeba, że Sądowi z urzędu znany jest fakt, że wniosek Strony z dnia 11 maja 2023 r. (w zakresie pięciu wskazanych pytań, opisanych również w piśmie z dnia 23 maja 2023r.) był przedmiotem odrębnej skargi na bezczynność organu, który rozstrzygnięto wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wr 379/23.
Obecnie zatem, co też jasno wynika z zakresu skargi, ocenie podlega procedowanie organu w zakresie wniosku zgłoszonego w dniu 23 maja 2023 r,. a odnoszącego się wyłącznie do wskazania przez organ - czy na etapie planowania i realizacji inwestycji przy "ul. [...]" oraz w okresie do dnia ogłoszenia decyzji o przeznaczeniu powierzchni na potrzeby mieszkańców Osiedla P., Rady Osiedla, Rady Rodziców i Rady Szkoły, Aquapark konsultował w jakimkolwiek zakresie projekt ww. powierzchni, sposób jej urządzenia itp. z jakimkolwiek podmiotami zewnętrznymi? Jeżeli tak to z kim konkretnie – Strona prosiła o wskazanie tych osób z imienia i nazwiska oraz organizacji, które reprezentowały.
Rozpoznając przedstawiony Sądowi spór trzeba wskazać, że bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej wystąpi wówczas gdy ustawowo zobowiązany organ nie podejmie prawem przewidzianych działań w terminie wynikającym z zapisów prawa, co istotne działania te muszą dotyczyć informacji publicznej. Stan bezczynności w sprawie załatwienia wniosku w przedmiocie informacji publicznej oznacza zatem sytuację, w której mimo upływu ustawowych terminów organ, będąc zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, wbrew przepisom prawa nie udostępnia żądanej informacji, nie wydaje decyzji gdy zachodzą podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej z przyczyn wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 lub art. 5 u.d.i.p. albo umorzenia postępowania w przypadku przewidzianym w art. 14 ust. 2 tej ustawy. Względnie też, gdy nie informuje wnioskodawcy o tym, że objęta wnioskiem informacja nie stanowi informacji publicznej i nie podlega udostępnieniu w trybie przepisów powołanej ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2021r., sygn. akt II SAB/Po 139/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Milczenie organu przez całe 14 dni jest dowodem na to, że organ ten dopuścił się bezczynności. Jest to bowiem stan obiektywny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Rz 44/21, dostępny w CBOSA). Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma bowiem znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane. Bezczynność w zakresie załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej obejmuje także sytuację, w której organ odnosi się do wniosku strony jednakże zakres, forma lub treść informacji nie odpowiadają prawu. Sytuacja ta jednak nie występuje w rozpoznawanej sprawie, gdyż jak wynika z akt sprawy do dnia orzekania przez Sąd organ nie odpowiedział na wniosek Skarżącego.
Z przywołanych rozważań wynika, że oceniając skargę na bezczynność organu w zakresie informacji publicznej należy ustalić, czy podmiot będący adresatem wniosku strony jest ustawo zobowiązany do jego rozpoznania, po drugie czy treść wniosku odnosi się do informacji publicznej i wreszcie, czy zachowanie organu, tak co do formy, treści i terminu wypełnia wymogi stawiane przez ustawę o dostępie do informacji publicznej.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy nie ma sporu, że prezes spółki akcyjnej, której wyłącznym akcjonariuszem jest gmina jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Podstawy prawnej tej tezy nalży upatrywać w art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. stanowiącym, że obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego.
Odnosząc się do kolejnego zagadnienia, charakteru żądanych informacji, trzeba wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje utrwalony pogląd, że informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie realizowania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Warszawie z dnia 29 października 2007 r., sygn. akt II SAB/Wa 85/07, Kielcach z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt II SAB/Ke 7/08 oraz Krakowie z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II SAB/Kr 109/08, dostępne w CBOSA). Ustawodawca w treści art. 6 u.d.i.p. zawarł przykładowy katalog kategorii informacji publicznych wskazując, że udostępnieniu podlegają informacje m.in.: o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., ich statusie prawnym, organizacji, organach i osobach sprawujących w nich funkcje, majątku którym dysponują, trybie działania w zakresie wykonywania zadań publicznych i ich działalności w ramach gospodarki budżetowej i pozabudżetowej, prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach. Poza tym wyliczenie to obejmuje także informacje o majątku publicznym oraz danych publicznych, na które składają się m.in. stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej i przez funkcjonariuszy publicznych oraz treść i postać dokumentów urzędowych. Należy przy tym pamiętać, że powyższe wyliczenie ma charakter otwarty, na co wprost wskazuje użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "w szczególności". Oznacza to, że udostępnieniu mogą podlegać także inne kategorie informacji publicznych, które nie zostały określone w powołanym przepisie. Zastrzeżenia wymaga przy tym, że informacja publiczna dotyczy tylko sfery faktów, a więc nie może dotyczyć zamierzeń, czy planów, które nie mają zmaterializowanej formy lub postaci.
Odnosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że zasadniczo przeznaczenie obiektów należących do spółki komunalnej stanowi informację publiczną, gdyż dotyczy zarządzania majątkiem spółki. Teza ta odnosi się także do konsultacji projektu obiektu, jeśli były one podjęte. Niewątpliwie zatem obowiązkiem organu było odniesienie się do wniosku Strony w tym zakresie w terminie zakreślonym ustawowo. Przy czym zakres odpowiedzi determinowany jest opisanym zakresem pojęcia informacji publicznej (odnoszącej się wyłącznie do istniejących faktów) oraz winien uwzględniać ewentualny zakres włączeń opisany w art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2).
W rozpoznawanej sprawie wniosek Skarżącego złożony w dniu 23 maja 2023r. pozostał bez odzewu ze strony organu. Do dnia rozpoznania skargi nie przedłożono żadnych informacji o tym, że wniosek Strony został przez organ rozpoznany. Tym samym w świetle przedstawionych na wstępie uwag trzeba stwierdzić, że organ popadł w bezczynność.
Oceny tej nie zmienia argumentacja organu przedstawiona w odpowiedzi na skargę. Wynika z niej, że wniosek Strony oceniono jako złożony w sprawie indywidualnej, co wyklucza jego kwalifikowanie jako odnoszący się do informacji publicznej. Stanowi on zatem nadużycie prawa, co zwalnia organ od obowiązku jego rozpoznania. Po czym organ wskazał, że nie przeprowadzał takich konsultacji, tym bardziej, że nie obligują go do tego obowiązujące regulacje prawne.
W świetle przedstawionych zasad procedowania wniosku w przedmiocie informacji publicznej wyjaśnienia organu, co do braku konsultacji, o które pyta Skarżący we wniosku, zwarte w piśmie procesowym kierowanym do Sądu nie stanowią wywiązania się z prawem nałożonych obowiązków w zakresie udostępnienia informacji publicznej. Tym samym wypowiedź ta nie znosi stanu bezczynności. Podobnie jak stwierdzenie organu, że żądane przez Stronę informacje nie mieszczą się w zakresie informacji publicznej. Niezależne bowiem od oceny tego twierdzenia, co także zostanie poddane ocenie Sądu, bezczynność organu w zakresie realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej dotyczy również braku wskazania przez organ, że dana informacja nie mieści się w zakresie informacji publicznej. W takiej sytuacji, stosownie do uwag zawartych na wstępie rozważań Sądu, organ winien o tym fakcie poinformować wnioskodawcę w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Ocena ta nie może być dokonywana w odpowiedzi na skargę.
Niezależnie od tego trzeba wskazać, że pomimo sformułowania tezy o nadużyciu prawa do informacji publicznej organ w żaden sposób nie wykazał okoliczności mogących uzasadniać taki wniosek. Należy zgodzić się ze Skarżącym, że ustawa o dostępie do informacji publicznej nie posługuje się pojęciem nadużycia prawa do informacji publicznej. Nie oznacza to jednak, że nie występuje ono na gruncie ww. ustawy, co wynika z poglądów wypracowanych i ukształtowanych przez piśmiennictwo i orzecznictwo. Wedle tych źródeł konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście: 1) wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (co do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2) wykorzystania do celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3) wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokajania prywatnych animozji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 1682/21, z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3900/21, z dnia 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4448/21 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II SAB/Kr 481/19, dostępne w CBOSA).
Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie wprowadza przesłanki nadużycia prawa jako podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej, a zatem przy jej uwzględnieniu należy zachować szczególną ostrożność. Konstytucyjne prawo do informacji publicznej służy realizacji jednej z podstawowych wartości państwa demokratycznego, tj. jawności działania instytucji publicznych. Skoro prawo do informacji publicznej ma rangę konstytucyjną, a jego celem jest zapewnienie społecznej kontroli nad organami władzy publicznej, to wszelkie pozaustawowe przesłanki ograniczające to prawo mogą utrudnić lub wręcz uniemożliwić kontrolę społeczną nad funkcjonowaniem instytucji publicznych. Dlatego też ewentualne powołanie się na nadużycie prawa do informacji musi być zastrzeżone wyłącznie do przypadków skrajnych, w których wnioskodawca wykazuje się dużą dozą złej woli, a ilość i zakres objętych wnioskami informacji może utrudnić normalne funkcjonowanie i wypełnianie swoich ustawowych kompetencji przez organ administracji publicznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 1682/21, z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt III OSK 86/21 i z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4371/21, dostępne w CBOSA oraz M. Jaśkowska. Nadużycie publicznego prawa podmiotowego jako przesłanka ograniczenia dostępu do sądu w sprawach z zakresu informacji publicznej. ZNSA z 2018, nr 1, s. 27-41).
Jak wynika z poczynionych powyżej ustaleń, powołanie się na nadużycie prawa jest uprawnione tylko w odniesieniu do sytuacji wyjątkowych, a więc wówczas, gdy nadużycie ma charakter oczywisty.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że zarówno treść wniosku jak i skargi nie dają jakichkolwiek podstaw do wywodzenia takich ustaleń. Przeciwnie wynika z nich, że Skarżący działa w interesie szerszej grupy podmiotów w celu sprawowania kontroli społecznej zasady dysponowania majątkiem publicznym.
Brak rozpoznania wniosku Strony z dnia 23 maja 2023 r. skutkuje stwierdzeniem bezczynności organu. Zgodnie zaś z art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Na tej podstawie Sąd stwierdził bezczynność organu, a wobec braku podjęcia przez organ czynności w zakresie rozpoznania wniosku Strony zobowiązał do ich dokonania w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Jednocześnie stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd obowiązany jest do oceny, czy ustalona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie to, w świetle ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istota rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił przyjęty punkt widzenia, wskazując na wykładnię spornych w sprawie przepisów, fakt, że Sąd nie podziela zasadności tej argumentacji nie jest dostateczną podstawą do wywodzenia rażącego naruszenia prawa. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że odmienna wykładnia przepisów prawa nie stanowi podstawy do wywodzenia rażącego naruszenia prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 2673/21, dostępny w CBOSA).
Przyjęta ocena wpływa na oddalenie wniosku Skarżącego o wymierzenie grzywny, gdyż środek ten w ocenie Sądu winien być zasadniczo łączony z kwalifikowanym naruszeniem prawa, czego w sprawie nie stwierdzono. Nadto zgodnie z orzecznictwem grzywna jako dyscyplinująco-represyjny środek o dodatkowym charakterze powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Tym samym chodzi o sytuacje, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto musi istnieć uzasadniona obawa, że bez dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1558/20, dostępny w CBOSA). Lektura odpowiedzi na skargę nie daje podstaw do przypisana takiej oceny organowi w tej sprawie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany do rozpoznania wniosku Skarżącego z dnia 23 maja 2023 r. we wskazanym zakresie i terminie, kierując się zaleceniami Sądu.
W związku z tym Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł o bezczynności organu, nie stwierdzając aby miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zobowiązał organ do podjęcia wskazanych czynności w zakreślonym terminie (pkt I i II sentencji wyroku). Dalej idącą skargę Sąd oddalił, co znajduje podstawę w art. 151 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.(pkt IV sentencji wyroku).