II SAB/Lu 17/23

II SAB/Lu 17/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151; art. 3 § 2 pkt 4; art. 53 § 2b;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 17 ust.1 pkt 11; art. 18 ust.1; art. 50 ust.3;
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie wykonania decyzji dotyczących usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
W dniu 19 grudnia 2022 r. Z. W. (dalej także jako "skarżący") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na bezczynność Wójta Gminy Niemce ("GOPS Niemce") polegającą na niewykonaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.41/1071/OS/2022 - w okresie od dnia 15 lipca 2022 r. do rezygnacji, a także decyzji Wójta Gminy Niemce: z dnia 3 lutego 2022 r. nr OPS 4532/180/2022 - w okresie od dnia 14 lutego 2022 r. do dnia 14 lipca 2022 r. i z dnia 8 listopada 2022 r. nr OPS 4530/600/2022 - w okresie od dnia 26 września 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. W skardze skarżący zarzucił, że pomimo wielokrotnych wezwań organ nie wykonał obowiązku świadczenia usług opiekuńczych przyznanych ww. decyzjami. Do ich realizacji zostały bowiem wysłane osoby, które – w ocenie skarżącego – nie posiadają odpowiednich kwalifikacji.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Niemce wniósł o oddalenie skargi lub jej odrzucenie.
Organ wyjaśnił, że w dniu 5 stycznia 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r. o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Ośrodek Pomocy Społecznej podjął działania w celu znalezienia podmiotu do realizacji usług społecznych w zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych na rok 2022 r. W tym celu na stronie Urzędu Gminy i Ośrodka Pomocy Społecznej zamieszczone zostało zapytanie ofertowe. Termin składania ofert został wyznaczony do dnia 17 grudnia 2021 r. Do tego dnia nie wpłynęła jednak żadna oferta. Ośrodek nie pozostawał w bezczynności i w dniu 13 stycznia 2022 r. zamieścił ogłoszenie o zatrudnieniu osoby do sprawowania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W odpowiedzi na ogłoszenie do organu wpłynęła jedna oferta, która spełniała wymogi. Wniosek Z. W. został natomiast rozpatrzony decyzją z dnia 3 lutego 2022 r., którą przyznano skarżącemu częściowo odpłatnie specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych), w okresie od dnia 14 lutego 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. Odpłatność za usługi ustalono na poziomie 11% kosztu realizacji jednej godziny usług, stanowiącego kwotę 33 zł.
W dniu 14 lutego 2022 r. do miejsca zamieszkania Z. W. zgłosiła się opiekunka, jednak do świadczenia usług nie doszło. Skarżacy zaproponował opiekunce podział pieniędzy za wykonanie usług, jednak opiekunka na propozycję tę nie przystała. W dniu 15 lutego 2022 r. ponowiła wizytę u skarżącego, podczas której skarżący podtrzymał wcześniejszą propozycję. Kategoryczna odmowa opiekunki doprowadziła do stwierdzenia przez Z. W., że usługi są mu zbędnie. Opiekunka sporządziła notatki z odbytych wizyt.
W dniu 15 lutego 2022 r. Z. W. złożył odwołanie od decyzji z dnia 3 lutego 2022 r. Z kolei pismem z dnia 15 lutego 2022 r. wezwał organ do wykonania tej decyzji. Pismem z dnia 14 marca 2022 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej udzielił odpowiedzi na pismo skarżącego. W kolejnym piśmie datowanym na 17 marca 2022 r. skarżący zarzucił opiekunce brak kompetencji. Odpowiedzi na te zarzuty organ udzielił w piśmie z dnia 24 marca 2022 r. W dniu 25 marca 2022 r. Z. W. złożył kolejne pismo, w którym wnioskował o wykonanie decyzji przyznającej specjalistyczne usługi opiekuńcze. Pismem z dnia 6 kwietnia 2022 r. poinformowano skarżącego, że z przyznanych usług może skorzystać w każdej chwili.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 lutego 2022 r. w zakresie punktów 1. i 2. (w tej części Kolegium orzekło reformatorynie, zmieniając wymiar przyznanych skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 15 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. na 6 godzin w tygodniu - z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych), natomiast w pozostałej części Kolegium utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
W dniu 10 sierpnia 2022 r. Z. W. złożył wniosek o przyznanie usług opiekuńczych. Wniosek ten został rozpatrzony decyzją organu pierwszej instancji z dnia 12 września 2022 r., przyznającą skarżącemu usługi opiekuńcze w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości 8 godzin dziennie, w okresie od dnia 26 września 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 listopada 2022 r. Celem realizacji tej decyzji, w dniu 21 września 2022 r. na stronie Urzędu Gminy i Ośrodka Pomocy Społecznej umieszczone zostało ogłoszenie o zatrudnieniu opiekunów.
Pismem z dnia 21 listopada 2022 r. Z. W. wezwał Ośrodek Pomocy Społecznej do niezwłocznego wykonania usług. W odpowiedzi na wezwanie Kierownik tego Ośrodka pismem z dnia 30 listopada 2022 r. poinformował skarżącego, że może skorzystać z przyznanych usług, a o gotowości ich realizacji winien poinformować Ośrodek.
W piśmie procesowym z dnia 24 kwietnia 2023 r. radca prawny M. K., ustanowiona pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy (postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 6/23), poparła złożoną skargę na bezczynność. Jednocześnie wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, oraz ustalenie ich w wysokości pełnej opłaty określonej przepisami § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, tj. w kwocie 480 zł oraz 110,40 zł tytułem 23% podatku VAT od tej kwoty, ewentualnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości 150% stawki. Powyższy wniosek pełnomocnik skarżącego poparł oświadczeniem, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części, a także oświadczeniem, że pomoc prawną świadczy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
W uzasadnieniu pisma pełnomocnik skarżącego, wskazując na dopuszczalność wniesionej skargi, powołał się na przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") oraz podniósł, że w sytuacji, gdy skarżącemu przysługują świadczenia z opieki społecznej w postaci usług opiekuńczych (art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s."), wynikające ze wskazanych w skardze decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie oraz Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, to uznać należy, że istnieje związek pomiędzy uprawnieniem skarżącego do świadczeń, a obowiązkiem podjęcia przez organ czynności mających na celu realizację uprawnienia skarżącego, tj. skierowania do skarżącego osoby posiadającej uprawnienia do świadczenia na jego rzecz usług opiekuńczych. W konsekwencji, istnieje podstawa do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie złożonej skargi na bezczynność Wójta Gminy Niemce w sprawie wykonywania specjalistycznych usług opiekuńczych.
Uzasadniając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz wskazaną we wniosku wysokość żądanego wynagrodzenia, pełnomocnik skarżącego podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., SK 78/2 (Dz.U. poz. 2790), orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, są niezgodne z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Zdaniem adwokat M. K., uwagi Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do ww. regulacji dotyczących wynagrodzenia adwokatów oraz rozróżnienia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu lub z wyboru, znajdują pełne zastosowanie w odniesieniu do regulacji dotyczących wynagrodzenia radców prawnych, w tym również do wynagrodzenia w sprawach administracyjnych. Z tego względu, w ocenie wnioskodawczyni, zasadne jest dokonanie przez Sąd w sprawie niniejszej oceny zgodności z Konstytucją mającej zastosowanie w sprawie regulacji zwartej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ww. rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r.
Mając na względzie, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność, Sąd - korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. - rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że w przypadku skargi na bezczynność, decyzja o rozpoznaniu sprawy w tym trybie pozostawiona jest sądowi i nie jest zależna ani od złożenia przez którąkolwiek ze stron wniosku w tym przedmiocie, ani też od ewentualnego żądania przez którejkolwiek ze stron przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wójt Gminy Niemce nie dopuścił się bowiem bezczynności w zarzucanym zakresie.
Przypomnieć należy, że jako przedmiot wniesionej skargi Z. W. oznaczył bezczynność Wójta Gminy Niemce wywodzoną z niewykonania decyzji tego organu z dnia 3 lutego 2022 r. nr OPS 4532/180/2022 i z dnia 8 listopada 2022 r. nr OPS 4530/600/2022 oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.41/1071/OS/2022.
Z akt sprawy wynika, że powołaną decyzją organu pierwszej instancji z dnia 3 lutego 2022 r. przyznano skarżącemu częściowo odpłatnie specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych), w okresie od dnia 14 lutego 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. Decyzja Kolegium z dnia 30 czerwca 2022 r. zapadła natomiast na skutek odwołania Z. W. od ww. decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy uchylił punkty 1. i 2. zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, przyznając skarżącemu częściowo odpłatnie specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, realizowane w miejscu zamieszkania, w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych), w okresie od dnia 14 lutego 2022 r. do dnia 14 lipca 2022 r. oraz w wymiarze 6 godzin w tygodniu (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od dnia 15 lipca 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. W pozostałej części Kolegium utrzymało decyzję z dnia 3 lutego 2022 r. w mocy.
Z kolei powołaną w skardze decyzją Wójta Gminy Niemce z dnia 12 września 2022 r. przyznano Z. W. częściowo odpłatne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości 8 godzin dziennie, w okresie od dnia 29 września 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 listopada 2022 r.
Przedmiotem skargi jest zatem bezczynność Wójta Gminy Niemce z zakresie wykonania przyznanych skarżącemu ostatecznymi decyzjami usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Oceniając skargę w pierwszej kolejności pod kątem jej dopuszczalności, wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg (m.in.) na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Kontrolą sądów administracyjnych objęta jest nadto bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w przypadku określonym w punkcie 4 tego paragrafu.
W ocenie Sądu, czynności w zakresie realizacji przyznanych decyzją administracyjną usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, należą do czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem, w świetle punktu 8. tego przepisu, skarga na bezczynność w sprawie realizacji tych czynności jest dopuszczalna. Przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (będący odpowiednikiem obowiązującego wcześniej art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym) nie dotyczy bowiem wyłącznie czynności wynikających bezpośrednio z przepisów prawa, lecz obejmuje także sytuacje, w których prawa lub obowiązki wynikają pośrednio z przepisów prawa (por. J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Warszawa 1995, s. 52; E. Łętowska, Glosa do wyroku NSA z 14 sierpnia 2002 r., II SA/Gd 4182/01, OSP 2003/10; J. Zimmermann Glosa do postanowienia NSA z 24 marca 1998 r., II SA 1155/97, OSP 1999/9, s. 448), a więc m.in. takich, których podstawą jest podjęta na podstawie przepisów prawa decyzja administracyjna. Czynności w zakresie realizacji usług opiekuńczych są przy tym czynnościami o charakterze indywidulanym, podejmowanymi poza postępowaniem administracyjnym.
Za uznaniem skargi na bezczynność w przedmiocie wykonania usług opiekuńczych za dopuszczalną, przemawia nadto konieczność zapewnienia beneficjentom takich świadczeń ochrony prawnej dla realizacji przyznanych im uprawnień. W przypadku bowiem braku realizacji przez organ pomocy społecznej usług opiekuńczych przyznanych decyzją ostateczną, skarga na bezczynność w tym zakresie może okazać się jedynym środkiem umożliwiającym doprowadzenie do wykonania należnych świadczeń. Wszakże możliwość wyegzekwowania ich realizacji w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), wydaje się iluzoryczna wobec faktu, iż w roli organu egzekucyjnego w takim postepowaniu występowałby organ pomocy społecznej odpowiedzialny za wykonanie usług opiekuńczych.
Zaznaczyć wypada, że w zakresie dokonanej oceny dopuszczalności skargi, skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko w tym względzie przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w analogicznej sprawie ze skargi Z. W., zakończonej wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SAB/Lu 53/22, a także w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SAB/Lu 55/23.
Dokonując oceny dopuszczalności skargi należy też zauważyć, że w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie określony w tym przepisie wymóg poprzedzenia skargi ponagleniem, uznać należy spełniony. Skarżący kilkukrotnie kierował bowiem do Wójta Gminy Niemce pisma wzywające do wykonania usług opiekuńczych przyznanych mu mocą powołanych wyżej decyzji (w tym pismo z dnia 12 lutego 2022 r. – k. 15 akt adm., pismo z dnia 25 marca 2022 r. – k. 22 akt adm. oraz pismo z dnia 21 listopada 2022 r. – k. 44 akt adm.).
Jakkolwiek żadne z ww. pism nie zostało przez skarżącego oznaczone jako ponaglenie, w ocenie Sądu, nie może to stanowić podstawy do odrzucenia rozpoznawanej skargi na bezczynność, jako niespełniającej wymogu określonego w art. 53 § 2b p.p.s.a. Skarżący w pismach tych jednoznacznie bowiem domagał się podjęcia czynności w zakresie realizacji przyznanych mu świadczeń. Każde pismo niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, winno być natomiast rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma (tak: postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r. I OZ 791/10, opubl. w CBOSA). Odrzucenie skierowanej do Sądu skargi na bezczynność z tego tylko powodu, że skarżący nie oznaczył poprzedzających tę skargę pism, w których domagał się realizacji usług opiekuńczych, jako ponaglenia, byłoby przejawem nadmiernego formalizmu (por postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2021 r. II OSK 2202/20, z 26 lutego 2020 r., II OSK 416/20, z 4 marca 2020 r., II OSK 468/20; opubl. w CBOSA).
Przechodząc do merytorycznej oceny skargi podkreślić na wstępie trzeba, że rolą sądu rozpoznającego skargę na bezczynność organu jest jedynie ustalenie, czy do obowiązków organu należało działanie, którego domagał się skarżący i czy działanie takie zostało podjęte. Sąd nie posiada natomiast w takim postępowaniu uprawnień do kontroli działań organu administracji pod względem merytorycznym, ani też pod względem poprawności procesowej.
Ocena skargi pod tym kątem wymaga dokonania ustalenia zakresu i charakteru czynności będących istotą realizacji usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, do których odnosi się skarga.
W myśl art. 17 ust. 1 pkt 11 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi, należy z kolei do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę (art. 18 ust. 1 pkt u.p.s.).
Jak stanowi art. 50 ust. 3 u.p.s. usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W literaturze - na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - określono, że do codziennych potrzeb życiowych zalicza się w szczególności wyżywienie (pomoc w nabywaniu, dostarczaniu posiłków, karmienie). Z kolei przez pojęcie opieki higienicznej rozumieć należy zapewnienie higieny otoczenia i własnej (mycie, sprzątanie i pranie). Pielęgnacja zlecana jest przez lekarza, natomiast zapewnienie kontaktów z otoczeniem jest działaniem fakultatywnym, realizowanym "w miarę możliwości", co oczywiście nie zwalnia organu z konieczności oceny realizacji takich działań. Zakres przedmiotowy usług powinien stać się częścią rozstrzygnięcia w decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie.
Specjalistyczne usługi opiekuńcze polegają natomiast w szczególności na uczeniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia przez: kształtowanie umiejętności zaspokajania potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania; motywowanie do aktywności, leczenia i rehabilitacji, interwencję i pomoc w życiu w rodzinie (ułatwianie dostępu do edukacji, doradztwo, kształtowanie pozytywnych relacji z osobami bliskimi, współpraca z rodziną); pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, wspieranie w rozwiązywaniu problemów psychicznych lub pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi (nauka planowania budżetu, pomoc w uzyskaniu ulg w opłatach). Ponadto specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą przyjmować postać rehabilitacji i pielęgnacji wspierającej proces leczenia (pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, wykupieniu leków, dotarciu do placówek służby zdrowia). Omawiane usługi dotyczą również udzielania pomocy mieszkaniowej (pomoc w uzyskaniu mieszkania, w wykonywaniu drobnych remontów) oraz zapewnienia dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych. Szczegółowy zakres specjalistycznych usług opiekuńczych określony został w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189 poz. 1598 ze zm., dalej jako "rozporządzenie"). Rozporządzenie określa ponadto kwalifikacje osób świadczących specjalistyczne usługi opiekuńcze. W myśl jego § 3 ust. 1 specjalistyczne usługi są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu: pracownika socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty w zakresie rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi. Osoby świadczące specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi muszą ponadto posiadać co najmniej trzymiesięczne doświadczenie zawodowe w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi zdobyte w jednej z następujących jednostek: szpitalu psychiatrycznym; jednostce organizacyjnej pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi; placówce terapii lub placówce oświatowej, do której uczęszczają dzieci z zaburzeniami rozwoju lub upośledzeniem umysłowym; ośrodku terapeutyczno-edukacyjno-wychowawczym; warsztacie terapii zajęciowej; innej jednostce niż wymienione w pkt 1-5 świadczącej specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi (§ 3 ust. 2).
Wskazane regulacje (zwłaszcza ostatnia z nich) mają o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, że zarzuty skarżącego zmierzające do wykazania bezczynności organu w zakresie wykonania przyznanych skarżącemu usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, opierają się na twierdzeniu, iż do wykonania tych usług organ skierował osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji. W ramach oceny tak sformułowanego zarzutu bezczynności, w ocenie Sądu, istotne znaczenie ma jednak nie tyle ocena kwalifikacji osób skierowanych do pomocy skarżącemu, co ocena działań organu, tj. tego, czy organ podjął wszelkie możliwe działania zmierzające do wykonania na rzecz skarżącego przyznanych mu usług przez odpowiednie osoby. Należy bowiem zauważyć, że w zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym m.in. w wyrokach z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 147/08 oraz z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2471/13, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, w sytuacji, gdy mimo podjętych przez ośrodek pomocy społecznej starań, nie udało się zatrudnić osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje zawodowe, to okoliczność taka uzasadnia odmowę przyznania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. W konsekwencji uznać należy, że obiektywny brak możliwości zatrudnienia osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje zawodowe do świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, wyłącza również możliwość skutecznego zarzucenia organowi pomocy społecznej bezczynności polegającej na niewykonaniu takich usług. Tym bardziej zaś taki zarzut jest niezasadny, jeżeli do zatrudnienia jedynej chętnej osoby do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych doszło, jednak beneficjent nie jest usatysfakcjonowany kwalifikacjami tej osoby i z tego powodu uniemożliwia wykonanie usług.
Dla oceny zarzucanej organowi bezczynności nie bez znaczenia pozostaje zatem również postawa samego skarżącego, który jako beneficjent usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych nie jest zwolniony z podejmowania własnych wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej i nie może oczekiwać od wykonawcy usług zaspokojenia jego wszystkich potrzeb życiowych, w tym dotyczących utrzymania domu, nadto jest zobowiązany do odpowiedniej współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej i wykonawcą usług opiekuńczych oraz zapewnienia możliwości realizacji tych świadczeń. Nie może zostać bowiem uznany za zasadny zarzut bezczynności w zakresie wykonania takich świadczeń, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że przyczyną ich niewykonania jest postawa beneficjenta.
Taka sytuacja ma natomiast miejsce w niniejszej sprawie. Przedstawione Sądowi akta sprawy potwierdzają, że Ośrodek Pomocy Społecznej podjął wszelkie starania celem wykonania na rzecz skarżącego przez odpowiednie osoby specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, przyznanych skarżącemu decyzją z dnia 3 lutego 2022 r., których zakres został następnie zmieniony decyzją organu odwoławczego z dnia 30 czerwca 2022 r. W tym celu w pierwszej kolejności podjął próby znalezienia profesjonalnego podmiotu, który podjąłby się realizacji zamówienia na usługi społeczne w zakresie usług opiekuńczych. Wobec nieskuteczności tej próby, organ wystosował następnie ofertę zatrudnienia opiekunki do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, na którą to ofertę odpowiedziała tylko jedna osoba. Dążąc do realizacji przyznanych skarżącemu usług, a przy tym uznając, że zgłoszona kandydatura pochodzi od osoby, która spełnia wszelkie warunki do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, organ osobę tę zatrudnił. Zatrudniona opiekunka podejmowała następnie próby wykonania w miejscu zamieszkania skarżącego przyznanych mu usług, co potwierdzają zawarte w aktach jej notatki służbowe (k. 13 i 14 akt adm.). Jak wynika z tych notatek, a także z pism skarżącego złożonych do Ośrodka Pomocy Społecznej w reakcji na wizyty opiekunki, do realizacji przyznanych usług opiekuńczych nie doszło wyłącznie wskutek oporu samego skarżącego i jego subiektywnego przekonania, że zatrudniona do realizacji usług osoba nie posiada odpowiednich kwalifikacji. W takiej sytuacji nie można jednak zarzucić organowi bezczynność w realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych przysługujących skarżącemu z mocy ww. decyzji.
Nie jest zasadny również zarzut bezczynności w zakresie wykonania przez Wójta Gminy Niemce decyzji z dnia 3 lutego 2022 r., przyznającej skarżącemu usługi opiekuńcze, utrzymanej w mocy decyzją Kolegium z dnia 8 listopada 2022 r. Organ, będąc świadomy dotychczasowej postawy skarżącego i jego oporu podczas prób wykonania specjalistycznych usług opiekuńczych, poinformował skarżącego pismem z dnia 30 listopada 2022 r. o gotowości realizacji przyznanej pomocy, prosząc przy tym o wskazanie możliwej daty i godziny wykonania usług opiekuńczych. Jakkolwiek skarżący wielokrotnie składał do Ośrodka Pomocy Społecznej pisma różnej treści, na wyżej wymienione pismo organu jednak nie odpowiedział i tym samym ponownie uniemożliwił realizację przyznanych mu świadczeń.
Podsumowując stwierdzić należy, że w świetle przywołanych okoliczności sprawy, brak jest podstaw do przypisania organowi bezczynności w zakresie wykonania powołanych w skardze decyzji.
Z tych względów skargę należało oddalić jako niezasadną, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł natomiast w oparciu o art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68, dalej jako "rozporządzenie z 2016 r."). Wysokość przyznanego wynagrodzenia Sąd – mając na uwadze wysokość opłaty określoną ww. przepisami rozporządzenia – ustalił na kwotę 240 zł, którą podwyższył o kwotę 55,20 zł z tytułu podatku od towarów i usług. Sąd nie uznał natomiast za uzasadniony wniosku pełnomocnika skarżącego, by wysokość wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ustalić przy uwzględnieniu stawki opłaty za czynności radców prawnych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" dnia 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z 2015 r.). Sąd nie znalazł też podstaw do przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w kwocie podwyższonej do 150% wartości opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia z 2016 r.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie należy wskazać, że Sądowi znane są przywołane przez pełnomocnika skarżącego wyroki Trybunału Konstytucyjnego, tj., wyrok z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt SK 66/19 i wyrok z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 78/21. Wymaga w tym miejscu odnotowania, że oba te orzeczenia odnoszą się do rozporządzeń określających koszty niepłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przy czym pierwszy z tych wyroków dotyczył uchylonego już rozporządzenia, tj. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, którego kwestionowany przepis brzmiał odmiennie od obowiązujących obecnie przepisów. Z kolei wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Zakwestionowane przez Trybunał przepisy nie określają natomiast wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem te koszty zostały uregulowane w § 21 ww. rozporządzenia, co do którego Trybunał Konstytucyjny nie wypowiedział się. Tym bardziej wyrok ten nie odnosi się do analogicznie brzmiącego § 21 rozporządzenia z 2016 r., określającego wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zastosowanego przez Sąd w niniejszej sprawie.
Niezależnie od faktu, iż przepisy, których konstytucyjność zakwestionował Trybunał w powołanych wyżej wyrokach, nie znajdują bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie, nie sposób nie dostrzec, że istota argumentów, które legły u podstaw przywołanych orzeczeń, dotyczy ogólnie rozróżnienia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu i z wyboru, a zatem można je odnieść również do § 21 rozporządzenia z 2016 r. Niemniej jednak należy zauważyć, że pomimo tych orzeczeń, prawodawca do tej pory nie zdecydował się na zrównanie wynagrodzenia minimalnego pełnomocników z wyboru i z urzędu – nawet w postępowaniach objętych orzeczeniami Trybunału. W ocenie Sądu, nie jest zatem zasadna w tej sytuacji odmowa zastosowania § 21 rozporządzenia z 2016 r., albowiem doprowadziłoby to do sytuacji, w której powstanie luka prawna (brak przepisu regulującego wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu), która uniemożliwiłaby orzeczenie o kosztach w poszczególnych sprawach. Brak jest bowiem podstaw prawnych do zastosowania (celem wypełnienia powstałej luki) przepisów rozporządzenia regulującego wynagrodzenie pełnomocników z wyboru - ze względu na odmienny zakres zastosowania rozporządzenia (z uwagi na inną podstawę nawiązania stosunku prawnego pomiędzy pełnomocnikiem, a reprezentowaną przez niego stroną), inną podstawę prawną wydania rozporządzenia, a przede wszystkim na konieczność doliczenia stawki podatku VAT przy orzekaniu o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, a także orzecznictwie referendarzy sądowych wojewódzkich sadów administracyjnych, zdecydowanie dominuje pogląd o braku podstaw do zasądzania wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu w oparciu o przepisy rozporządzeń określających stawki dla pełnomocników ustanowionych przez strony z wyboru (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 584/21; postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 288/21; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SAB/Gd 204/22; a także postanowienia referendarzy sądowych: WSA w Białymstoku z dnia 6 września 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 502/21; WSA w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 514/17; WSA w Krakowie z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 291/21; WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Po 312/20; WSA w Warszawie z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 406/21; opubl. w CBOSA).
Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko powyższe w pełni podziela. Należy przy tym dodatkowo zauważyć, że gdyby Sąd zgodził się z zapatrywaniem pełnomocnika skarżącego i przyznał mu wynagrodzenie według stawki z rozporządzenia z 2015 r., byłby zmuszony zasądzić również VAT na podstawie rozporządzenia z 2016 r. Taka praktyka oznaczałaby natomiast, że każdy pełnomocnik z wyboru, którego pomoc prawna jest opłacana na podstawie rozporządzenia z 2015 r., które nie przewiduje zwrotu podatku VAT, byłby traktowany w sposób dyskryminujący, a pełnomocnicy z urzędu staliby się grupą uprzywilejowaną.
Ubocznie wypada zaznaczyć, że Sądowi z urzędu znany jest fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 20 kwietnia 2023 r. w sprawie SK 53/22 wyroku stwierdzającego, że § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu z 2015 r., wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe orzeczenie nie mogło jednak być jednak podstawą rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu podjętego w niniejszej sprawie, albowiem na dzień wydania wyroku nie było jeszcze opublikowane i tym samym nie weszło jeszcze w życie (art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Sąd nie znalazł także podstaw do zastosowania § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2016 r. poprzez przyznanie pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia w kwocie podwyższonej do 150% stawki opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" tego rozporządzenia. W orzecznictwie wskazuje się, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1641/18, opubl. w CBOSA). Nakład pracy poniesiony przez pełnomocnika skarżącego w niniejszej sprawie nie miał natomiast charakteru ponadstandardowego, a ograniczył się do zapoznania się w siedzibie Sądu z aktami sprawy i sporządzenia jednego pisma procesowego, przy czym pismo to jedynie w części odnosiło się do meritum sprawy, zaś jego pozostała (znaczna) części stanowiła uzasadnienie wniosku o przyznanie wynagrodzenia w wyższej kwocie.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.