II SAB/Lu 114/24

II SAB/Lu 114/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza /przewodniczący/
Jacek Czaja
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
658
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35 par 1- 3a, art. 36 par 1, art. 37 par 1 pkt 1-2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi Z. K. i T. K. na bezczynność i przewlekłość postępowania Wójta Gminy Firlej w przedmiocie zmiany stanu wód na gruncie I. zobowiązuje Wójta Gminy Firlej do rozpoznania sprawy zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą dla działek sąsiednich spowodowanej zagospodarowaniem wody pochodzącej z drogi gminnej nr [...] w L. i funkcjonowaniem przepustu pod tą drogą w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku; II. stwierdza, że bezczynność oraz przewlekłość postępowania Wójta Gminy Firlej nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałym zakresie; IV. zasądza od Wójta Gminy Firlej solidarnie na rzecz skarżących Z. K. i T. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 20 grudnia 2023 r. Z. K. i T. K. zwrócili się do Wójta Gminy Lubartów o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla działek sąsiednich spowodowaną niewłaściwym zagospodarowaniem wody pochodzącej z drogi gminnej nr [...] w L. i funkcjonowaniem przepustu pod tą drogą.
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r., znak: SKO.41/378/PR/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wyznaczyło Wójta Gminy Firlej jako organ właściwy do załatwienia sprawy.
Postanowieniem z dnia 18 marca 2024 r., znak: BROK.6331.2.2024.AS.4 Wójt Gminy Firlej (dalej jako Wójt) odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie.
Zażalenia na to postanowienie złożyli T. K. i Z. K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie postanowieniem z dnia 22 maja 2024 r., znak: SKO.41/1923/PR/2024 uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowienie to wpłynęło do organu I instancji w dniu 29 maja 2024 r.
Pismem z 5 lipca 2024 r. Wójt poinformował wnioskodawców o nowym terminie załatwienia sprawy – 30 września 2024 r. Pismo to zostało doręczone T. K. i Z. K. w dniu 9 lipca 2024 r.
Pismem z 5 lipca 2024 r. Wójt zwrócił się do Starosty Lubartowskiego o udostępnienie danych adresowych właścicieli działek o nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym L. , Gmina Lubartów (pismo doręczono Staroście 9 lipca 2024 r.) w celu przesłuchania tych osób w charakterze świadków.
W dniu 16 lipca 2024 r. T. K. i Z. K. wnieśli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie, zarzucając Wójtowi bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania.
Postanowieniem z 2 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/3126/PR/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie uznało ponaglenie za uzasadnione, zobowiązując Wójta Gminy Firlej do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od doręczenia tego postanowienia organowi pierwszej instancji, co miało miejsce 7 sierpnia 2024 r.
W dniu 23 lipca 2024 r. Z. K. i T. K. wnieśli skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania Wójta Gminy Firlej, zarzucając naruszenie art. 12 § 1 w zw. z art. 35 § 1-3 i art. 36 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r poz. 572, dalej: k.p.a.) poprzez dopuszczenie się bezczynności polegającej na niedopełnieniu obowiązku załatwienia sprawy zarówno bez zbędnej zwłoki, jak i w ustawowym miesięcznym terminie oraz niepoinformowaniu o przyczynach jej niezałatwienia w tym terminie i przewlekłości w toczącym się postępowaniu. Wobec powyższego skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do rozpatrzenia sprawy we wskazanym przez Sąd terminie, o stwierdzenie, że bezczynność oraz przewlekłość postępowania organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także o wypełnienie normy art. 149 § 2 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, że została wniesiona przedwcześnie – przed rozpoznaniem ponaglenia, ewentualnie o jej oddalenie, podnosząc, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym - z uwagi na braki w dokumentacji - ustalenia i przesłuchania świadków, i że jest w toku. Wójt wymienił podjęte dotąd w sprawie czynności.
W replice na odpowiedź na skargę skarżący podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Niezasadne jest stanowisko Wójta wyrażone w odpowiedzi na skargę, że skarga podlega odrzuceniu jako wniesiona przedwcześnie. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, które Sąd w składzie niniejszym podziela, wynika bowiem, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji można wnosić w każdym czasie po wyczerpaniu przysługujących stronie środków zaskarżenia lub wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa. Samo złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania środków zaskarżenia i umożliwia stronie skuteczne wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania. Przepis art. 52 § 2 p.p.s.a. skutek wniesienia środka zaskarżenia wiąże z wniesieniem środka zaskarżenia, a nie jego rozpatrzeniem przez organ. Innymi słowy, regulacje art. 37 § 4-8 k.p.a. wskazują na formalizm ponaglenia, z którego nie można jednak wyprowadzić wniosku, że ponaglenie stanowi tryb instancyjny, jak ma to miejsce w przypadku zażalenia lub odwołania. W przypadku rozpatrzenia ponaglenia, wydanie przez organ postanowienia na podstawie art. 37 § 6 k.p.a., nie oznacza możliwości zaskarżenia tego postanowienia do sądu administracyjnego, gdyż skardze przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. podlega bezczynność organu bądź przewlekłe prowadzenie postępowania. Skoro sposób rozpatrzenia ponaglenia nie daje podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, to w konsekwencji należy przyjąć, że także oczekiwanie na wypowiedzenie się co do zasadności ponaglenia nie może być warunkiem dopuszczalności skargi w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. (zob. zamiast wielu: wyrok NSA z 30 stycznia 2020 r., II OSK 3092/19; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 maja 2020 r., III SAB/Wr 227/20).
Przechodząc zatem do merytorycznego rozpatrzenia skargi, należy uznać ją za zasadną w części obejmującej zarzut bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wójta Gminy Firlej.
Pojęcia bezczynności i przewlekłości postępowania organu zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Bezczynność oznacza niezałatwienie sprawy w terminie określonym w k.p.a. lub przepisach szczególnych oraz w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Bezczynność jest zatem stanem, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, ewentualnie terminu wskazanego na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., rozstrzygniecie nie zostało wydane. Należy jednak zaznaczyć, że dopuszczalność przedłużania przez organ prowadzący postępowanie terminu załatwienia sprawy w trybie art. 36 k.p.a. nie świadczy z góry o bezpodstawności zarzutów wobec tego organu wskazujących na jego bezczynność. Poinformowanie strony przez organ administracji publicznej o przyczynie niezałatwienia sprawy w terminie i wyznaczenie nowego terminu jej załatwienia również podlegają kontroli sądu administracyjnego w ramach badania zarzutu bezczynności.
Z kolei przewlekłość prowadzenia postępowania stanowi taki stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej niż to wynika z art. 35 § 1-3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych. Przewlekłość postępowania występuje zatem w razie niezałatwienia sprawy tak szybko, jak jest to obiektywnie możliwe, a podejmowane przez organ działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych.
Terminy załatwiania spraw administracyjnych zostały określone w art. 35 k.p.a. W świetle art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z § 2 niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast zgodnie z § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie z § 5 do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
O bezczynności organu w przedmiotowej sprawie świadczy fakt, że nie została ona załatwiona w ciągu miesiąca. Odpis postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 maja 2024 r., znak: SKO.41/1923/PR/2024 uchylającego postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wpłynął do Wójta w dniu 29 maja 2024 r. i od tej daty liczył się organowi miesięczny termin do rozpatrzenia sprawy.
Wprawdzie pismem z 5 lipca 2024 r. Wójt poinformował wnioskodawców o nowym terminie załatwienia sprawy – 30 września 2024 r., jednak zawiadomienie to miało miejsce już po upływie miesięcznego terminu na załatwienie sprawy.
Nie budzi wątpliwości Sądu twierdzenie Wójta, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co wynika zresztą z wytycznych zawartych w wyżej powołanym postanowieniu Kolegium z 22 maja 2024 r. (s. 10 postanowienia), jednak trzeba mieć na uwadze, że przez ponad miesiąc Wójt nie podjął żadnej czynności zmierzającej do rozpatrzenia sprawy. Dopiero 5 lipca 2024 r. zwrócił się do Starosty Lubartowskiego o udostępnienie danych adresowych właścicieli działek o nr [...] [...], [...] [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym L. , Gmina Lubartów (pismo doręczono Staroście 9 lipca 2024 r.) w celu późniejszego przesłuchania tych osób w charakterze świadków.
W tych okolicznościach nie można uznać, że uchybienie przez organ miesięcznemu terminowi załatwienia sprawy z art. 35 § 3 k.p.a. jest usprawiedliwione jej okolicznościami i skomplikowanym charakterem. Organ poinformował skarżących o przedłużeniu postępowania w sprawie oraz o przyczynach tego przedłużenia już po upływie tego miesięcznego terminu.
Zasadny jest również zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania. Jak już wyżej wyjaśniono, dla uznania, że organ prowadzi sprawę przewlekle nie wystarczy stwierdzenie, że nie załatwia sprawy w ustawowym terminie, lecz konieczne jest jednocześnie ustalenie, że podejmowane przez niego działania mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy bądź, że organ nie dochował należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie. W ocenie Sądu ta ostatnia okoliczność wystąpiła w analizowanym przypadku. Wyrazem braku należytej staranności w zakończeniu sprawy w rozsądnym – możliwie najkrótszym terminie, jest podjęcie pierwszej czynności w postępowaniu wyjaśniającym dopiero po upływie miesiąca od otrzymania postanowienia Kolegium z 22 maja 2024 r.
Z powyższych względów zachodziły wszelkie podstawy do stwierdzenia, że Wójt dopuścił się zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt II sentencji).
Mając z kolei na uwadze, że bezczynność i przewlekłość prowadzenia postępowania nie ustały przed rozpoznaniem skargi (fakt ten wynika z odpowiedzi na skargę, zaś do momentu rozpoznania sprawy Sąd nie uzyskał od organu informacji o wydaniu decyzji kończącej postępowanie), Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wójta Gminy Firlej do załatwienia sprawy w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku (pkt I sentencji).
Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji). Oceniając tę kwestię, Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym fakt, że stwierdzony stan naruszenia prawa nie wynikał z lekceważenia stron postępowania. Nieprawidłowości w sposobie prowadzenia postępowania wynikają przede wszystkim z wadliwej organizacji pracy organu. Rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności czy przewlekłości postępowania powinno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Stąd, w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia.
Organ nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, nie zlekceważył skarżących, poinformował ich o nowym terminie rozpatrzenia sprawy oraz o zakresie czynności wyjaśniających, które musi przeprowadzić i które wynikają z wytycznych zawartych w postanowieniu Kolegium z 22 maja 2024 r. W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do nałożenia na organ grzywny bądź przyznania skarżącym od organu sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. i oddalił skargę w tym zakresie w oparciu o dyspozycję art. 151 p.p.s.a. (punkt III sentencji wyroku).
Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu skarżącym od organu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, zostało wydane na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.