II SAB/Ke 12/25

II SAB/Ke 12/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
I OSK 1124/25 - Wyrok NSA z 2026-01-15
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Zobowiązano organ do rozpatrzenia wniosku
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 190, art. 149 § 1, art. 149 § 2 art. 200 w zw. z art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 37 § 1 pkt 1,2, art. 12 § 1 art. 35, art. 104 § 1, art. 36 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi R. F. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Starostę Skarżyskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. zobowiązuje Starostę Skarżyskiego do załatwienia sprawy z wniosku z dnia 10 marca 2011 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; II. stwierdza, że Starosta Skarżyski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje od Starosty Skarżyskiego na rzecz R. F. sumę pieniężną w kwocie 7.000 (siedem tysięcy) złotych; IV. zasądza od Starosty Skarżyskiego na rzecz R. F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 12 listopada 2023 r. do Starosty Skarżyskiego wpłynęła skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (dalej WSA) skarga R. F. na przewlekłe prowadzenie przez Starostę Skarżyskiego postępowania w sprawie znak: GG-II.6821.2.7.2011 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3 oraz art. 36 § 1 K.p.a. i wniósł o stwierdzenie, że przewlekłość miała charakter rażący, zobowiązanie Starosty do wydania decyzji w terminie trzech miesięcy od daty zwrotu akt, przyznanie od organu na swoją rzecz kwoty 10.000 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że 10 marca 2011 r. złożył w imieniu Z. F. wraz z innymi uprawnionymi wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Starosta Skarżyski wydał pierwszą decyzję 7 lutego 2013 r., a po jej uchyleniu w trybie odwoławczym wydał 30 września 2014 r. drugą decyzję, również uchyloną przez organ odwoławczy. W dniu 29 lipca 2015 r. organ I instancji wydał trzecią decyzję, tym razem utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, ale obie decyzje zostały uchylone przez WSA, które to stanowisko podzielił Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA). W dniu 29 sierpnia 2019 r. Starosta wydał czwartą decyzję, którą organ odwoławczy uchylił. Kolejna, piąta już decyzja Starosty z 23 czerwca 2020 r. została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Obie decyzje zostały uchylone przez WSA, które to stanowisko po raz kolejny podzielił NSA.
Skarżący podniósł, że zarówno organ odwoławczy, jak i sądy administracyjne w uzasadnieniach większości decyzji kasacyjnych i wyroków wskazywały na brak staranności Starosty, przejawiający się w braku jakiejkolwiek koncentracji materiału dowodowego, zbieraniu pojedynczych dowodów i wydawaniu decyzji przedwczesnych. Po zwrocie akt 2 września 2021 r. organ do grudnia 2021 r. uzupełniał materiał dowodowy, po czym w styczniu 2022 r., po 11 latach od złożenia wniosku, przystąpił po raz pierwszy do weryfikacji podstawowej przesłanki zwrotu nieruchomości, tj. prawa własności osób wywłaszczonych. Dopóki organ nie zaczął kwestionować status strony wnioskodawców, spór ograniczał się bowiem wyłącznie do celu wywłaszczenia.
Złożony wniosek o przyznanie kwoty pieniężnej skarżący uzasadnił rażącym charakterem przewlekłości, wskazując że dwóch wnioskodawców nie dożyło prawomocnego rozstrzygnięcia.
Końcowo skarżący wskazał, że sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest objęta prawem do rozpoznania w rozsądnym terminie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Według stanowiska ETPCz, powtórzonego w ostatnich orzeczeniach NSA, kwestię naruszenia tego prawa należy badać poprzez pryzmat oceny całego postępowania, od daty złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Starosta Skarżyski wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej i wyjaśnił, że wydał dotąd, od 2013 r. do 2020 r., 5 decyzji o odmowie zwrotu części nieruchomości dochodzone wnioskiem z 10 marca 2011 r. Decyzje powyższe były uchylane w trybie odwoławczym, bądź przez WSA. Po wyroku NSA z 27 lipca 2021 r. o sygn. I OSK 736/21, oddalającym skargę od wyroku WSA z 17 grudnia 2020 r. o sygn. II SA/Ke 860/20, zwrócone akta administracyjne wpłynęły do Starosty 2 września 2021 r. Dalej organ, na 19 stronach uzasadnienia –
którego nie sposób przytoczyć w całości – przedstawił szczegółowo przebieg postępowania i podejmowane w jego toku czynności, argumentując że podejmowane czynności były uzasadnione, konieczne, istotne dla merytorycznego załatwienia sprawy. Natomiast sprawy dotyczące zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 u.g.n. są sprawami skomplikowanymi i czasochłonnymi. O przeszkodach w załatwieniu wniosku Starosta informował strony, uzasadniając podjęte decyzje oraz wskazywał termin załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie prowadzone postępowanie z uwagi na jego rozpiętość pomiędzy aktem wywłaszczenia a złożonym wnioskiem, a także konieczność dotarcia do materiałów archiwalnych, czy innych dokumentów pozwalających na uznanie, że zgromadzono materiał dowodowy w sposób prawidłowy, wymagało wielu czynności nie tylko organu, ale też uzależnione było od działania adresatów, do których zwracano się o informacje, czy dokumenty, czy też od wyjaśnień samego wnioskodawcy. Niejednokrotnie udzielone odpowiedzi zawierały informacje o nieodnalezieniu żądanych dokumentów, względnie zawierały dane wymagające dalszego poszukiwania. Postępowania odwoławcze wymagały czasu, akta sprawy były przesyłane po wniesieniu odwołań do organu II stopnia, następnie po wniesieniu skarg – do WSA, a także po wniesieniu skarg kasacyjnych –do NSA. W przypadku decyzji z 29 lipca 2015 r. rozpiętość czasowa wyniosła ponad 3 lata, a zwrot akt nastąpił dopiero 17 grudnia 2018 r.
Wyrokiem z 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SAB/Ke 120/23 WSA oddalił opisaną na wstępie skargę R. F. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Starostę Skarżyskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Uzasadniając podjęte orzeczenie wskazano – powołując się na uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19 oraz z 7 marca 2022 r., sygn. II OPS 1/21 – że te uchwały znajdują zastosowanie również w sprawach dotyczących bezczynności organu I instancji, czy też przewlekłego prowadzenia postępowania, w sytuacji, gdy w sprawie została wydana decyzja przez organ I instancji. Wydanie decyzji przez organ I instancji kończy postępowanie administracyjne prowadzone przez ten organ w taki sam sposób jak wydanie decyzji organu odwoławczego w aspekcie regulacji z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyniąc niemożliwym zobowiązanie do wydania aktu. W konsekwencji WSA stwierdził, że skoro w rozpoznawanej sprawie Starosta Skarżyski wydawał decyzje administracyjne przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie GG-II.6821.2.7.2011, można brać pod uwagę jedynie to, co działo się w sprawie w okresie od zwrotu akt administracyjnych po wyroku NSA z 27 lipca 2021 r., sygn. I OSK 736/21, tj. od 2 września 2021 r. do dnia wniesienia skargi na przewlekłość. Te okoliczności, w ocenie Sądu, nie pozwoliły przyjąć stanu przewlekłości postępowania prowadzonego od 2 września 2021 r., jako że podejmowane czynności nie były pozorne, skarżący nie podważył skutecznie ich celowości, upływ czasu pomiędzy poszczególnymi czynnościami nie był nadmierny, biorąc pod uwagę specyfikę spraw załatwianych w trybie art. 136 i nast. u.g.n. Organ za każdym razem zawiadamiał strony w trybie art. 36 K.p.a. o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i nowym przewidywanym terminie zakończenia postępowania
Wyrokiem z 28 listopada 2024 r. o sygn. akt I OSK 1530/24 NSA, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R. F., uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA (pkt I), kwestionując przedstawiony powyżej pogląd tut. Sądu co do badania przewlekłości postępowania w ograniczonym zakresie. W rezultacie stwierdzono, że WSA uchylił się w istocie od rozstrzygnięcia istoty sporu tj. od dokonania oceny zachowania Starosty Skarżyskiego na aktualnym etapie postępowania, przy uwzględnieniu przebiegu i wyników także wszystkich wcześniejszych etapów postępowania w tej samej sprawie rozumianej materialnie.
W uzupełniającym piśmie procesowym z 28 lutego 2025 r. skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2025 r. o sygn. akt SK 100/22, podkreślając że skoro niekonstytucyjna jest norma zakazująca merytorycznego rozpoznania skargi na bezczynność po zakończeniu postępowania, to tym bardziej niezgodny z Konstytucją jest pogląd zakładający niemożność merytorycznego rozpoznania skargi na przewlekłość po popadnięciu organu w bezczynność. Jeżeli chodzi o postępowanie organu po przekazaniu akt do sądu administracyjnego w listopadzie 2023 r., to skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:
- zawiadomienia Starosty Skarżyskiego znak: GG-II.6821.2.7.2011 o braku możliwości dalszego prowadzenia tegoż postępowania – z uwagi na brak dostępu do akt, przekazanych do WSA;
- postanowienia Wojewody Świętokrzyskiego z 31 stycznia 2025 r. uznającego za uzasadnione zażalenie skarżącego na przewlekłe prowadzenie przez Starostę Skarżyskiego przedmiotowego postępowania na okoliczność braku jakichkolwiek czynności organu po upływie terminu do rozpoznania sprawy, w tym niepodjęcia jakichkolwiek czynności – pomimo przekazania mu przez biegłego wszystkich operatów szacunkowych.
Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze m.), zwanej dalej "p.p.s.a." na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Oznacza to, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) albo do dokonania czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony.
Przywołując uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2020r., sygn. II OPS 5/19 (dostępne w CBOSA), wskazać trzeba, że pojęcia bezczynności i przewlekłości zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., po zmianach tej ustawy dokonanych ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), uzyskały odmienny znaczeniowo sens. I tak bezczynność zdefiniowana została, jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w K.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Uwzględniając treść art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a. i zawarte w nich definicje bezczynności i przewlekłości, przyjąć trzeba, że skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1-3a K.p.a. lub z przepisów szczególnych. Skarga na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zaskarżone przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może podlegać ocenie również w aspekcie przewlekłości działanie organu w okresie przed wydaniem przez Starostę Skarżyskiego ostatniej decyzji odmownej z 1 kwietnia 2020 r. znak: GG-II.6821.2.7.2011 (uchylonej wyrokiem WSA z 17 grudnia 2020 r. o sygn. akt I SA/Ke 860/20).
Stosownie do przepisu art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z użytego określenia wynika, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W pozostałym jednakże zakresie ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że NSA, uchylając poprzednio wydany w niniejszej sprawie wyrok WSA (którym oddalono skargę na przewlekłość postępowania), powołało się na uchwały własne z 22 czerwca 2020r. o sygn. II OPS 5/19 oraz z 7 marca 2022 r. o sygn. I OPS 1/21, wskazując że w obydwu przypadkach sentencja uchwały "literalnie odwołuje się do "zakończenia postępowania" administracyjnego. Jakkolwiek, moc wiążącą ma tylko ta część uchwały, która bezpośrednio dotyczy przedstawionego zagadnienia prawnego, to dla dokładniejszego określenia treści rozstrzygnięcia składu poszerzonego konieczne jest uzupełnienie sentencji motywami podjęcia uchwały zawartymi w uzasadnieniu. Można wywodzić, że motywy te w granicach, w jakich stanowią uzupełnienie sentencji, wiążą również skład orzekający sądu administracyjnego (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza NSA, Warszawa 2004, s. 243). Niesłusznie zatem Sąd pierwszej instancji pominął, że sądowa kontrola administracji publicznej ma służyć ochronie praw podmiotowych jednostki oraz obiektywnego porządku prawnego i z uwzględnieniem tych wartości należy w każdym przypadku rozważenia konkretnych okoliczności, danej sprawy. Dyscyplinowanie administracji publicznej nakierowane na załatwienie sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie nie może zostać oderwane od źródła w postaci trwającego postępowania administracyjnego oraz prowadzącego je organu, w stosunku do którego środki dyscyplinujące powinny zostać zastosowane (por. uchwała NSA z dnia 7 marca 2022 r., sygn. II OPS 1/21). Nie chodzi zatem o sam fakt wydania decyzji administracyjnej, ale o rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Jeżeli przed złożeniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, było wiadomym, że prawomocnie wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję administracyjną wydaną przez Starostę Skarżyskiego, to błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w badanej sprawie zaistniała przeszkoda w aspekcie badania przewlekłości zarzucanej temu organowi w okresie przed wydaniem decyzji z dnia 1 kwietnia 2020 r."
Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że:
- po pierwsze, brak jest przesłanek umożliwiających odstąpienie przez tut. Sąd od oceny prawnej, wyrażonej w cyt. wyroku NSA;
- po drugie, zaskarżone przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może podlegać ocenie również w aspekcie przewlekłości działanie organu w okresie przed wydaniem przez Starostę Skarżyskiego ostatniej decyzji odmownej z 1 kwietnia 2020 r.
zwłaszcza iż – jak zauważył NSA – Europejski Trybunał Praw Człowieka w swoich orzeczeniach, dotyczących również polskich spraw administracyjnych odwołuje się do "ogólnej długości trwania postępowania" (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 1 lutego 2005 r. w sprawie Beller przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99).
W sytuacji, gdy organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w prawnie wyznaczonych terminach, przy czym zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, mamy do czynienia z bezczynnością organu. Natomiast pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację działania przez organ w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że tylko formalnie organ nie jest bezczynny (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 69 - 70). Przewlekłością postępowania będzie również mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (zob. J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 238). "Przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5.07.2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, CBOSA). Stan "bezczynności organu" od "przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ" różni się tym, że o ile w pierwszym przypadku dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy poprzez to, iż organ zasadniczo nie podejmuje żadnych istotnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, o tyle w drugim przypadku - organ nie podejmuje skutecznych działań na podstawie przepisów K.p.a., przez co nie dochodzi do wydania rozstrzygnięcia (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2011 r., str. 70).
Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że:
1. pierwsza decyzja została wydana przez Starostę Skarżyskiego 7 lutego 2013 r., a po jej uchyleniu w trybie odwoławczym, 30 września 2014 r. organ I instancji wydał kolejną decyzję – która również została uchylona przez organ odwoławczy;
2. co prawda trzecia decyzja Starosty Skarżyskiego – wydana 29 lipca 2015 r. – została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy w dniu 27 listopada 2015 r., jednak obie te decyzje zostały uchylone przez WSA wyrokiem z 9 czerwca o sygn. akt II SA/Ke 80/16;
3. wyrokiem z 7 sierpnia 2018 r. o sygn. akt I OSK 2304/16 NSA oddalił skargę kasacyjną Gminy Kielce od ww. wyroku;
4. w dniu 29 sierpnia 2019 r. Starosta wydał czwartą decyzję, którą organ odwoławczy uchylił decyzją z 28 października 2019 r.;
5. kolejna, piąta już decyzja Starosty – z 1 kwietnia 2020 r. – została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z 23 czerwca 2020 r., obie te decyzje zostały jednak uchylone wyrokiem WSA z 17 grudnia 2020 r. o sygn. akt II SA/Ke 860/20;
6. kolejnym wyrokiem – z 27 lipca 2021 r. o sygn. akt I OSK 736/21 – NSA oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku, przy czym akta administracyjne sprawy zostały zwrócone organowi I instancji już 2 września 2021 r.
Analizując dalszy tok postępowania w niniejszej sprawie należy wskazać – zgodnie ze szczegółowymi wyjaśnieniami Starosty Skarżyskiego zawartymi w odpowiedzi na skargę, znajdującymi potwierdzenie w aktach administracyjnych, że:
7. w dniu 2 września 2021 r. organowi zostały zwrócone akta administracyjne;
8. zawiadomieniem z 29 września 2021 r. Starosta poinformował strony postępowania, że postępowanie nie może być zakończone w ustawowym terminie i zostanie zakończone do 31 marca 2022 r., a przedłużenie terminu spowodowane jest skomplikowanym charakterem sprawy, koniecznością analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak również zachowaniem terminów kolejnych etapów postępowania;
9. postanowieniem z 15 października 2021 r. Wojewoda Świętokrzyski uznał ponaglenie R. F. na przewlekłość prowadzonego postępowania za nieuzasadnione;
10. w piśmie z 6 października 2021 r. Starosta wystąpił do Prezydenta Miasta Kielce o potwierdzenie wyszczególnionych okoliczności oraz przesłanie kolorowej kopii fragmentu załącznika graficznego do Planu ogólnego;
11. wobec braku odpowiedzi, Starosta ponowił swoje wystąpienie pismem z 2 grudnia 2021 r., uzyskując odpowiedź Prezydenta Miasta Kielce z 21 grudnia 2021 r.;
12. pismem z 23 lutego 2022 r. Starosta Skarżyski zwrócił się do wnioskodawców o przedłożenie opisanego w akcie notarialnym z 30 maja 1934 r. tytułu wykonawczego z 25 listopada 1932 r. – który ostatecznie nie został przedłożony; jednocześnie zwrócono się do Zespołu Radców Prawnych Starostwa o wydanie opinii w sprawie;
13. w odpowiedzi z 1 marca 2022 r. przedstawiono żądaną opinię;
14. pismem z 21 marca 2022 r. Starosta zwrócił się do wnioskodawców z prośbą o przedłożenie tłumaczenia wyroku z 2 maja 1890 r. na język polski dokonanego przez tłumacza przysięgłego;
15. zawiadomieniem z 28 marca 2022 r. organ powiadomił strony, że postępowanie nie może być zakończone w terminie wskazanym w zawiadomieniu z 29 września 2021 r.;
16. w dniu 6 kwietnia 2022 r. przedstawiono żądane tłumaczenie;
17. postanowieniem z 21 kwietnia 2022 r. Wojewoda Świętokrzyski uznał ponaglenie strony na przewlekłość postępowania a nieuzasadnione;
18. w dniu 27 kwietnia 2022 r. przygotowany został szczegółowy opis przedmiotu zamówienia dotyczącego wykonania prac geodezyjnych związanych ze sporządzeniem mapy do zwrotu nieruchomości objętej zwrotem;
19. postanowieniem Wojewoda Świętokrzyski z 10 maja 2022 r. uznał ponaglenie R. F. na przewlekłość postępowania za nieuzasadnione;
20. w wyniku zapytania ofertowego z 10 maja 2022 r., kierowanego do geodetów uprawnionych, wyłoniono najkorzystniejszą pod względem finansowym ofertę;
21. w umowie z 3 czerwca 2022 r. termin wykonania ww. opracowania został ustalony na dzień 1 września 2022 r.
22. pismem z 19 sierpnia 2022 r. Starosta zwrócił się do Polskiego Związku [...]o wskazanie określonych numerów ogrodów działkowych oraz podanie danych ich właścicieli;
23. pismami z 26 sierpnia 2022 r. organ zwrócił się do Polskiego Związku [...]oraz do Archiwum Państwowego w Kielcach w sprawie klauzuli ostateczności: decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kielcach z 22 maja 1968 r. i 16 sierpnia 1969 r.;
24. pismem z 28 września 2022 r. Starosta zawiadomił strony postępowania o przedłużeniu terminu zakończenia postępowania spowodowane oczekiwaniem na wskazanie przez Polski Związek [...] numerów ogrodów działkowych oraz danych ich właścicieli, następnie koniecznością wykonania operatów szacunkowych w celu dokonania rozliczeń związanych ze zwrotem, zapoznania stron z rozliczeniami związanymi ze zwrotem, ustosunkowaniem się stron do rozliczeń, zachowaniem terminów kolejnych etapów postępowania, a także odbieraniem przez strony korespondencji; jednocześnie wskazano, że postępowanie zostanie zakończone do dnia 31 maja 2023 r.;
25. pismem z 3 października 2022 r. Prezydent Miasta Kielce zwrócił się do wnioskodawców z propozycją zawarcia ugody administracyjnej.
26. Polski Związek [....] pismem z 3 października 2022r. przekazał żądane informacje;
27. pismem z 7 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Kielce poinformował Starostę, że 3 listopada 2022 r. w Urzędzie Miasta Kielce odbyło się spotkanie z przedstawicielami wnioskodawców w sprawie zawarcia ewentualnej ugody. Ustalono, że wszystkie strony postępowania prowadzonego przez Starostę są zainteresowane takim rozwiązaniem.
28. zawiadomieniem z 30 maja 2023 r. Starosta zawiadomił, że przedmiotowe postępowanie nie może być zakończone w terminie wskazanym w zawiadomieniu z 28 września 2022 r., określając, że zostanie zakończone do 30 listopada 2023 r. ; jednocześnie Starosta zwrócił się do Prezydenta Miasta Kielce o udzielenie jednoznacznej pisemnej informacji w terminie 14 dni, czy zostaną jeszcze podjęte kroki zmierzające do zawarcia ugody pomiędzy Gminą Kielce a spadkobiercami byłych właścicieli i w jakim terminie; organ wyjaśnił, że przedłużenie terminu zakończenia postępowania spowodowane jest oczekiwaniem na udzielenie odpowiedzi przez Prezydenta Miasta Kielce;
29. w piśmie z 1 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Kielce poinformował, że w toku negocjacji przeprowadzonych 27 czerwca i 25 lipca 2023 r. w Urzędzie Miasta Kielce z J. F. i R. F. strony nie doszły do porozumienia i nie ustalono warunków ugody administracyjnej;
30. w piśmie z 22 sierpnia 2023 r. Starosta zwrócił się do Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości z prośbą o zwiększenie przyznanej na 2023 r. dotacji celowej m.in. na zlecenie wykonania operatów szacunkowych w niniejszym postępowaniu;
31. pismem z 26 września 2023 r. Wydział Finansów i Budżetu Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego poinformował, że decyzją Wojewody Świętokrzyskiego plan dotacji celowej został zwiększony;
32. w wyniku zapytania ofertowego z 23 października 2023 r. kierowanego do rzeczoznawców majątkowych wyłoniono najkorzystniejszą pod względem finansowym ofertę;
33. w umowie z 14 listopada 2023 r. na wykonanie operatów szacunkowych termin ich wykonania został ustalony na 22 grudnia 2023 r.;
34. pismem z 22 listopada 2023 r. organ zawiadomił strony, że postępowanie nie może być zakończone w terminie wskazanym w zawiadomieniu z 30 maja 2023 r., a przedłużenie terminu spowodowane jest skomplikowanym charakterem sprawy, oczekiwaniem na sporządzenie przez rzeczoznawcę majątkowego operatów szacunkowych i koniecznością przesłania do WSA w Kielcach całości akt sprawy ze względu na złożoną przez R. F. skargę na przewlekłość; w związku z powyższym poinformowano, że postępowanie zostanie zakończone do 29 maja 2024r.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że co prawda u.g.n. (znajdująca zastosowanie do złożonego w niniejszej sprawie wniosku) nie ustanawia terminów do załatwiania spraw związanych ze zwrotem wywłaszczonych nieruchomości, jednak w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje zasada z art. 12 § 1 K.p.a., oznaczająca, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 K.p.a., którego § 1 stanowi, że organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, a § 3 określa terminy załatwiania spraw: załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, przy czym obowiązek ten istnieje również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.). W myśl art. 104 § 1 K.p.a. przez załatwienie sprawy należy rozumieć wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy K.p.a. stanowią inaczej. W sytuacji, gdy organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w zakreślonych powyżej terminach, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, mamy do czynienia z bezczynnością organu.
Kierując się treścią cyt. przepisów nie sposób uznać, że Starosta działał zgodnie z ww. wymogami, istotnymi dla zabezpieczenia realizacji ogólnej zasady szybkości postępowania, ustanowionej w art. 12 K.p.a. Pomimo bowiem, że akta administracyjne sprawy zostały zwrócone, po wydaniu wyroku NSA z 27 lipca 2021 r. o sygn. akt I OSK 736/21, organowi I instancji 2 września 2021 r. (k. 1019, tom III akt administracyjnych), to Starosta, który pierwotnie wyznaczył termin zakończenia postępowania do 31 marca 2022 r. (k. 1020, tom III akt administracyjnych), aż czterokrotnie przedłużał prowadzone postępowanie, do:
1. 30 września 2022 r. (k. 1141, tom III akt administracyjnych),
2. 31 maja 2023 r. (k. 1246, tom IV akt administracyjnych),
3. 30 listopada 2023 r. (k. 1293, tom IV akt administracyjnych),
4. 29 maja 2024 r. (k. 1339, tom IV akt administracyjnych), podając jako powód oczekiwanie na dostarczenie przez rzeczoznawcę zleconych operatów szacunkowych (ustalony w umowie termin wykonania - do 22 grudnia 2023 r.), które, jak wynika z akt nie mogły zostać wykonane ze względu na zalegającą na nieruchomościach pokrywę śnieżną.
- w konsekwencji nie dotrzymując żadnego z ww. terminów ostatecznego załatwienia sprawy.
Ponadto, organ, gromadząc materiał dowodowy, w tym operaty szacunkowe, które uzyskał 6 maja 2024 r. (vide k. 277 akt sądowych), nie zawiadomił stron o możliwości zapoznania się z ich treścią i koniecznością przedłużenia terminu zakończenia postępowania – co świadczy o naruszeniu podstawowych reguł postępowania administracyjnego i dopuszczeniu się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dochodzonego wnioskiem z 10 marca 2011 r.
Podkreślenia wymaga, że na ww. okoliczności zwrócił także uwagę Wojewoda Świętokrzyski, który postanowieniem z 31 stycznia 2025 r. (k. 226 akt sądowych), wydanym na podstawie art. 37 § 1 i § 2 K.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na przewlekłe prowadzenie przez Starostę Skarżyskiego postępowania w niniejszej sprawie:
1. uznał zażalenie za uzasadnione,
2. wyznaczył dodatkowy termin rozpatrzenia przedmiotowej sprawy do dnia 30 kwietnia 2025 r.,
3. zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych naruszeniu przepisów o załatwieniu sprawy w terminie,
4. stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Ponadto, skarżący przedstawił skierowane doń zawiadomienie Starosty Skarżyskiego znak: GG-II.6821.2.7.2011 (k. 224 akt sądowych), w którym cyt. "w nawiązaniu do zawiadomienia z dnia 22.11.2023 r. znak: GG-I1.6821.2.7.2011, w którym został przewidziany termin zakończenia do dnia 29.05.2024 r. postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości [...] informuje, że na chwilę obecną nie ma możliwości dalszego prowadzenia tegoż postępowania, z uwagi na wniesienie przez Pana R. F. skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SAB/Ke 120/23. Nadmienia się, że tutejszy organ nie posiada akt niniejszej sprawy, które zostały przesłane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach pismem z dnia 12.12.2023 r. znak: GG-II.6821.2.7.2011. Dalsze prowadzenie niniejszego postępowania będzie możliwe dopiero po zwrocie akt sprawy do organu prowadzącego."
W kontekście powyższych wyjaśnień Starosty oraz odnosząc się do stanowiska przedstawionego w odpowiedzi na skargę należy podnieść, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami judykatury i doktryny dla stwierdzenia przewlekłości postępowania nie mają znaczenia podawane dotychczasowe powody niezakończenia postępowania w terminie oraz powody obecnego niewyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy. W Komentarzu do art. 37, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany", Lex/el. 2024, P.M. Przybysz podnosi, że niezałatwienia sprawy w terminie nie usprawiedliwiają w szczególności: skomplikowanie sprawy, niewystarczająca liczba pracowników obsługujących organ, przekazanie akt sprawy do sądu administracyjnego lub do organu wyższego stopnia. Organ powinien bowiem tak prowadzić postępowanie, aby zapewnić sobie dostęp do właściwych akt sprawy, choćby np. poprzez wykonanie ich kopii w razie takiej konieczności. W przypadku uznania przez organ administracji, że akta sprawy znajdujące się w sądzie administracyjnym są mu rzeczywiście niezbędne do merytorycznego zakończenia postępowania, organ ten powinien wyczerpać wszelkie możliwe środki do uzyskania wyglądu w te akta, w tym np. poprzez zapoznanie się z nimi w siedzibie Sądu lub zrobienia kserokopii niezbędnych dokumentów. Bierne oczekiwanie na zwrot akt administracyjnych nie może usprawiedliwiać zarzutu bezczynności bądź przewlekłości prowadzonego postepowania (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2023 r. o sygn. akt III OSK 1115/23, CBOSA). Wbrew argumentacji Starosty, za okoliczność usprawiedliwiającą długotrwałe prowadzenie postępowanie nie można uznać składania przez skarżącego – wielokrotnie skutecznych – środków prawnych przeciwko wydanym w sprawie decyzjom, czy też zażaleń na przewlekłość organu – które ostatecznie również okazało się zasadne. Organ, prowadząc postępowanie, powinien bowiem nie tylko przestrzegać ustawowych terminów, ale również podejmować sprawnie czynności zmierzające do rozpatrzenia sprawy tak, aby były one adekwatne do ich wagi i znaczenia dla rozpatrzenia postępowania, pamiętając zarazem o tym, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób sprawny i przejrzysty.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że konieczna w tym względzie staranność, czy zapobiegliwość organu administracji nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Nie dość bowiem, że prowadzone postępowanie było prowadzone w sposób nieefektywny i nieskuteczny – o czym świadczy wielokrotne uchylanie wydawanych w jego toku decyzji, tak przez organ odwoławczy, jak i WSA – to na ostatnim etapie prowadzonego postępowania, trwającym aż cztery i pół roku (po zwrocie akt z NSA – 2 września 2021 r.), pomimo przedłużania terminu do załatwienia sprawy, organ aż pięciokrotnie nie dotrzymał wyznaczonych terminów. Nie do zaakceptowania – z punktu widzenia ekonomiki postępowania i wymogów K.p.a. – jest również ostateczne stanowisko Starosty, wyrażone w przedstawionym przez skarżącego zawiadomieniu znak: GG-II.6821.2.7.2011, w którym organ wprost uchylił się od wyznaczenia terminu załatwienia sprawy, powołując się na brak dostępu do akt sprawy (które po raz kolejny zostały przekazane do WSA), pomimo współczesnych możliwości technicznych zachowania ich kopii w wersji papierowej, bądź elektronicznej (skany). Stało się tak, pomimo przekazania przez biegłego wszystkich operatów szacunkowych, co umożliwiło ostateczne zakończenie sprawy – na co trafnie zwrócił uwagę skarżący w piśmie procesowym z 28 lutego 2025 r. Zaakcentować przy tym trzeba, że przesłanie akt do WSA nie wynikało z merytorycznego kwestionowania czynności organu (co ewentualnie uzasadniałoby wstrzymanie się od podejmowanie dalszych działań), lecz było spowodowane złożeniem przez następcę prawnego wnioskodawcy skargi (z 11 listopada 2023 r.) na przewlekłe prowadzenie postępowania (w sprawie z wniosku złożonego 10 marca 2011 r.), co tym bardziej powinno motywować organ do podjęcia zintensyfikowanych działań na rzecz jego zakończenia.
Natomiast sytuacja, w której skarżący, będący spadkobiercą zmarłego w toku postępowania wnioskodawcy, oczekuje 14 lat na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z zasadą demokratycznego państwa prawa ustanowioną w art. 1 Konstytucji RP – co jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa, zwłaszcza że zachowanie organu w rozpoznawanej sprawie w sposób rażący podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej, co niweczy realizację naczelnej zasady postępowania administracyjnego ustanowionej w art. 8 § 1 K.p.a.
Skoro w dacie orzekania nie została wydana decyzja, Sąd I instancji zobowiązał organ na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. do załatwienia sprawy z wniosku z dnia 10 marca 2011 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnym (pkt I wyroku).
Mając na uwadze omówione powyżej okoliczności sprawy, w której postępowanie toczy się od 2011 r., należało stwierdzić, że Starosta Skarżyski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Należy przy tym wskazać, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości jest zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. W celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także wziąć pod uwagę skalę czynności materialnoprawnych, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być – tak jak w niniejszej sprawie – szczególnie znaczące i niezaprzeczalne (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17, CBOSA). Natomiast powoływane w odpowiedzi na skargę argumenty co do skomplikowanego i czasochłonnego charakteru spraw dotyczących zwrotu nieruchomości – co związane jest m.in. z koniecznością odszukania archiwalnych dokumentów i sporządzenia operatów szacunkowych – nie są okolicznościami nowymi, które mogłyby organ zaskoczyć i wydłużyć postępowanie w rażąco nadmierny sposób – o kilkanaście lat, gdyż specyfika omawianych spraw jest znana organowi od daty wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zdaniem Sądu suma pieniężna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 u.p.p.s.a., ma charakter przede wszystkim kompensacyjny, częściowo również prewencyjny. Ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się przewlekłości postępowania, a także czy uzasadniają konieczność zrekompensowania tego faktu stronie skarżącej. W tej sytuacji, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją Sąd przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 7 000 zł. W ocenie Sądu kwota ta będzie odpowiednia w kontekście opisanej wyżej kilkunastoletniej opieszałości organu w procedowaniu wniosku strony o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – złożonego na podstawie obowiązujących przepisów rangi ustawowej (art. 136 u.g.n.). W przekonaniu Sądu przyznana kwota:
– po pierwsze – zadośćuczyni skarżącemu za przewlekłe prowadzenie postępowania zwrotowego przez organ;
– po drugie – jest potrzebna dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygnięcia skargi na przewlekłość postępowania, tj. zwalczania niewłaściwego procedowania przez organ oraz jego zdyscyplinowania.
Przyznając w pkt III wyroku wskazaną wyżej sumę pieniężną – zdaniem Sądu – należy zwrócić uwagę również na kolejną wartość, jaką jest godność człowieka. Bezczynność organu czy przewlekłość postępowania może bowiem rodzić konsekwencje nie dające się pogodzić z zasadą wyrażoną w art. 30 Konstytucji RP. Sąd, przyznając sumę pieniężną (niższą od wnioskowanej w skardze), stwierdza, że jakkolwiek ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w p.p.s.a. nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi (tak jak to uczynił w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki) – to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu albo przewlekłym prowadzeniem postępowania są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność albo przewlekłość przybiera postać kwalifikowaną. Pogląd ten koreluje z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (zob. np. wyroki z: 10 listopada 2004 r., nr 64890/01, Apicella przeciwko Włochom oraz 23 stycznia 2007 r., nr 59738/00, Jagiełło przeciwko Polsce) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 442/18, CBOSA), według których – po pierwsze – istnieje silne domniemanie, iż nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną i domniemanie to może być obalone tylko przy należytym uzasadnieniu takiego stanowiska przez sąd krajowy, a po drugie – konieczne jest zapewnienie stronie z tego tytułu słusznej rekompensaty.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł (pkt IV wyroku).
-----------------------
S