II SAB/Go 83/22

II SAB/Go 83/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Krzysztof Rogalski
Sławomir Pauter /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 161 § 1 pkt 3, art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie rozpoznania odwołania I. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do załatwienia sprawy, II. stwierdza, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. przyznaje do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na rzecz skarżącego T.M. sumę pieniężną w kwocie 3.000 zł (trzy tysiące złotych), IV. w pozostałym zakresie skargę oddala.
Uzasadnienie
T.M. (powoływany dalej również jako "skarżący") wniósł skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako: "organ", "organ I instancji") w przedmiocie w rozpatrzenia odwołania z dnia [...] lutego 2016 r. (data nadania) od wydanej przez organ decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w sprawie domowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na dziadka F.M.
Skarżący wniósł o:
1) stwierdzenie, iż organ dopuścił się przewlekłości / bezczynności w prowadzonym postępowaniu z rażącym naruszeniem prawa,
2) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy,
3) przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
4) zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach uzasadnienia skargi skarżący opisał przebieg postępowania wskazując m.in, że: w dniu 13 października 2015 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2015/2016 w związku ze sprawowaną opieką nad dziadkiem – F.M. wraz z kompletem dokumentów.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] organ odmówił skarżącemu świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na F.M. (pkt 1), składki na ubezpieczenie społeczne, opłacane za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowanego na F.M. (pkt 2) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłacane za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowanego na F.M. (pkt 3).
W dniu 22 lutego 2016 r. skarżący nadał w placówce pocztowej odwołanie z dnia [...] lutego 2016 r. od ww. decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r.
Postanowieniem o wznowieniu postępowania z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] (doręczonym skarżącemu w dniu 3 marca 2016 r. wraz z wezwaniem do uzupełnienia brakującej dokumentacji) organ wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia uprawnień specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na F.M. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego, zaś wezwaniem do uzupełnienia brakującej dokumentacji wezwał skarżącego do uzupełnienia w ciągu 15 dni od dnia otrzymania pisma brakującej dokumentacji, tj. oświadczenia F.M. o wysokości opłaconej składki zdrowotnej w 2014 r. (na załączonym druku), wnosząc o dostarczenie w/w dokumentu osobiście w celu uzupełnienia również braków formalnych – pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] organ odmówił skarżącemu świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na F.M. (pkt 1), składki na ubezpieczenie społeczne, opłacane za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowanego na F.M. (pkt 2) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłacane za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowanego na F.M. (pkt 3).
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, po którego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Skarżący nadmienił przy tym, że w dniu 26 października 2016 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2016/2017 i a decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] organ odmówił mu wnioskowanego świadczenia. Jednakże pomimo upływu miesięcznego terminu od dnia wpływu akt organu I instancji - przesłanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wraz z decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. - organ dosłownie nie podjął żadnych czynności mających na celu prawomocne załatwienie sprawy. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2016 r., wprost wskazało, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ obowiązany jest wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że wyszły na jaw nowe okoliczności nieznane organowi w chwili wydania decyzji, a w przypadku nie wykazania owych okoliczności organ powinien umorzyć postępowanie wznowieniowe wszczęte postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. i złożone odwołanie z dnia [...] lutego 2016 r. przekazać do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Skarżący podkreślił, że termin do załatwienia sprawy upłynął w dniu 27 sierpnia 2016 r. (termin 30 dni, począwszy od dnia [...] lipca 2016 r.), tymczasem do dnia złożenia przedmiotowej skargi, nie otrzymał on żadnej decyzji w tym przedmiocie. Organ nie powiadomił go również o przyczynach zwłoki w tej sprawie.
Skarżący zaznaczył, że w dniu 10 sierpnia 2022 r. nadał w placówce pocztowej ponaglenie z dnia [...] sierpnia 2022 r. na niezałatwienie sprawy w terminie.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2022 r. skarżący uzupełnił ww. skargę wskazując, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] w pkt 1 uznało jego ponaglenie za uzasadnione jednocześnie stwierdzając, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 2 wyznaczyło organowi termin do dnia 30 września 2022 r., na załatwienie sprawy, zaś w pkt 3 zarządziło wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności w załatwieniu sprawy, a także podjęcie środków zapobiegających bezczynności w przyszłości.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wniósł o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wskazując, że w dniu [...] września 2022 r. wydał decyzję nr [...].
Organ wskazał, że nie kwestionuje tego, iż poprzez długotrwały brak wydania decyzji po zwrocie akt z Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z decyzją z [...] lipca 2016 r., doszło do bezczynności i rażącego naruszenia prawa. W ocenie organu rację ma skarżący wskazując na taki charakter zaniechań organu i znajduje to potwierdzenie także w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2022 r.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wniósł jednak o nieprzyznawanie skarżącemu kwoty wskazanej w skardze. Wyjaśnił, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2016 r. wraz aktami została powrotnie przesłana do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w czasie kiedy pracownik merytoryczny przebywał na urlopie i po jego powrocie pracownik, który miał mu przekazać sprawę tego nie uczynił i udał się na własny urlop. Następnie w ferworze innych postępowań, natłoku pracy sprawa skarżącego została całkowicie pominięta i zapomniana. Sprawą zaczęto zajmować się dopiero wtedy gdy skarżący wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Organ stwierdził, że taka sytuacja nie powinna się zdarzyć i ubolewa, że tak się stało. Nie ma żadnego usprawiedliwienia na takie zaniechanie. Niemniej organ wskazał, że skarżący nie monitował wcześniej o braku załatwienia sprawy. Podkreślił, że w dniu 26 października 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2016/2017. Miał więc możliwość podjęcia stosownej inicjatywy prowadzącej do załatwienia jego sprawy objętej decyzją SKO z [...] lipca 2016 r. Organ stwierdził, że gdyby podjęto jakąkolwiek inicjatywę z pewnością takowa nie zostałaby zbagatelizowana i z pewnością organ sprawę by załatwił. Nadto, zdaniem organu nie można przy tym stracić z pola widzenia, że w kontekście znaczenia decyzji SKO z [...] lipca 2016 r. i charakteru sprawy, pozytywne załatwienie sprawy dla skarżącego i przyznanie mu zasiłku opiekuńczego na dziadka było wątpliwe albowiem decyzja dotyczyła postępowania prowadzonego w trybie jego wznowienia bez wykazania istnienia przesłanki z art. 145 § 1 k.p.a. Organ wyjaśnił, że kierując się szeroko pojętym interesem skarżącego, korzystając z instytucji wznowienia postępowania, dążył do poprawienia błędnych wyliczeń zawartych w decyzji z [...] stycznia 2016 r., który to zabieg i tak nie spowodował tego, że skarżący uzyskał postulowane świadczenie. Zarzuty SKO względem decyzji z [...] kwietnia 2016 r. nie dotyczyły tego, że organ miał nie uwzględnić uprawnień skarżącego o charakterze materialnoprawnym, lecz mają one charakter stricte formalny i dotyczą właściwie tylko i wyłącznie zastosowania poprawnej formuły, w tym zgodnej z art. 145-150 k.p.a., zakończenia postępowania. Nie było zarzutów względem organu iżby miał on dokonywać błędnej wykładni czy niewłaściwie stosować prawo materialne. Organ wskazał, że być może treść rozstrzygnięcia z [...] lipca 2016 r. zadecydowała o tym, że sam skarżący na długi okres stracił jakiekolwiek zainteresowanie sprawą. Świadczy o tym także to, że po wniesieniu odwołania od decyzji organu z [...] kwietnia 2016 r. do [...] sierpnia 2022 r., jedyną korespondencją skarżącego do organu była informacja z [...] lipca 2016 r. o tym, iż F.M. nie mieszka już ze skarżącym. W ocenie organu okoliczności te świadczą o tym, że w związku z nieprocedowaniem w sprawie, skarżący nie doznawał dyskomfortu i brak wydania decyzji w sprawie przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej nie stanowił dla niego dolegliwości.
Nadto organ zaznaczył, że w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej nigdy nie są ignorowane sygnały od petentów placówki. Pracownicy Ośrodka często służą życzliwą im pomocą aby dana sprawa była załatwiona dla danej osoby możliwie optymalnie. Nie do wyobrażenia byłaby sytuacja gdyby skarżący zainterweniował w swojej sprawie, zasygnalizował upływ terminu do wydania decyzji i nie spotkało się to z właściwą reakcją organu. Ze strony skarżącego nie było takich interwencji, a jedynie wystosowano po sześciu latach ponaglenie i bez oczekiwania na rozstrzygnięcie organu II instancji, wystąpiono automatycznie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. ze skargą na bezczynność, w zamiarze takim aby z korzyścią dla skarżącego wymierzono organowi dolegliwość pieniężną. Zdaniem organu przedstawione okoliczności mogą przemawiać za tym aby nie uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie mu sumy pieniężnej, zwłaszcza że pomimo zgłoszonego postulatu w tym względzie skarżący, nie wyjaśnia się dlaczego przez sześć lat sam nie zabiegał o niezwłoczne zakończenie postępowania, ani też nie występuje przesłanka jakiejkolwiek dolegliwości po stronie skarżącego, będącej skutkiem długotrwałego braku załatwienia sprawy. Gdyby skarżący zabiegał o załatwienie jego sprawy i pomimo tego nadal nie procedowano by w niej zgodnie z terminami określonymi w k.p.a., wówczas można byłoby uznać, że bezczynność organu usprawiedliwia przyznanie mu określonej sumy pieniężnej, ale nie w sytuacji gdy skarżący sam na sześć lat stracił zainteresowanie swoją sprawą.
Reasumując organ stwierdził, że bezczynność była w niniejszej sprawie niedopuszczalna i stanowiła rażąco istotne naruszenie przepisów o terminach załatwiania spraw administracyjnych a wobec pracowników winnych sytuacji zostaną wyciągnięte sankcje dyscyplinarne. Z przedmiotowej sprawy zostaną wyciągnięte odpowiednie wnioski aby do analogicznej sytuacji nie doszło w przyszłości. Organ zaznaczył przy tym, że niniejsza sprawa ma charakter jednostkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 329 powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej i który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie w rozpatrzenia odwołania skarżącego z dnia [...] lutego 2016 r. (data nadania) od decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w sprawie domowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na dziadka.
Wniesienie skargi zostało poprzedzone stosownym ponagleniem. Dopełniono zatem wymogu, o którym mowa w art. 53 § 2a p.p.s.a. Nadto skarga została złożona przez stronę przed wydaniem przez organ stosownego orzeczenia rozstrzygającego sprawę, tym samym nie było przeszkód do merytorycznego rozpoznania skargi, która na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Przechodząc do merytorycznej oceny prowadzonego przez organ postępowania, pod kątem zarzutów podniesionych w skardze wyjaśnić należy, że pojęcia bezczynności oraz przewlekłości postępowania zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – powoływanej dalej jako "k.p.a." określającym prawo strony do wniesienia ponaglenia. Zgodnie z tym przepisem bezczynność postępowania występuje wówczas gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Z kolei z przewlekłość postępowania zachodzi wtedy gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Pojęcia te zostały rozwinięte w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, gdzie zgodnie przyjmuje się, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub, mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a.). Natomiast z przewlekłością w prowadzonym postępowaniu mamy do czynienia wówczas, gdy organ wprawdzie prowadzi pewne czynności w sprawie, ale są to czynności pozorne, nie zmierzające do załatwienia sprawy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 września 2022 r. sygn. akt II SAB/Wr 522/22; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić należy, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2 art. 12 k.p.a.).
Terminy załatwienia spraw przez organ administracji zostały określone w art. art. 35 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 569 i 1002), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Natomiast stosownie do treści art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
Uwzględniając treść ww. przepisów stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ dopuścił się bezczynności.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmawiającej skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania stałej opieki nad dziadkiem, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W decyzji tej Kolegium wskazało, że skarżący złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r., której organ I instancji nie przekazał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego a wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie z uwagi na nieprawidłowe wyliczenie dochodu strony w decyzji. Kolegium zaznaczyło, że wprawdzie odwołanie zostało złożone po terminie, jednakże nie zwalniało to organu od obowiązku jego przekazania do organu II instancji. Wskazało też, iż organ po wznowieniu postępowania tak naprawdę zastosował instytucję procesową zawartą w art. 132 k.p.a. Tym samym zdaniem Kolegium organ wydał przedmiotową decyzję w trybie autokontroli wynikającej z art. 132 § 1 k.p.a. zgodnie z którym, jeżeli odwołanie wniosły wszystkie strony, a organ administracji publicznej, który wydał decyzję, uzna, że to odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie uwzględnił w całości odwołania strony tylko naprawił błąd w obliczeniach. Kolegium stwierdziło, iż ze względu na nadzwyczajny charakter postępowania wznowieniowego, postępowanie to nie może służyć organowi jako uzupełnienie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu zwykłym, nawet wówczas gdyby prowadziło do dokonania odmiennej oceny istniejących okoliczności w dacie wydania decyzji ostatecznej. Podkreśliło, że zaniechanie przeprowadzenia znanego dowodu, czy też jego powierzchowna ocena nie może być traktowana na równi z brakiem wiedzy organu w tym zakresie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nowe okoliczności lub nowe dowody muszą istnieć przed wydaniem decyzji ostatecznej i muszą być nieznane organowi na dzień wydania tej decyzji. Zatem moment ujawnienia danego dowodu lub okoliczności, a więc udostępnienia ich organowi, a nie moment faktycznego zapoznania się z nimi przez pracownika tego organu, decyduje o nadaniu mu przymiotu "nowości", w rozumieniu powołanego przepisu. W konsekwencji Kolegium zobowiązało organ I instancji by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż wyszły na jaw nowe okoliczności nieznane organowi w chwili wydania decyzji, a w przypadku nie wykazania owych okoliczności organ powinien umorzyć postępowanie wznowieniowe wszczęte postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. i złożone skarżącego odwołanie z dnia [...] lutego 2016 r. przekazać do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Powyższa decyzja została doręczona Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 1 sierpnia 2016 r., co potwierdza m.in. widniejąca na niej pieczęć z datą wpływu (k. 171 akt administracyjnych). Niemniej jednak do dnia złożenia niniejszej skargi, tj. do dnia 16 sierpnia 2022 r., organ całkowicie zignorował wskazania Kolegium zawarte w ww. decyzji i nie podjął żadnej czynności w sprawie. Organ przypomniał sobie o ww. postępowaniu dopiero na skutek złożonego przez skarżącego ponaglenia. Odnosząc się do pisma SKO z dnia z dnia [...] sierpnia 2022 r., którym Kolegium zwróciło się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, o ustosunkowanie się do tego ponaglenia oraz niezwłocznego nadesłania odpisu akt sprawy, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2022r. organ wskazał, że po przeanalizowaniu dokumentów stwierdzono, że faktycznie sprawa nie została ponownie rozpatrzona.
Fakt, że organ przez prawie 6 lat nie podjął żadnej czynności w sprawie niewątpliwie świadczy o naruszeniu terminów, o których mowa w art. 35 k.p.a. a także o bezczynności organu w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Nadmienić trzeba, że na podstawie art. 15 zzs ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) okresu od dnia 31 marca 2020 r. do dnia 24 maja 2020 r. z powodu ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID), Sąd nie zakwalifikował jako okresu bezczynności organu. Powyższe miało jednak minimalny wpływ na czas stwierdzonej bierności organu w kontrolowanym postępowaniu.
W ocenie Sądu zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., sygn. I OSK 2171/17).
W ocenie Sądu argumentacja organu odnośnie nagromadzenia obowiązków pracownika merytorycznego, okresu urlopowego, okresu składania wniosków o świadczenia z funduszu alimentacyjnego i problemów natury organizacyjnej nie stanowi racjonalnego usprawiedliwienia sześcioletniej opieszałości organu. Sytuacja, w której strona tak długo jak w rozpoznawanej sprawie czeka na rozstrzygniecie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa i w sposób oczywisty odważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Podkreślić przy tym trzeba, że sam organ zaistniałej bezczynności i jej rażącej postaci nie kwestionuje.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt II wyroku.
Uwzględniając jednak okoliczność, że w dniu [...] września 2022 r. (tj. po wniesieniu skargi ale przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydał decyzję nr [...], Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (pkt I wyroku).
Stosownie do treści art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na przewlekłość, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu przewlekłości w postępowaniu. Przyznanie stronie sumy pieniężnej jest instrumentem, który poza funkcją dyscyplinującą organ stanowi również swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego jeśli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2022r. sygn. akt III OSK 1372/21). Przyznana na tej podstawie kwota nie ma natomiast charakteru odszkodowawczego tj. nie służy wyrównaniu stronie strat materialnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt III SAB/Wr 243/22). W tym bowiem zakresie strona może dochodzić swoich praw na gruncie prawa cywilnego.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd, na podstawie ww. przepisu, uznał, że zasadne jest przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł (pkt III wyroku).
W ocenie Sądu kwota ta zrekompensuje skarżącemu negatywne przeżycia psychiczne i krzywdy moralne związane z bezczynnością organu oraz naruszenie prawa skarżącego do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Jednocześnie będzie stanowiła sankcję dla organu za wadliwe zorganizowanie postępowania. Z uwagi na to, że organ w dniu [...] września 2022 r. wydał decyzję w sprawie funkcja dyscyplinująca tej sankcji straciła na znaczeniu. Nadto organ postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. został już zobowiązany do podjęcia środków zapobiegających bezczynności w przyszłości. Zaznaczyć przy tym trzeba, że pomimo stwierdzonej długotrwałej bezczynności organowi nie można zarzucić celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie lecz brak należytej staranności. Z wyjaśnień organu wynika bowiem, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].07.2016 r. wraz aktami została powrotnie przesłana do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w czasie kiedy pracownik merytoryczny przebywał na urlopie i po jego powrocie pracownik, który miał mu przekazać sprawę tego nie uczynił i udał się na własny urlop. Następnie w ferworze innych postępowań, natłoku pracy sprawa skarżącego została całkowicie pominięta i zapomniana. Oczywiście – co też słusznie zauważył sam organ - okoliczności te w żaden sposób nie usprawiedliwiają i nie mogą usprawiedliwiać długotrwałej bezczynności w sprawie i tego, że nie zakończono postępowania, w terminie wynikającym z k.p.a.. Niemniej jednak nie wskazują one na zamierzone działanie organu. Nie bez znaczenia jest też fakt, że skarżący do momentu złożenia ponaglenia w dniu 9 sierpnia 2022 r. nie podejmował żadnych działań, które miały by na celu zorientowanie się na jakim etapie jest postępowanie dotyczące przedmiotowego odwołania. Jakakolwiek interwencja skarżącego w tym zakresie zapewne skłoniła by organ do podjęcia stosownym działań. O czym świadczy fakt, że niecały miesiąc po złożeniu przez skarżącego ponaglenia organ wydał decyzję w sprawie. Zaznaczyć także trzeba, że w 2016 r. organ rozpatrywał też wniosek skarżącego z dnia [...] października 2016 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2016/2017 w związku ze sprawowaną opieką nad dziadkiem. Decyzję w tym przedmiocie organ wydał w dniu [...] grudnia 2016 r. W trakcie tego postępowania skarżący wielokrotnie komunikował się z organem jednakże w żaden sposób nie nawiązał do niezakończonego postępowania dotyczącego świadczenia za okres zasiłkowy 2015/2016. Nadto w piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. skarżący wskazał, że nie mieszka już z dziadkiem. W ocenie Sądu brak reakcji ze strony skarżącego na wieloletnią bezczynność organu świadczy o tym, że niewydanie przez organ stosownego rozstrzygnięcia nie powodowało po stronie skarżącego znacznych uciążliwości.
W złożonej skardze skarżący domagał się przyznania od organu na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., a zatem w kwocie najwyższej z możliwych. Co istotne skarżący w żaden sposób wniosku tego nie uzasadnił. Nie wskazał zatem w jaki sposób wycenił wysokość straty wywołanej bezczynnością. Taki obowiązek nie wynika wprawdzie wprost z przepisu prawa, jednak aktywność Sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez stronę argumentacją (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 września 2022 r. sygn. akt II SAB/Po 137/22). Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy żądanie to jest zbyt wygórowane. Nadto, z uwagi na to, że skarżący zwolniony jest od ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Z tych też względów Sąd w pkt IV wyroku orzekł o oddaleniu skargi w pozostałym zakresie.