II SAB/Go 20/25

II SAB/Go 20/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-05-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jarosław Piątek
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
659
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 1715/25 - Wyrok NSA z 2026-01-21
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.149§1 pkt 3, art.151, art.161§1 pkt 3, art.200. art.205§2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na przewlekłość postępowania Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] do zakończenia postępowania dyscyplinarnego, II. stwierdza, iż Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie oddala skargę, IV. zasądza od Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] na rzecz skarżącej – J. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2023 r. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej w [...], wskutek wniosku Komendanta Placówki Straży Granicznej we [...] - [...] o przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego dokonanej przez chor. szt. Straży Granicznej – J. M. w dniu [...] września 2023 r. odprawy na jeden dokument paszportowy dwóch podróżnych na przejściu granicznym we [...], wszczął wobec J.M. postępowanie dyscyplinarne w związku z nieprawidłowo wykonaną czynnością służbową.
Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej, powołując się na dyspozycję art. 136 ust. 1 pkt 1, art. 136bu ust. 1 pkt 2 oraz art. 136bx ust. 1-2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 915 ze zm.), uznał chor. szt. SG J. M. - starszego kontrolera Zespołu Kontroli Ruchu Granicznego Grupy Służby Granicznej Placówki SG kat. II we [...], winną popełnienia czynu określonego w art. 135 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 135 ust. 1, art. 135a pkt 2 i art. 135b ust. 1 ww. ustawy i wymierzył jej karę dyscyplinarną upomnienia.
Pismem z dnia [...] lipca 2024 r. J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na przewlekłe prowadzenie przez Komendanta[...] Oddziału SG postępowania dyscyplinarnego, upatrywane m.in. w trzykrotnym, bezzasadnym jego zawieszaniu. Sprawa z ww. skargi zarejestrowana została pod sygn. akt II SAB/Go 81/24.
W rezultacie rozpoznania złożonego przez ukaraną odwołania od orzeczenia nr [...] Komendanta [...] Oddziału SG, Komendant Główny Straży Granicznej, działając na podstawie art. 136bze ust. 1 pkt 3 ustawy o Straży Granicznej, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2024 r. uchylił orzeczenie wydane w I instancji i przekazał sprawę do tejże instancji do ponownego rozpatrzenia.
Postanowieniem z dnia 6 listopada 2024 r. (sygn. akt II SAB/Go 81/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił skargę J. M. na przewlekłe prowadzenie przez Komendanta [...] Oddziału SG w [...] postępowania dyscyplinarnego, wskazując na jej niedopuszczalność powodowaną niewyczerpaniem przez skarżącą przysługujących jej środków zaskarżenia, tj. zaniechaniem wniesienia ponaglenia wymaganego przepisem art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.). Jednocześnie w uzasadnieniu swego postanowienia Sąd potwierdził właściwość sądów administracyjnych do orzekania w sprawach dotyczących bezczynności, bądź przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko funkcjonariuszowi Straży Granicznej. Sąd wskazał, że w rozdziale 14 ustawy o Straży Granicznej, zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna funkcjonariuszy Straży Granicznej" zawarta jest pełna, materialnoprawna regulacja odpowiedzialności funkcjonariuszy, jak też regulacja procesowa postępowania dyscyplinarnego. Regulacja ta jedynie w zakresie przewidzianym w art. 136bzi ust. 1 zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Nie odsyła natomiast w zakresie w niej nieuregulowanym do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarówno zatem z uwagi na przedmiot postępowania dyscyplinarnego, jak i regulację szczególną w powołanej ustawie, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do postępowania dyscyplinarnego. Z kolei na mocy art. 136by ww. ustawy na orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne, wydane w wyniku rozpatrzenia odwołania, funkcjonariuszowi przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Skoro więc sąd ten jest właściwy w sprawie dyscyplinarnej funkcjonariusza do kontrolowania prawidłowości przebiegu postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia końcowego to należy przyjąć właściwość sądu administracyjnego do kontroli bezczynności lub przewlekłości takiego postępowania w zakresie zaniechania wydania orzeczenia kończącego to postępowanie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 1608/16). Sąd powołał się przy tym również na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 28 lipca 2021 r. (sygn. akt III OSK 5089/21) w sprawie dotyczącej postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przeciwko funkcjonariuszowi Służby Kontrwywiadu Wojskowego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2006 roku o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1221 ze zm.), zwracając uwagę na tożsamość regulacji dotyczących trybu, sposobu prowadzenia postępowań dyscyplinarnych zawartych w obu wyżej wymienionych ustawach. Omawiane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. uzyskało przymiot prawomocności z dniem 8 stycznia 2025 r.
Pismem z dnia[...] stycznia 2025 r., poprzedzonym ponagleniem z dnia [...] grudnia 2024 r., J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. kolejną skargę na przewlekłe prowadzenie wobec niej przez Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej postępowania dyscyplinarnego, upatrywane m.in. w sześciokrotnym, pozbawionym podstaw, przedłużaniem prowadzonego od ponad roku postępowania, jak również jego czterokrotnym zawieszaniu, przy braku długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania, o której stanowi ustawodawca w art. 136bp ustawy o Straży Granicznej oraz art. 22 ust. 1 k.p.k. Uzasadniając skargę J. M. podniosła, że prowadzenie postępowania przez ponad rok nie znajduje żadnego usprawiedliwienia wobec faktu, że w sprawie przesłuchanych zostało tylko dwóch świadków, materiał dowodowy w większości opiera się na dokumentach oraz zapisach z monitoringu, zaś jedyna czynność, która mogła wpływać na długość postępowania (wizja lokalna) odbyła się w dniu [...] styczniu 2024 r. Brak jest uzasadnienia dla sytuacji, w której po upływie 12 miesięcy postępowanie wciąż nie zostało zakończone, a skarżąca nie doczekała się rozstrzygnięcia. Skarżąca podważyła nadto prawidłowość wydanego dnia [...] lipca 2024 r. postanowienia o uchyleniu postanowienia o zamknięciu postępowania dowodowego, w sytuacji, gdy w jego uzasadnieniu organ sam stwierdził, iż brakująca dokumentacja nie stanowi dowodów w sprawie i nie ma wpływu na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Podnosząc powyższe J. M. wniosła o zobowiązanie przez Sąd organu do wydania orzeczenia dyscyplinarnego w terminie trzech dni, o stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, a przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., o wydanie postanowienia sygnalizacyjnego, o jakim mowa w art. 155 p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sprawa z ww. skargi zarejestrowana została pod sygn. akt II SAB/Go 20/25.
Odpowiadając na skargę Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] w piśmie z dnia [...] lutego 2025 r. wniósł o jej odrzucenie - jako nieobjętej zakresem właściwości sądów administracyjnych, ewentualnie o jej oddalenie, motywowane okolicznością niezachodzenia w sprawie stanu przewlekłości prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Organ podkreślił, iż w toku postępowania rzecznik dyscyplinarny przeprowadził szereg uzasadnionych czynności dowodowych, w tym także realizował złożone przez pełnomocnika skarżącej wnioski dowodowe (z dnia: [...] listopada 2023 r., [...],[...],[...] stycznia oraz [...] marca 2024 r.), co skutkowało przedłużaniem postępowania postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2023 r. - do dnia [...] listopada 2023 r., postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. - do dnia [...] grudnia 2023 r., jak również postanowieniami Komendanta Głównego SG nr [...] z dnia [...] stycznia 2024 r.- do dnia [...] lutego 2024 r., nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r. - do dnia [...] maja 2024 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r.- do dnia [...] lipca 2024 r., nr [...] z dnia [...] października 2024 r. - do dnia [...] stycznia 2025 r. Ponadto czterokrotnie wydawano postanowienie o zawieszeniu tego postępowania z uwagi na zaistnienie długotrwałych przeszkód uniemożliwiających prowadzenie postępowania dyscyplinarnego (nr [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. - podjęte postanowieniem nr [...] z dnia[...] grudnia 2023 r., okres zawieszenia 9 dni; nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r. - podjęte postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r., okres zawieszenia 11 dni; nr [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. - podjęte postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2024 r., okres zawieszenia 38 dni; nr [...] z dnia [...] listopada 2024 r. - podjęte postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2024 r., okres zawieszenia 32 dni). Skarżąca każdorazowo korzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia zażalenia na ww. postanowienia, co przyczyniało się do wydłużenia terminu prowadzenia postępowania z uwagi na konieczność przekazania akt sprawy organowi II instancji i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Na czas prowadzonego postępowania dyscyplinarnego złożyły się zatem opisane czynności dowodowe realizowane przez rzecznika dyscyplinarnego, przyczyny niezależne mające wpływ na zawieszenie postępowania, wielokrotne składanie wniosków dowodowych przez stronę, a także korzystanie przez skarżącą z trybu zaskarżania postanowień wydawanych przez organ I instancji. Nie bez znaczenia była również konieczność prowadzenia korespondencji za pośrednictwem operatora pocztowego, jak i awizowania przesyłek.
Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lutego 2025 r. Komendant [...] Oddziału SG, powołując się na dyspozycję art. 136bu ust. 1 pkt 2, art. 136 ust. 1 pkt 1 oraz art. 136bx ust. 1 i 2 ustawy o Straży Granicznej, uznał chor. szt. SG J. M. - starszego kontrolera Zespołu Kontroli Ruchu Granicznego Grupy Służby Granicznej Placówki SG we [...] kat. II, winną popełnienia czynu określonego w art. 135 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 135 ust. 1, art. 135a pkt 2 i art. 135b ust. 1 ww. ustawy i wymierzył jej karę dyscyplinarną upomnienia. W rezultacie rozpoznania złożonego przez ukaraną odwołania, Komendant Główny Straży Granicznej, działając na podstawie art. 136bze ust. 1 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2025 r. orzeczenie organu I instancji utrzymał w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta, w myśl art. 3 § 2 pkt 8-9 p.p.s.a., obejmuje również przewlekłe prowadzenie przez organy tejże administracji postępowania. W przypadku tego rodzaju skarg ocenie sądu poddawany jest tok całego dotychczas prowadzonego postępowania, w tym terminowość, prawidłowość i celowość podjętych przez organ działań.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się z jednej strony do kwestii dopuszczalności skargi na przewlekłe prowadzenie wobec funkcjonariusza Straży Granicznej postępowania dyscyplinarnego, a dalej do różnych rezultatów oceny celowości i nieodzowności dla prowadzonego postępowania dyscyplinarnego podejmowanych przez Komendanta[...] Oddziału Straży Granicznej czynności. J. M. przyjmując kognicję sądu administracyjnego do rozpatrzenia sprawy zainicjowanej jej skargą podniosła, iż wskutek bezpodstawnego, sześciokrotnego przedłużania, jak i czterokrotnego zawieszania postępowania dyscyplinarnego, przy zachodzącym braku konieczności przeprowadzania dodatkowych czynności dowodowych, organ - mimo upływu ponad roku od wszczęcia postępowania dyscyplinarnego - nie wydał rozstrzygnięcia kończącego to postępowanie. Z kolei w ocenie Komendanta sprawa ta nie jest objęta zakresem właściwości sądów administracyjnych, zaś przeprowadzony w toku postępowania dyscyplinarnego szereg uzasadnionych czynności dowodowych, w tym także mających na celu zrealizowanie wniosków dowodowych wniesionych przez stronę, świadczą o niezaistnieniu stanu przewlekłości prowadzonego wobec skarżącej postępowania dyscyplinarnego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii dopuszczalności kognicji sądu administracyjnego w sprawie zainicjowanej skargą J. M. z dnia [...] stycznia 2025 r., zwrócić należy uwagę na wynikające z art. 153 p.p.s.a. związanie przez skład obecnie orzekający oceną prawną wyrażoną w prawomocnym postanowieniu Sądu z dnia 6 listopada 2024 r. (sygn. akt II SAB/Go 81/24). Ustanowiona w ww. przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 5165/21, z dnia 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt III OSK 323/24). Związanie składu orzekającego oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że sąd nie może w tej samej sprawie formułować w przyszłości nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym i ma obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Wiążącego charakteru prawomocnego orzeczenia i wyrażonej w nim oceny prawnej nie eliminuje również okoliczność, że orzeczenie to może być obiektywnie wadliwe (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 768/16).
Zagadnienie prawne co do którego wypowiedział się Sąd w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 listopada 2024 r. wydane zostało w sprawie ze skargi J. M. dotyczącej postępowania dyscyplinarnego wszczętego postanowieniem Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] września 2023 r. Powodem odrzucenia przez Sąd skargi, mimo uznania właściwości sądów administracyjnych do rozpoznania sprawy nią zainicjowanej, było niewyczerpanie przez skarżącą przysługujących jej, w ocenie Sądu, środków zaskarżenia. Podnoszona aktualnie przez J. M. w skardze z dnia [...] stycznia 2025 r. przewlekłość prowadzonego wobec niej postępowania dyscyplinarnego odnosi się do tego samego postępowania, a także jego kontynuacji po wydaniu przez Sąd postanowienia z dnia 6 listopada 2024 r. Tym samym uznać należało, że postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 listopada 2024 r. (sygn. akt II SAB/Go 81/24) wydane zostało w granicach niniejszej sprawy.
Wobec faktu związania przez Sąd w składzie obecnie orzekającym poglądem prawnym wyrażonym w prawomocnym orzeczeniu z dnia 6 listopada 2024 r. o dopuszczalności skargi J. M. na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w trybie przepisów rozdziału 14 ustawy o Straży Granicznej, przechodząc do merytorycznego rozpoznania poprzedzonej ponagleniem sprawy z jej skargi na przewlekłe prowadzenie przez Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej postępowania dyscyplinarnego wszczętego postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2023 r., tytułem wprowadzenia wskazać należy, iż stosownie do art. 136bo ust. 1 ww. ustawy postępowanie dowodowe w tego rodzaju sprawach zamyka się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (ust. 1), w uzasadnionych przypadkach przełożony dyscyplinarny może przedłużyć termin prowadzenia postępowania dowodowego do 3 miesięcy (ust. 2), zaś w myśl art. 136bu ust. 5 orzeczenie kończące postępowanie przełożony dyscyplinarny wydaje nie później niż w terminie 14 dni od dnia zamknięcia postępowania dowodowego. Z powyższego zatem wynika, iż co do zasady (przy braku długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania, mogącej prowadzić do zawieszenia postępowania na podstawie art. 136bp ust. 1, jak i w przypadku braku podstaw do przedłużenia terminu jego prowadzenia) wydanie orzeczenia kończącego sprawę winno nastąpić w terminie do 44 dni od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Badając, czy czynności podjęte w ocenianym postępowaniu stanowiły adekwatną do okoliczności kontrolowanego przypadku formę działania przełożonego dyscyplinarnego i wyznaczonego przez Komendanta postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2023 r. rzecznika dyscyplinarnego, zwracając szczególną uwagę na ich zasadność, istotność dla sprawy, terminowość, stopień zawiłości sprawy, jak i sposób zachowania samej strony, Sąd stwierdził, iż w sprawie zachodzą uzasadnione powody dla stwierdzenia jego przewlekłego prowadzenia.
Podkreślić wpierw należy, że przewlekłe prowadzenie postępowania należy traktować jako stan sprawy, w którym podejmowane przez organ działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłe prowadzenie postępowania zachodzi wtedy, gdy organowi administracji będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie. Zachodzi zatem wówczas, gdy jest prowadzone długotrwale, ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Wynikać może z opieszałych, niesprawnych i nieskutecznych działań organu.
Systematyzując sekwencję zdarzeń mających miejsce w kontrolowanym postępowaniu wskazać należy, iż po wszczęciu postanowieniem z dnia [...] września 2023 r. postępowania dyscyplinarnego, Komendant dnia [...] października 2023 r. wydaje postanowienie o wyłączeniu rzecznika dyscyplinarnego z udziału w postępowaniu dyscyplinarnym i wyznaczeniu innego funkcjonariusza do udziału w tym postępowaniu w charakterze rzecznika. Pismem z dnia [...] listopada 2023 r. rzecznik dyscyplinarny, realizując wniosek obwinionej z dnia [...] listopada 2023 r., informuje jej pełnomocnika, iż dnia [...] grudnia 2023 r. przeprowadzona zostanie na lotniczym przejściu granicznym we [...] wizja lokalna z udziałem obwinionej. Na wniosek obrońcy J. M. motywowany jego chorobą, w wezwaniu z dnia [...] grudnia 2023 r. rzecznik dyscyplinarny informuje obwinioną i jej pełnomocnika, że wizja zostanie przeprowadzona dnia [...] grudnia. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej zawiesił postępowanie dyscyplinarne z uwagi na przebywanie przez rzecznika dyscyplinarnego na zwolnieniu lekarskim w dniach [...] grudzień 2023 r. Postępowanie podjęte zostało w dniu 27 grudnia 2023 r., zaś kolejna data przeprowadzenia wizji lokalnej wyznaczona została na dzień [...] stycznia 2024 r. Powyższe spowodowało blisko miesięczną zwłokę w przeprowadzeniu wizji lokalnej, świadczącą o złej organizacji postępowania dyscyplinarnego, w którym nie zostało uwzględnione, że przeprowadzenie powyższej czynności dowodowej mogłoby się odbyć z udziałem innego rzecznika dyscyplinarnego (art. 136bh ust. 3 ustawy o Straży Granicznej). Mimo, iż działania rzecznika winny charakteryzować się koncentracją (brak przeciwwskazań do łączenia czynności dowodowej wizji lokalnej z przesłuchaniem obwinionej), rzecznik w terminie tygodniowym od wizji lokalnej pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. wzywa obwinioną do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania w dniu [...] lutego 2024 r., przewidując zatem ponownie blisko miesięczną przerwę w jego prowadzeniu. Do przesłuchania J. M. jednakże nie dochodzi, bowiem dnia 7 lutego 2024 r. rzecznik dyscyplinarny zwrócił się do Komendanta z wnioskiem o zawieszenie postępowania dyscyplinarnego motywowanym długotrwałą przeszkodą w postaci urlopu wypoczynkowego rzecznika w dniach [...] luty 2024 r. Komendant uwzględniając wniosek, postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r. zawiesił postępowanie dyscyplinarne (podjęte postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r.). Podkreślić trzeba, iż brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla zaniechania przeprowadzenia przesłuchania obwinionej w dniu [...] lutego 2024 r., w sytuacji, gdy urlop rzecznika dyscyplinarnego skończył się dnia [...] lutego 2024 r., a postępowanie podjęte zostało przed wyznaczoną datą przesłuchania obwinionej. Tymczasem pismem z dnia [...] lutego 2024 r. rzecznik wzywa obwinioną do osobistego stawiennictwa w dniu [...] marca 2024 r. w celu osobistego przesłuchania, co skutkuje przedłużeniem postępowania o kolejne 3 tygodnie. Z uwagi na pobyt obwinionej w szpitalu na przesłuchanie w dniu [...] marca 2024 r. stawia się pełnomocnik strony. Pismem z dnia [...] marca 2024 r. obwiniona zostaje wezwana do osobistego stawiennictwa w dniu [...] kwietnia 2024 r. w celu zapoznania się z aktami postępowania dyscyplinarnego. Jednocześnie rzecznik pouczył obwinioną, iż stosownie do art. 136bs ust. 4 ustawy o Straży Granicznej nieusprawiedliwione niestawienie się na czynność zapoznania z aktami jest równoznaczne z odmową zapoznania się z nimi. Dnia 4 kwietnia 2024 r. z aktami zapoznaje się pełnomocnik obwinionej. W protokole z tej czynności wskazane zostało, iż z uwagi na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy rzecznik dyscyplinarny zapoznał obrońcę z aktami postępowania dyscyplinarnego. Uwzględniając dyspozycję przywołanego powyżej art. 136bs ust. 4 ww. ustawy niezrozumiałe pozostaje wystosowanie do J. M. kolejnego wezwania z dnia [...] kwietnia 2024 r. do osobistego stawiennictwa w dniu [...] kwietnia 2024 r. w celu zapoznania się z aktami postępowania dyscyplinarnego, które skutkowałoby przedłużeniem postępowania o następne ponad 3 tygodnie. Czas jego trwania uległ dalszemu zwiększeniu, bowiem postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. Komendant zawiesił postępowanie z uwagi na przebywanie przez skarżącą na leczeniu szpitalnym. Postanowienie to zaskarżone zostało przez pełnomocnika J. M., który w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2024 r. zwrócił uwagę na okoliczność niewnoszenia przez stronę o usprawiedliwienie jej niestawiennictwa w trakcie końcowego zapoznania się z aktami, z uwagi na zapoznanie się z nimi poprzez obrońcę. Z tego względu fakt przebywania strony na leczeniu szpitalnym nie miał żadnego wpływu na bieg postępowania. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2024 r. Komendant podjął postępowanie, wskazując w uzasadnieniu, iż zgodnie z przedłożonym przez pełnomocnika strony zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] kwietnia obwiniona jest zdolna do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jak również zawierając w uzasadnieniu postanowienia informację o urlopie rzecznika dyscyplinarnego, który miał trwać do dnia 16 maja 2024 r. Z powyższego wynika, iż ponownie na czas trwania zawieszenia postępowania wpływ miał także urlop wypoczynkowy rzecznika dyscyplinarnego. Następnie, wezwaniem z dnia [...] maja 2024 r. rzecznik dyscyplinarny wezwał obwinioną do osobistego stawiennictwa w dniu [...] czerwca 2024 r., tym razem w celu przesłuchania. Niezrozumiałym jest dążenie do ponowienia czynności przesłuchania w sytuacji, gdy w protokole z dnia [...] kwietnia rzecznik wskazał na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Ponadto wezwaniem z tej samej daty ([...] maj 2024 r.) rzecznik dyscyplinarny wzywa obwinioną do osobistego stawiennictwa także kolejnego dnia, tj. [...] czerwca 2024 r. w celu zapoznania się z aktami. Dnia 12 czerwca obrońca obwinionej zapoznaje się z aktami sprawy. W protokole z przeprowadzenia tej czynności wskazano, iż z uwagi na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy rzecznik dyscyplinarny zapoznał obrońcę z aktami postępowania dyscyplinarnego. Zamknięcie postępowania dowodowego nastąpiło postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. (uchylonym postanowieniem Komendanta nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r.). Analiza przez Sąd omówionych powyżej czynności podjętych w postępowaniu dyscyplinarnym po zapoznaniu się z aktami przez obrońcę obwinionej w dniu 4 kwietnia 2024 r. prowadzi do wniosku, iż nie miały one dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia.
W dalszej kolejności, już po uchyleniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (orzeczeniem z dnia [...] września 2024 r.) orzeczenia Komendanta [...] Oddziału Straży nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r. o uznaniu J. M. winną popełnienia zarzucanego jej czynu i wymierzeniu jej kary dyscyplinarnej upomnienia, w dniu 6 listopada 2024 r. obrońca obwinionej zapoznaje się z aktami sprawy. W protokole wskazano, iż zapoznanie następuje z uwagi na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W piśmie z dnia [...] listopada obrońca obwinionej składa wniosek o uzupełnienia akt postępowania. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2024 r. Komendant zawiesił postępowanie z uwagi na konieczność rozpatrzenia wniosku obrońcy obwinionej o uzupełnienie akt postępowania oraz z uwagi na trwające od dnia [...] listopada do dnia [...] grudnia 2024 r. szkolenie specjalistyczne rzecznika dyscyplinarnego. Powyższe skutkuje kolejną, nieuzasadnioną zwłoką w prowadzeniu postępowania, w którym nie było przeciwwskazań do takiego zorganizowania pracy rzecznika, by rozpoznanie wniosku obrońcy obwinionej o uzupełnienie akt nastąpiło przed planowanym szkoleniem, bądź dokonane zostało z pomocą innego rzecznika dyscyplinarnego.
Mimo iż co do zasady sąd administracyjny rozpatrując skargę na przewlekłość prowadzonego postępowania nie jest uprawniony do oceny zasadności dokonywanych w sprawie zawieszeń postępowania, które poddawane są odrębnej kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na poddanie przez ustawodawcę w art. 136by ustawy o Straży Granicznej tejże kontroli wyłącznie orzeczeń kończących postępowanie dyscyplinarne, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie za nieodzowną uznał negację poglądu, zgodnie z którym urlopy wypoczynkowe rzecznika dyscyplinarnego, bądź jego szkolenia stanowiły długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie postępowania w rozumieniu art. 136pb ust. 1 omawianej ustawy. Uszło uwadze zawieszającego postępowanie Komendanta, o czym była już mowa poprzednio, iż stosownie do art. 136bh ust. 3 rzecznik dyscyplinarny za zgodą przełożonego dyscyplinarnego może skorzystać z pomocy innego rzecznika dyscyplinarnego przy przeprowadzaniu czynności dowodowych.
W konkluzji dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, iż z zestawienia przedstawionych powyżej dat oraz charakteru podejmowanych przez organ pierwszej instancji czynności wynika niezbicie, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko J. M. procedowane było w sposób naruszający nakreślone w ustawie o Straży Granicznej standardy działania przełożonego dyscyplinarnego i rzecznika dyscyplinarnego w tego rodzaju sprawach. O jego przewlekłości świadczą m.in.: podejmowane przez rzecznika dyscyplinarnego próby przeprowadzania czynności (zapoznania się obwinionej z aktami) pozbawione dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia wobec przewidzianego w art. 136bs ust. 4 rygoryzmu wynikającego z uprzedniego niestawienia się strony, skutkujące długotrwałym, kilkukrotnym przedłużaniem postępowania zmiany terminów przeprowadzania czynności wynikające z absencji rzecznika oraz zmiana terminu przeprowadzenia czynności nieplanowanej w okresie absencji rzecznika (przesłuchanie w dniu [...] lutego 2024 r.) oraz stwierdzone w sprawie wyznaczanie odległych terminów kolejnych czynności dowodowych, a także uchybienia w zakresie koncentracji działań. Poza stwierdzoną opieszałością w działaniu oraz podejmowaniem czynności nieistotnych dla sprawy, Komendantowi zarzucić można również niedochowanie należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by część czynności przeprowadzona została z pomocą innego rzecznika dyscyplinarnego.
Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w pkt II wyroku uznał, że Komendant dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym przewlekłość ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sąd wziął pod uwagę, że rażącym naruszeniem prawa pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). To naruszenie ciężkie, noszące cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Trudno uznać w kontekście opisanych powyżej okoliczności, iż działania Komendanta miały charakter celowy, noszący cechy lekceważącego traktowania przez przełożonego dyscyplinarnego nałożonych na niego z mocy ustawy o Straży Granicznej obowiązków.
Uwzględniając, iż po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez Sąd Komendant Oddziału Straży Granicznej wydał w dniu [...] lutego 2025 r. kończące postępowanie dyscyplinarne orzeczenie nr [...] (utrzymane w mocy orzeczeniem Komendanta Głównego Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2025 r.), postępowanie sądowoadministracyjne w części obejmującej zobowiązanie Komendanta do zakończenia postępowania dyscyplinarnego podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I wyroku.
Biorąc pod uwagę, że przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy, Sąd nie przychylił się do wniosku skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Sąd nie dopatrzył się także istotnych naruszeń prawa uzasadniających wydanie postanowienia sygnalizacyjnego w trybie art. 155 p.p.s.a. Powyższe skutkowało oddaleniem skargi w pozostałym zakresie, o czym na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono w pkt III wyroku.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt IV wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona na rzecz skarżącej kwota 480 zł odpowiada wysokości wynagrodzenia pełnomocnika ustalanego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).