II SAB/Go 105/23

II SAB/Go 105/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Sławomir Pauter /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2069
art. 17
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. S. oraz J. L.-S. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem datowanym na [...] maja 2023 r. J.L.-S. oraz A.S. zwrócili się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o udostępnienie informacji publicznej w zakresie następujących pytań:
1) Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej: przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokokom u osób szczepionych na terenie działania Państwa urzędu.
2) Czy Państwa urząd posiada listę osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień i czy są one obarczone przymusem administracyjnym? Jaka to liczba za ostatnie 5 lat? Jeśli nie to dlaczego?
3) Według Informacji od prof. I.P.-S. ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?
4) Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu i kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?
5) Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?
6) Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat?
7) Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne?
8) Za Ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie?
9) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczyny nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym?
10) W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia?
11) W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności.
12) Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie?
Pismami z dnia [...] czerwca 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że żądane informacje objęte pytaniami nr 1, 2, 3, 4, 9, 10, 11, 12 nie posiadają waloru informacji publicznej lub organ nie posiada tych informacji, o których udzielenie wnioskodawcy się zwrócili. Informacji publicznej nie stanowią bowiem dane dotyczące realizacji szczepień ochronnych, wykraczające poza nadzór sprawowany przez organy inspekcji sanitarnej. Informacji publicznej nie dotyczą zapytania o opinię czy stanowisko co do konstytucyjności obowiązujących przepisów prawa, zwracanie się do organu o dokonywanie wykładni przepisów, w tym wnioski stanowiące w istocie prośbę o udzielenie porady prawnej. Informacji publicznej nie dotyczą też pytania z zakresu wiedzy medycznej. Nadto wiedza organu o stanowisku Światowej Organizacji Zdrowia w zakresie szczepień ochronnych oraz zapisów prawa krajowego wykracza poza pojęcie informacji publicznej. Działalność organizacji międzynarodowej nie dotyczy bowiem polskich władz i gospodarowania mieniem publicznym. Również obowiązujące powszechnie przepisy prawa krajowego nie są informacją publiczną. Co więcej, w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902, dalej w skrócie u.d.i.p.) organ nie jest obowiązany dokonywać ocen dotyczących zgodności prawa krajowego, jego wykładni, udzielać porad prawnych ani medycznych, czy też oceniać racjonalność czy celowość regulacji prawnych stanowiących podstawę działania tutejszego organu. Niemniej jednak PPIS wyjaśnił w szczególności:
1) Tutejszy organ nie prowadzi badan w kierunku okresu utrzymywania się odporności u osób zaszczepionych, zatem nie dysponuje danymi w tym zakresie. Zakres pytania dotyczy wiedzy ściśle medycznej, którą może posiadać lekarz przeprowadzający badania kwalifikacyjne osób poddawanych szczepieniom obowiązkowym. (...) Więcej informacji na temat odporności poszczepiennej w odniesieniu do konkretnej szczepionki można uzyskać również na stronie https://szczepienia.pzh.gov.pl/ .
2) Tutejszy organ nie posiada listy osób dorosłych powyżej 19 roku życia, uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, bowiem Państwowa Inspekcja Sanitarna nie prowadzi nadzoru w zakresie szczepień nad osobami dorosłymi.
3) Tutejszy organ nie prowadzi statystyk wykonywanych w zakresie wskazanym w pytaniu, szczególnie z uwzględnieniem osób ze względu na ich narodowość.
4) Tutejszy organ nie posiada informacji o ilości odroczonych przez lekarzy szczepień ochronnych, gdyż przepisy nie nakładają na lekarzy obowiązku zgłaszania tego faktu organom inspekcji sanitarnej. Dane te są w posiadaniu konkretnego podmiotu leczniczego. (...) Ostateczną decyzję o zakwalifikowaniu dziecka do szczepienia podejmuje lekarz kwalifikujący.
5) W okresie ostatnich 5 lat na terenie powiatu nie odnotowano przypadków niewywiązywania się przez lekarzy z obowiązku zgłaszania niepożądanego odczynu poszczepiennego. Lekarze zgłaszają NOP na bieżąco w przypadku ich rozpoznania lub podejrzenia wystąpienia.
6) W ciągu ostatnich 5 lat na terenie powiatu nie odnotowano żadnego zgonu, który był przyczynowo związany ze szczepieniem.
7) W ciągu ostatnich 5 lat zarejestrowano 2 ciężkie niepożądane odczyny poszczepienne, w tym 1 w 2018 r. i 1 w 2019 r. W każdym z wymienionych przypadków nastąpił powrót do zdrowia.
8) Tutejszy organ nie posiada informacji o wypłaconych odszkodowaniach z tytułu niepożądanych odczynów poszczepiennych. Nadzór organów inspekcji sanitarnej w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie obejmuje kwestii odszkodowawczych. Zgodnie bowiem z art. 17a ust. 6 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi właściwe w tym przypadku świadczenia kompensacyjne (w związku z wystąpieniem określonego rodzaju odczynów poszczepiennych) są przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta, a nie przez organy inspekcji sanitarnej. Świadczenia te wypłacane są z kierowanego przez Rzecznika Praw Pacjenta Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, zatem to ten organ jest właściwy do udzielenia informacji odnośnie procedury zgłaszania i dochodzenia roszczeń związanych z niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, a także statystyk odnośnie wypłaty odszkodowań.
9) Pytanie nie stanowi pytania z zakresu informacji publicznej, bowiem nie dotyczy faktów lub dokumentacji wytworzonej w ramach prowadzonej działalności tutejszej Inspekcji Sanitarnej, a jest pytaniem związanym z oceną prawną. Podkreślić jednak należy, że szczepionki przed zatwierdzeniem do stosowania u ludzi są bardzo dokładnie badane. Badania te obejmują analizę zarówno skuteczności preparatu, jak i bezpieczeństwa jego stosowania. Przeprowadzają je obowiązkowo producenci szczepionki, a wyniki są szczegółowo oceniane przez specjalne instytucje publiczne, które często same wykonują dodatkowe badania laboratoryjne. Analiza bezpieczeństwa jest kontynuowana po wprowadzeniu preparatu na rynek i polega na monitorowaniu niepożądanych reakcji poszczepiennych. (...) Szczegółowe informacje na temat rodzaju oraz częstości występowania NOP znajdują się w ulotkach dołączonych do opakowania danej szczepionki oraz w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Szczepienie obowiązkowe nie jest równoznaczne ze szczepieniem przymusowym – zdarza się, zwłaszcza w przekazie medialnym, że pojęcia te są utożsamiane. (...) Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 47 Konstytucji RP. Wprost przeciwnie, z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (...). W myśl art. 83 Konstytucji RP każdy ma zaś obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
10) (...) Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego można złożyć w terminie roku od dnia, który był ostatnim dniem obserwacji lub hospitalizacji, nie później jednak niż po upływie 5 lat od dnia przeprowadzenia szczepienia ochronnego. Wzór wniosku oraz podstawowe zasady odnoszące się do świadczenia udostępniono na stronie internetowej Rzecznika Praw Pacjenta, https://www.gov.pl/web/rpp. Rzecznik Praw Pacjenta ma obowiązek wydania decyzji administracyjnej w terminie 2 miesięcy od daty złożenia kompletnego wniosku. Na decyzję przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
11) Z pytaniami w zakresie ewentualnej możliwości wykluczenia przez lekarza nadwrażliwości na składniki szczepionki przed szczepieniem oraz możliwych do wykonania badań zmierzających do wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub wykrycia niedoborów odporności należy zwrócić się do lekarza, gdyż tutejszy organ nie posiada kompetencji do udzielania porad lekarskich. Szczepionki zawierają wiele substancji pomocniczych, które pomagają utrzymać ich stabilność, aktywność oraz bezpieczeństwo. (...) Wszystkie substancje pomocnicze w szczepionkach zostały dokładnie zbadane i występują w bezpiecznej ilości dopuszczonej przez instytucje zajmujące się rejestracją szczepionek. Niektóre substancje pomocnicze mogą wywoływać reakcje alergiczne, co należy uwzględnić w czasie kwalifikacji do szczepienia (...). Więcej informacji: https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-sprawdzic-czy-dziecko-jest-uczulone-na-skIadniki-szczepionki/?wersja=dla-pacjentow.
12) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie jest właściwym organem w przedmiotowej sprawie. Jednakże Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że szczepienia ochronne są kluczowym elementem opieki zdrowotnej i należy się szczepić. Zalecanie i formy szczepień ochronnych wynikają przede wszystkim z aktów prawodawstwa krajowego i uregulowane są w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.) i przepisach wykonawczych, które są aktami stosowanymi przez organy władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Natomiast Światowa Organizacja Zdrowia jest organizacją prawa międzynarodowego mającą na celu wspomaganie państw w realizacji poprawy i ochrony zdrowia ludzkiego na świecie. WHO nie jest organem władzy publicznej i jej jakiekolwiek zalecenia, dyrektywy czy opinie, raporty itp. służą jedynie jako wspomaganie działań władz publicznych danych krajów.
Państwowa Inspekcja Sanitarna nie będąc instytucją naukowo-badawczą, nie jest upoważniona do prowadzenia badań naukowych, wyrażania opinii, czy też udzielania informacji wykraczających poza zakres jej kompetencji.
Pismami z dnia [...] czerwca 2023 r. J.L.-S. oraz A.S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie udostępnienia wskazanej na wstępie informacji publicznej, zarzucając naruszenie art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p. poprzez nieudostępnienie informacji publicznej. Podnosząc powyższe zarzuty wnieśli o:
1) zobowiązanie PPIS do rozpoznania wniosków o udostępnienie informacji publicznej skarżącej oraz skarżącego z dnia [...] maja 2023 r. i udzielenia informacji publicznej;
2) orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3) wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.;
4) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podnieśli m.in., iż PPIS w nikłym stopniu udzielił odpowiedzi na pytania, odsyłając do publikacji. Skarżącym nie udostępniono innych informacji poza zawartymi w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r., mimo obowiązku PPIS. Przesłane przez organ odpowiedzi są niewystarczające, podobnie jak odesłanie do publikacji, aby móc mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej. Prawo do informacji publicznej zostało zagwarantowane w art. 61 Konstytucji RP. Obejmuje ono m.in. dostęp do dokumentów. Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w odrębnych ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji). W myśl art. 61 ust. 4 Konstytucji RP tryb udzielania informacji, o których mowa w tym artykule określają ustawy i realizację powyższego przepisu stanowi właśnie u.d.i.p.
Organ winien był udostępnić informację publiczną na żądanie skarżących, albo wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia stosownie uzasadniając decyzję. Wobec trwającej nadal bezczynności PPIS skarżący wnieśli jak w petitum.
W odpowiedzi na skargi PPIS wniósł o:
1) przekazanie spraw według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp.,
2) odrzucenie skargi A.S. – jako wniesionej przez stronę od działania organu niedotyczącego strony (skarga dot. sprawy [...] dot. J.L.-S.),
ewentualnie
3) oddalenie skarg w całości jako bezzasadnych,
4) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu organ wskazał m.in., iż w skardze dotyczącej A.S. pełnomocnik odnosi się nie do odpowiedzi organu udzielonej A.S. pismem sygn. [...], lecz do odpowiedzi udzielonej J.L.-S., pismem [...]. Ponadto w uzasadnieniu skargi pełnomocnik odwołuje się do wniosku Pani J.L.-S. a nie do identycznego wniosku A.S.. W związku z tym w ocenie organu skarga A.S. w tym zakresie jako bezprzedmiotowa winna zostać odrzucona.
Niezależnie od powyższego organ udostępnił informacje, które były informacją publiczną. Nawet w zakresie, jakim udzielenie odpowiedzi na wnioski informacją publiczną nie było, udzielił stosownych informacji wskazujących źródła, gdzie odpowiedzi można znaleźć. Natomiast w żadnym zakresie nie odmówił udzielenia informacji publicznej. Skarga jest na tyle nieprecyzyjna, że w istocie trudno się do niej merytorycznie odnieść. Nie wskazano w niej ani w jakim konkretnie zakresie rzekomo zaniechano udzielenia informacji publicznej ani dlaczego dana informacja miałaby mieć charakter informacji publicznej. Ograniczono się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że organ udzielił odpowiedzi na pytanie w nikłym stopniu i odesłał stronę do publikacji, co zdaniem skarżącej ma świadczyć o niezrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej. W skardze nie uzasadniono także w żaden sposób, dlaczego rzekomo bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa ani dlaczego organowi należałoby wymierzyć grzywnę i to w maksymalnej wysokości.
Prawomocnymi postanowieniami z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt IV SAB/Po 86/23 oraz IV SAB/Po 87/23, wydanymi w sprawach ze skarg odpowiednio A.S. oraz J.L.-S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził swą niewłaściwość miejscową oraz przekazał sprawy według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp.
Z kolei postanowieniem z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt II SAB/Go 106/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączył sprawę ze skargi J.L.-S. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt II SAB/Go 105/23, ze skargi A.S.. Tak więc w niniejszej sprawie przedmiot wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia stanowiła skarga zarówno A.S. jak i J.L.-S. – na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego e w przedmiocie udostępnienia wskazanej na wstępie informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 w/w ustawy) w trybie i na zasadach określonych w przepisach p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a tego przepisu.
Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane wyczerpanie środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. czy też (w poprzednio obowiązującym stanie prawnym) uprzednie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (wyroki NSA z 30 listopada 2011 r., I OSK 1991/12, z 24 maja 2006 r., I OSK 601/05; postanowienie NSA z 23 kwietnia 2010 r., I OSK 646/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie toczy się w trybie unormowanym w Kodeksie postępowania administracyjnego, poza wyjątkami wskazanymi w art. 16 ust. 1 w związku z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. oraz wynikającym z regulacji art. 15 ust. 2 tej ustawy. Dlatego też skarga na bezczynność w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej.
Jeśli chodzi o wniosek organu o odrzucenie skargi A.S. z uwagi na powołanie się w skardze w/w skarżącego na numer pisma organu z dnia [...] czerwca 2023 r., skierowanego do J.L.-S. (tzn. [...]), analiza całości akt sprawy oraz treści skargi wskazuje, iż stanowiło to oczywistą omyłkę – w szczególności wobec faktu, iż A.S., podobnie jak J.L.-S., skierował do organu wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przy czym PPIS skierował do w/w skarżącego pismo o takiej samej treści (oznaczone numerem [...]) co do J.L.-S.. W tej sytuacji omyłka ta nie mogła stanowić przeszkody do poddania skargi A.S. merytorycznej ocenie. Stąd też brak było podstaw do uwzględnienia wniosku organu o odrzucenie skargi w odniesieniu do A.S..
W niniejszej sprawie Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Ponadto sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a). W razie uwzględnienia skargi sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 25 września 2018 r., I OSK 1467/18; z 15 grudnia 2017 r., I FSK 1238/16).
Stosownie do treści art. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu i ponownemu wykorzystywaniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań w zakresie władzy publicznej. Informacja odnosi się do faktów. Informacją publiczną w świetle przepisów art. 1 i 6 ustawy jest każda informacja o sprawach publicznych, w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ustawy (wyrok NSA z 12 grudnia 2006 r., I OSK 123/06). Rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje mające charakter informacji publicznych, wymienia art. 6 ust. 1 u.d.i.p.
Zgodnie z art. 7 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze: ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, w Biuletynie Informacji Publicznej (pkt 1), udostępniania na wniosek zainteresowanego podmiotu, o którym mowa w art. 10 i 11 (pkt 2), wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia (pkt 3); umieszczania informacji publicznych w centralnym repozytorium (pkt 4).
W myśl art. 13 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1).
Omawiana ustawa wymienia trzy formy załatwienia sprawy w przedmiocie udzielenia informacji na wniosek zainteresowanego podmiotu. Mianowicie organ, do którego wniesiono wniosek, winien udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 u.d.i.p.) bądź też odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) albo umorzyć postępowanie (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej ma miejsce w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej posiadając żądaną informację, nie udostępnia jej i nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia, lub też informuje wnioskodawcę, że wnioskowana informacja nie jest informacją publiczną w sytuacji, gdy taką informację stanowi. Nie można natomiast zarzucić bezczynności adresatowi wniosku, jeżeli nie posiada on informacji wskazanej we wniosku. W takim przypadku podmiot publiczny powinien o tym fakcie powiadomić wnioskującego (por. wyroki NSA z 18 kwietnia 2012 r., I OSK 192/12 oraz z 30 września 2015 r., I OSK 2093/14).
Sprawa niniejsza mieści się w zakresie podmiotowym u.d.i.p. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi bowiem, że do udostępniania informacji publicznej obowiązane są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. W świetle powyższego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest co do zasady podmiotem obowiązanym na gruncie omawianej ustawy.
W niniejszej sprawie, w odpowiedzi na wnioski skarżących datowane na [...] maja 2023 r., w terminie przewidzianym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., pismami z dnia [...] czerwca 2023 r. PPIS udzielił skarżącym informacji obejmującej odpowiedzi na wszystkie 12 pytań. Jednocześnie organ zaznaczył, iż żądane informacje objęte pytaniami nr 1, 2, 3, 4, 9, 10, 11, 12 nie posiadają waloru informacji publicznej lub organ nie posiada tych informacji – szczegółowo wyjaśniając swoje stanowisko w tym zakresie. Skarżący z kolei kwestionują zakres udostępnionych im informacji, które w ich ocenie nie są wystarczające do uznania, że organ zadośćuczynił ciążącemu na nim obowiązkowi udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej. Przy czym słusznie PPIS wywiódł, iż skarżący nie wyjaśnili przede wszystkim, w jakim zakresie udzielone odpowiedzi na zadane przez nich pytania, zawarte we wnioskach z dnia [...] maja 2023 r. uznają za niepełne, czy też niewystarczające. Skarżący nie wskazali bowiem, w jakim konkretnie zakresie zaniechano udzielenia informacji publicznej ani dlaczego dana informacja ma charakter informacji publicznej. Ograniczyli się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że organ udzielił odpowiedzi na pytania w nikłym stopniu i odesłał do publikacji, co ma świadczyć o niezrealizowaniu obowiązku udostępnienia informacji publicznej.
Niezależnie jednak od tej okoliczności wskazać należy, iż jak stwierdza się w orzecznictwie, informacje publiczną stanowią co do zasady informacje zbierane i wytwarzane przez organy inspekcji sanitarnej, zgodnie z art. 2 w zw. z art. 5 pkt 1, 2, 3 i 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 338), w ramach prowadzonego nadzoru sanitarnego, w tym sanitarnego zabezpieczania granic państwa, analiz i ocen epidemiologicznych, opracowywania programów i planów działalności zapobiegawczej i epidemiologicznej dla podmiotów leczniczych, ustalenia zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowania nadzoru w tym zakresie (por. wyroki WSA w Poznaniu z 6 września 2017 r., II SAB/Po 96/17; WSA w Szczecinie z 21 listopada 2018 r., II SAB/Sz 119/18).
Nie stanowią natomiast informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p. zagadnienia z zakresu wiedzy medycznej, farmakologii, jakości i skuteczności leków i szczepień, ochrony zdrowia oraz metod postępowania leczniczego (por. wyroki WSA w Szczecinie z 16 listopada 2022 r., II SAB/Sz 211/22; WSA w Lublinie z 16 marca 2023 r., II SAB/Lu 10/23). Zagadnienia te nie mieszczą się w zakresie informacji o sprawach publicznych, rozumianych jako informacje wytworzone przez władze publiczne, przez osoby pełniące funkcje publiczne lub inne podmioty, które wykonują funkcje i zadania publiczne lub gospodarują mieniem publicznym, ani też informacje odnoszące się do władz, osób i innych podmiotów publicznych. Za prawidłowe Sąd uznał zatem stanowisko organu, zgodnie z którym waloru informacji publicznej nie posiadają informacje żądane w pkt 1 oraz w pkt 11 wniosków skarżących z dnia [...] maja 2023 r. Okres utrzymywania się odporności po podaniu szczepionki przeciwko każdej z chorób wymienionych w pytaniu nr 1 należy bowiem do sfery wiedzy z dziedziny medycyny i farmakologii i nie pozostaje w kręgu działania organu administracji publicznej jakim jest PPIS, zaś reguły dotyczące badania jakości i skuteczności leków, oraz zadania Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej określają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2301). Również informacja żądana w pkt 11 pozostaje poza zakresem działania organu. Skarżący wnosili o wskazanie, w jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki przed szczepieniem oraz o wymienienie konkretnych badań, które można wykonać w tym celu lub w celu wykazania niedoborów odporności. Przedmiot tego pytania wkracza w sferę wiedzy medycznej i nie należy do zadań organu administracji publicznej – powiatowego inspektora sanitarnego. W konsekwencji organ nie był zobowiązany do udzielenia informacji objętych pkt 1 oraz 11 wniosków skarżących.
Organ w trybie informacji publicznej nie jest także zobligowany do odpowiedzi na pytania dotyczące wiedzy prawniczej, zmierzające do udzielania porady prawnej lub dokonania przez organ wykładni przepisów (por. m.in. wyroki WSA z 25 lutego 2021 r., II SAB/Wa 664/20, WSA w Gdańsku z 15 grudnia 2022 r., III SAB/Gd 170/22, WSA w Lublinie z 28 grudnia 2022 r., II SAB/Lu 139/22). Nie jest zatem informacją publiczną informacja żądana w pkt 9 wniosków, dotycząca wykładni art. 47 Konstytucji RP oraz informacja, o której mowa w pkt 10 wniosków, dotycząca sposobu, w jaki można ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych. Ich przedmiotem jest bowiem treść oraz wykładnia obowiązujących przepisów prawa, co według utrwalonego poglądu judykatury nie stanowi informacji publicznej (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 24 lipca 2019 r., II SAB/Wa 197/19). Z tego samego powodu informacji publicznych w rozumieniu u.d.i.p. nie dotyczy pytanie zawarte w pkt 4 w zakresie, w jakim skarżący domagają się wskazania podmiotu odpowiedzialnego za ustalenie listy przeciwwskazań do szczepień oraz zawarte w pkt 2 pytanie czy osoby dorosłe powyżej 19 roku życia obarczone są administracyjnym przymusem szczepień.
Odnośnie pytania 12 należy wskazać, że nie jest informacją publiczną zagadnienie dotyczące działalności Światowej Organizacji Zdrowia (por. m.in. wyroki WSA w Gdańsku z 17 listopada 2022 r., III SAB/Gd 164/22, WSA w Poznaniu z 13 lutego 2020 r., II SAB/Po 132/19). Działalność organizacji międzynarodowej nie dotyczy polskich władz i gospodarowania mieniem publicznym.
Informacje, których dotyczą powyższe żądania zawarte w pkt 1, 9, 10, 11, 12 oraz częściowo w pkt 2 i 4 wniosku z dnia [...] maja 2023 r. nie stanowią informacji publicznych w rozumieniu przepisów u.d.i.p. W konsekwencji organ zasadnie poinformował skarżących, że żądana przez nich informacja w powyższym zakresie nie stanowi informacji publicznej i nie podlega udostępnieniu na zasadach określonych przez przepisy u.d.i.p. Informacja ta została przekazana z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 13 u.d.i.p. co skutkowało brakiem podstaw do stwierdzenia bezczynności w omawianym zakresie.
Odnośnie pytania zawartego w pkt 2 wniosków, stosownie do art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.) organy inspekcji sanitarnej w zakresie szczepień ochronnych sprawują jedynie nadzór, w ramach którego otrzymują od lekarzy sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych, sporządzane na urzędowych formularzach, których wzory oraz tryb przekazywania określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.). Spośród informacji dotyczących nadzoru sprawowanego nad wykonywaniem obowiązkowych szczepień ochronnych, charakter informacji publicznej może mieć więc tylko tego rodzaju informacja, jaką organy inspekcji sanitarnej posiadają na podstawie przekazanych im sprawozdań. Jak wynika z treści załączników nr 4 i 5 powyższego rozporządzenia, sprawozdania sporządzone zgodnie z wzorami określonymi w tych załącznikach podają jedynie zbiorczą liczbę osób poddanych szczepieniom w danym kwartale oraz zbiorczą liczbę osób, które uchyliły się w danym kwartale od obowiązku szczepień. Do sprawozdań dołącza się imienny wykaz osób uchylających się od obowiązku szczepień, jednakże sprawozdanie oraz dołączony do niego wykaz osób nie określają innych danych osób uchylających się od szczepień.
Odnośnie pkt 5 i 6 wniosków z dnia [...] maja 2023 r. organ udzielił skarżącym informacji, iż na terenie powiatu nie odnotowano przypadków, których pytania zawarte w tych punktach dotyczyły. Z kolei odnośnie pkt 7 wniosków, organ udzielił informacji o liczbie zarejestrowanych niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz powrocie do zdrowia pacjentów w tych przypadkach.
Z kolei jeśli chodzi o pkt 8 wniosków, organ poinformował skarżących, że nie jest w posiadaniu informacji objętych pytaniem zawartym w tym punkcie. Na gruncie art. 4 ust. 3 u.d.i.p. nie budzi wątpliwości, iż obowiązek udostępniania informacji publicznych dotyczy wyłącznie takich informacji, które są w posiadaniu podmiotu zobowiązanego. Brak posiadania żądanych informacji wypełnia przesłankę negatywną do rozpatrzenia żądania (por. wyroki WSA w Gliwicach z 10 maja 2022 r., III SAB/Gl 94/22, WSA w Białymstoku z 2 marca 2022 r., II SAB/Bk 6/22). Podmiot zobowiązany winien jednak w takich sytuacjach pisemnie poinformować wnioskodawcę o nieposiadaniu żądanych informacji, przy czym aby zwolnić się z zarzutu bezczynności, powinien przekazać powyższą informację w terminie, o którym mowa w art. 13 u.d.i.p., tj. nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Powiadomienie wnioskodawcy o nieposiadaniu danych objętych wnioskiem uwalnia podmiot zobowiązany od zarzutu bezczynności w sprawie, albowiem z oczywistych względów nie można oczekiwać udostępnienia danych, którymi podmiot ten nie dysponuje (wyrok WSA w Szczecinie z 28 stycznia 2021 r., II SAB/Sz 126/20). Przepis art. 4 ust. 3 u.d.i.p. stanowi wprost, że obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, będące w posiadaniu takich informacji. Nie można zarzucić podmiotowi zobowiązanemu do udostępnienia informacji publicznej bezczynności w rozpoznaniu wniosku wówczas, gdy wyraźnie powiadomił wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji oraz wyjaśnił dlaczego. Przy czym nie jest rzeczą sądu administracyjnego weryfikacja prawdziwości twierdzenia zobowiązanego w tym zakresie. Brak jest w tym przedmiocie właściwych instrumentów prawnych. Jeżeli zatem podmiot do którego się zwrócono podaje, że nie posiada żądanej informacji, to nie można od niego wymagać i zobowiązywać do uwzględnienia żądania ich udostępnienia. W razie natomiast złożenia nieprawdziwego oświadczenia w tym zakresie istnieją środki, w tym karne, czy inne pozwalające na weryfikację tego stanowiska (wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., III OSK 3249/21).
Nadzór organów inspekcji sanitarnej w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie obejmuje kwestii odszkodowawczych. Organem właściwym przy dochodzeniu takich świadczeń jest Rzecznik Praw Pacjenta. Świadczenia te wypłacane są z kierowanego przez Rzecznika Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, zatem to ten organ jest właściwy do udzielenia informacji odnośnie procedury zgłaszania i dochodzenia roszczeń związanych z niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, a także statystyk odnośnie wypłaty odszkodowań. Obowiązujące przepisy nie nakładają także na organy inspekcji sanitarnej obowiązku ewidencjonowania wszelkich przypadków zgonów, które nastąpiły w okresie 4 tygodni od szczepienia. Treść pytania nr 6 została z kolei tak sformułowana, iż dotyczy ono wszelkich zgonów, jakie miały miejsce w określonym czasie po szczepieniu, bez względu na przyczynę zgonu, w szczególności bez względu na ewentualną przyczynę w postaci choroby zakaźnej lub niepożądanego odczynu poszczepiennego. W konsekwencji warto odnotować, że odnośnie pytań zawartych w punktach 2 oraz 8 wniosku, co do których organ poinformował o nieposiadaniu żądanych informacji, w świetle obowiązujących przepisów na organie nie ciążą ustawowe obowiązki skutkujące wejściem w ich posiadanie.
Wobec powyższego nieuzasadnione okazały się zarzuty bezczynności organu w zakresie udzielenia odpowiedzi na żądanie dostępu do informacji publicznej wyrażone w punktach 2, 4, 5, 6, 7 oraz 8. Odpowiedź w tym zakresie została udzielona pismem organu z dnia 1 czerwca 2023 r., a więc przed upływem terminu, o którym mowa w art. 13 u.d.i.p. Zatem również w tym zakresie brak podstaw do uznania, że doszło do bezczynności po stronie organu.
Z tych samych powodów nie doszło również do bezczynności w zakresie udzielenia odpowiedzi na żądanie zawarte w pkt 3 wniosków, w którym skarżący domagali się odpowiedzi w zakresie statystyki szczepień wykonanych u osób narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej za ostatnie 5 lat na terenie działania organu. Organ w terminie poinformował skarżących, że nie posiada żądanych informacji i nie prowadzi statystyk w tym zakresie.
Ponownie należy przytoczyć pogląd judykatury co do tego, że w sytuacji, w której organ w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, informuje wnioskodawcę, że nie dysponuje żądaną informacją, nie można mu skutecznie zarzucić bezczynności w załatwieniu wniosku. Jest to bowiem zgodna z prawem forma załatwieniu wniosku w przypadku nieposiadania przez jego adresata żądanej informacji publicznej. Sąd administracyjny nie posiada natomiast instrumentów prawnych pozwalających mu, w ramach rozpoznawania skargi na bezczynność, zweryfikować twierdzenie organu o nieposiadaniu danej informacji publicznej, nawet jeżeli analiza ustawowych obowiązków organu wskazuje, że żądana informacja może znajdować się w jego posiadaniu. W razie wprowadzenia żądającego informacji w błąd, przez udzielenie niezgodnej z rzeczywistością odpowiedzi co do faktu posiadania informacji, osoba zobowiązana do udostępnienia żądanej informacji publicznej podlega odpowiedzialności karnej w trybie art. 23 u.d.i.p. w zbiegu z innymi przepisami określonymi w Kodeksie karnym (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 lutego 2023 r., II SAB/Po 1/23).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd WSA w Łodzi przedstawiony w wyroku z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt II SAB/Łd 51/23 co do braku podstaw do uwzględnienia zarzutu bezczynności i uznania, że udzielone skarżącym odpowiedzi w przedstawionym wyżej zakresie były niewystarczające. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnili na czym miałby polegać niewystarczający charakter udzielonych przez organ odpowiedzi ani też nie wykazali by organ, wbrew złożonemu oświadczeniu, posiadał objęte wnioskiem informacje. W konsekwencji, wbrew stanowisku skarżących, przywołane okoliczności pozwalają na uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia po stronie PPIS bezczynności w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, co czyni wniesioną skargę bezzasadną.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę A.S. oraz J. L.-S. należało oddalić.