II SAB/Łd 70/24

II SAB/Łd 70/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /sprawozdawca/
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Michał Zbrojewski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12 par. 1 i par. 2, art. 35 par. 1 i par. 3, art. 36 par. 1 i par. 2, art. 37 par. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 61 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 50 ust. 2, ust. 4 i ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 8, art. 5 pkt 2, art. 52 par. 1 i par. 2, art. 53 par. 2b, art. 119 pkt 4, art. 120, art. 149 par. 1 pkt 1, par. 1a i par. 2, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 200, art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 7 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka (spr.) Sędzia WSA Michał Zbrojewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi J. M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Rzeczyca w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych 1. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Rzeczyca nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wójta Gminy Rzeczyca do wydania aktu w określonym terminie; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie. a.tp.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 16 kwietnia 2024 roku J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Rzeczyca w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej również jako: "k.p.a.") przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu. W konsekwencji skarżąca wniosła o:
1) zobowiązanie Wójta Gminy Rzeczyca do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi;
2) zobowiązanie Wójta Gminy Rzeczyca do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie;
3) w przypadku uwzględnienia skargi o orzeczenie, czy przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub, że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu;
4) zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż w dniu 9 stycznia 2024 r., na podstawie skierowania lekarza specjalisty, wystąpiła do organu o przyznanie jej córce H. M. specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Do dnia złożenia skargi, pomimo upływu ponad 3 miesięcy, organ I instancji nie wydał decyzji, do czego zobowiązuje art. 106 ust. 1 ustawy z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej również jako: "u.p.s."). Ponaglenie zostało złożone w dniu 29 marca 2024 roku.
Organ pismem z dnia 22 marca 2024 r. przedłużył postępowanie do dnia 17 maja 2024 r. ze względu na pozyskiwanie środków na zadanie zlecone. Skarżąca podkreśliła, że powyższej przyczyny przedłużenia postępowania nie można zaaprobować, gdyż postępowanie administracyjne toczy się o udzielenie uprawnienia osobie, która nie jest stroną w pozyskiwaniu środków z dotacji celowej. Pozyskanie dotacji celowej jest czynnością organizacyjną organu. Skarżąca przywołała rozstrzygnięcia zarówno organów administracji, jak i sądów administracyjnych, w których przedstawiono pogląd, iż z punktu widzenia ustalenia uprawnień danej osoby do objęcia jej specjalistycznymi usługami opiekuńczymi, bez znaczenia pozostaje, w jaki sposób jest finansowana pomoc dla tej osoby. Organ pierwszej instancji rozpatrując wniosek winien kierować się wyłącznie przesłankami materialnoprawnymi wynikającymi z art. 50 u.p.s. Uruchomienie środków finansowych na realizację zadania, choć istotne z punktu widzenia możliwości finansowych organu, dotyczy wyłącznie działań organizacyjnych, a nie działań merytorycznych wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Z powyższych względów brak było podstaw do prawnych do przedłużenia postępowania. Organy administracji powinny natomiast działać możliwie szybko, posługując się najprostszymi metodami działania.
Z uwagi na powyższe okoliczności J. M. wniosła jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Rzeczyca wniósł o jej oddalenie, natomiast z ostrożności procesowej, w razie uwzględnienia skargi wbrew stanowisku organu, wniósł o stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa. Organ opisał przebieg postępowania, który przedstawia się następująco:
W dniu 9 stycznia 2024 r. do Wójta Gminy Rzeczyca wpłynął wniosek J. M. o przyznanie małoletniej córce H. M. specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi na okres od 3 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Do swojego wniosku skarżąca załączyła zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych, wystawione w dniu 3 stycznia 2024 r. przez specjalistę pediatrii M. K. .
Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. organ wystąpił z prośbą o udzielenie informacji czy w Szkole Podstawowej w R. H. M. korzysta z zaleconych zajęć (terapia umiejętności społecznych, zajęcia z pedagogiem, psychologiem, logopedą, terapeutą zajęciowym, terapeutą ręki, terapeutą SI), a jeżeli tak, to w jakiej ilości godzin miesięcznie.
W dniu 24 stycznia 2024 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i poinformowano J. M. o konieczności dostarczenia pracownikowi socjalnemu zaświadczenia o powierzchni gospodarstwa rolnego, potwierdzenia opłaty składki zdrowotnej męża klientki, zaświadczenia wydane przez naczelnika Urzędu Skarbowego zawierające informacje potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym, zaświadczenia o braku możliwości korzystania z zaleconych przez lekarza zajęć oraz terapii z innych placówek finansowanych ze środków publicznych oraz zaświadczenia od P. L. potwierdzającego fakt korzystania z zajęć prywatnych oraz informacja jakie to zajęcia i w jakim wymiarze godzin, w terminie 14 dni od dnia przeprowadzenia wywiadu.
W dniu 30 stycznia 2024 r. do organu I instancji wpłynęło pismo od J. M. wraz z załącznikami: zaświadczeniem wydanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zawierającym informacje potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym, zaświadczenie o powierzchni gospodarstwa rolnego, potwierdzenie opłacenia składki zdrowotnej w grudniu 2024 r. z konta bankowego, zaświadczenie od terapeuty potwierdzające fakt korzystania z zajęć prywatnych oraz zapytania do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w T. ., N." Spółka z o. o. w R.. oraz Ośrodka Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych w T. . J. M. nie dostarczyła we wskazanym przez pracownika socjalnego terminie zaświadczeń o braku możliwości korzystania z zaleconych przez lekarza zajęć oraz terapii z innych placówek finansowanych ze środków publicznych.
W dniu 2 lutego 2024 r. pracownik socjalny przeprowadził rozmowę z Kierownikiem Sekretariatu Szkoły Podstawowej w R. celem ustalenia czy w odpowiedzi Dyrektora Szkoły Podstawowej w R. (znak: D.4262.12024 z dnia 26 stycznia 2024 r.) na pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (znak: GOPS-PS.5122.1.2024.IŁ z dnia 22 stycznia 2024 r.) dotyczącego miesięcznej ilości godzin zajęć i terapii prowadzonych w ww. szkole na rzecz uczennicy H. M., wskazana jest miesięczna czy tygodniowa ilość godzin.
Pismem z dnia 5 lutego 2024 r. organ wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych wniosku w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania poprzez dostarczenie zaświadczeń o braku możliwości korzystania z zaleconych przez lekarza zajęć i terapii z placówek finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie organ wskazał placówki, do których J. M. dotychczas nie wystąpiła.
W dniu 5 lutego 2024 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. wystąpił z wnioskiem do Narodowego Funduszu Zdrowia o udzielenie informacji czy oczekiwane przez stronę zajęcia i terapie są świadczeniami opieki zdrowotnej finansowanymi ze środków publicznych.
W dniu 12 lutego 2024 r. do organu wpłynęło pismo J. M. wraz z zaświadczeniem od terapeuty potwierdzające fakt korzystania z zajęć prywatnych oraz odpowiedź od N. Spółka z o. o. w R. o braku możliwości korzystania z wskazanych zajęć przez H. M. w ww. placówce.
Zawiadomieniem z dnia 15 lutego 2024 r. Wójt Gminy Rzeczyca ustalił na podstawie art. 36 k.p.a. nowy termin załatwienia sprawy do dnia 15 marca 2024 r., wskazując, iż przyczyną niezałatwienia sprawy w terminie kodeksowym jest oczekiwanie na odpowiedź z Narodowego Funduszu Zdrowia oraz oczekiwanie na dostarczenie przez wnioskodawczynię zaświadczeń o braku możliwości korzystania z zaleconych przez lekarza zajęć i terapii z innych placówek finansowanych ze środków publicznych.
W dniu 20 lutego 2024 r. do organu wpłynęło pismo od J. M. wraz z zaświadczeniem o możliwości korzystania z zajęć w Ośrodku Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych w T. ul. [...], jednak w wymiarze niższym niż wskazanym w zleceniu.
Tego samego dnia do organu wpłynęła odpowiedź z Narodowego Funduszu Zdrowia na pismo Wójta Gminy Rzeczyca z dnia 5 lutego 2024 r., w której wskazano podmioty lecznicze, z którymi NFZ posiada umowę na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie świadczeń dla osób z autyzmem dziecięcym lub innymi całościowymi zaburzeniami rozwoju.
W dniu 20 lutego 2024 r. J. M. złożyła do GOPS w Rzeczycy ponaglenie w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie. Ponaglenie wraz z uzasadnieniem zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 26 lutego 2024 r.
Pismem z dnia 23 lutego 2024 r. organ wezwał J. M. do udzielenia informacji, czy starała się o uzyskanie świadczeń w placówkach wymienionych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jeśli tak, poproszono o dostarczenie zaświadczeń o tym w jakim zakresie możliwe jest uzyskanie zajęć i terapii w tych placówkach lub o braku możliwości korzystania z zaleconych przez lekarza zajęć i terapii w tych placówkach. Wyznaczono termin 7 dni od doręczenia pisma na przedłożenie ww. dokumentów w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R..
W dniu 6 marca 2024 r. do organu wpłynęła odpowiedź na pismo z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w T. ul. [...] z informacją, że nie ma możliwości, aby H. M. korzystała w ww. placówce z zajęć z pedagogiem, psychologiem, logopedą, terapeutą zajęciowym, TUS, terapii ręki oraz terapii SI w roku szkolnym 2023/2024 r. Tego samego dnia do Urzędu Gminy Rzeczyca wpłynęło pismo wnioskodawczyni, w którym to ustosunkowała się ona do pisma z dnia 23 lutego 2024 r.
W dniu 6 marca 2024 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i prawie do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia.
Postanowieniem z dnia 8 marca 2024 r., znak: KO.491.6.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim uznało wniesione przez skarżącą ponaglenie za nieuzasadnione.
W dniu 14 marca 2024 r. J. M. zgłosiła się do organu celem zapoznania się z materiałem dowodowym. Po zapoznaniu z materiałem dowodowym wnioskodawczyni nie wniosła żadnych uwag do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Oświadczyła, że ustosunkuje się pisemnie do zgromadzonego materiału dowodowego.
Zawiadomieniem z dnia 22 marca 2024 r. organ wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 17 maja 2024 r. z uwagi na konieczność wystąpienia z wnioskiem o środki finansowe na specjalistyczne usługi opiekuńcze i oczekiwaniem na jego rozpatrzenie.
W dniu 26 marca 2024 r. pracownik socjalny odbył rozmowę z J. M. . Wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, w którym przedstawiła, że chciałaby, aby specjalistyczne usługi opiekuńcze dla jej córki świadczyła P. L. .
W dniu 29 marca 2024 r. do organu wpłynęło ponaglenie J. M. w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie.
Pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. organ poinformował wnioskodawczynię o konieczności dostarczenia zaświadczenia lekarza specjalisty psychiatrii dziecięcej. Skarżąca, pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r., ustosunkowała się do powyższej informacji, wskazując, że żądanie dostarczenia zaświadczenia lekarza psychiatry dzieci i młodzieży nie ma podstawy prawnej.
W dniu 4 kwietnia 2024 r. ponaglenie skarżącej zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim.
Z notatki urzędowej z dnia 16 kwietnia 2024 r. wynika, iż tego dnia pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi, dotyczącą ewentualnej konieczności dostarczenia przez skarżącą zaświadczenia od lekarza psychiatry.
Również w dniu 16 kwietnia 2024 r. do organu I instancji wpłynęła skarga J. M. na bezczynność i przewlekłość Wójta Gminy Rzeczyca.
W odpowiedzi na wniesioną skargę Wójt Gminy Rzeczyca podkreślił, iż organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem z zakresu administracji rządowej zleconym gminom na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 u.p.s. Znajduje ono także oparcie w art. 8 ust 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, który określa, iż jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej, zwane dalej organami do spraw pomocy społecznej, w porozumieniu z podmiotami leczniczymi udzielającymi świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej, organizują na obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz w sprawach bytowych. Żaden z wymienionych wyżej aktów prawa nie określa jednak na czym konkretnie polegać mają specjalistyczne usługi opiekuńcze, jakie warunki medyczne muszą być spełnione, aby udzielenie pomocy było usprawiedliwione, oraz na jakich zasadach powinny być przyznawane. Kwestie te znajdują jedynie częściowe wyjaśnienia w Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, wydanym na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s. Także bowiem powołane rozporządzenie nie określa dostatecznie precyzyjnie wszystkich aspektów obejmujących oferowanie usługi specjalistycznej opieki, poprzestając jedynie na wskazaniu, że mają one wynikać z rodzaju schorzenia i niepełnosprawności.
Lakoniczność i brak precyzji przepisów powoduje, że to na organie orzekającym o przyznaniu świadczenia ciąży nie tylko obowiązek określania jakiego rodzaju usługa ma zostać udzielana uprawnionemu, ale zbadanie wszystkich szczegółowych aspektów związanych z udostępnianiem usługi determinujących jej zakres, warunki i wymiar pomocy, w tym kwestii medycznych. Ponadto mając na względzie zasadę subsydiarności obowiązującą w sprawach pomocy społecznej na organie spoczywa również obowiązek ustalenia, że uprawnionemu dana pomoc jest rzeczywiście nieodzowna i nie może zapewnić jej we własnym zakresie.
W ocenie Wójta Gminy Rzeczyca rozpatrywana sprawa ma charakter skomplikowany, wymagających wielu szczegółowych ustaleń, które wymagają pozyskania informacji noszących znamiona wiedzy specjalistycznej, w tym uzyskania potwierdzenia medycznego, że wnioskowane działania lecznicze/rehabilitacyjne są konieczne i mogą potencjalnie przynieść pożądane efekty. Z tego powodu organ uznał za nieodzowne przedstawienie przez skarżącą opinii lekarza specjalisty nie jakiejkolwiek specjalności lecz biegłego w zakresie leczenia chorób i zaburzeń psychicznych u dzieci. Przedstawiona opinia lekarza pediatry może okazać się niewystarczająca do tego aby w sposób adekwatny stwierdzić rzeczywistą niezbędność wnioskowanej pomocy, jak również ocenić szczegółowe uwarunkowania jej przyznania, w tym chociażby jej zakres i wymiar.
Ponadto organ podkreślił, że przy ferowaniu rozstrzygnięć zobowiązany jest kierować się Wytycznymi Wojewody Łódzkiego dotyczącymi specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (od 22 lipca 2023 r.) WRPS-I.9421.5.4.2023. Zignorowane Wytycznych narażałoby Gminę na niepowetowaną stratę polegająca na odmowie sfinansowania przyznanej pomocy i przerzucenie ciężaru ekonomicznego jej udzielania na Gminę, mimo iż pomoc tego rodzaju stanowi zadanie z zakresu administracji rządowej. W konsekwencji powodowałoby to naruszenie dyscypliny finansów publicznych i potencjalnie odpowiedzialność dyscyplinarną osób, które dopuściły do udzielania świadczenia mimo braku podstaw do uzyskania na nie finansowania.
We wzmiankowanych Wytycznych wskazuje się, iż specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznawane dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi tylko w wyjątkowych przypadkach i tylko gdy są one pozbawione dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych i nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć świadczonych przez inne zobowiązane podmioty. W świetle powyższego na organie ciąży de facto powinność wykazania, iż owe wyjątkowe okoliczności zachodzą w niniejszej sprawie, pod rygorem uznania, że przyznana pomoc nie spełnia warunków brzegowych kwalifikujących do uzyskania stosowanego finansowania z budżetu państwa. Nie może zatem budzić zdziwienia, że organ orzekający zmierzając do wyjaśniania wszystkich okoliczności sprawy dąży do potwierdzenia potrzeby zastosowania wnioskowanych działań leczniczych/rehabilitacyjnych przez specjalistę tego rodzaju chorób/zaburzeń w związku z którymi pomoc ma być udzielana, w tym konkretnym przypadku psychiatry dziecięcego.
W ramach ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia mieści się bowiem także powinność wnikliwego zbadania medycznej zasadności stosowania określonych działań leczniczych/rehabilitacyjnych objętych wnioskiem. Znajduje to potwierdzenie w poglądach jurydycznych, gdzie podnosi się, że zadaniem organu w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, a następnie znalezienie podmiotu (instytucji bądź osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym), który na zlecenie organu usługi te będzie realizować po możliwie najniższych kosztach. W orzecznictwie trafnie wskazuje się również, że przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że usługi te muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek. Nie budzi jednak wątpliwości to, że określenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia usług ma charakter uznaniowy. Uznaniowość decyzji w niniejszej sprawie determinuje z kolei, że działania organu muszą obejmować szerszy zakres ustaleń niż w przypadku decyzji związanych, gdyż organ musi mieć możliwość przeprowadzić takie dowody, aby uzyskać wewnętrzne przekonanie o słuszności wydanego rozstrzygnięcia mimo braku jednoznacznie określonych kryteriów orzekania. Z drugiej strony zaznaczenia wymaga, że uznaniowość decyzji nie daje Wójtowi Gminy legitymacji do orzekania tylko na podstawie własnego przekonania. Przeciwnie, podjęte rozstrzygnięcie musi mieć oparcie w istniejącej dokumentacji, która pozwoli należycie zweryfikować osąd zaproponowany przez organ. Sprawy dotyczące przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych wymagają bowiem precyzyjnego ustalenia, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował. Decyzja o przyznaniu specjalistycznych usług opiekuńczych bez wskazania zakresu, okresu i miejsca ich świadczenia byłaby pozbawiona w istocie rozstrzygnięcia, przez co byłaby niewykonalna, a zatem – nieważna. W Wytycznych stwierdza się dobitnie, że wszystkie aspekty związane z przyznawaniem tego rodzaju pomocy są przedmiotem wnikliwej weryfikacji ze strony Wojewody. Takie stwierdzenie nakazuje przypuszczać, że Wojewoda podejmując decyzję o zapewnieniu finansowania, będzie wymagał jednoznacznego potwierdzenia wszystkich warunków składających się na zasadność przyznania pomocy, jej zakresu i wymiaru, a jakiekolwiek nierozstrzygnięte wątpliwości będą stanowić pretekst do odmowy przyznania finansowania.
W powołanych Wytycznych, określając krąg świadczeniobiorców przywołuje się także zasadę pomocniczości, ograniczając w ten sposób możliwość udzielania specjalistycznej usługi opiekuńczej do przypadków gdy osoby nie są w stanie przezwyciężyć trudności wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Co więcej wymaga się aby przyznający świadczenie organ uwzględnił działania już prowadzone w ramach innych systemów oraz rehabilitację zorganizowaną przez rodzinę.
Taki wymóg pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem orzecznictwa, które wyjaśnia, iż zgodnie z art. 50 ust. 2 u.p.s. usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4 wskazanego przepisu). Natomiast rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, kwalifikacje osób świadczących takie usługi, zasady i tryb ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rozporządzenie w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. Przyznanie tych usług następuje w formie decyzji administracyjnej, w której organ ma obowiązek określić zakres, okres i miejsce ich świadczenia, w taki sposób, aby decyzja ta była wykonalna. Decyzja taka w zakresie dotyczącym określenia ich rozmiaru, jest decyzją uznaniową, a to oznacza, że organ nie jest zobligowany, nawet gdy strona spełnia przesłanki uzyskania danej formy i rodzaju pomocy, do przyznania tej pomocy w wymiarze, który strona uznaje za wystarczający, ale może ją przyznać w rozmiarze, który uzna za niezbędny i w takim, który może być przyznany z uwagi na możliwości organu. Przede wszystkim jednak organ musi wszcząć procedurę w celu wyłonienia podmiotu uprawnionego do świadczenia tych usług, tj. osoby/osób ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, aby następnie móc zlecić ich wykonanie i dokonać rozliczenia z wykonania decyzji i świadczonych na jej podstawie usług.
Reasumując, w ocenie Wójta Gminy Rzeczyca, działanie organu w niniejszej sprawie nie nosi znamion przewlekłości. Wszystkie podejmowane działania były racjonalne i celowe dla ustalenia faktów istotnych dla wydania decyzji, która nie zostałaby następnie zakwestionowana przez Wojewodę. Jednocześnie organ wskazał, że zawiadomienie strony o przedłużeniu terminu rozpatrzenia wniosku z dnia 22 marca 2024 r. wprawdzie odwołuje się tylko do zagadnienia przyznania środków finansowych na wykonanie usługi pomocy specjalistycznej, która to kwestia pozostaje poza zakresem rozpatrzenia sprawy. Jednakże przedłużenie terminu było usprawiedliwione także innymi względami niewymienionymi w wezwaniu. Stąd też, jakkolwiek pouczenie było wadliwe, wyznaczony termin rozpoznania sprawy był uzasadniony.
Z uwagi na powyższe okoliczności, Wójt Gminy Rzeczyca wniósł jak w petitum odpowiedzi na skargę.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2024 r., znak: KO.491.14.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim uznało za uzasadnione ponaglenie skarżącej z dnia 27 marca 2024 r. i stwierdziło, że zwłoka w załatwieniu sprawy nie nosi cech rażącego naruszenia prawa.
Z notatki urzędowej z dnia 23 kwietnia 2024 r. wynika, iż tego dnia pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi i ustalił, że pediatra jest lekarzem specjalistą, więc może wystawić zaświadczenie kwalifikujące dziecko do korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2024 r. organ zwrócił się do "S. z siedzibą w S. o przedstawienie informacji dotyczących szacunkowych kosztów realizacji 1 godziny zajęć, jakich wymaga córka skarżącej.
W dniu 2 maja 2024 r. skarżąca dostarczyła organowi 14 sztuk dokumentów z "S. z siedzibą w S.. Odpowiedź z powyższej placówki wpłynęła do organu I instancji w dniu 7 maja 2024 r. Tego dnia pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną z wnioskodawczynią w celu potwierdzenia przesłanych informacji. W dniu 9 maja 2024 roku J. M. złożyła pisemne oświadczenie, iż chciałaby, aby specjalistyczne usługi opiekuńcze na rzecz jej córki świadczyły Pani A. D. i Pani P. L., zatrudnione w "S. M. P. z siedzibą w S..
W dniu 5 lipca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęło pismo Wójta Gminy Rzeczyca z dnia 28 czerwca 2024 r., do którego to pisma organ załączył kserokopię decyzji Wójta Gminy Rzeczyca z dnia 16 maja 2024 r. nr GOPS-PS.5122.1/9.2024.IŁ o przyznaniu H. M. pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kserokopię decyzji Wójta Gminy Rzeczyca z dnia 14 czerwca 2024 r. nr GOPS-PS.5122.1/10.2024.IŁ, uwzględniającą w całości odwołanie J. M. od decyzji z dnia 16 maja 2024 r.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca została wezwana do wypowiedzenia się, czy podtrzymuje swoją skargę. W piśmie z dnia 15 lipca 2024 r. J. M. wskazała, iż podtrzymuje skargę w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Zważywszy na przedmiot niniejszego postępowania zauważyć należy, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada szybkości. Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami, prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy. Stosownie do treści art. 35 § 1 i 3 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Zważyć należy, iż niniejsza sprawa dotyczy zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania. Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym możliwa jest sytuacja, kiedy w toku jednego postępowania organowi zarzucić można zarówno bezczynność, jak i przewlekłość postępowania (tak też stwierdził NSA w wyroku z 9 kwietnia 2024 r., sygn. III OSK 307/22, w którym Sąd podkreślił, iż: "Skoro niniejsza sprawa dotyczyła zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania (...), to Sąd I instancji zobowiązany był wskazać w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które działania organu miały w jego ocenie charakter bezczynności, a które przewlekłości"). To samo zachowanie nie może wypełniać dyspozycji zarówno bezczynności, jak i przewlekłości. W konsekwencji wyjaśnienia zatem wymaga rozróżnienie między bezczynnością, a przewlekłym prowadzeniem postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym powyżej wyroku z dnia 9 kwietnia 2024 r. wskazuje, że "pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 (a od 15 sierpnia 2015 r. - także pkt 9) oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. Z kolei pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, art. 3 Nb 78), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 37 Nb 4). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12). Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.)".
Dodać wypada, że stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Warunek ten w niniejszej sprawie został spełniony. Nie jest kwestionowane, że skarżąca złożyła za pośrednictwem Wójta Gminy Rzeczyca ponaglenie, które wpłynęło do Samorządowego Kolegium odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 9 kwietnia 2024 r.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż Wójt Gminy Rzeczyca dopuścił się zarówno bezczynności, jak i przewlekłości postępowania. Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek J. M. o udzielenie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych wpłynął do organu w dniu 9 stycznia 2024 r. i tę datę należy uznać za moment wszczęcia postępowania. Pierwszy przejaw przewlekłości nastąpił już na początkowym etapie postępowania. Organ pierwszą czynność podjął bowiem dopiero w dniu 22 stycznia 2024 r., a więc po upływnie 12 dni od wpływu wniosku, czyli niemal połowy miesięcznego terminu na załatwienie sprawy wynikającego z art. 35 § 3 k.p.a.
Następnie organ podejmował czynności w sposób sprawny, przy czym były to czynności służące wyjaśnieniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże do dnia 9 lutego 2024 r., a więc do dnia upływu miesięcznego terminu wynikającego z art. 35 § 3 k.p.a. nie zakończył postępowania w przewidziany prawem sposób, nie wyznaczył również kolejnego terminu załatwienia sprawy. Nastąpiło to dopiero w drodze zawiadomienia z dnia 15 lutego 2024 r. Podkreślić w tym miejscu należy, że nawet kilkudniowe przekroczenie terminu należy do zdarzeń obiektywnych, zaś organ nie dochował aktu staranności i nie wyznaczył nowego terminu załatwienia sprawy przed upływem poprzedniego terminu, do czego zobowiązują przepisy art. 36 § 1 i 2 k.p.a., przez co pozostawał w stanie bezczynności.
W kontrolowanej sprawie należy również rozważyć, czy nie należy ona do spraw szczególnie skomplikowanych, dla których art. 35 § 3 k.p.a. wyznacza dwumiesięczny termin załatwienia. Wypada zgodzić się z organem, iż postępowanie wyjaśniające w sprawach z zakresu przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych wymaga podjęcia licznych czynności dowodowych i poczynienia ustaleń na wielu płaszczyznach. W myśl art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) dalej jako: "u.p.s.", usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Zgodnie z art. 50 ust. 4 u.p.s. specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Stosownie zaś do art. 50 ust. 5 u.p.s. ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Przyznanie powyższych usług następuje w formie decyzji administracyjnej, w której organ ma obowiązek określić zakres, okres i miejsce ich świadczenia, w taki sposób, aby decyzja ta była wykonalna. Decyzja taka w zakresie dotyczącym określenia ich rozmiaru, jest decyzją uznaniową, a to oznacza, że organ nie jest zobligowany, nawet gdy strona spełnia przesłanki uzyskania danej formy i rodzaju pomocy, do przyznania tej pomocy w wymiarze, który strona uznaje za wystarczający, ale może ją przyznać w rozmiarze, który uzna za niezbędny i w takim, który może być przyznany z uwagi na możliwości organu. Przede wszystkim jednak organ musi wszcząć procedurę w celu wyłonienia podmiotu uprawnionego do świadczenia tych usług, tj. osoby/osób ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, aby następnie móc zlecić ich wykonanie i dokonać rozliczenia z wykonania decyzji i świadczonych na jej podstawie usług. Innymi słowy zadaniem organu rozpoznającego sprawę dotyczącą przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia, jak również - znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 29 października 2019 r., sygn. II SA/Bk 580/19; wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2017 r., sygn. III SA/Kr 1076/17).
Powyższe wskazuje na złożony charakter postępowania o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Jednakże nie można tracić z pola widzenia, że gdyby ustawodawca uznał postępowanie w tym przedmiocie co do zasady za szczególnie skomplikowane, wymagające dłuższego niż przewidziany w k.p.a. terminu na załatwienie sprawy, wówczas znalazłoby to wyraz w regulacji ustawowej. Tymczasem ustawodawca nie wprowadził w drodze przepisu szczególnego, dłuższego terminu na załatwianie spraw tego rodzaju, niż przewidują to przepisy k.p.a. Natomiast w niniejszej sprawie należy zważyć, iż organ nie wykazał, aby charakteryzowała się ona ponadprzeciętnym stopniem skomplikowania na tle innych postępowań w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.
W świetle okoliczności wynikających z akt postępowania administracyjnego wypada także wskazać, że nawet w przypadku ustalenia, że do kontrolowanego postępowania znajduje zastosowanie dwumiesięczny termin załatwienia sprawy, a więc postępowanie powinno zakończyć się do dnia 9 marca 2024 r., organ i tak nie uniknął popadnięcia w bezczynność. Zawiadomieniem z dnia 15 lutego 2024 r., na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., wyznaczył bowiem termin załatwienia sprawy do dnia 15 marca 2024 r., jednakże ponownie nie wydał do tego dnia decyzji kończącej postępowanie w sprawie, jak i nie wyznaczył nowego terminu załatwienia sprawy. Nastąpiło to dopiero zawiadomieniem z dnia 22 marca 2024 r. Zatem w tym 7-dniowym okresie organ ponownie pozostawał bezczynny.
Odnośnie zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania wypada przypomnieć, że przewlekłe prowadzenie postępowania zachodzi wtedy, gdy organ administracji nie dochowuje należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, lub przeprowadza czynności (w tym dowodowe), pozbawione dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozorne. Do tej samej kategorii zachowań organu należy zaliczyć nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie organ już w dniu 6 marca 2024 r. zawiadomił strony, że zakończył gromadzenie materiału dowodowego w sprawie, pouczając o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednakże po tej dacie w dalszym ciągu gromadził materiał dowodowy. Pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. poinformował J. M. o konieczności dostarczenia zaświadczenia lekarza psychiatrii dziecięcej, kwalifikującego do korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Należy podkreślić, iż skarżąca złożyła razem z wnioskiem wszczynającym postępowanie wystawione przez lekarza pediatrę zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych, które pozostawało więc do dyspozycji organu od samego początku postępowania. Jednakże organ w żaden sposób nie zakwestionował tego dokumentu, aż do dnia 3 kwietnia 2024 r. Już chociażby z tego powodu wezwanie z 3 kwietnia 2024 r. należy zatem uznać za czynność wskazującą na opieszałość organu i skutkującą przewlekłością postępowania. Nie można jednakże pominąć kwestii zbędności tej czynności dla załatwienia sprawy. Kiedy skarżąca zakwestionowała zasadność wezwania, podnosząc, iż przepisy prawa powszechnie obowiązującego wymagają zaświadczenia lekarza specjalisty, nie precyzując, że musi być to specjalista z zakresu psychiatrii, organ zwrócił się do organu nadrzędnego o udzielenie informacji w tym zakresie. Organ ostatecznie zaniechał wzywania skarżącej o przedstawienie zaświadczenia wystawionego przez lekarza psychiatrę dziecięcego, lecz nastąpiło to dopiero po dwóch konsultacjach z organem nadrzędnym, z których druga miała miejsce 23 kwietnia 2024 r. Dopiero po tym dniu organ zwrócił się do "S. z siedzibą w S. o wycenę zajęć dla córki skarżącej. W ocenie Sądu czynności związane z kwestionowaniem zaświadczenia wystawionego przez lekarza pediatrę były zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy i przedłużyły postępowanie niemal o miesiąc, co musi skutkować stwierdzeniem prowadzenia w tym zakresie postępowania w sposób przewlekły. Zasadny okazał się także zarzut skarżącej co do tego, że przedłużenie postepowania z powodu wystąpienia do Wojewody Łódzkiego z wnioskiem o sfinansowanie usług społecznych, nie może stanowić powodu do zwłoki organu wydania decyzji rozstrzygającej o uprawnieniach strony do przedmiotowych usług. Organ nie podejmował czynności w sposób skoncentrowany, zapewniający załatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki.
W ocenie Sądu bezczynność organu oraz przewlekle prowadzenie postępowania nie miały charakteru rażącego. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się także, że naruszenie prawa rażące oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. W niniejszej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły. Organ przez znaczną część postępowania podejmował czynności w sposób sprawny, przy czym były to w zdecydowanej większości czynności konieczne do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. W sprawie nie występują okoliczności wskazujące na lekceważenie obowiązków lub złą wolę organu. Okresy pozostawania organu w stanie bezczynności oraz prowadzenia postepowania w sposób przewlekły nie były rażąco długie.
Z powyższych względów Sąd stwierdził w punkcie pierwszym wyroku, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Rzeczyca nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
W związku ze złożonym w skardze wnioskiem o zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od doręczenia akt organowi, wyjaśnić należy, że przed rozpoznaniem skargi organ załatwił wniosek skarżącej wydając decyzję z dnia 16 maja 2024 r. W konsekwencji postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi wydania aktu w określonym terminie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skoro zatem odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie ww. przepisu, należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (punkt drugi sentencji wyroku).
Skarżąca wnosiła również o zobowiązanie Wójta Gminy Rzeczyca do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie. Sąd administracyjny nie jest jednak władny do orzekania o odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej albo innej odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa w stosunku do pracownika organu administracji publicznej. Jak wynika bowiem z art. 5 pkt 2 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 4 lipca 2024 r., sygn. II SAB/Po 60/24).
Odnośnie wniosku skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania należy wskazać, że stosownie do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W niniejszej sprawie nie zaistniała sytuacja, w której skarżąca poniosłaby koszty, o których mowa w art. 205 § 1, stanowiące wydatek konieczny do realizacji jej praw.
W związku z powyższym, w punkcie trzecim wyroku Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie.
dj