II SAB/Gl 131/25

II SAB/Gl 131/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - art. 149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12, art. 35, art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 311
art. 12 ust. 4b
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. H., K. H. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Śląskiego do wydania aktu w określonym terminie, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżących solidarnie 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
D. H. i K. H. (dalej "Skarżący"), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 31 lipca 2025 r. wnieśli skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego (dalej "Wojewoda" lub "Organ") w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
W skardze Skarżący zarzucili Wojewodzie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, obejmującej działki gruntu o numerach: [...], [...] i [...], położonej w gminie B., obręb [...], przeznaczonej pod inwestycję drogową: "[...]". Skarżący sformułowali zarzuty naruszenia przez Organ:
- art. 130 ust. 2, art. 134 oraz art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity przywołany w skardze: Dz. U z 2020 r. poz. 1990; dalej "u.g.n.") w związku z art. 35 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a.") oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak podejmowania przez Organ czynności zmierzających do zakończenia postępowania i ustalenia należnego Skarżącym odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości;
- art. 8 i 12 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prostoty i szybkości postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w związku z brakiem wydania rozstrzygnięcia w sprawie w ustawowym terminie;
- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez brak poszanowania przez Organ prawa Skarżących do uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczenie w rozsądnym czasie i bez zbędnej zwłoki.
Skarżący wnieśli o uwzględnienie skargi i zobowiązanie Wojewody do zakończenia postępowania w określonym przez Sąd terminie. Skarżący wnieśli także o zasądzenie od Wojewody na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wyjaśnili, że 31 stycznia 2025 r. Wojewoda wydał decyzję numer [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na podstawie której wywłaszczona została m. in. wyżej wskazana nieruchomość Skarżących. Od dnia wydania decyzji minęło już ponad 5 miesięcy. Pomimo tego do dnia złożenia skargi decyzja o odszkodowaniu nie została wydana. W dniu 26 maja 2025 r. Skarżący wnieśli ponaglenie do Ministra Rozwoju i Technologii. Postanowieniem z 6 czerwca 2025 r. Minister Rozwoju i Technologii uznał ponaglenie za nieuzasadnione. Tymczasem na chwilę wniesienia skargi Wojewoda nie wydał decyzji w sprawie. Postępowanie Wojewody nosi znamiona bezczynności i przewlekłości. Wojewoda powinien dochować szczególnej staranności w szybkim rozpatrzeniu sprawy celem umożliwienia Skarżącym otrzymania słusznego odszkodowania za odjęcie prawa własności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na realizację inwestycji drogowej prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 311; dalej "specustawa drogowa"). Zgodnie z art. 12 ust. 4b tej ustawy, będącym przepisem szczególnym w stosunku do art. 35 k.p.a., decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej "decyzja zrid") stała się ostateczna. Stosownie zaś do art. 12 ust. 4g ww. ustawy, jeżeli decyzji zrid nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności. Terminy z art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej są terminami prawa procesowego, a nie materialnego. W konsekwencji terminy te mogą być przedłużane według reguł określonych w k.p.a.
Wojewoda wskazał, że nieruchomość Skarżących została objęta decyzją zrid z 31 stycznia 2025 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Przed sporządzeniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania odszkodowawczego podjęto czynności zmierzające do ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętej ww. decyzją. Zawiadomieniem z 20 marca 2025 r. Wojewoda poinformował Skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego, a także o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, że ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, sporządzanej na piśmie w formie operatu szacunkowego, który zostanie poddany szczegółowej ocenie pod kątem jego wartości dowodowej. Termin zakończenia postępowania wyznaczono do 31 października 2025 r. Postanowieniem z 15 kwietnia 2025 r. Wojewoda powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego w 50 postępowaniach dotyczących ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, zobowiązując biegłego do przedłożenia operatów szacunkowych w terminie do 90 dni od daty otrzymania postanowienia. Biegła odebrała ww. postanowienie 29 kwietnia 2025 r., a zatem wyznaczony termin sporządzenia operatów upływał 28 lipca 2025 r. Pismem z 18 sierpnia 2025 r. Organ wezwał biegłą do dostarczenia brakujących opinii, w tym operatu dotyczącego przedmiotowej sprawy, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem nałożenia kary grzywny, o której mowa w art. 88 § 1 k.p.a. Po otrzymaniu operatu nastąpi jego sprawdzenie pod względem rachunkowym i formalno-prawnym. Następnie strona skarżąca zostanie zawiadomiona o sporządzeniu wyceny, a wyciąg z operatu zostanie jej przesłany. Decyzja odszkodowawcza zostanie wydana niezwłocznie po zakończeniu postępowania dowodowego i zapewnieniu stronom prawa do czynnego udziału w postępowaniu.
Postępowanie o ustaleniu odszkodowania nie zakończyło się w terminie, o którym mowa w art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, z uwagi na potrzebę podjęcia czynności niezbędnych do jego zakończenia, tj. ustalenia stron postępowania, zlecenia sporządzenia wyceny wywłaszczonej nieruchomości, a w dalszej kolejności koniecznością oceny operatu szacunkowego przed przyjęciem go jako dowodu w sprawie oraz umożliwienia zapoznania się z jego treścią przez strony postępowania. Zatem nie można uznać, że czynności podejmowane przez Organ są pozorne i celowo zmierzają do przewlekania postępowania.
Wojewoda zwrócił także uwagę, że w liniach rozgraniczających teren inwestycji drogowej objętej decyzją zrid z 31 stycznia 2025 r. znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których Organ jest zobowiązany prowadzić postępowania odszkodowawcze. Wskazana inwestycja jest przy tym tylko częścią ogromnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...]. Wojewoda w tym samym czasie prowadzi postępowania odszkodowawcze za nieruchomości, które zostały objęte decyzją zrid z 12 września 2022 r. pn. "[...]", decyzją zrid z 27 września 2022 r. pn. "[...]" (z węzłem)" oraz decyzją zrid z 13 sierpnia 2024 r. pn. "[...]" (bez węzła)" wraz z obwodnicą B.. Liczba nieruchomości objętych tymi decyzjami to kilkaset działek. W związku z tym niezbędna jest gradacja spraw z priorytetowym traktowaniem nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz tych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza.
W toku postępowania sądowego, Wojewoda uzupełnił materiał dowodowy w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania, w tym przedłożył decyzję wydaną 29 października 2025 r. o ustaleniu odszkodowania na rzecz Skarżących za wywłaszczenie nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się częściowo zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W myśl art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z 26 maja 2025 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Ministra Rozwoju i Technologii, a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z 6 czerwca 2025 r. uznał je za nieuzasadnione. Zaznaczyć trzeba, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Pojęcie bezczynności i przewlekłości w postępowaniu administracyjnym zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1 – § 3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2023 r., I OSK 2257/22, opubl. w CBOSA).
Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2018 r., I OSK 1987/2018, opubl. w CBOSA). Postępowanie jest prowadzone przewlekle, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, opubl. w CBOSA).
O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19, opubl. w CBOSA).
Wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2022 r., II OSK 871/22; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19 – opubl. w CBOSA).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Przewlekłe prowadzenie postępowania wyraża się bowiem jego nieefektywnością - polega na wykonywaniu czynności zbędnych, bądź na wykonywaniu czynności pozornych, a także na powstrzymywaniu się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji, prowadzi to do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44).
Wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym obowiązują terminy załatwienia spraw wskazane w art. 35 § 1 - § 3a bądź w przepisach szczególnych (art. 35 § 4 k.p.a.). Do ww. terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie (również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu) organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).
Do postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Skarżących, znajdowały zastosowanie terminy załatwienia sprawy określone w specustawie drogowej. Stosownie do art. 12 ust. 4b ww. ustawy decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja zrid stała się ostateczna. Jeżeli decyzji zrid nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 12 ust. 4g specustawy drogowej). Wskazane terminy załatwienia sprawy odszkodowawczej mają charakter procesowy i mogą być przedłużane na zasadach wynikających z art. 36 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2012 r., I OSK 1621/12, opubl. w CBOSA).
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że decyzja zrid numer [...] została wydana przez Wojewodę 31 stycznia 2025 r. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody decyzji tej 31 stycznia 2025 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że Wojewoda zobowiązany był do wydania decyzji ustalającej Skarżącym wysokość odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania ww. decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Ostatni dzień terminu na załatwienie sprawy przypadał na 1 kwietnia 2025 r. Pismem z 20 marca 2025 r. Wojewoda zawiadomił pełnomocnika Skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego i jednocześnie – powołując się na art. 36 § 1 k.p.a. – poinformował o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, który został określony do dnia 31 października 2025 r. Konieczność przedłużenia terminu na załatwienie sprawy została uzasadniona koniecznością oszacowania wartości nieruchomości przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego, koniecznością oceny wartości dowodowej złożonego operatu i zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Postanowieniem z 15 kwietnia 2025 r. Wojewoda powołał rzeczoznawcę majątkowego celem ustalenia odszkodowania m. in. za nieruchomość Skarżących i zobowiązał biegłego do przedłożenia opinii w terminie 90 dni od dnia otrzymania postanowienia. Termin na złożenie operatów szacunkowych mijał 28 lipca 2025 r. Wezwaniem z 18 sierpnia 2025 r. Organ wezwał biegłą do złożenia operatów szacunkowych w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem nałożenia kary grzywny. Operaty wpłynęły do Organu partiami w dniach: 29 i 31 lipca oraz 1,6,11,18 i 20 sierpnia 2025 r. Organ 2 września 2025 r. sporządził protokół wad i błędów w przekazanych przez biegłego operatach. Poprawione operaty (50 sztuk), w tym operat w sprawie Skarżących, zostały odebrane przez Organ 8 października 2025 r. Pismem z 10 października 2025 r. Wojewoda zawiadomił pełnomocnika Skarżących o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie, przekazał wyciąg z operatu szacunkowego i wyznaczył 10-dniowy termin na zgłaszanie ewentualnych wyjaśnień i uwag. Jednocześnie podał, że wskazany w zawiadomieniu z 20 marca 2025 r. termin zakończenia postępowania zostaje wydłużony do dnia 30 listopada 2025 r. Pismem z 16 października 2025 r. pełnomocnik Skarżących wniósł o przesłanie operatu szacunkowego w wersji elektronicznej. Pismem z 28 października 2025 r. pełnomocnik Skarżących poinformował, że akceptuje sporządzony operat szacunkowy i nie wnosi do niego dalszych uwag. Wojewoda 29 października 2025 r. wydał decyzję ustalającą odszkodowanie na rzecz Skarżących pozostających we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej za prawo własności nieruchomości położonej w gminie B., obręb [...], oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...].
Powyższe okoliczności wypełniają dyspozycję art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. uzasadniając stwierdzenie, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że nie doszło do załatwienia sprawy w terminie wynikającym z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej. Wszczęcie postępowania w tego rodzaju sprawie następuje z urzędu, co wynika wprost z treści norm zawartych w art. 12 ust. 4a, 4b i 4g specustawy drogowej, zatem bez konieczności zgłaszania wniosku przez strony. Jednocześnie nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Należy mieć na uwadze, że Organ skierował do stron zawiadomienie o wszczęciu postępowania dopiero kilka dni przed upływem 60 dniowego terminu na wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą w związku z inwestycją drogową. Podobnie brak jest uzasadnienia dla okresu pomiędzy zawiadomieniem o wszczęciu postępowania 20 marca 2025 r. a wydaniem postanowienia o powołaniu rzeczoznawcy majątkowego 15 kwietnia 2025 r. Tego rodzaju czynności powinny były być dokonane w terminie załatwienia sprawy i niezwłocznie. Wezwanie do złożenia operatów zostało sformułowane dopiero 18 sierpnia 2025 r. podczas, gdy operaty powinny zostać przekazane przez biegłą 28 lipca 2025 r. Organ powinien mieć na uwadze, że treść art. 12 ust. 5 specustawy drogowej odsyła do regulacji zawartych w u.g.n., która w art. 130 ust. 2 powierza rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie opinii określającej wartość nieruchomości. Stąd też, po rozstrzygnięciu w sprawie realizacji inwestycji drogowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, organ powinien niezwłocznie powołać rzeczoznawcę, nie oczekiwać jak miało to miejsce w niniejszej sprawie kilka miesięcy do 15 kwietnia 2025 r., w sytuacji gdy termin na rozpoznanie tego rodzaju spraw został określony przez ustawodawcę na 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności.
Powyższe nie świadczyło o sprawnym prowadzeniu postępowania, zmierzającym do jej merytorycznego załatwienia. W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia bezczynności Organu. Postępowanie odszkodowawcze zostało zakończone wydaniem decyzji z 29 października 2025 r., a Wojewoda zawiadamiał strony postępowania o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Wojewoda wyjaśniał przyczyny zwłoki w załatwieniu sprawy, a przedłużony termin został przez Organ dochowany.
Sąd doszedł do przekonania, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; z 18 stycznia 2019 r., II OSK 1557/18; z 5 września 2018 r., II OSK 272/18 - opubl. w CBOSA).
Wojewoda zawiadomił Skarżących o niezałatwieniu sprawy w terminie, poinformował o przyczynach zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy, uzasadniając jego przedłużenie zakresem czynności, które są niezbędne do rozpoznania sprawy (konieczność uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, umożliwienie przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznanie się z jego treścią przez strony postępowania). Wojewoda podjął też czynności zmierzające do uzyskania materiału dowodowego, tj. opinii rzeczoznawcy majątkowego. Należy mieć na względzie, że operat szacunkowy podlega ocenie jako dowód w sprawie. Strony postępowania winny zostać poinformowane o złożeniu opinii celem umożliwienia zapoznania się z nią i ustosunkowania do zawartej w niej wyceny. Specyfika i charakter postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w tym konieczność pozyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego niezbędnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, pozwala ocenić przewlekłość Wojewody jako nierażącą.
Oceniając charakter przewlekłości Wojewody nie można także pominąć wskazywanych przez Wojewodę przyczyn usprawiedliwiających niezałatwienie sprawy Skarżących w terminie. Należy mieć zatem na uwadze specyfikę i zasięg inwestycji objętej decyzją zrid z 31 stycznia 2025 r., która jest częścią regionalnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...]. W liniach rozgraniczających tę inwestycję regionalną znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których Wojewoda zobligowany jest prowadzić w tym samym czasie postępowania odszkodowawcze. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody zakres inwestycji drogowej spowodował konieczność rozpoznawania spraw o odszkodowania etapami.
Wydanie przez Wojewodę decyzji już po wniesieniu skargi do Sądu, ale przed zamknięciem rozprawy czyni bezprzedmiotowym orzekanie przez Sąd o zobowiązaniu organu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do wydania aktu lub podjęcia czynności (por. uchwała NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, opubl. w CBOSA). Z tego też względu Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość Skarżących, objętą decyzją zrid z 31 stycznia 2025 r.
Sąd z urzędu rozważył zastosowanie środka prawnego w postaci grzywny. Zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego zastosowania. Środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lipca 2021 r., I SAB/Po 29/20; wyrok WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19 - opubl. w CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – jak w punkcie 2 sentencji wyroku, a na podstawie art. 151 p.p.s.a - jak w punkcie 3 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie 4 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200, art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Do kosztów zaliczono wpis od skargi (100 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł).