II SAB/GL 124/24

II SAB/Gl 124/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Krzysztof Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 37 § 1, art. 35, art. 12 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi A. L. (L.) na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta M. w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. stwierdza, ze Prezydent Miasta M. dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezydenta Miasta M. do wydania decyzji w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, 3. przyznaje od Prezydenta Miasta M. na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych, 4. wymierza Prezydentowi Miasta M. grzywnę w wysokości 1000 (jeden tysiąc) złotych, 5. oddala skargę w pozostałym zakresie, 6. zasądza od Prezydenta Miasta M. na rzecz skarżącego 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z 10 maja 2024 r. A. L. (dalej "Skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej "Sądu") skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta M. wykonującego zadania zlecone z zakresu administracji rządowej (dalej "Prezydent" lub "organ") postępowania oznaczonego znakiem [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej "k.p.a." poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie pomimo zgromadzenia wszelkich dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy,
2. art. 36 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia Strony o niemożliwości załatwienia sprawy w terminie wraz ze wskazaniem terminu jej załatwienia,
3. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niewydanie decyzji w terminie przez siebie wskazanym w toku postępowania kontrolnego ([...]), a kolejno w terminie wskazanym przez Wojewodę w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2024 r.,
4. art. 12 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, nieefektywny, a od 5 miesięcy poprzez niepodejmowanie żadnych czynności, a tym samym pozostawanie w bezczynności.
Z uwagi na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o:
1. zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 3 dni,
2. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania,
3. stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
4. przyznanie od organu, na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 31.230,65 zł (słownie: trzydzieści jeden tysięcy dwieście trzydzieści złotych 65/100),
5. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przytoczył stan faktyczny sprawy. Poinformował, że w dniu 27 marca 2024 r. ponownie zostało złożone zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Skarżący podniósł, że decyzją z dnia 19 lutego 2018 r., nr [...], Wojewoda Śląski stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę M. własności nieruchomości i oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 0,1103 ha zajętej pod drogę publiczną gminną ul. [...], stanowiącą własność Skarżącego.
Decyzja ta stała się ostateczna 12 marca 2018 r. Od tej daty na Prezydencie ciążył obowiązek wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną. Pomimo upływu ponad 7 lat, postępowanie nie zostało zakończone.
W odpowiedzi na skargę z dnia 5 czerwca 2024 r. Prezydent wyjaśnił przyczyny niezałatwienia sprawy znak [...] w terminie ustawowym. Poinformował, że w dniu 5 czerwca 2024 r. została wydana decyzja ustalająca odszkodowanie na rzecz Skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art.1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej "p.p.s.a.", kontrola ta obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Środki dyscyplinujące, które pozostają w dyspozycji Sądu w razie uwzględnienia skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania, określa w pierwszej kolejności art. 149 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy ta bezczynność była zawiniona przez organ, czy też nie.
Jednocześnie w myśl art.149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi, że sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. W myśl art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wymóg wniesienia ponaglenia został przez Skarżącego dopełniony (pismo z 27 marca 2024 r.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz nie w pełnym jej zakresie, albowiem Prezydent pozostawał w bezczynności w rozpatrywaniu wniosku Skarżącego o ustalenie odszkodowania.
W myśl art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Z zasady tej wypływa dla organów obowiązek prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki i opieszałości w podejmowanych czynnościach. Naturalną konsekwencję zasady szybkości postępowania stanowi wprowadzenie obowiązku załatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 § 1 – 5 k.p.a.
Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).
Do tych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Przystępując do rozważań należy nade wszystko wyjaśnić co należy rozumieć pod pojęciem bezczynności organu oraz pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. o bezczynności organu można mówić w sytuacji, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z kolei przewlekłość postępowania oznacza stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). To ustawowe rozumienie przedstawionych pojęć jest zbieżne z ich postrzeganiem w nauce prawa i postępowania administracyjnego oraz w judykaturze.
Nie ulega wątpliwości, że w znaczeniu językowym, desygnatem określenia "bezczynny" jest sformułowanie "niewykonujący celowego zajęcia", czy "nic nierobiący" (zob. B. Dunaj red. Słownik współczesnego języka polskiego, t. 1, Warszawa 1998, s. 48). Z kolei w doktrynie definiuje się bezczynność organu administracji publicznej jako niewykonanie przez ten organ kompetencji w terminie wskazanym ustawą lub w sytuacji objętej hipotezą normy (zob. P. Dobosz, Milczenie i bezczynność w prawie administracyjnym, Kraków 2011, s. 73). Z "bezczynnością" organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Jeżeli zatem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu.
Zachowanie to wykazuje pewne podobieństwo do przewlekłości działania sprawiające, że niekiedy - w ujęciu teoretycznym - bezczynność organu klasyfikuje się jako przejaw przewlekłości postępowania. Jak bowiem stwierdza P. Dobosz, przewlekłość postępowania może przybierać trojakiego rodzaju postać: statyczną, dynamiczną oraz mieszaną (P. Dobosz, op. cit., s. 73). Do klasyfikacji tej w swoich rozważaniach nawiązuje także J.P. Tarno (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 45).
Przewlekłość statyczna jest synonimem bezczynności - wyraża się ona zanikiem jakichkolwiek działań podejmowanych przez organ administracyjny czy sądowy, po wszczęciu postępowania. Z kolei, przewlekłość dynamiczna przyjmuje formę nadczynności organu - w trakcie postępowania podejmowane są z dużym natężeniem czynności procesowe, które jednak nie przybliżają tej procedury do zakończenia. Sprowadza się ona więc do podejmowania czynności zbędnych. Natomiast postać mieszana przewlekłości przejawia się zmieniającym się natężeniem czynności podejmowanych przez organ administracji publicznej. W tym wypadku bezczynność organu przeplata się z jego nadaktywnością i wykonywaniem czynności zbędnych (P. Dobosz, op. cit., s. 73 - 75).
W charakterystyczny sposób bezczynność organu ujął J.P. Tarno stwierdzając, że w przypadku jej wystąpienia i skargi na to zachowanie, przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie (J.P. Tarno, op. cit., s. 43). W podobny sposób bezczynność zdefiniował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjmując, iż ma ona miejsce w sytuacji, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt I SAB/Łd 9/16, Lex nr 2187122).
Warunkiem formalnym wniesienia skargi na przewlekłość postępowania jest uprzednie złożenie ponaglenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. Z przepisów nie wynika, jaki czas powinien dzielić obie te czynności. Ustawodawca nie określił terminu, w którym można wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wprowadził jedynie warunek, że skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Terminu do wniesienia skargi nie można domniemywać. Musi on jasno wynikać z przepisów prawa. Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy ponaglenie złożone na podstawie art. 37 k.p.a. zostanie rozpatrzone przez właściwy organ (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt II OSK 71/20, Lex nr 3174081).
Przypomnieć należy, że skarga Skarżącego dotyczy m.in. bezczynności Prezydenta postępowania w sprawie. To oznacza, że jej celem określonym w art. 149 p.p.s.a. jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań, polegających w szczególności na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, bądź też do zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
Z powyższego wynika, że możliwość wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania jest w istocie czasowo ograniczona, a mianowicie skarga może zostać złożona jedynie w czasie trwania niepożądanego stanu bezczynności lub przewlekłości. Innymi słowy, można ją złożyć do czasu wydania decyzji, postanowienia czy załatwienia sprawy w inny prawem przewidziany sposób. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze (zob. uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020/6/79; postanowienie NSA z dnia 2 września 2020 r. sygn. akt II OSK 3732/18, Lex nr 3067911). Zapatrywanie to wynika wprost z treści przywołanego wyżej art. 149 § 1 p.p.s.a.
Zatem termin "w każdym czasie", którym posłużył się ustawodawca w art. 53 § 2b p.p.s.a., a który jest właściwy do wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, musi być postrzegany w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego, co prowadzi do wniosku, że możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność, z przyczyn związanych z prawną konstrukcją i istotą bezczynności, obejmuje przedział czasowy od zaistnienia stanu bezczynności "oprotestowanego" wniesionym ponagleniem, aż do załatwienia sprawy, której bezczynność dotyczy (zob. P. Dobosz, Milczenie i bezczynność w prawie administracyjnym, Kraków 2011, s. 326).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu Skarżącego organ nie dopuścił się przewlekłości postępowania. Dokonując analizy akt administracyjnych sprawy Sąd nie dostrzegł, aby podejmowane przez organ działania miały charakter działań pozornych czy zbędnych. Sąd uznał jednak, że w sprawie doszło po stronie organu do bezczynności.
Z akt administracyjnych sprawy wynika następujący przebieg postępowania prowadzonego przez organ:
Wojewoda Śląski decyzją z 19 lutego 2018 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., przez Gminę M. własności przedmiotowej nieruchomości. Decyzja ta stała się ostateczna 12 marca 2018 r. i od tego dnia na organie ciążył już obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia wniosku Skarżącego z 2005 r. Od 12 marca 2018 r. do zlecenia biegłemu sporządzenia operatu szacunkowego upłynęło 5 miesięcy. Pismem z 26 listopada 2018 r. przesłano Skarżącemu odpowiedź biegłej na zastrzeżenia zgłoszone do operatu szacunkowego (sporządzonego 2 października 2018 r.), a następnie (w odpowiedzi na pismo strony, w którym podtrzymała ona wcześniejsze zarzuty), pismem z 17 styczna 2019 r. poinformowano wnioskodawcę o możliwości wystąpienia o ocenę operatu szacunkowego do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. W odpowiedzi kolejnymi pismami (z lutego, marca i kwietnia 2019 r.) strona nadal kwestionowała wysokość odszkodowania. Po upływie roku (pismem z 15 maja 2020 r.) biegła odmówiła potwierdzenia aktualności operatu. Po upływie kolejnych 4 miesięcy powołano nową biegłą. Z akt sprawy nie wynikało, aby po sporządzeniu przez biegłą operatu szacunkowego z 9 grudnia 2020 r., przesłaniu stronom zawiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, zgłoszeniu przez wnioskodawcę zastrzeżeń do opinii o wartości nieruchomości (pismo z 13 stycznia 2021 r.) i przesłaniu stronom odpowiedzi autorki operatu na te zarzuty (pismo z 2 lutego 2021 r.), przez kolejny rok podjęto w sprawie jakiekolwiek działania. Po upływie tego czasu 3 lutego 2022 r. do organu wpłynęło pismo, w którym Skarżący podtrzymał zarzuty wobec operatu, zaś biegła (pismem z 21 lutego 2022 r.) odmówiła potwierdzenia jego aktualności. Pismem z 2 marca 2022 r. poinformowano strony o konieczności zlecenia nowego operatu szacunkowego. 9 sierpnia 2022 r. został sporządzony nowy operat szacunkowy, którego poprawność została zakwestionowana przez Skarżącego w piśmie z 28 listopada 2022 r. Pismem z 14 grudnia 2022 r. rzeczoznawca majątkowy podtrzymał swoje stanowisko, uznając sporządzony operat za prawidłowy, a Skarżący ponownie nie zgodził się z dokonaną wyceną nieruchomości (pismo z 31 stycznia 2023 r.). Pomimo to, organ zawiadomił Skarżącego o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, i poinformował, że w sprawie zostanie wydana decyzja.
W piśmie z 14 września 2023 r. Prezydent poinformował Skarżącego o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy odpowiednio do 30 listopada 2023 r., a następnie do 30 kwietnia 2024 r., uzasadniając to m.in. koniecznością potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego, a potem uzyskania nowej opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości dla ustalenia wysokości odszkodowania.
W ocenie Sądu przyjęcie wykładni art. 36 § 1 k.p.a., zgodnie z którą w każdym przypadku powiadomienia strony o planowanym terminie załatwienia sprawy wyłączona jest możliwość stwierdzenia, że organ pozostaje w bezczynności mogłaby prowadzić do niezasadnego przedłużania przez organy terminów załatwienia spraw. Wydłużenie terminu załatwienia sprawy, przewidziane w art. 36 k.p.a., ma przede wszystkim zapewniać stronie informację o perspektywie czasowej zakończenia postępowania i powodach jego wydłużenia i stanowi wykonanie ciążącego na organie obowiązku informacyjnego. Przepis ten nie może natomiast być traktowany instrumentalnie i być wykorzystywany jedynie jako mechanizm odłożenia rozpoznania sprawy na czas znacznie przekraczający terminy ustawowe (wyrok WSA we Wrocławiu z 27 października 2022 r., sygn. akt III SAB/Wr 365/22). Samo informowanie strony o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem bezczynności, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli (wyrok WSA w Olsztynie z 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SAB/01 124/22).
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie bezczynność organu nie budzi wątpliwości. Stwierdził to również Wojewoda Śląski w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., znak: [...]. Przez okres 6 lat od daty uzyskania ostateczności decyzji Wojewody Śląskiego z 19 lutego 2018 r. Prezydent nie zdołał zakończyć postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wywłaszczone pod drogę publiczną nieruchomości. Dokonał tego dopiero w dniu 5 czerwca 2024 r. Nawet po przeprowadzonej przez Wojewodę Śląskiego w 2022 r. kontroli Prezydent nie wykonał zaleceń pokontrolnych z niej wynikających i pomimo podjęcia zobowiązania się w piśmie z 24 marca 2023 r. do zakończenia sprawy, jej nie zakończył. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że w sprawie wykonano kilka operatów szacunkowych, które na skutek opieszałości i dokonywania czynności pozornych przez organ straciły swoją ważność. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Wojewody zawartym w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., że takie działanie doprowadza do marnotrawstwa i niegospodarnego zarządzania środkami pieniężnymi otrzymywanymi w ramach realizacji zadań zleconych od Skarbu Państwa, postępowanie organu prowadzone było w sposób wysoce nieefektywny a czynności w sprawie dokonywane były w dużych odstępach czasowych. Organ pozostawał bezczynny wielokrotnie przez kilka miesięcy. Takie działanie organu stanowiło rażące naruszenie przepisów art. 7, art. 8 i art. 12 oraz art. 35 i art. 36 k.p.a. Uchybienie terminowi do załatwienia sprawy określonemu w art. 35 k.p.a. może być usprawiedliwione okolicznościami opisanymi w art. 35 § 5 k.p.a. co jednak niemiało miejsca w rozpatrywanej sprawie.
Sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, nie tylko na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, ale na podjęcie jakiejkolwiek czynności w sprawie, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Kwestie związane z problemami finansowymi (budżetowymi) organu nie mogą usprawiedliwiać bezczynności organu i prowadzenia przez niego postepowania w sposób przewlekły przez okres 6 lat. Pogląd ten jest zgodny z powszechnie aprobowaną zasadą, że realizacja kompetencji organu administracji publicznej jest jego prawnym obowiązkiem, od którego nie zwalniają go tzw. trudności obiektywne w postaci złożoności sprawy, kumulacji spraw, braku etatów czy też środków pieniężnych. Poza tym strona nie może ponosić negatywnych skutków braku działań leżących po stronie organu, w tym w zakresie dotrzymywania terminów załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się też, że dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu (wyroki WSA: w Warszawie z 7 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wa 593/19; w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., sygn. akt II SAB/Gd 74/23).
W tej sytuacji skargę na bezczynność Prezydenta należało uwzględnić (pkt 1 sentencji wyroku).
Powołany wyżej art. 149 § 1a p.p.s.a. zobowiązuje sąd administracyjny, który stwierdził bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym lub przewlekłe jego prowadzenie, do jednoczesnego stwierdzenia, czy ww. bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że "za rażące naruszenie prawa uznaje się stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (WSA z 15 lutego 2023 r., sygn. akt IV SAB/Wa 492/22). Za rażące naruszenie przepisów art. 35 k.p.a. można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu (por. wyroki WSA w Warszawie z 11 grudnia 2013 r., sygn. I SAB/Wa 525/13, WSA w Poznaniu z 19 lutego 2014 r., sygn. IV SAB/Po 126/13). O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka zaszła w niniejszej sprawie, bowiem organ od dnia ostateczności decyzji Wojewody tj. od dnia 12 marca 2018 r. prowadził postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania dla Skarżącego przez okres ponad 6 lat. Dokonując w świetle ww. kryteriów oceny przebiegu postępowania objętego skargą, Sąd uznał, że w sprawie zaistniała kilkuletnia nieusprawiedliwiona bezczynność Starosty, nosząca – z uwagi na długi okres zwłoki - znamiona rażącego naruszenia prawa (pkt 1 sentencji wyroku).
Z powyższego wynika, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. Organ w sprawie działał przewlekle, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia.
Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Ustawodawca pozostawił sądowi ocenę czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy. Przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz strony sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznała strona na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji (por. wyrok NSA z 8 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2104/17). Tym samym na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a Sąd przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych (pkt 4 sentencji wyroku). Sąd miał na względzie, że Skarżący oczekiwał na rozstrzygnięcie sprawy przez organ ponad 6 lat. Suma pieniężna w tej wysokości jest adekwatna do stopnia zawinienia organu w prowadzeniu postępowania i stanowi swego rodzaju rekompensatę za niedogodności, których Skarżący doznali na skutek opieszałości organu w rozpoznawaniu sprawy. W pozostałym zakresie co do wysokości kwoty sumy pieniężnej Sąd skargę oddalił (pkt 5 sentencji).
Również w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a sąd z urzędu postanowił orzec o wymierzeniu Prezydentowi grzywny w wysokości 1000 zł (pkt 4 sentencji wyroku) W przypadku grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., główną funkcją jej wymierzenia jest niewątpliwie dyscyplinowanie organów, które nie wykonują nałożonych na nie obowiązków w zakresie rozpoznania sprawy administracyjnej zgodnie z zasadą szybkości postępowania i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa. Wskazana grzywna służy nie tylko zdyscyplinowaniu organu w konkretnym postępowaniu, którego dotyczy skarga na bezczynność organu czy przewlekłość prowadzonego przez niego postępowania, lecz ma także służyć zapobieganiu naruszeniom prawa przez organ w przyszłości. Poza jednak funkcją prewencyjną i dyscyplinującą nałożenie grzywny realizuje także funkcję sankcyjną związaną z ukaraniem organu za jego nieprawidłowe działanie. W ten sposób organ ponosi odpowiedzialność za utrudnienie lub uniemożliwienie stronie otrzymania istotnego dla niej rozstrzygnięcia w zakresie jej praw i obowiązków o charakterze administracyjnym (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 lipca 2024 r. sygn. akt IIISAB/Gd 101/24, Lex nr 3735787).
Na zasadzie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz Skarżącego zwrot poniesionych kosztów postępowania (pkt 6 sentencji wyroku).
Ponieważ organ w dniu 5 czerwca 2024 r. wydał decyzję na rzecz Skarżącego o ustaleniu odszkodowania Sąd zmuszony był umorzyć postępowanie w zakresie dotyczący zobowiązania do wydania decyzji (pkt 2 sentencji wyroku).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a.