II SAB/Gl 99/23

II SAB/Gl 99/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 8, art. 12, art. 35, art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi S. N. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, 2. stwierdza, że bezczynność Wojewody Śląskiego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Śląskiego do wydania aktu w określonym terminie, 4. oddala skargę w pozostałym zakresie, 5. zasądza od Wojewody Śląskiego za rzecz skarżącego 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
S. N. (dalej "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 15 marca 2023 r. wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody Śląskiego (dalej "Wojewoda" lub "organ pierwszej instancji") w sprawie ustalenia odszkodowania.
W skardze skarżący zarzucił Wojewodzie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości – działek gruntu o numerach[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w miejscowości S., gmina W., przeznaczonych pod inwestycję drogową: "Budowa drogi [...] Odcinek [...] (z węzłem)". Skarżący sformułował zarzuty naruszenia przez organ pierwszej instancji:
- art. 130 ust. 2, art. 134 oraz art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity przywołany w skardze: Dz. U z 2020 r. poz. 1990; dalej "u.g.n.") w związku z art. 35 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.") oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak podejmowania czynności zmierzających do zakończenia postępowania i ustalenia należnego skarżącemu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości;
- art. 8 i 12 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prostoty i szybkości postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w związku z brakiem wydania rozstrzygnięcia w sprawie w ustawowym terminie oraz wyznaczeniem niezgodnego z przepisami terminu zakończenia postępowania;
- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez brak poszanowania prawa skarżącego do uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczenie w rozsądnym czasie i bez zbędnej zwłoki.
Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i zobowiązanie Wojewody do zakończenia postępowania w określonym przez Sąd terminie. Ponadto o stwierdzenie, że bezczynność Wojewody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wniósł także o przyznanie mu od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."). W skardze sformułowano także wniosek o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że 27 września 2022 r. Wojewoda wydał decyzję numer [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na podstawie której wywłaszczona została m. in. nieruchomość skarżącego – działki gruntu o numerach[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położone w miejscowości S., gmina W.
W dniu 1 lutego 2023 r. skarżący złożył wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Pismem z 14 lutego 2023 r. skarżący wniósł ponaglenie do Ministra Rozwoju i Technologii. Pismem z 22 lutego 2023 r. Wojewoda powiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie. Postanowieniem z 3 marca 2023 r. Minister Rozwoju i Technologii uznał, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Tymczasem skarżący nie otrzymał żadnej informacji dotyczącej postępowania, jak również nie został sporządzony operat szacunkowy wyceniający wartość wywłaszczonej nieruchomości. Na chwilę wniesienia skargi Wojewoda nie wydał decyzji w sprawie. Postępowanie Wojewody nosi znamiona bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Przez okres blisko sześciu miesięcy od dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie tylko nie została wydana decyzja ustalająca odszkodowanie, ale nie został sporządzony operat szacunkowy wyceniający wartość nieruchomości. Wojewoda powinien dochować szczególnej staranności w szybkim rozpatrzeniu sprawy celem umożliwienia skarżącemu otrzymania słusznego odszkodowania za odjęcie prawa własności.
Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi zarówno bezczynność Wojewody (brak podjęcia czynności od chwili wszczęcia postępowania) oraz przewlekłość prowadzonego postępowania (gdyż sporadycznie podejmowane przez Wojewodę czynności są pozorne i nie zawierają żadnego stanowiska merytorycznego w sprawie).
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na realizację inwestycji drogowej prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 162; dalej "specustawa drogowa"). Zgodnie z art. 12 ust. 4b tej ustawy, będącym przepisem szczególnym w stosunku do art. 35 k.p.a., decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej "decyzja zrid") stała się ostateczna. Stosownie zaś do art. 12 ust. 4g ww. ustawy jeżeli decyzji zrid nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności. Terminy z art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej są terminami prawa procesowego, a nie materialnego. W konsekwencji terminy te mogą być przedłużane według reguł określonych w k.p.a.
Wojewoda wskazał, że nieruchomości skarżącego zostały objęte decyzją zrid z 27 września 2022 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Przed sporządzeniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania odszkodowawczego podjęto czynności zmierzające do ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętych decyzją zrid z 27 września 2022 r. Decyzja ta bowiem nie zawiera wszystkich danych niezbędnych do prowadzenia postępowania odszkodowawczego (np. brak numerów ksiąg wieczystych dla poszczególnych działek, aktualnych danych adresowych właścicieli nieruchomości). Zawiadomieniem z 22 lutego 2023 r. Wojewoda poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego, a także o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, że ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, sporządzanej na piśmie w formie operatu szacunkowego, który zostanie poddany szczegółowej ocenie pod kątem jego wartości dowodowej. Termin zakończenia postępowania wyznaczono do 30 czerwca 2023 r. Postanowieniem z 22 marca 2023 r. Wojewoda powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania, zobowiązując biegłego do przedłożenia operatów szacunkowych w terminie do 31 maja 2023 r. Postępowanie o ustaleniu odszkodowania nie zakończyło się w terminie, o którym mowa w art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, z uwagi na potrzebę podjęcia czynności niezbędnych do jego zakończenia, tj. ustalenia stron postępowania, zlecenia sporządzenia wyceny wywłaszczonych nieruchomości, a w dalszej kolejności umożliwienia przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznania się z jego treścią przez strony postępowania. Zatem nie można uznać, że czynności podejmowane przez organ są pozorne i celowo zmierzają do przewlekania postępowania.
Organ pierwszej instancji zwrócił także uwagę, że w liniach rozgraniczających teren inwestycji drogowej objętej decyzją zrid z 27 września 2022 r. znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których organ jest zobowiązany prowadzić postępowania odszkodowawcze. Wskazana inwestycja jest przy tym tylko częścią ogromnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...]. Wojewoda w tym samym czasie prowadzi postępowania odszkodowawcze za nieruchomości, które zostały objęte decyzją zrid z 12 września 2022 r. pn. "Budowa drogi ekspresowej [...]. Odcinek II [...] (z węzłem) – [...]". Ilość nieruchomości objętych tą decyzją to również kilkaset działek. W związku z tym niezbędna jest gradacja spraw z priorytetowym traktowaniem nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz tych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza. Natomiast nieruchomość skarżącego nie jest nieruchomością zabudowaną.
Pismem z 10 sierpnia 2023 r. Wojewoda poinformował, że 19 lipca 2023 r. wydana została decyzja orzekająca odszkodowanie na rzecz skarżącego za nieruchomość przeznaczoną na realizację inwestycji drogowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się częściowo zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z 14 lutego 2023 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Ministra Rozwoju i Technologii, a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie skarżącego Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z 3 marca 2023 r. uznał je za nieuzasadnione. Zaznaczyć trzeba, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki NSA z 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; postanowienie NSA z 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Pojęcie bezczynności i przewlekłości w postępowaniu administracyjnym zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a.
Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1 – § 3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., I OSK 2257/22, opubl. w CBOSA).
Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1987/2018, opubl. w CBOSA). Postępowanie jest prowadzone przewlekle, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, opubl. w CBOSA).
O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (por. postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19, opubl. w CBOSA).
Wyjaśnić także należy, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi. Oznacza to, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (por. wyrok NSA z 7 września 2022 r., II OSK 871/22, opubl. w CBOSA).
Wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (por. wyrok NSA z 7 września 2022 r., II OSK 871/22; postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19 – opubl. w CBOSA). Jednocześnie należy zauważyć, że niezależnie od tego, czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość to prawne konsekwencje są takie same. Sąd bowiem, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W obu przypadkach sąd administracyjny dysponuje zatem tymi samymi środkami prawnymi, ich zastosowanie jest zaś obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z 11 sierpnia 2021 r. II OSK 1422/21, opubl. w CBOSA).
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie pozostawania Wojewody w bezczynności.
Wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym obowiązują terminy załatwienia spraw wskazane w art. 35 § 1 - § 3a bądź w przepisach szczególnych (art. 35 § 4 k.p.a.). Do ww. terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie (również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu) organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).
Do postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skarżącego znajdowały zastosowanie terminy załatwienia sprawy określone w specustawie drogowej. Stosownie do art. 12 ust. 4b ww. ustawy decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 12 ust. 4g specustawy drogowej). Przywołane przepisy art. 12 ust. 4b i 4g określają dwie odrębne procedury wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania, w zależności od zaistnienia okoliczności w nich opisanych. Przepis art. 12 ust. 4g stanowi przy tym lex specialis wobec art. 12 ust. 4b specustawy drogowej, dlatego nie można art. 12 ust. 4b stosować do odmiennej sytuacji, w której znajduje zastosowanie art. 12 ust. 4g ww. ustawy, tylko dlatego, że decyzja, której nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, stała się następnie ostateczna przed wydaniem decyzji o ustaleniu odszkodowania (por. wyrok NSA z 15 września 2017 r., I OSK 3091/15, opubl. w CBOSA). Wskazane terminy załatwienia sprawy odszkodowawczej mają charakter procesowy i mogą być przedłużane na zasadach wynikających z art. 36 k.p.a. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2012 r., I OSK 1621/12, opubl. w CBOSA).
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że decyzja zrid numer [...] została wydana przez Wojewodę 27 września 2022 r. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody decyzji tej 27 września 2022 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że Wojewoda zobowiązany był do wydania decyzji ustalającej skarżącemu wysokość odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid numer [...] rygoru natychmiastowej wykonalności. Ostatni dzień terminu na załatwienie sprawy przypadał na 26 listopada 2022 r. Do tego dnia Wojewoda nie wydał decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość skarżącego. W terminie przeznaczonym na załatwienie sprawy odszkodowawczej, Wojewoda nie skorzystał z możliwości przedłużenia terminu z art. 36 § 1 k.p.a.
Pierwszą czynnością w postępowaniu, o której powiadomiono skarżącego było zawiadomienie z 22 lutego 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego. W zawiadomieniu tym Wojewoda wskazał także przyczyny zwłoki w terminowym załatwieniu sprawy oraz wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 30 czerwca 2023 r. Przedłużenie terminu załatwienia sprawy nie mogło odnieść zamierzonego skutku, bowiem zawiadomienie z 22 lutego 2023 r. zostało sporządzone i doręczone skarżącemu już po upływie terminu przewidzianego na załatwienie sprawy.
Powyższe okoliczności wypełniają dyspozycję art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadniając stwierdzenie, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy odszkodowawczej za nieruchomość skarżącego wywłaszczoną w związku z realizacją inwestycji drogowej. Stan bezczynności Wojewody trwał do 18 lipca 2023 r., bowiem 19 lipca 2023 r. Wojewoda wydał decyzję o ustaleniu odszkodowania na rzecz skarżącego. Wydanie przez Wojewodę decyzji już po wniesieniu skargi do Sądu, ale przed zamknięciem rozprawy czyni bezprzedmiotowym orzekanie przez Sąd o zobowiązaniu organu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do wydania aktu lub podjęcia czynności (por. uchwała NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, opubl. w CBOSA). Z tego też względu Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość skarżącego, objętą decyzją zrid z 27 września 2022 r.
Sąd doszedł do przekonania, że mimo przekroczenia terminu załatwienia sprawy bezczynność Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; z 18 stycznia 2019 r., II OSK 1557/18; z 5 września 2018 r., II OSK 272/18 - opubl. w CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także całokształt okoliczności sprawy, jej charakter i zakres czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, których przeprowadzenie nie jest zależne wyłącznie od woli i starań organu. Samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (por: wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok WSA w Gdańsku z 29 maja 2013 r., II SAB/Gd 29/13; wyrok WSA w Gdańsku z 27 czerwca 2013 r., III SAB/Gd 13/13; wyrok WSA w Łodzi z 17 października 2014 r., II SAB/Łd 124/14 – opubl. w CBOSA).
Oceniając zaistniałą w sprawie bezczynność Sąd wziął pod uwagę aktywność Wojewody w toku prowadzonego postępowania oraz charakter postępowania odszkodowawczego.
Wojewoda - wprawdzie już po upływie terminu z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej - jednakże zawiadomił skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie, poinformował o przyczynach zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy, uzasadniając jego przedłużenie zakresem czynności, które są niezbędne do rozpoznania sprawy (konieczność uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, umożliwienie przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznanie się z jego treścią przez strony postępowania). Wojewoda podjął też czynności zmierzające do uzyskania materiału dowodowego, tj. opinii rzeczoznawcy majątkowego.
Stosownie do art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. W myśl natomiast art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy odszkodowawczej skarżącego było zatem zależne od uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odszkodowawczej z 19 lipca 2023 r. operat szacunkowy został sporządzony 20 maja 2023 r. Pismem z 28 czerwca 2023 r. Wojewoda poinformował skarżącego o prawach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., przesyłając jednocześnie wyciąg z operatu szacunkowego. Pełnomocnik skarżącego pismem z 4 lipca 2023 r. oświadczył, że akceptuje wartość dokonanej przez biegłego wyceny oraz nie zgłasza uwag do sporządzonego operatu szacunkowego. Specyfika i charakter postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w tym konieczność pozyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego niezbędnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, pozwala ocenić bezczynność Wojewody jako nierażącą.
Oceniając charakter bezczynności Wojewody nie można także pominąć wskazywanych przez Wojewodę przyczyn usprawiedliwiających niezałatwienie sprawy skarżącego w terminie. Należy mieć zatem na uwadze specyfikę i zasięg inwestycji objętej decyzją zrid z 27 września 2022 r. Inwestycja drogowa pn. "Budowa drogi [...] Odcinek III [...] (z węzłem)" jest częścią regionalnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...] . W liniach rozgraniczających tę inwestycję regionalną znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których Wojewoda zobligowany jest prowadzić w tym samym czasie postępowania odszkodowawcze. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody zakres inwestycji drogowej spowodował konieczność rozpoznawania spraw o odszkodowania etapami.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób zatem przyjąć, że bezczynność Wojewody była oczywiście pozbawiona jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, nacechowana złą wolą organu lub lekceważącym podejściem do obowiązków procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Z tego też względu Sąd uznał, że niezałatwienie sprawy odszkodowawczej w terminie wynikającym z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej pomimo tego, że jest oczywiste, nie mogło być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.
Okoliczności te przemawiały także za zaniechaniem przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. i w tym zakresie skarga została oddalona. Nadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu skargi skarżący nie przywołał żadnych szczególnych okoliczności dotyczących jego osoby, które uzasadniałyby przyznanie mu sumy pieniężnej, w szczególności odnoszących się do doznanej krzywdy i uszczerbku w związku z niezałatwieniem sprawy odszkodowawczej w terminie.
Sąd z urzędu rozważył także zastosowanie środka prawnego w postaci grzywny. Zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego zastosowania. W orzecznictwie sformułowano pogląd, że środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lipca 2021 r., I SAB/Po 29/20; wyrok WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19 - opubl. w CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punktach I, II i IV sentencji wyroku.
Na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). Do kosztów zaliczono wpis od skargi (100 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł).