II SAB/GD 88/23

II SAB/Gd 88/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi W. S. K. na przewlekłość postępowania Wójta Gminy Pszczółki w przedmiocie zmiany kierunku spływu wód opadowych 1. zobowiązuje Wójta Gminy Pszczółki do rozpoznania sprawy zmiany kierunku spływu wód opadowych ze szkodą dla działek nr 213/1 i 213/2 w Różynach, gmina Pszczółki, w terminie 1 miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku, 2. stwierdza, że bezczynność Wójta Gminy Pszczółki miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznaje od Wójta Gminy Pszczółki na rzecz skarżącego W. S. K. sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych, 4. zasądza od Wójta Gminy Pszczółki na rzecz skarżącego W. S. K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Pszczółki w przedmiocie zmiany kierunków spływania wód opadowych i ścieków.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Pismem z 15 lipca 2019 r. skarżący zwrócił się do Wójta Gminy Pszczółki o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany stosunków wodnych w związku z nieprawidłowościami w odprowadzaniu wód na działkach znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie należących do wnioskodawcy działek nr [...] i [...], obręb R., gmina Pszczółki.
Pismem z 29 lipca 2019 r. Wójt Gminy Pszczółki zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w zakresie zmiany kierunku odpływu wód opadowych oraz poinformował o zaplanowanych na dzień 28 sierpnia 2019 r. oględzinach na terenie działek [...]-[...] w obrębie R., gmina Pszczółki.
Zgodnie z notatką służbową z 12 sierpnia 2019 r., wobec wniosku K. J., termin oględzin ustalono na dzień 27 sierpnia 2019 r., o czym strony poinformowano telefonicznie.
W dniu 27 sierpnia 2019 r. przeprowadzono oględziny na działkach [...]-[...] w obrębie R., gmina Pszczółki.
Pismem z 14 listopada 2019 r. Wójt Gminy Pszczółki zwrócił się do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska oraz Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim z wnioskiem o udostępnienie akt kontroli prowadzonych na terenie działek zajmowanych przez przedsiębiorstwa E. i B.
W odpowiedzi na powyższe pismo, w dniu 27 listopada 2019 r. do organu I instancji wpłynęły protokoły przeprowadzonych przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska kontroli wobec K. J. oraz R. P.
Pismem z 20 grudnia 2019 r. organ I instancji zawiadomił strony, na podstawie art. 36 k.p.a., iż ze względu na konieczność uzyskania dokumentów od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim, nie zajmie stanowiska w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Jednocześnie, Wójt wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 31 marca 2020 r.
W dniu 25 maja 2020 r. do organu I instancji wpłynęła odpowiedź Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim.
Decyzją z 23 czerwca 2020 r. Wójt Gminy Pszczółki umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. Organ stwierdził bowiem, że obecnie nie występuje zmiana spływu wód opadowych i ścieków ze szkodą dla działek należących do skarżącego.
Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 16 października 2020 r. uchyliło w całości rozstrzygnięcie Wójta Gminy Pszczółki i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uznało bowiem, że wnioski organu I instancji są przedwczesne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewystarczający do rozstrzygnięcia. Jednocześnie, organ odwoławczy sformułował wytyczne dotyczące uzupełnienia dokumentacji w sprawie. Powyższa decyzja wraz z aktami sprawy wpłynęła do organu I instancji w dniu 5 listopada 2020 r.
Pismem z 13 listopada 2020 r. Wójt Gminy Pszczółki zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim o udostępnienie kopii pozwoleń na użytkowanie nieruchomości wydanych dla E. i B. Wnioskowana dokumentacja wpłynęła do organu I instancji w dniu 2 grudnia 2020 r.
Pismem z 19 stycznia 2021 r. organ I instancji udzielił skarżącemu odpowiedzi na jego pismo z 9 grudnia 2020 r. dotyczące prowadzonego postępowania.
Pismem z 8 lutego 2021 r. Wójt Gminy Pszczółki ponownie zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim z prośbą o wydanie pierwotnych kopii pozwoleń na użytkowanie nieruchomości wydanych dla podmiotów zajmujących działki sąsiadujące z działkami należącymi do skarżącego.
Wójt Gminy Pszczółki odpowiadając na zapytanie skarżącego o stan sprawy wyjaśnił, że wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim o wydanie pierwotnych kopii pozwoleń na użytkowanie nieruchomości wydanych dla podmiotów zajmujących działki sąsiadujące z działkami należącymi do skarżącego, i oczekuje na odpowiedź. Zawiadomieniem z tego samego dnia organ I instancji poinformował strony, na podstawie art. 36 k.p.a., iż ze względu na konieczność uzyskania dokumentów od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim, nie zajmie stanowiska w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Ponadto, Wójt wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 5 czerwca 2021 r. Jednocześnie, pismem z 5 maja 2021 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim z prośbą o wydanie dokumentacji.
Kolejno, pismami z 1 czerwca 2021 r., 5 lipca 2021 r. oraz 4 sierpnia 2021 r. organ I instancji zawiadamiał strony, na podstawie art. 36 k.p.a., iż ze względu na konieczność uzyskania dokumentów od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim, nie zajmie stanowiska w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., wyznaczając nowe terminy załatwienia sprawy.
Pismem z 8 września 2021 r. skarżący wniósł ponaglenie w związku z przewlekłym prowadzeniem postępowania przez Wójta Gminy Pszczółki.
Pismem z 20 września 2021 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim z prośbą o wydanie dokumentacji.
Postanowieniem z 26 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wskazało, że organ rozpatrujący sprawę nie dopuścił się bezczynności w prowadzeniu postępowania w sprawie, lecz przewlekłości, która miała charakter rażący. Jednocześnie, organ II instancji zobowiązał organ rozpatrujący sprawę do załatwienia jej w terminie miesiąca od dnia doręczenia postanowienia, a także zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych przewlekłości w postępowaniu. Powyższe postanowienie wpłynęło do organu I instancji w dniu 8 listopada 2021 r.
Na przełomie listopada i grudnia 2021 r. organ I instancji wezwał i przesłuchał strony postępowania.
Pismami z 3 sierpnia 2022 r. oraz 16 stycznia 2023 r. Wójt Gminy Pszczółki zwrócił się do podmiotów posiadających wiadomości specjalne z zakresu hydrologii o przedstawienie oferty dotyczącej sporządzenia opinii w sprawie.
W dniu 30 marca 2023 r. organ podpisał umowę dotyczącą wykonania opinii z zakresu hydrologii mającej na celu ustalenie, czy nastąpiła zmiana kierunku wód opadowych i ścieków ze szkodą dla działek nr [...] i [...] w R.
Pismem z 10 maja 2023 r. organ I instancji zawiadomił strony
o zaplanowanych na dzień 26 maja 2023 r. oględzinach na terenie działek nr [...]
i [...], na potrzeby sporządzenia opinii z zakresu hydrologii.
W dniu 25 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Pszczółki, wnosząc o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 30 dni oraz do zarządzenia wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a także podjęcia środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Ponadto, skarżący wniósł o stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2022 r., ewentualnie wymierzenie organowi grzywny w tej wysokości.
Skarżący wskazał, że do dnia wniesienia skargi Wójt Gminy Pszczółki nie zakończył postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem z 15 lipca 2019 r. Skarżący wyjaśnił, że wielokrotnie spotykał się z przedstawicielami organu dopytując, jakie czynności są podejmowane w jego sprawie, był jednak zbywany i traktowany protekcjonalnie. Mimo licznych próśb i ponagleń organ w dalszym ciągu dopuszcza się rażącej przewlekłości i bezczynności w sytuacji, kiedy od wniesienia wniosku upłynęły już niemal 4 lata. W konsekwencji, skarżący całkowicie utracił wiarę w skuteczność i sprawczość działania organów samorządowych. Stopień przewlekłości w niniejszej sprawie jest absolutnie niedopuszczalny w demokratycznym państwie prawa, bowiem pozbawia skarżącego dostępu do sądu. Skarżący podkreślił, że organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., a ponadto nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Pszczółki wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na braki formalne skargi, tj. brak precyzyjnego określenia naruszenia prawa lub interesu prawnego, ewentualnie o oddalenie skargi. Organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne należy do postępowań skomplikowanych z uwagi na konieczność przedsięwzięcia szeregu czynności dowodowych: przesłuchanie świadków, oględziny miejsca, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego o rzadkiej specjalności (hydrologia). Zdaniem Wójta, należy także uwzględnić fakt, iż w toku prowadzonego postępowania wystąpił stan epidemii i stan zagrożenia epidemicznego, który spowodował zawieszenie biegu terminów procesowych.
Po przywołaniu podjętych w sprawie czynności Wójt Gminy Pszczółki wskazał, że w jego ocenie, postępowanie nie było dotknięte przewlekłością, bowiem wszystkie czynności procesowe i dowodowe były celowe i adekwatne do przedmiotu postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem Wójt Gminy Pszczółki nie załatwił sprawy zmiany kierunku spływu wód opadowych ze szkodą dla działek nr [...] i [..] w R., gmina Pszczółki, w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., co oznacza, że pozostaje w bezczynności, uzasadniającej żądania skargi.
Wyjaśnić należy, że w obowiązującym stanie prawnym są dwa stany zaniechania odrębnie typizowane, choć powodujące takie same konsekwencje prawne, tj. bezczynność i przewlekłość.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że nowelizacja Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegająca na dodaniu (od 11 kwietnia 2011 r.) skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania wymagała reinterpretacji pojęcia "bezczynności", przez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 (a od 15 sierpnia 2015 r. - także pkt 9) oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie. Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem
1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli nie załatwiono sprawy
w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności
(zob. wyrok NSA z 2 czerwca 2023 r., III OSK 601/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, R. Hauser i M. Wierzbowski (red.), Warszawa 2017), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 37 Nb 4). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Nie ulega przy tym wątpliwości, że zastosowanie przywołanych, kodeksowych definicji "bezczynności" oraz "przewlekłości" rozciąga się także na przepisy p.p.s.a., co oznacza, że skarga na bezczynność organu jest skargą na "bezczynność"
w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zaś skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania jest skargą na "przewlekłość", o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, dostępna https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie, skarżący zarzucił Wójtowi Gminy Pszczółki przewlekłość postępowania. Zauważyć należy, że w obu przypadkach (tj. bezczynności
i przewlekłości) sąd administracyjny dysponuje tymi samymi środkami prawnymi,
a ich zastosowanie jest obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej. Ostateczną decyzję dotyczącą tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu czy stan przewlekłości prowadzonego postępowania podejmuje Sąd i daje temu wyraz w wyroku
(por. wyrok NSA z 11 maja 2022 r., II OSK 2893/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec tego, postępując zgodnie z normatywnym rozgraniczeniem stanu bezczynności i przewlekłości postępowania Sąd, analizując chronologię czynności podejmowanych przez organ w zainicjowanym wnioskiem skarżącego postępowaniu w sprawie zmiany kierunków spływu wód opadowych i ścieków oraz stan tej sprawy w dacie wniesienia skargi stwierdził, że organ nie rozpoznał jej w terminach wynikających z art. 35 k.p.a. ani w terminach określonych na podstawie art. 36 k.p.a. Powyższe świadczy o tym, że organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu sprawy z wniosku skarżącego, co uzasadniało zobowiązanie organu do rozpoznania tego wniosku w terminie określonym w pkt 1 sentencji wyroku.
Wskazać przy tym należy, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja obywatela i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz z konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14, i powołane tam orzecznictwo, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki.
Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie przez ustawodawcę polskiego terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 2 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Z kolei w art. 35 § 3 k.p.a. przewidziano, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Należy jednak podkreślić, że nie każde przekroczenie przez organ wskazanych wyżej terminów załatwiania spraw oznacza per se, że organ pozostaje w stanie bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest tutaj poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym stopnia jej skomplikowania, zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ,
a także postawy stron (zob. np. wyroki NSA: z 13 maja 2011 r., I OSK 711/11; z 24 lipca 2018 r., II OSK 3021/17, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym nie ulega wątpliwości, że nawet w sprawach o skomplikowanym charakterze organ winien działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że ocena działań i zaniechań Wójta Gminy dotyczy okresu postępowania datowanego począwszy od 5 listopada 2020 r., kiedy to nastąpiło przekazanie akt sprawy wraz z decyzją kasacyjną Kolegium do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Chronologia czynności procesowych podejmowanych przez organ I instancji w toku kontrolowanego postępowania potwierdza, że niezałatwienie sprawy skarżącego w terminach wyznaczonych prawem jest wynikiem nieprawidłowości w działaniu organu, związanych przede wszystkim z uporczywym i błędnym stanowiskiem organu o braku możliwości dalszego procedowania ze względu na brak uzyskania dokumentacji od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim.
Jak wynika z akt sprawy, postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z 15 lipca 2019 r., a następnie umorzone decyzją z 23 czerwca 2020 r. Jednak, na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 16 października 2020 r. uchyliło w całości rozstrzygnięcie Wójta Gminy Pszczółki i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uznało bowiem, że wnioski organu I instancji są przedwczesne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewystarczający. Jednocześnie, organ odwoławczy sformułował wyraźne wytyczne dotyczące uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Kolegium wskazało bowiem na konieczność ustalenia, kiedy skarżący dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, a także potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego oraz oględzin nieruchomości. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że materiał dowodowy powinien zostać poszerzony o aktualną mapę ewidencyjną oraz dane z ewidencji gruntów.
Decyzja kasacyjna wraz z aktami sprawy została zwrócona do organu I instancji w dniu 5 listopada 2020 r. Od tego momentu, przez prawie rok, Wójt Gminy Pszczółki podejmował jedynie nieskuteczne działania, mające na celu pozyskanie kopii pierwotnych pozwoleń na użytkowanie wydanych dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na nieruchomościach sąsiadujących z działkami nr [...] i [...], z których ostatnia stanowi własność skarżącego, uznając powyższe dokumenty za niezbędne dla ustalenia, kiedy mogła nastąpić zmiana kierunku i natężenia spływu wód opadowych lub roztopowych. Organ wystosował w tym zakresie pisma do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim kolejno w dniach 13 listopada 2020 r., 8 lutego 2021 r., 5 maja 2021 r. oraz 20 września 2021 r.
Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że Wójt Gminy Pszczółki w toku postępowania nie podejmował żadnych innych czynności zmierzających do rozpoznania sprawy w terminie wynikającym z przepisów k.p.a. Niewątpliwie, ustalenie, kiedy mogła nastąpić zmiana kierunku i natężenia spływu wód opadowych lub roztopowych, stanowiło element mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jednak w przypadku braku możliwości ustalenia tej okoliczności na podstawie dokumentacji będącej w posiadaniu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Gdańskim, wobec braku odpowiedzi tego organu, Wójt Gminy Pszczółki powinien był podjąć inne czynności zmierzające do ustalenia tej okoliczności, kierując się zasadą wyrażoną w art. 75 § 1 k.p.a. dopuszczenia jako dowód wszystkiego, co przyczynić może się do wyjaśnienia sprawy. Oczekiwanie na odpowiedź organu nadzoru budowlanego, stanowiące także podstawę i pretekst do wyznaczania kolejnych terminów załatwienia sprawy w trybie art. 36 § 1 k.p.a., nie stanowiło bowiem okoliczności uzasadniającej stagnację całego postępowania. Wójt, występując kilkukrotnie do organu nadzoru budowlanego o stosowną dokumentację, nie podjął żadnych innych działań wyjaśniających, które mogłyby przyczynić się do rozpoznania sprawy.
Dopiero na przełomie listopada i grudnia 2021 r., tj. po rozpoznaniu ponaglenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ I instancji podjął kolejne czynności w sprawie. Wobec wyraźnej sugestii Kolegium, iż w przypadku trudności z uzyskaniem kopii decyzji należy podjąć inne czynności procesowe umożliwiające ustalenie stanu faktycznego sprawy, Wójt wezwał bowiem i przesłuchał strony. Po upływie kolejnych miesięcy, tj. w sierpniu 2022 r. oraz styczniu 2023 r. organ I instancji wystąpił z zapytaniem ofertowym dotyczącym sporządzenia opinii z zakresu hydrologii. W efekcie umowa na wykonanie opinii została podpisana 30 marca 2023 r., a oględziny nieruchomości zaplanowano na 26 maja 2023 r. (po wniesieniu skargi).
Analiza działań podejmowanych w znaczących odstępach czasu przez organ I instancji pozwala stwierdzić, że w niniejszej sprawie Wójt Gminy Pszczółki nie dążył do merytorycznego rozpoznania sprawy w jak najkrótszym terminie przekraczając nie tylko terminy jej załatwienia wynikające z art. 35 k.p.a., ale również terminy wyznaczone przez siebie na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.
Wobec stwierdzonej bezczynności Wójta Gminy Pszczółki w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał ten organ do rozpoznania sprawy zmiany kierunku spływu wód opadowych ze szkodą dla działek nr [...] i [...] w R., gmina Pszczółki, w terminie 1 miesiąca od zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku. W ocenie Sądu, wyznaczenie powyższego terminu jest usprawiedliwione zarówno kontekstem normatywnym wynikającym z art. 35 k.p.a., jak i uwarunkowaniami sprawy, która od momentu jej przekazania organowi I instancji do ponownego rozpoznania trwa już blisko 3 lata i jeszcze nie została zakończona. Jak wynika z akt, termin wykonania opinii z zakresu hydrologii, zgodnie z umową zawartą w dniu 30 marca 2023 r., został wyznaczony na dzień 15 lipca 2023 r. Oględziny nieruchomości zaplanowane zostały przy tym na 26 maja 2023 r. Dysponując zatem, tak zgromadzonym materiałem dowodowym, uwzględniającym także wcześniejsze ustalenia, Wójt ma realną możliwość wydania rozstrzygnięcia sprawy w wyznaczonym terminie.
Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uznał, że zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym świadczy konfrontacja przewidzianego do załatwienia sprawy terminu wynikającego z art. 35 k.p.a., przy uwzględnieniu skomplikowanego charakteru sprawy, z długotrwałością przedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego z 15 lipca 2019 r., które do dnia wniesienia skargi, tj. 25 kwietnia 2023 r., nie zostało zakończone, również pomimo terminu wyznaczonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku po uwzględnieniu ponaglenia na dzień 9 grudnia 2021 r. oraz przyczyn tego stanu sprawy tkwiących w nieprawidłowym prowadzeniu postępowania przez organ I instancji. Co prawda, organ formalnie dochował wymogu z art. 36 k.p.a. zawiadamiając stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczając nowe terminy załatwienia sprawy, jednak czynił to wielokrotnie, bez wskazania przyczyn zwłoki, a towarzyszące temu okoliczności pozwalają ocenić postępowanie organu jako celowe wykorzystanie dyspozycji wskazanego przepisu dla pozoru prowadzenia postępowania. Poza tym, bez wpływu na ocenę długotrwałości postępowania toczącego się od 5 listopada 2020 r. pozostają okoliczności związane ze stanem epidemii Covid-19, albowiem przewidziany w przepisach specustawy koronawirusowej okres zawieszenia biegu terminów w toczących się postępowaniach administracyjnych zakończył się definitywnie z dniem 23 maja 2020 r., na podstawie art. 68 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875). Stan zagrożenia epidemicznego, a później stan epidemii, nie usprawiedliwia zatem bezczynności organu w niniejszej sprawie.
Dodatkowo, rozpoznając wniosek skarżącego, Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 2000 zł. Suma pieniężna stanowi rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za niekorzystne skutki wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Sąd stwierdził, że ww. kwota będzie adekwatną dla skarżącego rekompensatą za naruszenie jego prawa do terminowego załatwienia sprawy w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności, w tym nadal trwającej bezczynności i długotrwałym, nieprawidłowym prowadzeniu postępowania.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), zasądzając od Wójta Gminy Pszczółki na rzecz skarżącego kwotę 597 zł, na którą składa się uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.
Żądanie skarżącego dotyczące zobowiązania organu do ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie nie mogło zostać uwzględnione, albowiem przepisy p.p.s.a., w tym art. 149, nie dają takich kompetencji sądom administracyjnym rozpoznającym sprawy ze skarg na bezczynność czy przewlekłość organu.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.