II SAB/Gd 45/25

II SAB/Gd 45/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-02-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2026 r. sprawy ze skargi C. C. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku dopuściło się bezczynności w prowadzeniu postępowania; 2) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku do wydania decyzji; 4) oddala wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny; 5) oddala wniosek skarżącego o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej; 6) oddala wniosek skarżącego o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
C. C. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie o nr SKO Gd/5826/24, domagając się zobowiązania organu do załatwienia tej sprawy w terminie wyznaczonym przez Sąd, potwierdzenia, że organ pozostaje w bezczynności oraz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu strona wskazała, że od listopada 2024 r. prowadzi przed Kolegium trzy postępowania odwoławcze, m.in. w sprawie nr SKO Gd/5826/24. Pomimo upływu 8 miesięcy od wniesienia odwołania, organ nie wydał decyzji ani nie poinformował o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. W dniu 16 lipca 2025 r. strona wezwała Kolegium do usunięcia naruszenia prawa, a następnie w dniu 12 sierpnia 2025 r. złożyła pismo ponaglające. Sprawa była także przedmiotem interwencji unijnej SOLVIT (nr sprawy [...]), co jednoznacznie wskazuje, że dotyczy ona wykonywania praw wynikających z prawa Unii.
Zdaniem skarżącego zaniechanie organu narusza przepisy prawa krajowego (art. 35 k.p.a.), zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) i zobowiązania wynikające z prawa UE. Brak reakcji nawet po interwencji SOLVIT stanowi przykład rażącego lekceważenia prawa oraz obowiązków organu administracji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując, że w dniu 18 sierpnia 2025 r. organ odwoławczy wydał decyzję w sprawie nr SKO Gd/5826/24 uchylającą decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Prezydentowi Miasta Sopotu. Również w dniu 18 sierpnia 2025 r. do organu wpłynęła skarga na bezczynność, co zbiegło się w czasie z posiedzeniem składu orzekającego, na którym zapadła ww. decyzja. Sprawa została załatwiona przed przekazaniem skargi składowi orzekającemu.
W piśmie z 23 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł ponadto o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywny za bezczynność w postępowaniu administracyjnym oraz przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 15 000 EUR, tj. około 64.005 zł według średniego kursu NBP z dnia 22 sierpnia 2025 r. – tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania, dolegliwości finansowe i zdrowotne oraz na zabezpieczenie kosztów profesjonalnej reprezentacji prawnej.
W uzasadnieniu podniesiono, że - pomimo ustawowego obowiązku, w sprawie nie podjęło w terminie wymaganych czynności i nie wydano rozstrzygnięcia. Sprawa była przedmiotem interwencji sieci SOLVIT, a Pomorski Urząd Wojewódzki potwierdził koordynację, jednak brak skutecznego rozstrzygnięcia utrzymuje stan bezczynności i przewlekłości. Przewlekłość postępowania skutkuje znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej, zdrowotnej oraz mieszkaniowej strony. Jak wskazał skarżący, jego stałe źródło dochodu (renta ok. 1.300 zł) w przeważającej części przeznaczane jest na alimenty (ok. 800 zł), zaś pozostałe środki nie wystarczają na podstawowe koszty życia i leczenia w Niemczech. Dodatkowo prowadzone jest postępowanie egzekucyjne dotyczące jedynego mieszkania skarżącego w L. Wobec tego wnioskowana kwota 15.000 EUR odpowiada skali doznanej szkody niemajątkowej i kosztom faktycznie ponoszonym i przewidywanym (w tym kosztom ewentualnej reprezentacji procesowej oraz czynności zmierzających do ochrony praw na poziomie prawa Unii). Jest to kwota adekwatna i "odpowiednia" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.
Skarżący zwrócił uwagę, że prawo do dobrej administracji i rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie wynika z art. 41 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 47 Karty (prawo do skutecznego środka prawnego). Długotrwałe niewykonywanie obowiązków przez organ narusza te standardy oraz zasadę lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE) co zostało także zasygnalizowane w ramach interwencji SOLVIT.
W piśmie procesowym z 31 sierpnia 2025 r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, czy w związku z wydaniem decyzji w sprawie skarżący podtrzymuje skargę na bezczynność, strona wniosła o dalsze kontynuowanie i procedowanie skargi z uwagi nie tylko na niedotrzymanie terminów przez organ, ale także z uwagi na przewlekłość i pełną świadomość sytuacji w jakiej się znajduje oraz pełną premedytację biurokracji wobec osoby schorowanej, mającą niską rentę, którą prawie w całości dobrowolnie poświęca na pomoc synowi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Stosownie do art. 149 p.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1b). Zgodnie zaś z § 2 omawianego przepisu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz strony sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
W sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi skarżący zwalcza bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w zakresie rozpatrzenia jego odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Sopotu z 28 listopada 2024 r. w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi należy wskazać, że pismem
z 16 lipca 2025 r. strona wniosła do Kolegium ponaglenie na bezczynność w niniejszej sprawie, a następnie w dniu 12 sierpnia 2025 r. pismo ponaglające. Tym samym skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W związku z czym przedmiotową skargę należy uznać za dopuszczalną.
Należy też odnieść się do zarzutu Kolegium, że skarga na bezczynność została wniesiona po merytorycznym załatwieniu sprawy. W tym zakresie organ wskazuje, że skarga wpłynęła do Kolegium w dniu 18 sierpnia 2025 r. i została doręczona składowi orzekającemu w sprawie nr SKO Gd/5826/24 po wydaniu przez niego decyzji uchylającej decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania Prezydentowi Miasta Sopotu. Jak natomiast orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19 (publ. ONSAiWSA 2020/6/79; dostępna też w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzecznia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA), wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Natomiast wyrokiem dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt SK 100/22 (publ. OTK-A 2025/65) Trybunał Konstytucyjny uznał art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie, za niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając na uwadze ww. orzeczenia Sąd zbadał zarzuty organu i uznał, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której skarga została wniesiona po wydaniu decyzji merytorycznej przez organ, któremu zarzucana jest bezczynność, na co wskazywało Kolegium w odpowiedzi na skargę.
Jak wynika bowiem z akt, skarga została wniesiona za pośrednictwem ePUAP w dniu 16 sierpnia 2025 r. i w tym dniu została odebrana przez Kolegium. Świadczy o tym wydruk Urzędowego Potwierdzenia Przedłożenia znajdujący się w aktach sądowych (k. 16 akt), gdzie jako data doręczenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu widnieje data "2025-08-16T14:22:36.473". Natomiast decyzja kasatoryjna została wydana w dniu 18 sierpnia 2025 r., a więc już po wniesieniu skargi na bezczynność. Zgodnie bowiem z art. 83 § 5 p.p.s.a. datą wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego jest określona w urzędowym poświadczeniu odbioru data wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego sądu lub właściwego organu.
Wobec tego, że skarga niniejsza została wniesiona zanim wydano oraz zanim doręczono (na co wskazywał Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku) skarżącemu decyzję merytoryczną, nie ma przeszkód do orzeczenia przez Sąd o tym, czy skarżony organ na dzień wniesienia skargi - który to moment jest istotny z punktu widzenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - pozostawał w bezczynności. Badając tę kwestię Sąd uznał zaś, że istotnie Kolegium dopuściło się w tym zakresie bezczynności.
Należy bowiem zauważyć, że odwołanie strony zostało wniesione przez ePUAP za pośrednictwem organu I instancji w dniu 28 listopada 2024 r. Akta wraz z odwołaniem zostały przekazane przez MOPS i wpłynęły do Kolegium w dniu 6 grudnia 2024 r., które zobowiązane było rozpoznać to odwołanie w prawnie przewidzianej formie oraz terminach wynikających z przepisów prawa. Dokonując więc oceny działań organu odwoławczego Sąd miał na uwadze, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 k.p.a., jest obowiązek działania organów sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie zaś z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Z przepisu art. 37 § 1 k.p.a. wynika natomiast, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może jednocześnie w tym samym zakresie występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość. Objęcie zatem jedną skargą obu form opieszałości organu inicjuje jedną sprawę sądowo-administracyjną, w której sąd ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć spór o legalność braku wydania aktu albo niezałatwienia sprawy w terminie. Pozostaje to w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja lub inny akt, którego legalność badana jest przez sąd administracyjny. Z kolei przedmiotem postępowania w sprawie ze skargi na bezczynność oraz przewlekłość jest zasadniczo ustalenie, czy zachodzi potrzeba zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu lub podjęcia określonej czynności. W obu tych przypadkach sąd administracyjny dysponuje tymi samymi środkami prawnymi, a ich zastosowanie jest obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej (zob. m.in. wyroki NSA: z 18 września 2019 r., sygn. akt II OSK 1290/19; z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 627/21, CBOSA).
W przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość postępowania lub bezczynność organu, sąd administracyjny jest zatem zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy. W tym zaś zakresie należy mieć na uwadze, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość postępowania jest to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.) i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.). Obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania (tak NSA w uchwale sygn. akt II OPS 5/19; wyroki NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22; z 17 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 3990/19, CBOSA).
Mając to na uwadze Sąd - rozpoznając niniejszą skargę, w której skarżący domaga się stwierdzenia, że organ był bezczynny, doszedł do przekonania, że istotnie Kolegium dopuściło się bezczynności. Jak już bowiem wskazano, odwołanie od decyzji Prezydenta z 28 listopada 2024 r. zostało złożone w dniu 28 listopada 2024 r. i wpłynęło do organu odwoławczego w dniu 6 grudnia 2024 r. Oznacza to, zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a., że odwołanie powinno zostać załatwione w ciągu miesiąca od otrzymania odwołania. Nie jest też sporne, że decyzja rozpoznająca odwołanie, tj. decyzja kasatoryjna, została wydana w dniu 18 sierpnia 2025 r., a więc 8 miesięcy po wpływie odwołania do Kolegium. Niewątpliwie więc organ nie dochował terminu załatwienia sprawy, zaś naruszenie terminów ustawowych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia pozostawania Kolegium w bezczynności.
Co istotne, dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane (zob. wyrok NSA z 25 września 2018 r. sygn. akt I OSK 1467/18, CBOSA). Innymi słowy, obojętne jest, czy przekroczenie przez organ ustawowego terminu odnoszącego się do podjęcia lub wykonania czynności jest zawinione, czy też niezawinione (zob. wyrok NSA z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2635/18, CBOSA). Przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność jest zatem ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej - czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione.
Wobec powyższego Sąd orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Samorządowe Kolegium odwoławcze w Gdańsku dopuściło się bezczynności.
Konsekwencją stwierdzenia bezczynności organu administracji publicznej, zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., jest obowiązek Sądu orzeczenia czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, wobec czego dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest znaczny, oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa, a także, gdy zwłoka jest efektem działań (zaniechań) organu, które można interpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw strony.
Oceniając więc czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W piśmiennictwie wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 808-812).
Zdaniem Sądu sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż powstanie zwłoki nie było spowodowane złą wolą organu i celowym odsuwaniem załatwienia sprawy w czasie. Kolegium bezspornie nie dotrzymało terminów załatwienia sprawy zakreślonych w art. 35 k.p.a., jednocześnie nie dochowując aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., niemniej jednak dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Biorąc pod uwagę okres bezczynności organu (8 miesięcy) oraz występujący w sprawie aspekt związany z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, który to fakt znany jest Sądowi z urzędu, należało uznać, że zaistniały w okolicznościach niniejszej sprawy stan bezczynności nie nastąpił z rażącym naruszeniem prawa.
Należy bowiem zauważyć, że organ prowadzi wobec skarżącego szereg postępowań związanych z zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz świadczeniem wychowawczym. W związku z tym, że w toku tych postępowań pojawiła się wątpliwość co do tego, czy skarżący zamieszkuje na terytorium Polski, a kwestii tej sam skarżący jednoznacznie organowi nie wyjaśniał, konieczne było ustalenie z właściwym organem – Wojewodą Pomorskim – czy do tych spraw mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i ewentualnie w jakim okresie taka koordynacja zachodzi. Wskazywał na to tut. Sąd w wyroku z 17 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 384/24, dotyczącym zasiłku pielęgnacyjnego. Także do akt niniejszej sprawy była przedłożona informacja od Wojewody Pomorskiego z 14 maja 2025 r., że do sprawy skarżącego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 sierpnia 2017 r. Konieczność zwrócenia się do Wojewody o potwierdzenie lub zaprzeczenie stosowania w sprawie koordynacji, zdaniem Sądu, stanowiła uzasadnioną okoliczność wpływającą na długość niniejszego postępowania.
Ponadto uwzględniono, że organ ostatecznie rozpoznał odwołanie strony i choć nastąpiło to z naruszeniem terminów ustawowych wiążących Kolegium, to fakt ten również nie pozwala na stwierdzenie, że bezczynność organu rażąco naruszała prawo. Nie była ona bowiem celowym działaniem związanym z lekceważeniem przez organ terminów załatwiania spraw i praw procesowych skarżącego, gdyż to specyfika przedmiotu sprawy poddanej rozpoznaniu organu, opisana powyżej, wymuszała długi czas oczekiwania na rozstrzygnięcie.
Mając to na uwadze Sąd - w punkcie 2 wyroku, orzekł na podstawie
art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Z kolei uwzględniając fakt, że organ wydał decyzję po wniesieniu skargi, przed datą wyrokowania przez Sąd, zdezaktualizowała się przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi wydania w określonym terminie aktu. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (punkt 3 wyroku).
Nie było natomiast podstaw do umorzenia postępowania sądowego w całości, gdyż to, że organ wydał decyzję po wniesieniu skargi na bezczynność nie może uzasadniać samo w sobie oddalenia skargi ani umorzenia postępowania w całości (zob. wyr. NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1441/16, CBOSA). Rozpoznanie skargi na bezczynność organu na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. polega bowiem nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu. Wydanie przez organ administracyjny decyzji w toku postępowania sądowego - po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalania sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.m.in. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia czy organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3) oraz czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Umorzenie postępowania sądowego jest zasadne jedynie co do zobowiązania organu do wydania decyzji, ponieważ tylko w tym zakresie postępowanie to stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, ONSAiWSA z 2009 r., z. 4, poz. 63).
Odnosząc się do dalszych żądań skargi Sąd oddalił wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Należy zauważyć, że grzywna przewidziana w tym przepisie ma charakter represyjno-dyscyplinujący, a jej celem jest zmobilizowanie organu do załatwienia danej sprawy oraz ugruntowania w nim przekonania o konieczności przestrzegania terminów procesowych na przyszłość oraz realizowania obowiązku informowania strony o innym terminie załatwienia sprawy. Uwzględniając więc, że odwołanie skarżącego zostało już merytorycznie rozpoznane i Kolegium wydało decyzję orzekającą o prawach i obowiązkach skarżącego, a bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, Sąd uznał, że nie istnieją przesłanki do dyscyplinowania Kolegium.
Z tego też względu Sąd, działając na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a., w pkt 4 oddalił wniosek o wymierzenie Kolegium grzywny.
Sąd stwierdził też, że okoliczności sprawy nie uzasadniają przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 15.000 euro, tj. około 65.000 zł.
W tym zakresie należy zauważyć, że przyznanie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, służący zadośćuczynieniu skarżącemu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Natomiast jej zasądzenie jest uprawnieniem dyskrecjonalnym Sądu, a zatem możliwością, z której należy korzystać, jeżeli realia rozpoznawanej sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Co istotne, zasądzanie sumy pieniężnej nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności, a to oznacza, że w każdym przypadku Sąd musi rozważyć zasadność takich żądań w kontekście działań organu (por. m.in. wyroki NSA z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16; z 7 września 2021 r., sygn. akt III OSK 1029/21, CBOSA), uwzględniając m.in. czas trwania postępowania, rodzaj sprawy i jej znaczenie dla strony oraz ewentualne zachowania strony skarżącej, jeżeli przyczyniłaby się ona do wydłużenia postępowania.
W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ konstytucyjnych zasad praworządności oraz państwa prawnego, ani naruszenia wskazanych przepisów prawa europejskiego, których naruszenie - zdaniem strony - uzasadnia przyznanie mu przedmiotowej sumy. O takim naruszeniu nie może w szczególności przesądzać załączone do akt pismo z systemu SOLVIT. Przede wszystkim jest to pismo w języku niemieckim, wobec czego Sąd nie może stwierdzić jednoznacznie czego ono dotyczy. Po drugie, z akt sprawy nie wynika, aby podmiot ten podjął z organem krajowym kontakt w celu rozwiązania zaistniałego między organem a obywatelem sporu. Z informacji rządowych wynika zaś, że SOLVIT - po złożeniu przez obywatela wniosku, weryfikuje go i w razie przyjęcia zgłoszenia kontaktuje się z danym organem, aby wspólnie wypracować rozwiązanie (zob. https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/jak-dziala-solvit).
Powyższe wnioski potwierdza również przeprowadzone przez Sąd tłumaczenie tego dokumentu za pomocą publicznie dostępnych narzędzi translacyjnych, które - choć nie zastępują oficjalnego tłumaczenia, są pomocne w ocenie argumentacji strony odnoszącej się do obcojęzycznych dowodów. Z tłumaczenia tego wynika bowiem, że skarżący przedstawił SOLVIT swój problem, lecz podmiot ten nadal wskazywał na konieczność przekazania mu większej ilości informacji. W przekazanym przez skarżącego piśmie w żadnym miejscu SOLVIT nie wskazał na naruszenie przepisów prawa krajowego lub europejskiego, jak również nie wynika z niego, że podmiot ten przyjął zgłoszenie skarżącego i podejmie interwencję.
Także inne okoliczności przedstawione przez stronę nie świadczą o tym, że strona doznała krzywdy z uwagi na wadliwie działającą administrację publiczną, zaś Sąd miał na uwadze także to, iż stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Również całokształt okoliczności tej sprawy - w szczególności pojawiające się wątpliwości związane z miejscem zamieszkania skarżącego oraz brak jego jednoznacznych wyjaśnień w tej kwestii - a także znany Sądowi z urzędu fakt prowadzenia wielu postępowań wobec skarżącego i wstępująca w nich kwestia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wskazują, że organ był zobowiązany do szczególnej wnikliwości w ustalaniu stanu faktycznego istotnego dla tej sprawy, co nie pozostawało bez wpływu na długość postępowania. Organ więc procedował w specyficznych okolicznościach, co również należało wziąć pod uwagę w kontekście zasadności przyznania sumy pieniężnej.
Niewątpliwie też nie ma podstaw do tego, aby przyznać skarżącemu wnioskowaną sumę pieniężną w celu zabezpieczenia przewidywanych kosztów profesjonalnej reprezentacji prawnej zmierzającej do ochrony praw strony na poziomie Unii. Żądanie takie wykracza poza ustawowe cele przedmiotowej sumy, natomiast w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego skarżący miał prawo do ubiegania się o przyznanie pomocy prawnej z urzędu. Z możliwości tej jednak nie skorzystał.
Sąd oddalił również, w punkcie 6. wyroku, wniosek o zasądzenie skarżącemu kosztów postępowania. W myśl art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, do czego - zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. - zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Jednakże, zgodnie z art. 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący nie był też reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 205 § 2 p.p.s.a.). Wobec tego nie było podstaw prawnych do orzeczenia zwrotu kosztów postepowania, bowiem takich kosztów skarżący nie poniósł.
Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym skarga może zostać rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.