II SAB/Bk 85/24

II SAB/Bk 85/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako
Marcin Kojło /przewodniczący/
Paweł Janusz Lewkowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Wodne prawo
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ art. 149 § 1a ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12, art. 35, art. 36 § 1, art. 61
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 310
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. K. na bezczynność Burmistrza Supraśla w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych 1. zobowiązuje Burmistrza Supraśla do rozpatrzenia - w trybie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne – wniosku G. K. z dnia 4 marca 2021 r. o naruszenie stosunków wodnych – w terminie 30 dni od daty zwrotu organowi akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że w zakresie wniosku opisanego w punkcie 1 organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza organowi grzywnę w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. przyznaje od organu na rzecz G. K. sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 5. zasądza od Burmistrza Supraśla na rzecz G. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku G. K. (dalej powoływany jako: "wnioskodawca", "skarżący") zaskarżył bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Supraśla (dalej powoływany jako: "Burmistrz", "organ") w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 27 maja 2021 r. o naruszenie stosunków wodnych (znak sprawy: ROS.6331.1.2021), zarzucając naruszenie:
1) art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 35 § 3 w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: k.p.a.) oraz art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r. poz. 310 ze zm., dalej jako: "Prawo wodne") poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania Burmistrza w sytuacji, gdy zgodnie z przywołanymi przepisami sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego powinna nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawa szczególnie skomplikowana – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania,
2) art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 35 § 3 w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 234 Prawa wodnego poprzez niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 ust. 3 k.p.a. ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. i brak podjęcia przez organ czynności mających na celu wyjaśnienie prowadzonej sprawy przez ponad 3,5 roku od dnia wszczęcia postępowania, co w konsekwencji spowodowało, że organ ten jest w stanie bezczynności,
3) art. 12 § 1 i 2 w zw. art. 36 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia sprawy przez Burmistrza w ustawowym terminie oraz brak jakiegokolwiek powiadomienia stron postępowania o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie wraz z podaniem przyczyn zwłoki co w konsekwencji spowodowało, że organ ten jest w stanie przewlekłości.
Skarżący przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. W dniu 4 marca 2021 r., jako właściciel działki o nr ewid. gr. [...] w miejscowości S., wystąpił do Burmistrza z prośbą o interwencję dot. zmiany poziomu gruntu na działce o nr ewid. [...] położonej w miejscowości S., gm. Supraśl. Poinformował wówczas, że właściciel ww. działki nawiózł na swoją nieruchomość ziemi i podniósł jej poziom o prawie 1,5 m – na całej jej powierzchni. Z uwagi na fakt, że jego działka bezpośrednio graniczy z działką o nr ewid. [...] podniesienie terenu na taką wysokość powoduje nieustanne zalewanie jego nieruchomości.
Z uwagi na brak jakiejkolwiek reakcji ze strony organu w dniu 27 maja 2021 r., raz jeszcze skarżący wystąpił z analogicznym pismem, prosząc o pomoc z uwagi na nieustanne zalewanie mojej nieruchomości – od strony działki sąsiada. Jednocześnie załączył do organu zdjęcia obrazujące sytuację na terenie obu działek (fotokopie wykonanych zdjęć przedłożył w załączeniu do niniejszej skargi).
W odpowiedzi na złożone wnioski organ stosownie do art. 79 § 1 i art. 85 § 1 k.p.a., w dniu 30 lipca 2021 r., (tj. 5 miesięcy od złożenia pierwszego wniosku i ponad 1 miesiąc od złożenia drugiego) przeprowadził w obecności zainteresowanych stron – oględziny przedmiotowych nieruchomości. Właściciele działek sąsiednich względem działki o nr ewid. [...] w sposób jednoznaczny stwierdzili, iż z uwagi na podniesienie poziomu gruntu ich działki są zalewane. W związku z tym poprosili
o stosowne obniżenie poziomu gruntu oraz ewentualną budowę muru oporowego stosownie do wytycznych zawartych w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.
Z powodu całkowitej bierności organu, pomimo stwierdzonych wcześniej nieprawidłowości, pismem z dnia 17 maja 2024 r. po raz kolejny skarżący zwrócił się na piśmie o podjęcie stosownych działań w sprawie (podjęte do organu telefony nie odnosiły skutku). W odpowiedzi pismem z dnia 6 czerwca 2024 r., znak: ROS.604.62.2024, organ wskazał, że raz jeszcze "przyjrzy się sprawie" i ponownie wyznaczy oględziny przedmiotowych działek. Następnie pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. organ zawiadomił strony, że w związku z wszczętym w dniu 27 maja 2021 r. m.in. z mojego wniosku postępowaniem w dniu 10 lipca 2024 r, zostaną dokonane ponowne oględziny nieruchomości. W trakcie dokonanych w ww. dacie oględzin (w protokole wpisano błędny rok oględzin tj. 2021 r.), organ potwierdził w protokole oględzin podniesienie gruntu na działce o nr ewid. [...] o około 1 m.
W dniu 26 lipca 2024 r., z uwagi na brak działań organu przez ponad 3,5 roku od dnia wszczęcia postępowania skarżący wniósł ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku. Podniósł, że na dzień złożenia niniejszej skargi, prowadzona sprawa nie została załatwiona przez organ.
Uzasadniając skargę jej autor wskazał jako bezsporne, że w sprawie złożony został w dniu 4 marca 2021 r. wniosek o wszczęcie postępowania (interwencję) o naruszenie stosunków wodnych. Z uwagi na brak reakcji organu, w dniu 27 maja 2021 r. zostało wysłane przypomnienie i ponowna prośba o podjęcie właściwych czynności w sprawie. Z niezrozumiałych powodów organ błędnie określa termin wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego jako 27 maja 2021 r., a nie z chwilą złożenia pierwszego z wniosków, tj. 4 marca 2021 r. W ocenie skarżącego od dnia 4 marca 2021 r., organ zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. miał miesiąc na rozpatrzenie sprawy, bądź ewentualnie w tym terminie był zobowiązany zastosować art. 36 § 1 k.p.a. zgodnie z którym, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Skarżący podniósł, że w okresie 3,5 roku organ, poza przeprowadzeniem oględzin – nie wykonał żadnych czynności procesowych. Co istotne ani razu nie poinformował stron postępowania (w tym skarżącego) o niezałatwieniu sprawy
w terminie oraz nie wyznaczył nowego terminu do rozpatrzenia sprawy – do czego był zobligowany przepisem art. 36 § 1 k.p.a. Sytuacja taka zdaniem skarżącego niewątpliwie wyczerpuje znamiona bezczynności organu. Podkreślił też, że przez cały okres prowadzonego postępowania (tj. 3,5 roku), organ nie poinformował stron postępowania o jego przedłużeniu i przyczynach z powodu których, rozpatrzenie prowadzonej sprawy nie nastąpi w terminach przewidzianych w k.p.a.
Jednocześnie zdaniem skarżącego organ pozostaje w przewlekłości. Przez prawie 3,5 roku prowadzonego postępowania, organ nie podjął żadnych czynności procesowych, poza przeprowadzeniem oględzin – podczas których sam stwierdził, że grunt na działce jego sąsiada został podniesiony o ponad 1 m. Zwrócił uwagę, że podczas tych oględzin swoje uwagi, związane z zalewaniem swoich działek zgłaszały także inne strony postępowania. Powyższe okoliczności zostały całkowicie zignorowane przez organ, który przez cały okres toczącego się postępowania nie podjął żadnych czynności ukierunkowanych na załatwienie sprawy.
Wobec powyższego skarżący wniósł o stwierdzenie, że Burmistrz dopuścił się bezczynności w sprawie rozpatrzenia wniosku o naruszenie stosunków wodnych (postępowania w oparciu o art. 234 Prawa wodnego), stwierdzenie, że Burmistrz dopuścił się przewlekłości w sprawie rozpatrzenia wniosku o naruszenie stosunków wodnych (postępowania w oparciu o art. 234 Prawa wodnego), zobowiązanie Burmistrza do niezwłocznego rozpatrzenia złożonego wniosku o naruszenie stosunków wodnych (postępowania w oparciu o art. 234 Prawa wodnego), stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nałożenie na Burmistrza grzywny w wysokości 71.554,80 zł, przyznanie skarżącemu od Burmistrza sumy pieniężnej w wysokości 35.777,40 zł, zasądzenie od Burmistrza na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Organ wyjaśnił, że dwukrotnie przeprowadził oględziny terenu objętego postępowaniem, tj. w lipcu 2021 r. oraz w lipcu 2024 r. W lipcu 2021 r. podczas oględzin stwierdzono podwyższenie znaczącej części działki o numerze ewid. [...] w S. względem działek skarżącego, jednak zdaniem Burmistrza brak było oznak szkodzenia tym faktem gruntom sąsiednim. W lipcu 2024 r. stwierdzono, że działka skarżonych nadal pozostaje w stanie podwyższonego poziomu gruntu
(z zachowaniem około 1 m odstępu nasypu od granicy z działką o numerze ewid. [...]), względem działki wnioskodawcy oraz że działki zostały ogrodzone
i oddzielone ogrodzeniem wykonanym na betonowej podmurówce przez skarżącego. Strony postępowania podczas spotkania 10 lipca 2024 r. zostały zapytane o możliwość polubownego załatwienia sprawy, jednak skarżący zdecydowany był na załatwienie przedmiotowej sprawy na drodze administracyjnej i sądowej. Wskazano, że pracownicy Urzędu Miejskiego w Supraślu nie stwierdzili występowania oznak ewentualnego zalewania sąsiednich nieruchomości z gruntów działki o numerze ewid. [...] oraz jakichkolwiek szkód. Skarżący zwracał również uwagę na kwestię estetyczną widoku na sąsiednią nieruchomość związaną z przedmiotowym podwyższeniem gruntu państwa K., jednak według Burmistrza walory estetyczne nie stanowią podstawy do wydania decyzji w myśl
art. 234 Prawa wodnego.
Uczestnicy oględzin poinformowani zostali zatem, że dla rozwiązania sporu organ zwróci się o opinię do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego i konieczne będzie uzyskanie wiadomości specjalnych poprzez powołanie biegłego specjalisty do przedmiotowej sprawy. W związku z powyższym organ zwrócił się o opinię do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, w zakresie sprawdzenia prawidłowości wykonanych prac budowlanych na działkach objętych niniejszym postępowaniem, którą otrzymał w dniu 29 lipca 2024 r. Jednocześnie organ wystosował zapytanie ofertowe na opinię biegłego specjalisty w zakresie hydrologii, hydrogeologii, stosunków wodnych lub melioracji wodnych. Termin złożenia oferty na zapytanie ofertowe w zakresie biegłego upłynął 31 lipca 2024 r., jednak na powyższe zapytanie nie złożono oferty, w związku z czym tut. organ ponownie ogłosił zapytanie w dniu 23 sierpnia 2024 r.
Organ wskazał, że podjął działania w odpowiedzi na wnioski skarżącego, jednak w jego ocenie wizja terenowa w 2021 r. nie wykazała podstawy do wydania decyzji w trybie art. 234 Prawa wodnego. Po ponownym zgłoszeniu skarżącego
w 2024 r. ponownie przeprowadzono oględziny. Burmistrz wskazał, że przebiegały one w atmosferze kłótni i wzajemnych zarzutów wszystkich stron, w związku z tym, przed zakończeniem postępowania organ postanowił uzyskać opinię PINB i biegłego specjalisty z zakresu hydrologii, hydrogeologii, stosunków wodnych lub melioracji wodnych, dotyczącej zmiany stanu wody na działach o numerach geodezyjnych.: [...], [...] i [...] w S.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) - art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Obowiązujące organ terminy załatwiania spraw są następujące (art. 35 k.p.a.): bez zbędnej zwłoki w przypadku spraw, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 1 i 2); nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania w przypadku spraw wymagających postępowania wyjaśniającego (§ 3).
Stosownie do treści art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a. W myśl art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 569 i 1002), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.
Zgodnie z art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1); ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
Bezczynność organu prowadzącego postępowanie administracyjne ma miejsce wówczas, gdy ten – będąc właściwym w sprawie – nie załatwia jej
w ustawowym terminie, a zatem nie wydaje rozstrzygnięcia bez usprawiedliwienia pozwalającego na przesunięcie tego terminu (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r. I OSK 2936/16, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ administracji publicznej pozostaje
w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (zob. np. wyrok NSA z dnia 25 maja 2018 r. II OSK 1420/17; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 września 2009 r. II SAB/Bk 43/05).
Natomiast przewlekłość postępowania należy rozumieć jako prowadzenie postępowania w sposób, który – wbrew zasadzie wynikającej z art. 12 k.p.a. – nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania. Przewlekłość oznacza zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (por. wyroki NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., II GSK 3444/17 oraz z dnia 21 lipca 2016 r., II OSK 2630/15).
Sąd, analizując treść żądania skargi i okoliczności sprawy potraktował skargę skarżącego jako dotyczącą przewlekłości. Na taką kwalifikację wskazuje treść żądania, akcentowany sposób procedowania, wskazywanie przez stronę na podejmowanie działań pozornych i rozciągniętych w czasie.
Przechodząc więc do oceny sprawy co do jej istoty w zgodzie z powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że w sprawie zainicjowanej przez skarżącego zaistniało przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza. Działania organu cechowały się brakiem efektywności i opieszałością, typowymi dla przewlekłego prowadzenia postępowania. Brak załatwienia sprawy zainicjowanej przez skarżącego w ciągu ponad 3,5 roku od złożenia wniosku nie znajduje żadnego usprawiedliwienia
i należy je kwalifikować jako rażące naruszenie prawa.
Wedle oświadczenia skarżącego pierwszy wniosek o interwencję dotyczącą zmiany poziomu gruntu na działce o nr ewid. [...] położonej w miejscowości S., gm. Supraśl, powodującej zalewanie działki nr ewid. gr. [...]
w miejscowości S., której jest właścicielem, został złożony w dniu 4 marca 2021 r. W aktach sprawy nadesłanych przez organ wraz ze skargą nie ma oryginału dokumentu wskazującego na złożenie wniosku w tej dacie, jednak skarżący do dostępnego w aktach sprawy ponaglenia załączył również kopię podania z widoczną prezentatą wskazującą na wpływ wniosku w dacie 4 marca 2021 r. W ocenie sądu należy przyjąć, że pierwszy wniosek wpłynął do organu już w tej dacie.
We wniosku przedstawiono w sposób wystarczająco jasny przedmiot żądania oraz opisano stan faktyczny sprawy. Wskazano, że właściciel działki sąsiedniej, przylegającej do działki, której właścicielem jest skarżący, nawiózł ziemię na swoją działkę, w wyniku czego różnica między działkami wynosi 1,5m, co skutkuje zalewaniem działki skarżącego. W związku z tym skarżący zwrócił się do Burmistrza o przywrócenie stanu pierwotnego na działce [...] i interwencję w sprawie. Do podania załączono dokumentację zdjęciową.
W podaniu nie wskazano przepisu prawa, na którym skarżący opiera żądanie, jednak nie było to obowiązkiem skarżącego. To do organu należy właściwa kwalifikacja pisma i rozpoznanie go w odpowiedniej procedurze, a w razie wątpliwości zwrócenie się do strony o jego sprecyzowanie w świetle przysługujących jej uprawnień. Z tego względu nieprecyzyjne czy ogólne określenie żądania nie powinno wywołać dla strony ujemnych skutków, jeżeli z treści tego pisma wynika, czego domagała się strona.
W ocenie sądu treść podania skarżącego nie pozostawiała wątpliwości co do konieczności jego załatwienia w trybie art. 234 Prawa wodnego. Treść pism organu wskazuje zresztą, że organ tak właśnie zakwalifikował podanie strony. Bazując na aktach sprawy można z pewnością stwierdzić, że pismo skarżącego zgodnie z art. 61 § 1 i 3 k.p.a. zainicjowało w dniu 4 marca 2021 r. postępowanie w trybie ww. przepisu w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych. Wniosek z 11 maja 2021 r. był już drugim wnioskiem w sprawie, a z 27 maja 2021 r. już trzecim.
Ponad cztery miesiące, licząc od pierwszego wniosku, zajęło organowi jakiekolwiek ustosunkowanie się do treści żądania, gdyż dopiero w dniu 20 lipca 2021 r. wystosowano do skarżącego zawiadomienie o wyznaczeniu terminu oględzin nieruchomości, co stanowiło pierwszą czynność organu w sprawie. Już w tym czasie można więc było mówić o oczywistym niedotrzymaniu terminów załatwienia sprawy
z art. 35 k.p.a. Organ nie poinformował o przyczynach zwłoki, nie wyznaczył terminu załatwienia sprawy i nie pouczył strony o prawie do wniesienia ponaglenia. Organ nie dopełnił przy tym wynikającego z art. 61 § 4 k.p.a. obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania. W zawiadomieniu o oględzinach poinformowano stronę
o ich terminie, nie wskazując jednak, że toczy się jakiekolwiek postępowanie.
W aktach znajduje się wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, że skarżący jest wraz z małżonką właścicielem działki nr [...] w S. Potwierdzono tym samym, że wskazanie skarżącego w tym przedmiocie jest zgodne z prawdą. Następnie w wyznaczonym terminie 30 lipca 2021 r. przeprowadzono oględziny działki nr [...] w S., gm. Supraśl i sporządzono z nich protokół. W treści protokołu zawarto jedynie oświadczenia uczestników oględzin. W żaden sposób nie opisano stanu faktycznego na działce będącej ich przedmiotem, nie sporządzono też dokumentacji fotograficznej. W efekcie przeprowadzony dowód nie ma istotnej wartości dowodowej.
Po tej dacie przez blisko trzy lata nie były podejmowane jakiekolwiek czynności w sprawie. W żaden sposób nie ustosunkowano się do treści żądania i nie informowano skarżącego o przyczynach zaniechań. Organ nie dokonywał jakichkolwiek czynności w postępowaniu, a zarazem nie zakończył postępowania, ani w sposób merytoryczny, poprzez wydanie decyzji, ani w sposób formalny, postanowieniem.
Pismem z 17 maja 2024 r. skarżący ponownie zwrócił się do Burmistrza
o podjęcie działań w sprawie. W reakcji na to pismo organ w piśmie z 6 czerwca 2024 r. wskazał jedynie, że przyjrzy się sprawie i zostaną przeprowadzone ponowne oględziny, a w przypadku stwierdzenia faktycznego naruszenia stosunków wodnych zostanie wydana decyzja administracyjna. Dopiero w dniu 18 czerwca 2024 r., po ponad 3 latach od pierwszego wniosku w sprawie, organ sporządził zawiadomienie
o wszczęciu postępowania, wskazując przy tym błędną datę wszczęcia 27 maja 2021 r. Zawiadomiono skarżącego o kolejnych oględzinach. W wyznaczonym terminie
w dniu 10 lipca 2024 r. przeprowadzono oględziny, w których stwierdzono podniesienie gruntu o około 1m nad poziom działki [...]. Podczas oględzin nie wykonano zdjęć. Ponownie zebrano oświadczenia uczestników oględzin. Pismem
z 11 lipca 2024 r. organ zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku o weryfikację inwestycji budowlanych na działkach [...] oraz [...], a także prac ziemnych na działce [...]. Następnie wystosowano zapytanie ofertowe celem pozyskania opinii biegłego.
W następstwie ponaglenia małżonki skarżącego M. K. (przy czym skarżący również stosowne ponaglenie wystosował) Burmistrz przedstawił w dniu 1 sierpnia 2024 r. pismo wyjaśniające skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku oraz do wiadomości małżonki skarżącego, w którym po raz pierwszy organ ten wskazał swoje stanowisko w przedmiocie wniosków skarżącego. Organ wskazał, na czym opiera brak wnioskowanych działań w sprawie. Do dnia wniesienia skargi, jak i do dnia wyrokowania Burmistrz nie zakończył postępowania.
Mając powyższe na uwadze jasnym jest, że postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa. W toku sprawy przez ponad 3,5 roku organ podjął nieliczne i wysoce nieefektywne działania przedzielone długimi okresami całkowitej bezczynności. Należy zauważyć, że zastosowanie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie tego związku wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. W postępowaniu takim koniecznym jest zatem przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Treść tej opinii stanowi bowiem materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4782/21 i powołane tam orzecznictwo).
Akta sprawy nie wskazują więc, by Burmistrz choćby zbliżył się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie został zebrany odpowiedni materiał dowodowy. Nawet wypełnianie formalnych obowiązków przewidzianych w k.p.a. stanowiło problem, gdyż dopiero po ponad 3 latach zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania. Konsekwentnie organ nie wypełniał obowiązku przewidzianego
w art. 36 k.p.a., choć oczywiste jest, że nie dotrzymuje on terminów do załatwienia sprawy.
Należy jednak przede wszystkim wskazać, że w ciągu ponad 3,5 roku nie załatwiono sprawy w sposób przewidziany przepisami prawa, co nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. W sprawie skutecznie zainicjowanej wnioskiem w trybie art. 234 Prawa wodnego postępowanie może zakończyć się w różny sposób, poprzez: wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalającej termin wykonania tych czynności, bądź też przez wydanie decyzji odmownej, zaś w pewnych określonych przypadkach przez wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania administracyjnego. Nieliczne
i przerywane długimi okresami braku działania czynności organu nie zbliżyły go do zakończenia sprawy na jeden z powyższych sposobów.
Stwierdzenie przez sąd, że Burmistrz prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, obligowało do zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie
30 dni, w oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dlatego sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku. W punkcie 2 wyroku sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd miał na uwadze brak podjęcia jakichkolwiek efektywnych działań celem wyjaśnienia sprawy w ciągu ponad 3,5 roku od złożenia pierwszego wniosku, co stanowi w ocenie sądu oczywisty, a przez to rażący przypadek naruszenia prawa.
W związku z powyższym w punkcie 3 wyroku sąd wymierzył organowi grzywnę w kwocie 2.000 zł na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Wymierzenie grzywny organowi ma na celu oddziaływać mobilizująco (gdy organ nadal pozostaje w stanie bezczynności), represyjnie (z uwagi na stwierdzony stan bezczynności czy przewlekłości) i prewencyjnie – dla wzmocnienia gwarancji terminowego załatwiana spraw. Wymierzenie grzywny nie jest też uzależnione od stwierdzenia, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 1159/19). W sprawie niniejszej sąd miał na uwadze w szczególności długotrwałość prowadzonego postępowania, znaczące okresy niedziałania lub podejmowania działań pozornych, niekoncentrowanie materiału dowodowego, brak reakcji na kolejne, jednoznaczne wnioski strony. Zdaniem sądu, grzywna we wskazanej kwocie spełni funkcję represyjną oraz zmobilizuje organ do koncentrowania czynności i szybkiego załatwienia sprawy. Grzywna ta ma na celu zwrócenie organowi uwagi na to, że cała jego aktywność w trakcie postępowania ma być poświęcona wyjaśnianiu przesłanek rozstrzygnięcia istotnych z punktu widzenia jego podstawy prawnej. Aktywność organu nie może być zatem jakakolwiek lub polegać na podejmowaniu działań rozciągniętych w czasie.
Ustalając wysokość grzywny sąd ocenił, że kwota 2.000 zł za będzie adekwatnie wypełniała funkcję mobilizującą, prewencyjną i represyjną tego instrumentu prawnego.
W sprawie niniejszej sąd ocenił jako zasadne w części żądanie przyznania sumy pieniężnej, o czym orzekł w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Ponownie odwołując się do stanowiska NSA ze sprawy II GSK 1159/19, które sąd w sprawie niniejszej podziela, wskazać trzeba, że suma pieniężna jest rozwiązaniem wprowadzonym do postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na niewystarczalność dotychczas istniejących środków ochrony prawnej przed bezczynnością i przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organy administracji publicznej. Suma pieniężna ma zapewnić bardziej efektywną ochronę jednostki. Stanowi ona rodzaj rekompensaty za krzywdę, której skarżący doznał na skutek wadliwego działania administracji publicznej. Ma uświadomić skarżącemu, że sąd administracyjny widzi dolegliwości i niedostatki jakich doznaje na skutek przewlekłego prowadzenia jego sprawy i że obejmuje skarżącego ochroną.
Zdaniem sądu w sprawie niniejszej, powyższą rolę spełni kwota 2.000 zł natomiast żądanie przewyższające tę wielkość jest nieusprawiedliwione.
Przyznając od organu na rzecz skarżącego wyżej wskazaną sumę pieniężną sąd – podobnie jak w przypadku wysokości grzywny – miał na uwadze czas trwania postępowania i okresy rażącej pasywności, a także moralne i osobiste dolegliwości wynikające z sytuacji przedłużania się rozpoznania sprawy. Nie jest uprawnione, aby strona oczekiwała na rozstrzygnięcie w sprawie tak długo, jak w sprawie niniejszej.
W sprawie niniejszej wnioskodawca jest stroną aktywną, a zarazem jego działania nie zmierzały do przedłużenia postępowania, ale do gruntownego wyjaśnienia sprawy, co nie spotkało się z należytą reakcją organu.
Odnosząc się przy tym do żądań skarżącego w przedmiocie wymierzenia grzywny oraz przyznania sumy pieniężnej, zdaniem sądu nie jest zasadne uwzględnienie tych wniosków w pełnym zakresie. Wysokość grzywny oraz sumy pieniężnej zakreślono we wnioskach w wysokości maksymalnej, jednak sąd musi mieć na uwadze całe spektrum przypadków bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania, w których dalece bardziej konieczne będzie bardziej zdecydowane zdyscyplinowanie organu i zrekompensowanie skarżącemu doznanej krzywdy, w tym chociażby przypadki dużo dłuższych okresów braku reakcji organu czy ignorowanie przez organ prawomocnych orzeczeń sądowych w zakresie bezczynności i przewlekłości. Konieczne jest różnicowanie wysokości grzywny czy sumy pieniężnej w zależności od danego przypadku.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego uiszczoną przez niego kwotę wpisu
w kwocie 100 zł.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym
z uwagi na treść art. 119 pkt 4 p.p.s.a. uprawniającego do zastosowania tego trybu, gdy przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.