II SAB/Gd 4/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gdańsku odrzucił skargę na bezczynność PINB w sprawie robót budowlanych, uznając ją za niedopuszczalną z uwagi na specyfikę postępowania wszczynanego z urzędu.
Skarżąca zarzuciła PINB bezczynność w sprawie samowoli budowlanej na działce, domagając się zobowiązania organu do wydania decyzji. Sąd administracyjny odrzucił skargę, powołując się na uchwałę NSA, zgodnie z którą postępowania dotyczące legalizacji robót budowlanych wszczyna się z urzędu, a wniosek strony nie może być traktowany jako żądanie wszczęcia postępowania podlegające skardze na bezczynność. Sąd uznał, że organ nie pozostaje w bezczynności, gdyż jego działanie podlega ocenie z perspektywy zasadności wszczęcia postępowania z urzędu.
Skarżąca A. G.-B. wniosła skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) w Wejherowie w sprawie robót budowlanych na działce, której jest współwłaścicielką. Zarzucała organowi brak reakcji na zgłoszenia dotyczące samowoli budowlanej, w tym budowy wiat, klombów, miejsc parkingowych, urządzeń kanalizacyjnych oraz zmniejszenia powierzchni biologicznie czynnej, bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Skarżąca domagała się zobowiązania PINB do wydania decyzji, stwierdzenia bezczynności oraz zasądzenia kwoty 15.000 zł. Sąd administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę, opierając się na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II OPS 2/25). Uchwała ta stanowi, że postępowania w sprawach dotyczących legalizacji robót budowlanych wszczyna się z urzędu, a nie na wniosek strony. W związku z tym, wniosek strony nie może być traktowany jako żądanie wszczęcia postępowania, a brak reakcji organu na taki wniosek nie stanowi bezczynności podlegającej zaskarżeniu. Sąd uznał, że PINB nie dopuścił się bezczynności, ponieważ jego działanie w tej materii polega na analizie wniosku pod kątem zasadności wszczęcia postępowania z urzędu, a nie na wydaniu postanowienia procesowego. Sąd podkreślił, że organ wydał już decyzję z 12 stycznia 2026 r. stwierdzającą brak podstaw do rozstrzygnięcia części zgłaszanych robót budowlanych, co świadczy o podjęciu działań.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, skarga na bezczynność organu w sprawach, które z mocy prawa wszczynane są z urzędu (np. w zakresie legalizacji robót budowlanych), jest niedopuszczalna.
Uzasadnienie
Postępowania dotyczące legalizacji robót budowlanych wszczyna się z urzędu na podstawie art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego. Wniosek strony w takiej sytuacji jest jedynie sygnałem dla organu, a brak reakcji procesowej organu nie stanowi bezczynności podlegającej zaskarżeniu. Skarga na bezczynność w takich sprawach jest niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo budowlane art. 53a § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy wszczyna się z urzędu.
Pomocnicze
k.p.a. art. 61 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 8 i 9
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo budowlane art. 48
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 50
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 51
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
k.p.a. art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 36 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w sprawie legalizacji robót budowlanych wszczyna się z urzędu, a nie na wniosek strony. Wniosek strony o wszczęcie postępowania, które powinno być wszczęte z urzędu, nie może być traktowany jako żądanie wszczęcia postępowania podlegające skardze na bezczynność. Brak reakcji organu na wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu nie stanowi bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Odrzucone argumenty
Bezczynność organu polegająca na braku wydania decyzji w sprawie samowoli budowlanej. Organ dopuścił się celowego wprowadzania w błąd i poświadczania nieprawdy w dokumentach urzędowych.
Godne uwagi sformułowania
nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny; postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu brak reakcji tego organu - polegający na niezajęciu stanowiska w procesowej formie, nie może być kwestionowany w drodze ponaglenia skarga na bezczynność organu w tego rodzaju sprawach stanowi skargę niedopuszczalną organ nadzoru budowlanego nie jest organem właściwym do rozpatrywania sporów i waśni międzysąsiedzkich
Skład orzekający
Katarzyna Krzysztofowicz
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Kaszubowski
sędzia
Justyna Dudek - Sienkiewicz
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska NSA w przedmiocie niedopuszczalności skargi na bezczynność organu w sprawach wszczynanych z urzędu, w szczególności w kontekście Prawa budowlanego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej kategorii spraw administracyjnych, gdzie postępowanie wszczynane jest z urzędu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe zidentyfikowanie podstawy prawnej i trybu postępowania dla dopuszczalności skargi. Pokazuje też złożoność sporów sąsiedzkich w kontekście prawa budowlanego.
“Kiedy skarga na bezczynność organu jest skazana na porażkę? Kluczowa uchwała NSA w sprawach budowlanych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SAB/Gd 4/26 - Postanowienie WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2026-04-01 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2026-01-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Justyna Dudek-Sienkiewicz Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/ Krzysztof Kaszubowski Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s 658 Hasła tematyczne Odrzucenie skargi Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Odrzucono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 58 par. 1 pkt 6 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor sądowy WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. - B. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wejherowie w sprawie robót budowlanych postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącej A. G. - B. ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. Uzasadnienie A. G. (dalej jako: skarżąca) w dniu 18 grudnia 2025 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wejherowie (dalej jako: PINB) w sprawie toczącej się pod sygnaturą PINB.III.7141.18.2023, domagając się zobowiązania organu do wydania w terminie 1 miesiąca decyzji w tej sprawie; stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, i że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; przyznania od organu sumy pieniężnej w wysokości 15.000 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżąca - jako współwłaścicielka działki nr [...] w K. przy ul. W. [...], na której znajdują się budynki [..]-[..], pismem z 14 listopada 2023 r. zwróciła się do PINB o przeprowadzenie kontroli na tej działce z uwagi na wykonywanie samowoli budowlanych (budowy: wiat, klombów , budynków gospodarczych, miejsc parkingowych, urządzeń kanalizacyjnych - studni chłonnych, zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnej), bez zgody pozostałych współwłaścicieli. We wniosku wskazywała, że pod adresem W. [...], na części wspólnej wykonano betonowy chodnik, zmniejszono klomb, wykonano miejsce postojowe, powiększono taras oraz postawiono domek gospodarczy i dwie wiaty. Z kolei pod adresem W. [...] powiększono taras powyżej 35 m2 oraz wykonano melioryzację i studnię chłonną zlokalizowaną przy granicy działki. Wnioskodawczyni podnosiła, że prace te przyczyniły się do zmniejszenia powierzchni biologicznie czynnej W dniu 5 lutego 2024 r. organ przeprowadził czynności kontrolne na nieruchomości z udziałem m.in. skarżącej. W wyniku tej kontroli organ - postanowieniem z 16 lutego 2024 r., nr PINB.III.7141.18.2023, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie: budowy przydomowego naziemnego tarasu o pow. do 35 m2, miejsc postojowych dla samochodów osobowych przypadających na jeden lokal mieszkalny w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, zlokalizowanych przy tych budynkach, wiat, klombów oraz utwardzenia powierzchni gruntu, na działce nr [...] obr. K., przy ul. W. [...], gm. W., w trybie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.), dalej jako: "Prawo budowlane". Postanowienie to zostało doręczone stronom postępowania, w tym skarżącej. Jednocześnie, odrębnym postanowieniem z 16 lutego 2024 r., nr PINB.7141.18.2023, organ wszczął postępowanie administracyjne wobec istniejącego budynku gospodarczego na działce nr [...], którego inwestorem była M. K. Na skutek rozpoznania zażalenia skarżącej WINB - postanowieniem z 2 września 2024 r., nr WOP.7722.45.2024.EL, uchylił postanowienie organu I instancji wydane w sprawie nr PINB.III.7141.18.2023. W uzasadnieniu wskazał, że PINB winien przeprowadzić czynności kontrolne w celu ustalenia, czy omawiane roboty budowlane - polegające m.in. na utwardzeniu powierzchni gruntu na działce budowlanej oraz budowie wiaty o powierzchni zabudowy do 50 m2 sytuowanej na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, nie stwarzają zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska i czy są zgodne z przepisami. W ponagleniu z 31 lipca 2025 r. skarżąca podniosła, że PINB nie wykonał czynności wskazanych w postanowieniu WINB z 2 września 2024 r. w celu ustalenia, czy roboty polegające na utwardzeniu powierzchni gruntu i budowie wiaty do 50 m2 sytuowanej na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia, lub zagrożenie dla środowiska i czy są zgodnie z przepisami prawa. W uzupełnieniu ponaglenia z 28 sierpnia 2025 r. strona podkreśliła, że czynności kontrolne z 13 listopada 2024 r. pomijają temat zgłaszanej samowoli w postaci budowy tarasy o powierzchni przekraczającej 35 m2, przyległego do budynku [...], oraz studni chłonnej wybudowanej przez tę samą współwłaścicielkę za blisko granicy działki [...] i bez pozwolenia na budowę, pomimo faktu, iż w planie miejscowym teren te ujęty jest jako strefa ochrony konserwatorskiej stanowisk archeologicznych ujętych w ewidencji zabytków. Postanowieniem z 21 listopada 2025 r., nr WOP.766.32.2025.EL, WINB stwierdził, że PINB nie dopuścił się bezczynności, ani przewlekłości w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu organ powołał się na uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2025 r., sygn. akt II OPS 2/25, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny. Postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu. Organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął wniosek (żądanie) wszczęcia jednego z postępowań, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy - Prawo budowlane, obowiązany jest do poinformowania wnioskodawcy, w drodze pisma o charakterze informacyjnym, o podjętych działaniach i zajętym stanowisku. W świetle tej uchwały WINB uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia bezczynności organu w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy prawa nie przewidują działania organów w określonej formie prawnej. Nie jest też możliwa interwencja organu wyższego stopnia wobec PINB, skoro wniesione "ponaglenie" dotyczy sprawy podlegającej rozpatrzeniu z urzędu przed ewentualnym formalnym wszczęciem postępowania administracyjnego, a uchwała NSA przesądza, że nie można kwestionować w drodze ponaglenia braku reakcji organu (niezajęcia stanowiska w procesowej formie) w sprawach, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a Prawa budowlanego. W skardze do Sądu strona skarżąca podnosiła, że organy zignorowały jej zgłoszenie w zakresie przekroczenia wskaźnika powierzchni biologicznie czynnej oraz wybudowania studni chłonnej w strefie ochrony konserwatorskiej stanowisk archeologicznych. Tymczasem wielokrotnie wskazywała, że współczynnik powierzchni biologicznie czynnej został określony w miejscowym planie na minimalnym dopuszczalnym poziomie, a w wyniku działań współwłaścicieli działki doszło do rażącego przekroczenia tego wskaźnika. Przekroczenie to ma natomiast dla niej, jako osoby niepełnosprawnej, katastrofalne skutki. Nie może bowiem zrealizować wiaty niezbędnej do bezpiecznego przechowywania i ładowania 4 wózków inwalidzkich i sprzętu rehabilitacyjnego. Ponadto, samowolnie powiększone tarasy powodują, że z tarasu M. K. woda deszczowa spływa bezpośrednio do ogrodu skarżącej, co prowadzi do zawilgocenia gruntu oraz dodatkowych problemów eksploatacyjnych. W świetle tych okoliczności sprawy bezczynność organu jest całkowicie nieuzasadniona i potęguje stan naruszenia ładu przestrzennego na działce. Mimo upływu 24 miesięcy i rażącego naruszania prawa przez współwłaścicieli organ nie wydał żadnego postanowienia, decyzji, ani innego aktu kończącego postępowanie. Także ignorowanie ponaglenia oraz fakt, że sprawa dotyczy samowoli budowlanej naruszającej prawa współwłaścicieli, świadczy o lekceważącym stosunku organu do obowiązków ustawowych oraz do obywatela. W odpowiedzi na skargę PINB wniósł o jej oddalenie oraz o oddalenie wniosku o przyznanie od organu sumy pieniężnej. W uzasadnieniu przedstawiono dotychczasowy stan sprawy wskazując, że w dniu 13 listopada 2024 r. ponownie dokonano czynności kontrolnych w zakresie wniosku i zastano takim sam stan posesji, jak podczas czynności kontrolnych w dniu 5 lutego 2024 r. Zaznaczono też, że budynek gospodarczy zlokalizowany pod adresem W. [...], objęty postępowaniem nr PINB.III.7141.18.2023, został rozebrany. Wyjaśniano również, że decyzją z 12 stycznia 2026 r., nr PINB.III.7141.18.2023, organ stwierdził brak podstaw prawnych do rozstrzygnięcia spraw związanych z budową przydomowego naziemnego tarasu o pow. do 35 m2, miejsc postojowych dla samochodów osobowych przypadających na jeden lokal mieszkalny w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, zlokalizowanych przy tych budynkach, wiat, klombów, utwardzenia powierzchni gruntu na działkach budowlanych, na działce nr [...] obr. K., przy ul. W. [...], gm. W., w trybie art. 48 Prawa budowlanego. Organ podkreślił, że na terenie przedmiotowej nieruchomości obowiązuje prawo sąsiedzkie, które ma za zadanie zapobieganie lub przynajmniej zminimalizowanie konfliktów rodzących się na tle sąsiedztwa nieruchomości, w związku z korzystaniem z nieruchomości sąsiednich. Przepisy prawa sąsiedzkiego normują stosunki między właścicielami nieruchomości, a organ nadzoru budowlanego nie jest organem właściwym do rozpatrywania sporów i waśni międzysąsiedzkich. Utrzymanie części wspólnych dla kilku budynków jednorodzinnych na jednej działce wymaga przede wszystkim uregulowania statusu prawnego nieruchomości i ustalenia zasad współpracy między właścicielami, co nie leży w kompetencjach organu nadzoru budowlanego. W piśmie procesowym z 19 marca 2026 r. skarżąca uzupełniła skargę o argumentację mają wskazywać, jej zdaniem, że bezczynność organu ma charakter celowego wprowadzenia w błąd i poświadczenia nieprawdy w dokumentach urzędowych. W szczególności podniosła, że fakt tolerowania do 2 lat przez PINB robót, na które sąsiedzi nie uzyskali zgody skarżącej i jej męża, świadczy o stronniczości organu. Także fakt, iż inspektorzy "nie zauważyli" istniejącego tarasu o powierzchni ok. 40 m2, który powoduje bezpośrednie zalewnie jej części nieruchomości, oraz studni chłonnej. Brak rzetelnego inwentaryzowania wszystkich obiektów i utwardzeń terenu uniemożliwia ustalenie, czy na działce pozostał limit powierzchni pod niezbędną dla skarżącej inwestycję (domek gospodarczy do przechowywania kilku wózków inwalidzkich i sprzętu rehabilitacyjnego). Skarżąca zarzuciła też, że organ zataił fakt, że teren objętych jest ochroną konserwatorską, co wymagało zgody Konserwatora Zabytków, których inwestorzy nie posiadają. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, a także na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W niniejszym postępowaniu skarżąca zarzuciła PINB bezczynność polegającą na braku przeprowadzenia dalszych czynności i wydania decyzji lub innego aktu w sprawie prowadzonej pod sygnaturą PINB-III-7141/18/2023. Istotne przy tym jest, że postępowanie, którego zakończenia domaga się skarżąca, zasadniczo sprowadzające się do kontroli prowadzenia robót budowlanych zgodnie z przepisami prawa, jest wszczynane z urzędu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny dopuszczalności przedmiotowej skargi na bezczynność. W judykaturze wskazuje się bowiem, że aczkolwiek zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, to przepis ten nie jest normą prawną samoistną do określenia zasady skargowości lub oficjalności. O tym bowiem, czy w danym rodzaju postępowania obowiązuje zasada skargowości czy zasada oficjalności przesądzają przepisy prawa materialnego (zob. postanowienie NSA z 11 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 811/22, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie takim przepisem prawa materialnego jest art. 53a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.) - dalej: "Prawo budowlane", zgodnie z którym postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale (a więc postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, prowadzone na podstawie art. 48 oraz art. 50- 51 Prawa budowlanego) wszczyna się z urzędu. Brzmienie przytoczonej wyżej regulacji jest stanowcze i nie rodzi językowych wątpliwości interpretacyjnych. Skoro zatem postępowanie zmierzające do wydania decyzji na podstawie art. 48 lub art. 51 Prawa budowlanego, tj. decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego będącego w budowie lub jego części albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo decyzji o nałożeniu obowiązków i sprawdzenie ich wykonania lub nakazującej zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, może zostać wszczęte przez organ wyłącznie z urzędu (a nie na wniosek strony), to ewentualny wniosek o uruchomienie tego typu postępowania należy potraktować w kategoriach sygnału, który właściwy organ ma obowiązek zweryfikować pod kątem wystąpienia lub nie przesłanek prowadzenia tego postępowania. W konsekwencji, wniosek o wszczęcie takiego postępowania z urzędu nigdy nie będzie mógł stanowić "żądania wszczęcia postępowania", o którym mowa w art. 61 k.p.a. W takiej sytuacji zaś (a więc w odniesieniu do postępowań wszczynanych z urzędu), organ nie będzie wydawał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61a § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Postanowienie takie organ de facto wydałby sam dla siebie, skoro jest jedynym właściwym podmiotem do zainicjowania postępowania. W orzecznictwie akcentuje się też, że jeżeli przepis prawa przyznaje organowi kompetencję do wszczęcia danego rodzaju postępowań wyłącznie z urzędu, to żaden podmiot nie może egzekwować od tego organu zainicjowania takiego postępowania (zob. postanowienie NSA z 20 maja 2021 r. sygn. akt II OSK 530/21). Również w doktrynie przyjmuje się, że jeżeli przepisy prawa materialnego dają wyłącznie podstawę do podjęcia postępowania z urzędu, a w zakresie tym nie powstaje związek z prawem (obowiązkiem) jednostki, to nie może ona skutecznie domagać się wszczęcia postępowania. Ma bowiem wyłącznie interes faktyczny, co daje jej podstawę do złożenia skargi powszechnej w trybie przepisów Działu VIII k.p.a. (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 13, s. 309). Trzeba też wskazać, że zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), dalej jako "k.p.a.", bezczynnością organu jest niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.. Zatem bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1987/18, CBOSA). Jak słusznie zauważył WINB w swoim postanowieniu z 21 listopada 2025 r., w dniu 8 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę o sygn. akt II OPS 2/25, z której wynika, że: 1) z uwagi na treść art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r., poz. 418, ze zm.) nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny; postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu; 2) organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął wniosek (żądanie) wszczęcia jednego z postępowań, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy - Prawo budowlane, obowiązany jest do poinformowania wnioskodawcy, w drodze pisma o charakterze informacyjnym, o podjętych działaniach i zajętym stanowisku. Co istotne, w uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro organ nadzoru budowlanego nie jest zobowiązany do wydania, w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawach, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a Prawa budowlanego, to brak reakcji tego organu - polegający na niezajęciu stanowiska w procesowej formie, nie może być kwestionowany w drodze ponaglenia (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.), tj. środka zwalczającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W konsekwencji - także skarga na bezczynność organu w tego rodzaju sprawach stanowi skargę niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Merytoryczne rozpatrzenie ponaglenia przez organ wyższego stopnia, a także skuteczne wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu, jest możliwe jedynie w sytuacji toczącego się postępowania w konkretnej sprawie. W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że brak jest podstaw do przyjęcia bezczynności organu administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy prawa nie przewidują działania organów w określonej formie prawnej. Musi bowiem istnieć obowiązek prawny działania organu administracji i określona prawna forma tego działania, ujęta w ramy form procesowego rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyroki NSA: z 20 kwietnia 1999 r., sygn. akt I SAB 161/98, 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1722/20; J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 292). Jak już wskazano, skarżąca - swoim wnioskiem z 14 listopada 2023 r. domagała się skontrolowania robót budowlanych przeprowadzonych - w jej ocenie w warunkach samowoli budowlanej, przez niektórych współwłaścicieli działki nr [...] w K., na tej działce, a następnie wydania w tej sprawie aktu wypowiadającego się o zgodności tych robót z prawem. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do robót tych organ I instancji podjął czynności kontrolne, a następnie niektóre z nich objął swoim rozstrzygnięciem merytorycznym. Po uchyleniu postanowienia PINB z 16 lutego 2024 r. przez WINB, organ I instancji przeprowadził bowiem ponową kontrolę nieruchomości i decyzją z 12 stycznia 2026 r. stwierdził brak podstaw do rozstrzygnięcia spraw związanych z budową przydomowego naziemnego tarasu o pow. do 35 m2, miejsc postojowych dla samochodów osobowych przypadających na jeden lokal mieszkalny w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, zlokalizowanych przy tych budynkach, wiat, klombów, utwardzenia powierzchni gruntu na działkach budowlanych, na działce nr [...] obr. K., przy ul. W. [...], gm. W., w trybie art. 48 Prawa budowlanego. Jak wynika ze skargi i pism skarżącej, chciałaby ona aby organ ocenił legalność pozostałych robót budowlanych wskazywanych przez nią w pismach, czego jej zdaniem prawidłowo nie uczynił, i aby również odnośnie tych robót wydał rozstrzygnięcie merytoryczne. W tym miejscu przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią cytowanego już art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, postępowania dotyczące legalizacji robót budowlanych wszczyna się z urzędu. Powyższe prowadzi zaś do wniosku, że w świetle cytowanej uchwały, którą skład orzekający jest związany, wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest niedopuszczalna. Podstawową bowiem przesłanką dopuszczalności skargi jest złożenie jej na akt lub czynność (bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania), objęte zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonym - zasadniczo - w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. oraz art. 5 p.p.s.a. W kontrolowanej zaś sprawie skarga została wniesiona na bezczynność w sytuacji, gdy organ nie mógł wydać stosownego postanowienia (o odmowie wszczęcia postępowania), a jedynie miał prawo ustosunkować się do wniosku o jego wszczęcie w piśmie o charakterze informacyjnym. W takiej zaś sytuacji niezasadne jest stwierdzenie, że organ pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej. Jej wniosek bowiem podlegał analizie i ocenie z perspektywy zasadności i dopuszczalności wszczęcia z urzędu postępowania, objętego rozdziałem 5b ustawy Prawo budowlane (Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy), i takiej analizie – jak wynika z akt – został poddany, o czym świadczy między innymi przeprowadzone z urzędu postępowanie organu zakończone wydaniem decyzji z 12 stycznia 2026 r. (obejmującej część robót zgłaszanych przez skarżącą). Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwrócił stronie skarżącej cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI