II SAB/GD 13/24

II SAB/Gd 13/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1693/24 - Wyrok NSA z 2024-11-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. J. D. na przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki: nr 60/168 o pow. 0,0724 ha, która powstała z podziału działki nr 60/11, nr 60/169 o pow. 0,0700 ha, która powstała z podziału działki nr 60/11, nr 60/173 o pow. 1,8150 ha, która powstała z podziału działki nr 60/13, nr 60/176 o pow. 0,1328 ha, która powstała z podziału działki nr 60/15, położoną w gminie Kolbudy, obręb Jankowo Gdańskie (nr 0005), powiat gdański, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 27 stycznia 2023 r., nr WI-III.7820.4.2022.MCH o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa Obwodnicy Metropolii Trójmiejskiej. Zadanie 2: węzeł Żukowo (z węzłem) - węzeł Gdańsk Południe (z węzłem) - Odcinek B od km 30+874,09 do km 33+251,56" w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności; 2. stwierdza, że Wojewoda Pomorski dopuścił się przewlekłości oraz, że przewlekłość ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. odmawia przyznania od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, 4. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
W dniu 27 stycznia 2023 r. Wojewoda Pomorski wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa Obwodnicy [...]". Decyzją tą została objęta m. in. nieruchomość oznaczona ewidencyjnie jako działki: nr [...] o pow. 0,0724 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 0,0700 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 1,8150 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 0,1328 ha, która powstała z podziału działki nr [...], położona w gminie K., obręb J. (nr [...]), powiat g. Na mocy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 162 ze zm.), zwanej dalej "specustawą drogową", decyzji tej z dniem jej wydania został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Z treści działu księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]-[...], wynika, że współwłaścicielami w ramach wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej ujawnieni są A. i Z. D.
Pismem z dnia 10 maja 2023 r. Z. D. (dalej: Strona lub Skarżący) przedłożył operat szacunkowy, sporządzony w dniu 16 marca 2023 r. przez rzeczoznawcę majątkowego P. N., w którym wartość przedmiotowej nieruchomości została oszacowana na kwotę 321.500,00 zł. Jednocześnie zwrócił się o uwzględnienie przy ustalaniu wysokości odszkodowania wartości utraconego dochodu z ryb znajdujących się w stawach oraz z tytułu utraconego dorobku naukowego w związku z brakiem możliwości ukończenia badań.
Pismem z dnia 12 lipca 2023 r. Wojewoda Pomorski zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego i dokonał analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej operatu szacunkowego z dnia 16 marca 2023 r. uznając, że nie może on stanowić podstawy ustalenia odszkodowania. Jednocześnie postanowieniem opatrzonym tą samą datą powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego w celu ustalenia wartości przedmiotowej nieruchomości i poinformował, że planowany termin załatwienia sprawy to 30 listopada 2023 r.
Pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. Strona przedłożyła skorygowany operat szacunkowy z dnia 16 marca 2023 r., w którym wartość ww. nieruchomości została oszacowana na kwotę 2.881.800,00 zł. Jednocześnie zwróciła się z wnioskiem o uchylenie postanowienia o powołaniu biegłego rzeczoznawcy, a także o uwzględnienie przy ustalaniu wysokości odszkodowania wartości stawu rybnego jako obiektu budowlanego oraz wartości utraconego dorobku naukowego w związku z brakiem możliwości ukończenia badań.
Pismem z dnia 2 października 2023 r. Strona wniosła ponaglenie na przewlekłe prowadzenie niniejszego postępowania.
Pismem z dnia 9 października 2023 r. Wojewoda Pomorski poinformował strony, że dokonał analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej skorygowanego operatu szacunkowego z dnia 16 marca 2023 r. uznając, że nie może on stanowić podstawy ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Pismem z dnia 10 października 2023 r. Wojewoda Pomorski przekazał odpowiedź na ww. ponaglenie wraz z aktami sprawy do Ministra Rozwoju i Technologii.
Postanowieniem z dnia 16 października 2023 r. Minister Rozwoju i Technologii uznał, iż organ I instancji nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania.
Pismem z dnia 21 listopada 2023 r. powołany rzeczoznawca majątkowy – A. M. poinformowała, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie wykonać operatu. W związku z powyższym Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 27 listopada 2023 r. uchylił postanowienie z dnia 12 lipca 2023 r. o jej powołaniu i jednocześnie powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego M. G. w celu ustalenia wartości przedmiotowej nieruchomości. Ponadto poinformował, że przewidywany termin zakończenia sprawy planowany jest do dnia 30 kwietnia 2024 r.
Pismem z dnia 5 stycznia 2024 r. Strona za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego wniosła do Ministra Rozwoju i Technologii ponaglenie na przewlekłe prowadzenie niniejszego postępowania.
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2024 r. Minister Rozwoju i Technologii uznał, że organ I instancji nie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.
W związku z powyższym Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na przewlekłość Wojewody Pomorskiego wnosząc o: wyznaczenie terminu rozpoznania sprawy, zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości, stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz Skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, przyznanie od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
W ocenie Skarżącego przewlekłość organu przejawia się w: podejmowaniu czynności, które prowadzą do niezakończenia sprawy w rozsądnym terminie, powołaniu rzeczoznawcy majątkowego do ustalenia wysokości odszkodowania niemalże pół roku od wydania decyzji ZRiD, prowadzeniu czynności dowodowych pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia oraz powoływaniu rzeczoznawców majątkowych w sytuacji, w której w aktach sprawy znajduje operat szacunkowy, który jako dowód nie został skutecznie podważony.
W konsekwencji Strona zarzuciła organowi naruszenie art. 8, art. 12 k.p.a. i art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wskazał, że w sprawie nie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania i wniósł o oddalenie skargi, ewentualnie o umorzenie postępowania oraz obciążenie kosztami postępowania strony skarżącej.
W piśmie z dnia 7 maja 2024 r. Skarżący zwrócił się o przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność wykazania prowadzenia postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Do pisma dołączono pismo Wojewody Pomorskiego z dnia 23 kwietnia 2024 r, o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy, z uwagi na oczekiwanie na sporządzenie operatu szacunkowego.
Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest uzasadniona w zakresie stwierdzenia, że postępowanie w sprawie prowadzone było przewlekle.
Na wstępie zasygnalizowania wymaga, że złożona skarga spełnia wymogi formalne umożliwiające jej merytoryczne rozpoznanie, ponieważ przed jej złożeniem Skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia.
Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a", skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Natomiast stosownie do art. 37 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący spełnił ww. wymóg zwracając się pismem z dnia 2 października 2023 r. za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego do Ministra Rozwoju i Technologii z ponagleniem na przewlekłe prowadzenie postępowania, a następnie składając skargę do tutejszego Sądu. W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Przystępując zatem do merytorycznej oceny zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania, wyjaśnić należy, przewlekłość postępowania to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.).
Należy przy tym podkreślić, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl i cyt. tam orzecznictwo) stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki.
Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie przez ustawodawcę polskiego terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy rozpoznania sprawy (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Powołując się na stanowisko doktryny i orzecznictwa, stwierdzić trzeba, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas gdy podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 k.p.a. ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012, str. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 238). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Ponadto, pojęcie "przewlekłości postępowania", obejmujące opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu jest stanem obiektywnym, istniejącym niezależnie od ostatecznego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania jest stanem sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął, czy też nie dalsze czynności w sprawie. Dlatego też, stwierdzenie, że w określonej dacie, a tą będzie data orzekania przez sąd, można zakwalifikować postępowanie organu jako dotknięte przewlekłością jego prowadzenia, wymaga gruntownego zbadania sprawy pod wieloma względami, dokonania oceny czynności procesowych, analizy faktów i okoliczności zależnych od działania organu i jego pracowników oraz stanu zastoju procesowego sprawy wynikającego z zaniechania lub wadliwości działań podejmowanych przez strony lub innych uczestników postępowania (zob. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie 11, Warszawa 2011, str. 238).
W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekle prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzały do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane, a także czy nie są to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej charakteru (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 202/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o następujące kryteria: złożoność sprawy, postawa samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne prowadzenie postępowania dowodowego (co nie zawsze znaczy szybkie), zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy (zob. wyrok WSA W Gdańsku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt II SAB/Gd 25/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, analiza chronologii podejmowanych przez Wojewodę w niniejszej sprawie czynności, prowadzi do wniosku, że organ ten dopuścił się zarzucanego mu przez Skarżącego przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 27 stycznia 2023 r., o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
W kontekście terminu do załatwienia niniejszej sprawy należy wskazać, że zgodnie z art. 12 ust. 4b specustawy drogowej decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4g ww. ustawy jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 27 stycznia 2023 r. Wojewoda Pomorski wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której z dniem jej wydania nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W konsekwencji zgodnie z art. 12 ust. 4g ww. ustawy termin do załatwienia sprawy wynosił 60 dni licząc od daty 27 stycznia 2023 r., co obligowało Wojewodę do podjęcia czynności w zakresie ustalenia wysokości przysługującego Skarżącemu odszkodowania. Tymczasem Wojewoda do upływu 60 dniowego terminu, który przypadał na 28 marca 2023 r. nie podjął żadnej czynności.
Podzielając stanowisko Wojewody Pomorskiego, że postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości ma charakter złożony i co do zasady powoduje potrzebę dokonania wielu czynności procesowych, to jednak nie można pomijać tego, że skomplikowany charakter sprawy nie może uzasadniać braku jakiegokolwiek działania organu. Organ chcąc zwalczyć zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania powinien zatem wskazać, że w konkretnej sprawie istniały podstawy do niezałatwienia sprawy w terminie. Przyczynami uzasadniającymi niezałatwienie sprawy nie są zaniechania organu w zakresie przeprowadzenia dowodów, w sytuacji gdy w danej sprawie nie wystąpiły przesłanki uniemożliwiające realizację tych czynności.
Zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami specustawy drogowej termin załatwienia niniejszej sprawy upływał w dniu 28 marca 2023 r. Jednak termin ten nie został dotrzymany, a organ nie wyjaśnił, jakich ustaleń dokonywał, które uzasadniały wszczęcie postępowania i powołanie biegłej dopiero w dacie 12 lipca 2023 r. Należy zauważyć, że postawa organu była bierna i to z inicjatywy Skarżącego doszło do podjęcia pierwszej czynności w sprawie, przy czym w dalszym ciągu działania organu były podejmowane z nieuzasadnionym opóźnieniem.
Podkreślenia wymaga, że od wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, tj. 27 stycznia 2023 r. do 28 marca 2023 r. organ nie podjął żadnych czynności, w tym w celu powołania biegłego. W konsekwencji trudno jest przyjąć, że przez ten czas podejmował jakiekolwiek działania w celu załatwienia sprawy, tj. ustalenia wartości nieruchomości. Nadto należy zauważyć, że pomimo złożenia przez Skarżącego w dniu 10 maja 2023 r. operatu szacunkowego ocenił jego przydatność i powołał biegłą dopiero w dniu 12 lipca 2023 r.
Z akt sprawy nie wynika, dlaczego Wojewoda wszczął postępowanie i podjął pierwszą czynność w sprawie dopiero w dniu 12 lipca 2023 r., a więc po kilku miesiącach od wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Zaznaczenia wymaga, że Skarżący już w maju 2023 r. przedłożył operat, natomiast Wojewoda wszczął postępowanie i zajął stanowisko co do tego czy dokument ten może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania dopiero w dniu 12 lipca 2023 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że czynności te podejmowano z nieuzasadnianą zwłoką. Dopiero bowiem w dniu 12 lipca 2023 r. wydano postanowienie o powołaniu biegłego rzeczoznawcy majątkowego.
Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, w jakiej dacie rzeczoznawca otrzymał postanowienie o powołaniu go do sporządzenia operatu szacunkowego i jaki termin został mu wyznaczony do jego wykonania. W konsekwencji trudno jest przyjąć, że organ interesował się prowadzonym postępowaniem i działał bez uzasadnionej zwłoki, skoro w sprawie przemilczał okoliczność, czy korespondencja z ww. postanowieniem została wysłana niezwłocznie. Na opieszałość w tym względzie wskazuje okoliczność, że powołana biegła dopiero pismem z dnia 21 listopada 2023 r. wystąpiła o zwolnienie jej z obowiązku sporządzenia operatu z uwagi na przyczyny osobiste.
Ponadto należy wskazać, że Skarżący pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. przedłożył skorygowany uprzednio złożony operat szacunkowy organ miał więc obowiązek odniesienia się do niego niezwłocznie, natomiast analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej skorygowanego operatu szacunkowego dokonano dopiero w dniu 9 października 2023 r., tj. po wystosowaniu przez Skarżącego ponaglenia z dnia 2 października 2023 r. Chronologia wskazywanych czynności wskazuje, że organ nie dokonywał czasochłonnych analiz, które uzasadniałyby zwłokę w podjęciu decyzji, lecz podejmował działanie, narzucone aktywnością procesową Skarżącego.
Z akt sprawy wynika, że w związku z pismem z dnia 21 listopada 2023 r. – postanowieniem z dnia 27 listopada 2023 r. Wojewoda Pomorski uchylił postanowienie o powołaniu rzeczoznawcy majątkowego A. M. Jednocześnie postanowieniem opatrzonym tą samą datą powołał kolejnego biegłego rzeczoznawcę majątkowego z czterdziestodniowym terminem jego wykonania. Jak wynika z odpowiedzi na skargę nowo powołany rzeczoznawca majątkowy odebrał postanowienie o powołaniu w dniu 3 stycznia 2024 r. i został zobowiązany do wykonania operatu w terminie 40 dni od dnia doręczenia. W tym miejscu zasygnalizowania wymaga, że z uwagi na obiektywnie długi okres między wydaniem postanowienia a jego doręczeniem rzeczoznawcy - dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego - zasadne byłoby wskazanie daty wyekspediowania dokumentu, co umożliwiałoby dokonanie oceny, czy organ w zakresie doręczania korespondencji działał niezwłocznie.
Niezależnie od powyższego z pozostałych ustaleń wynika, że organ dopuścił się przewlekłości postępowania. W tym celu Sąd przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe z przedłożonego przez Skarżącego pisma Wojewody Pomorskiego z dnia 23 kwietnia 2024 r., z którego wynika, że do dnia wydania niniejszego wyroku organ nie zakończył wszczętego postępowania, gdyż w dalszym ciągu oczekuje na sporządzenie operatu przez powołanego rzeczoznawcę. W konsekwencji należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do nieuzasadnionego przedłużania postępowania, organ powołał bowiem pierwszego rzeczoznawcę dopiero po upływie niemalże 6 miesięcy i to na skutek działań Strony. Przy czym zasadnie wskazuje Skarżący, że tak długi czas na powołanie biegłego nie był uzasadniony okolicznościami sprawy, skoro powołanie kolejnego biegłego nastąpiło w okresie kilku dni od rezygnacji pierwszego rzeczoznawcy. Powołane okoliczności wskazują zatem, że organ mógł podjąć czynności po wydaniu decyzji znacznie szybciej, niż miało to miejsce w niniejszej sprawie.
Wojewoda w niniejszej sprawie nie wskazał, że niezałatwienie sprawy spowodowane było przeszkodami niezależnymi od organu lub z winy strony albo innymi przyczynami.
Z kolei, samo zawiadomienie strony, nawet kilkukrotne, w trybie art. 36 § 1 k.p.a. o nowym terminie załatwienia sprawy nie chroni organu przed możliwością stwierdzenia przez sąd, że organ prowadzi postępowanie przewlekle. Oceny zaistnienia tego stanu sąd dokonuje bowiem w oparciu o stwierdzony sposób działania organu, nie zaś jedynie na podstawie formalnego stwierdzenia dokonania przez organ zawiadomienia w powyższym trybie (tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III SAB/Gd 36/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego należało przyznać rację Skarżącemu, który wskazywał, że mimo instrukcyjnego charakteru terminów, o których mowa w art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej - nie można ich wydłużać w nieuzasadnionych okolicznościach.
Przy czym zgodzić się należy z Wojewodą Pomorskim, że każde postępowanie administracyjne wiąże się koniecznością wnikliwej analizy, często bardzo obszernego materiału dowodowego. Jednakże w niniejszej sprawie organ nie wykazał, że podejmowane przez niego czynności były niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy lecz ustalono, że podejmował czynności z opóźnieniem, co prowadziło do nadmiernego przedłużania postępowania.
W konsekwencji nie można zgodzić się z Wojewodą, że powołał biegłego bez zbędnej zwłoki w celu sporządzenia operatu szacunkowego. Przeciwnie Wojewoda dokonywał czynności w sprawie z opóźnieniem i na wyraźną inicjatywę Skarżącego. Ponadto organ nie monitował biegłego w celu przedłożenia opinii określającej wartość przedmiotowej nieruchomości, co również spowodowało przedłużenie postępowania.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 12 § 1 k.p.a., w którym wyrażono zasadę szybkości postępowania. Z przepisu tego wynika obowiązek organów administracji publicznej do podejmowania działań wnikliwie i szybko, przy zastosowaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia. W niniejszej sprawie długość podejmowania czynności nie była uzasadniona koniecznością zachowania dyrektywy wnikliwości postępowania. Jak już wyżej wskazywano nie istniały racjonalne przesłanki do tego aby opóźniać powołanie biegłego. Wyznaczenie biegłego po sześciu miesiącach od wydania decyzji, a później brak reakcji na niesporządzenie operatu - nie realizowało zasady wnikliwego zbadania sprawy. Skoro w celu załatwienia sprawy konieczne było sporządzenie operatu szacunkowego, to wypełnienie zasady szybkiego prowadzenia postępowania wiązało się z powołaniem rzeczoznawcy bez zbędnej zwłoki, gdyż opinia jest kluczowa do załatwienia sprawy.
Wbrew twierdzeniu organu realizacja zasady szybkości postępowania nie prowadziłaby do naruszenia zasad z art. 6 (praworządności) i art. 7 k.p.a. (prawdy obiektywnej), gdyż wcześniejsze powołanie biegłego nie prowadziłoby do naruszenia innych przepisów, bądź błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, skoro w sprawie nie podejmowano innych działań. W konsekwencji w aktach sprawy brak jest uzasadnienia dla wskazanego opóźnienia. Również, w odpowiedzi na skargę organ nie wyjaśnił dostatecznie przyczyn tego opóźnienia. Co więcej, do dnia wniesienia skargi w niniejszej sprawie organ nie załatwił sprawy a już po wniesieniu skargi poinformował o konieczności przedłużenia terminu załatwienia sprawy z uwagi na niesporządzenie operatu szacunkowego.
Zdaniem Sądu, z powyższego wynika, że czynności organu w toku tego postępowania podejmowane były w dużych odstępach czasu a działanie takie nie znajduje racjonalnego uzasadnienia w okolicznościach wynikających z akt administracyjnych. Z przedstawionego w stanie faktycznym sprawy zestawienia wynika, że w toku postępowania nie wystąpiły sytuacje, które przedłużałyby termin załatwienia sprawy zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki: nr [...] o pow. 0,0724 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 0,0700 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 1,8150 ha, która powstała z podziału działki nr [...], nr [...] o pow. 0,1328 ha, która powstała z podziału działki nr [...], położoną w gminie K., obręb J. (nr [...]), powiat g., której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 27 stycznia 2023 r., nr WI-III.7820.4.2022.MCH o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa Obwodnicy [...]" w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności.
Kierując się jednocześnie wymogiem art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Wojewoda Pomorski dopuścił się przewlekłości postępowania oraz, że przewlekłość ta nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Wyjaśnienia wymaga, że dokonując oceny, czy naruszenie prawa jest rażące, należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się także, że naruszenie prawa rażące oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Charakter rażący ma bezczynność o znamionach "wyjątkowej" (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwłoka w wykonaniu obowiązku musi być efektem nacechowanego złą wolą, uporczywego zaniechania, pozbawionego racjonalnego uzasadnienia.
Mając na uwadze przedstawione rozumienie pojęcia "rażącego naruszenia prawa" należy wskazać, że w postępowaniu tym sytuacja taka nie wystąpiła, ponieważ organ mimo, iż z opóźnieniem, to jednak finalnie podejmował czynności w celu załatwienia sprawy. Należy zauważyć, że w dniu 12 lipca 2023 r. Wojewoda Pomorski powołał biegłego, a po jego rezygnacji w dniu 27 listopada 2023 r. kolejnego. Przedstawiony stan faktyczny sprawy wskazuje zatem, że przewlekłość nie była rażąca. W ocenie Sądu w takim przypadku nie można doszukać się znamion oczywistego zlekceważenia wniosku Strony, czy jawnego braku woli do załatwienia sprawy.
Sąd odmówił Skarżącemu przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., z uwagi na brak przypisania organowi rażącego naruszenia prawa w zakresie stwierdzonej przewlekłości. Sąd wziął pod uwagę to, że skarga na przewlekłość postępowania organu dotyczy określenia odszkodowania, a więc uzależniona jest od sporządzenia operatu szacunkowego przez uprawnionego rzeczoznawcę, a więc organ w tym zakresie związany jest dokonaniem czynności przez inny podmiot i ma ograniczone możliwości przyśpieszenia postępowania. Z tego względu Sąd uznał, że zastosowanie w przedmiotowej sprawie dolegliwości pieniężnej, polegającej na przyznaniu od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, nie ma uzasadnienia.
O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest lub przewlekłe prowadzenie postępowania.