II SAB/Łd 8/22

II SAB/Łd 8/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-06-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1700/22 - Wyrok NSA z 2023-02-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 12 par. 1, art. 35 par. 1, 3, 5, art. 36, art. 37 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 4, art. 149 par. 1a i par. 2, art. 154 par. 6, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 200, art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M.R. i I.R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę prawa własności części nieruchomości 1. stwierdza, że przewlekle prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Łódzkiego do załatwienia sprawy; 3. wymierza Wojewodzie Łódzkiemu grzywnę w kwocie 1000 (jeden tysiąc) złotych; 4. przyznaje od Wojewody Łódzkiego solidarnie na rzecz skarżących M. R. i I.R. sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie; 6. zasądza od Wojewody Łódzkiego solidarnie na rzecz skarżących M.R. i I.R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc
Uzasadnienie
II SAB/Łd 8/22
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M.R. i I.R. (data złożenia w organie: 17 grudnia 2021 r.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego w przedmiocie stwierdzenia nabycia nieruchomości z mocy prawa przez Łódź – miasto na prawach powiatu.
Z akt sprawy wynika, że 3 czerwca 2011 roku Wojewoda Łódzki na wniosek Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej wszczął postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nabycia przez Łódź – miasto na prawach powiatu z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) prawa własności części nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 40 m², obręb [...].
W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż dokumentacja załączona do wniosku Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 maja 2011 r. znak: GKI-VII.6822.1.8829.3.2011 o przeprowadzenie przedmiotowego postępowania, jest niekompletna. W związku z powyższym Wojewoda Łódzki w toku postępowania uzupełniał akta sprawy o brakujące dokumenty, m.in. wskazujące komu wg stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, jednocześnie ustalając strony postępowania.
W dniu 29 czerwca 2011 r. organ złożył do Sądu Rejonowego dla Ł. – [...] w Ł. wniosek o przesłanie dokumentów z księgi wieczystej [...] – umowy sprzedaży [...] z dnia [...] września 2009 r. oraz umowy sprzedaży nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. W dniu 12 lipca 2011 r. organ otrzymał odpowiedź Sądu Rejonowego dla Ł. – [...] w Ł. zawierającą informację, że w aktach przedmiotowej księgi brak wskazanego we wniosku dokumentu. W dniu 22 sierpnia 2011 r. do organu wpłynęło pismo M.R.i I. R., do którego załączono kopie przywołanych powyżej umów sprzedaży.
Pismem z dnia 14 września 2011 r., Wojewoda Łódzki wystąpił do Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi z wezwaniem do udzielenia wyjaśnień w zakresie zajętości ww działki pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. Organ otrzymał odpowiedź w dniu 7 października 2011 r.
Pismem z dnia 28 września 2011 r., wyznaczono na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 kwietnia 2012 r. wskazując jako przyczynę oczekiwanie na dokumenty z Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi.
Pismem z dnia 30 kwietnia 2012 r. wyznaczono na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 września 2012 r. z ze względu na konieczność wykonania mapy sytuacyjnej do celów prawnych, która pozwoli jednoznacznie stwierdzić, czy przedmiotowa nieruchomość została zajęta pod drogę publiczną wg. stanu na dzień 31 grudnia 1998 r.
W dniu 18 czerwca 2012 r. wpłynęło do Wojewody Łódzkiego pismo z dnia 8 czerwca 2012 r. z Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przesyłające zażalenie Państwa M.R. i I.R. z prośbą o ustosunkowanie się do zarzutów w terminie 7 dni od otrzymania pisma.
Pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. Wojewoda Łódzki udzielił wyjaśnień Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, iż zakończenie ww. postępowania nie jest możliwe z uwagi na konieczność zgromadzenia dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji oraz sporządzenia opracowania geodezyjnego lub mapy do celów prawnych z projektem podziału nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2012 r., znak: BOI-2n-785-ZB-306/12 Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał zażalenie za nieuzasadnione.
Pismem z dnia 28 września 2012 r. wyznaczono na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 stycznia 2013 r. z ze względu na konieczność oczekiwania na wykonanie dokumentacji geodezyjnej.
Wykonanie dokumentacji geodezyjnej zamówiono w dniu 30 października 2012 r. W dniu 27 listopada 2012 r. organ otrzymał opracowanie i dokumentację geodezyjną sporządzoną przez "G." W opracowaniu wskazano, że przedmiotowa działka na dzień 31 grudnia 1998 r. była zajęta pod drogę publiczną. Zamieszczono również listę osób będących właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.
W aktach postepowania administracyjnego znajduje się wniosek do Sądu Rejonowego dla Ł.-[...] w Ł. o przesłanie dokumentów z akt księgi wieczystej [...].
W dniu 31 stycznia 2013 r. wyznaczono na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 lipca 2013 r. z ze względu na konieczność ustalenia wszystkich stron postępowania.
W dniu 31 października 2013 r. wyznaczono na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 28 lutego 2014 r. ze względu na oczekiwanie na informacje z Urzędu Miasta Łodzi dotyczące adresów zamieszkania osób będących właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.
W dniu 18 lutego 2014 r. organ złożył do Urzędu Miasta Łodzi Wydział Spraw Obywatelskich wnioski o udostępnienie danych z ewidencji ludności, ze zbioru PESEL oraz z ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Wnioski dotyczyły osób wskazanych w opracowaniu geodezyjnym z 27 listopada 2012 r. jako współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości.
Pismem z tego samego dnia tj. 18 lutego 2014 r. organ wyznaczył na podstawie art. 36 Kpa nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 sierpnia 2014 r. wskazując jako przyczynę brak informacji z Urzędu Miasta Łodzi Wydziału Spraw Obywatelskich dotyczącej adresów zamieszkania ww. osób.
Urząd Miasta Łodzi Departament Obsługi Administracji udzielił odpowiedzi na wnioski pismami doręczanymi Wojewodzie Łódzkiemu w okresie od 27 lutego 2014 r. do 11 marca 2014 r. W przypadku osób, które nie były zameldowane na terenie miasta Łodzi wnioski Wojewody Łódzkiego zostały przekazane do właściwych organów. Korespondencja w tej sprawie wpływała do Wojewody Łódzkiego do dnia 21 marca 2014 r.
Pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. organ wyznaczył termin załatwienia sprawy na dzień 31 grudnia 2014 r. a następnie pismem z 2 lutego 2015 r. organ wyznaczył nowy termin zakończenia sprawy do dnia 31 marca 2015 r.
Działając na podstawie art. 50 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w dniu 6 lutego 2015 r. organ wezwał M.S. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłym J.S., B.S. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po J.S. oraz J.S. – R. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po M. R.
Dnia 2 kwietnia 2015 r. wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 października 2015 r. oraz wystąpiono z wezwaniem na podstawie art. 50 § 1 Kpa do Pana B.S. z prośbą o przedłożenie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłym J.S. (jednym z poprzednich właścicieli nieruchomości).
W dniu 2 listopada 2015 r. ponownie wezwano na podstawie art. 50 § 1 Kpa Panią M.S. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłym J.S. oraz P. B. S. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłym J.S.
Dnia 2 listopada 2015 r. wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 czerwca 2016 r. Jako przyczynę organ wskazał konieczność ustalenia wszystkich właścicieli przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r.(tj. spadku po Panu J.S. oraz J. S.).
Dnia 24 czerwca 2016 r. wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2017 r. Jako przyczynę organ ponownie wskazał konieczność ustalenia wszystkich właścicieli przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r.(tj. spadku po Panu J.S. oraz J.S.). W tym samym dniu organ wystąpił do Sądu Rejonowego dla Ł.– [...] w Ł. o odpis postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J.S.. Postanowienie doręczono do organu w dniu 26 sierpnia 2016 r.
Postanowieniem z 30 marca 2017 r. organ zawiesił z urzędu postępowanie do czasu dostarczenia postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J.S.ie.
Organ wystąpił do Sądu Rejonowego dla Ł. – [...] w Ł. o odpis postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J.S. w dniu 19 sierpnia 2019 r. Postanowienie doręczono do organu w dniu 14 października 2019 r.
W dniu 15 listopada 2019 r. Wojewoda Łódzki wydał postanowienie o podjęciu przedmiotowego postępowania w związku z rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego – ustalenia spadkobierców po zmarłym J.S.
W dniu 14 stycznia 2020 r. Wojewoda Łódzki wystąpił do T. N. na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wzywając do udzielenia informacji czy jest w posiadaniu dokumentu na podstawie, którego J.N. nabyła przedmiotową nieruchomość oraz do przedłożenia dokumentu, na podstawie którego T. N. i Z.N. nabyli przedmiotową nieruchomość, która następnie została sprzedana aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] Państwu M. i I. R. Również pismem z dnia 14 stycznia 2020 r. Wojewoda Łódzki wezwał J. W. na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego do udzielenia informacji czy jest w posiadaniu dokumentu na podstawie, którego K.M. (była współwłaścicielka nieruchomości) nabyła przedmiotową nieruchomość oraz do przedłożenia dokumentu na podstawie, którego J.W. oraz M.M. nabyli przedmiotową nieruchomość, którą następnie zbyli aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] na rzecz Państwa M. i I.R. Pismem z dnia 14 stycznia 2020 r. Wojewoda Łódzki wezwał również na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego K.S.oraz P.L. do udzielenia informacji czy zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym B.S. (byłym współwłaścicielu nieruchomości) oraz do udzielenia informacji czy są w posiadaniu dokumentu, na podstawie którego J. S. (były współwłaściciel nieruchomości) nabył własność przedmiotowej działki.
Na podstawie art. 36 Kpa w związku z koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentu wskazujące krąg właścicieli na dzień 31 grudnia 1998 r. Wojewoda Łódzki wyznaczył nowy termin zakończenia postępowania do dnia 31 lipca 2020 r.
Następnie pismem z dnia 12 lutego 2020 r. wystąpiono do Sądu Rejonowego w Z. przesłanie odpisu postanowienia [...] z dnia [...] r. oraz do Sądu Rejonowego dla Ł. [...] w Ł., Wydziału Cywilnego o przesłanie odpisu postanowienia [...] z dnia [...] r.
W dniu 26 lutego 2020 r. K. S. i P.L. przedłożyli osobiście w siedzibie urzędu dokumentację m.in. potwierdzającą nabycie nieruchomości przez J. S., informując jednocześnie, że postępowanie spadkowe po zmarłym B.S. nie zostało przeprowadzone.
W dniu 20 lipca 2020 r. wyznaczono kolejny termin zakończenia postępowania do dnia 31 grudnia 2020 r. z uwagi na konieczność dalszego gromadzenia dokumentów potwierdzających prawo własności do przedmiotowej nieruchomości nim właścicielami zostali Państwo M. i I. R.
W dniu 12 września 2020 r. dokonano kwerendy księgi wieczystej [...] w Sądzie Rejonowym dla Ł. [...] w Ł., [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych celem dokonania analizy zawartości akt oraz pozyskania brakujących dokumentów.
Wojewoda Łódzki w dniu 14 grudnia 2020 r. wyznaczył na podstawie art. 36 Kpa nowy termin zakończenia postępowania do dnia 30 kwietnia 2021 r. wskazując, że w związku ze skomplikowanym charakterem sprawy zakończenie postępowania w terminie wyznaczonym pismem z dnia 20 lipca 2020 r. nie było możliwe.
Następnie wezwano ponownie M.M. w związku z brakiem udzielenia odpowiedzi na poprzednie wezwania, na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 54 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w charakterze uczestnika postępowania do udzielenia informacji czy jest w posiadaniu dokumentu na podstawie którego J. S. nabył nieruchomość. Jednocześnie udzielono wyjaśnień, iż w aktach sprawy znajduje się jedynie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J.S., który zmarł w 2004 r., natomiast Wojewoda Łódzki bada stan sprawy na dzień 31 grudnia 1998 r.
Na podstawie art 36 Kpa wyznaczono nowy termin zakończenia postępowania do dnia 31 października 2021 r. ze względu na brak kompletnego materiału dowodowego i skomplikowany charakter sprawy. Pismami z dnia 8 listopada 2021 r., znak: jw. Wojewoda Łódzki wezwał: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi do przedłożenia mapy z liniami rozgraniczającymi ul. [...] z wyraźnym wskazaniem położenia działki [...] wg stanu na dzień 31 grudnia 1998 r., Łódzki Ośrodek Geodezji o przedłożenie informacji czy przez ww. działkę przebiega infrastruktura: wodociągowa, elektroenergetyczna, kanalizacyjna, gazowa lub ciepłownicza, ze wskazaniem, która z nich powstała przed dniem 31 grudnia 1998 r., M. i I.R. o udzielenie informacji czy są w posiadaniu zdjęć lub innych materiałów przedstawiających stan nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r., ponieważ podczas wizyty w urzędzie udzielono informacji, iż dysponują zdjęciami mogącymi stanowić dowód w niniejszej sprawie.
Na podstawie art 36 Kpa wyznaczono nowy termin zakończenia postępowania do dnia 28 lutego 2022 r. ze względu na skomplikowany charakter sprawy.
Pismami z dnia 26 listopada 2021 r. wystąpiono do Sądu Rejonowego dla Ł. [...] w Ł. I, II, III i XVIII Wydziału Cywilnego o udzielenie informacji czy sądzie toczyło się postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej w dniu [...] r. Z.G. oraz o udzielenie informacji czy toczyło się postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym w dniu [...] r. H.B.S./S.
W dniu 23 listopada 2021 r. I. i M.R. złożyli za pośrednictwem Wojewody Łódzkiego ponaglenie na podstawie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego do Ministra Rozwoju i Technologii.
Wojewoda Łódzki pismem z dnia 29 listopada 2021 r., przekazał akta sprawy wraz z odpowiedzią na ponaglenie informując organ wyższego stopnia, iż przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 2011 r., zaś ponaglenie przysługuje stronie postępowania wszczętego po wprowadzeniu z dniem 1 czerwca 2017 r. nowelizacji ustawy Kpa.
W dniu 17 grudnia 2021 r. do organu wpłynęła skarga I. R. i M. R. adresowana Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, na przewlekłość postępowania o stwierdzenie nabycia nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] – działka nr [...]. Skarżący wnosili o wyznaczenie organowi terminu 30 dni na załatwienie niniejszej sprawy, stwierdzenie iż przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa o przyznanie od organu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty, o której traktuje art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz o wymierzenie organowi grzywny stosownie do obowiązujących przepisów. Skarżący wnieśli również o ile to będzie możliwe o samodzielne orzeczenie przez Sąd o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub obowiązku.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że działania organu trwają zdecydowanie zbyt długo a strony od wielu już lat czekają na rozstrzygnięcie w tej sprawie. Strony wiedzą, iż postępowania administracyjne dotyczy większej działki niż ich była nieruchomość, ale nie ma żadnych przeszkód do wydania decyzji częściowej obejmującej tylko ich działkę. Sprawa blokuje rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie stronom odszkodowania za wywłaszczenie ich działki w drodze decyzji ZRID. Postępowanie zaś toczy się bardzo powolnie: po upływie dwóch lat nie widać żadnych skutecznych czynności prawnych czy faktycznych organu. Postępowanie trwa już w sumie 11 lat. Organ ciągle po omacku ustala spadkobierców, a strony mają z tego powodu otrzymać odszkodowanie, gdy w wyniku inflacji nie będzie już wiele warte.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Wojewodę Łódzkiego w całości, ewentualnie o oddalenie skargi w całości. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ podniósł, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 2011 r., zaś ponaglenie przysługuje stronie postępowania wszczętego po wprowadzeniu z dniem 1 czerwca 2017 r. nowelizacji ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. W zaistniałej sytuacji należy uznać, iż strona skarżąca nie zastosowała się do pouczenia zawartego w postanowieniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 27 lipca 2012 r., znak: BO1-2n-785-ZB-306/12, z którego wynika, że przysługuje jej możliwość złożenia skargi na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Natomiast wnosząc o oddalenie skargi organ wskazał, że czynności podejmowane przez Wojewodę Łódzkiego w toku postępowania były niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na wynik niniejszego postępowania oraz do prawidłowego załatwienia sprawy. Ponadto Wojewoda Łódzki bezwzględnie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 36 §1 Kpa, informując strony o niemożności załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie, podając przyczynę zwłoki oraz wyznaczając jednocześnie nowy termin załatwienia sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) (zwana dalej p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Sytuacja, o które stanowi powołany art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem wniesionej skargi jest bowiem bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Skarga na bezczynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest zatem akt lub czynność organu, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie.
W przypadku skargi na bezczynność, Sąd bierze pod uwagę okoliczności istniejące w dniu rozpoznania skargi, jedną z takich okoliczności jest istnienie przedmiotu zaskarżenia. Ujednolicona wskutek wydania przez NSA dnia 26 listopada 2008 r. uchwały siedmiu sędziów w sprawie I OPS 6/08 linia orzecznicza sądownictwa administracyjnego stanowi, że w sytuacji, w której po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności, zastosowanie ma art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. - skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wprowadza bezwzględny warunek dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłość w postaci konieczności uprzedniego "wniesienia ponaglenia do właściwego organu". W judykaturze podkreśla się, że strona nie musi nawet oczekiwać na rozpatrzenie ponaglenia przez właściwy organ. O dopuszczalności skargi w świetle art. 53 § 2b p.p.s.a. rozstrzyga samo "wniesienie" ponaglenia. Należy przy tym zaznaczyć, że instytucja ponaglenia obowiązuje od 1 VI 2017 r. Do tego czasu zamiast ponaglenia przysługiwało stronie zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie, które także stanowiło warunek konieczny dopuszczalności skargi na bezczynność do sądu administracyjnego.
Należy w tym miejscu przywołać przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), na mocy których zmienione zostały przepisy art. 37 k.p.a. oraz art. 52 i 53 p.p.s.a. Z mocy art. 16 ustawy zmieniającej do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się co do zasady przepisy k.p.a., w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że zastosowanie znajduje art. 37 k.p.a. przewidujący, że na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie z art. 17 ust.2. przywołanej ustawy zmieniającej przepisy art. 52 i art. 53 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu jej wejścia w życie.
W niniejszej sprawie skarżący w dniu 23 listopada 2021 r. złożyli do Ministra Rozwoju i Technologii, za pośrednictwem Wojewody Łódzkiego, pismo zatytułowane "ponaglenie", którego treść wskazuje, że w opinii skarżących działania organu trwają zbyt długo, "postępowanie zaś ślimaczy się niemiłosiernie" w związku z czym wnoszą ponaglenie celem załatwienia sprawy. Wobec tak sprecyzowanych zarzutów nie może być wątpliwości, że celem i intencją skarżących było to, aby poprzez złożenie pisma z dnia 23 listopada 2021 r. skorzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych dla sytuacji, gdy w ocenie stron organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny i judykatury nie nazwa decyduje o tym jaki to jest środek zaskarżenia, ale ustawa, zaś charakter pisma powinien zostać ustalony na podstawie jego treści, nie zaś tytułu. Niewłaściwe oznaczenie rodzaju pisma nie może więc wywołać dla strony ujemnych skutków, jeżeli z treści tego pisma wynika, jaki jest jego rodzaj. Należy zatem wskazać, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego poprzez wniesienie przez skarżących pisma zatytułowanego "Ponaglenie" w dniu 23 listopada 2021 r. do Ministra Rozwoju i Technologii. W konsekwencji brak podstaw do uwzględnienia wniosku organu zawartego w odpowiedzi na skargę, o odrzucenie skargi ze względu na niezłożenie zażalenia.
Przechodząc do oceny czy w kontrolowanym postępowaniu doszło do przewlekłości należy wskazać, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 K.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 K.p.a., wedle którego organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.).
Kodeks postępowania administracyjnego precyzuje przy tym, w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., że przewlekłość ma miejsce, w sytuacji, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Konsekwentnie w orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż jest ona zjawiskiem niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie nie podejmuje działań charakteryzujących się koncentracją, względnie mają one charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie postawić zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt III SAB/Po 20/21, Baza NSA). Przewlekłość postępowania odnosi się do sposobu prowadzenia postępowania. Postępowaniem prowadzonym przewlekle jest postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z 8 maja 2013 r., II OSK 2873/12, LEX nr 1343899).
W uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z 7 marca 2012 r. (II SAB/Łd 2/12, LEX nr 1139147) stwierdzono: "Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. A contrario nie sposób przypisać organowi przewlekłego prowadzenia postępowania w sytuacji, gdy podejmuje on wszelkie możliwe, a konieczne dla zakończenia postępowania działania, które jednakże z przyczyn niezależnych od organu nie przynoszą oczekiwanego skutku w postaci zakończenia postępowania administracyjnego". Oceniając zasadność zarzutu przewlekłości postępowania, należy rozważyć, czy obiektywnie rzecz biorąc, jest możliwe szybsze prowadzenie postępowania w danej sprawie.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że do dnia wniesienia skargi do sądu Wojewoda prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Stan ten ustał dopiero na skutek wydania decyzji z 14 marca 2022 r. Wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty nie wyłączało jednak uwzględnienia wniesionej skargi, a jedynie skutkowało koniecznością umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności, tj. w zakresie wynikającym z art. 149 § 1 pkt 1 powyższej ustawy o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku wydanego w niniejszej sprawie.
Równocześnie, w ocenie Sądu przyjąć należało, że Wojewoda dopuścił się w niniejszej sprawie przewlekłego prowadzenia postępowania. Zauważyć bowiem należy, że wniosek o wszczęcie postępowania wpłynął do organu 2 czerwca 2011 roku. Organ zamówił wykonanie dokumentacji geodezyjnej dopiero 30 października 2012 r., przy czym należy zauważyć, że pismem z dnia 30 kwietnia 2012 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 września 2012 r. z ze względu na konieczność wykonania mapy sytuacyjnej do celów prawnych, która pozwoli jednoznacznie stwierdzić, czy przedmiotowa nieruchomość została zajęta pod drogę publiczną wg. stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. Mapa taka nie została zamówiona, natomiast we wrześniu 2012 organ wyznaczył kolejny termin załatwienia sprawy uzasadniając to koniecznością oczekiwania na wykonanie dokumentacji geodezyjnej, którą zlecił dopiero miesiąc później. Także zbieranie informacji o następcach prawnych osób będących właścicielami działki [...] w dniu 31 grudnia 1998 r. odbywało się z ogromnym i nieuzasadnionym opóźnieniem. Lista tych osób znajdowała się w dokumentacji geodezyjnej wykonanej przez "G." [...], którą organ otrzymał w dniu 27 listopada 2012 r. Organ wystąpił do Urzędu Miasta Łodzi Wydział Spraw Obywatelskich o udostępnienie danych z ewidencji ludności dopiero w dniu 18 lutego 2014 r., a więc po roku i niemal trzech miesiącach od momentu, w którym dysponował danymi pozwalającymi na to wystąpienie. Po otrzymaniu odpowiedzi w marcu 2014 r. organ podjął kolejne czynności zmierzające do ustalenia stron postępowania w lutym 2015 r. Poszukując spadkobierców J.S. organ zwracał się bezskutecznie do M. S. w dniach 6 lutego 2015 r. oraz 2 listopada 2015 r. Przez cały rok 2016 r. jedyną czynnością organu było informowanie stron o przedłużeniu załatwienia sprawy o raz zwrócenie się do Sądu Rejonowego dla Ł.–[...] o informacje odnośnie stwierdzenia nabycia spadku po J.S. Należy przy tym podkreślić, że organ nie zwrócił się jednocześnie do właściwego sądu o informacje odnośnie stwierdzenia nabycia spadku po J.S. W 2017 r. organ zawiesił postępowanie do czasu dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J.S., w związku z czym w roku 2018 w sprawie nie podjęto czynności. a w sierpniu 2019r. organ zwrócił się do SR dla Ł. [...] o informacje odnośnie stwierdzenia nabycia spadku po J.S. dopiero w sierpniu 2019 r. Stosowną odpowiedź z Sądu organ otrzymał w październiku 2019 r., gdy przesłano odpis postanowienia z 17 stycznia 2005 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J.S. Z zestawienia powyższych dat i czynności wynika, że gdyby organ od razu w 2015 roku zwrócił się do sądu spadku, otrzymałby odpis postanowienia z 17 stycznia 2005 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S. i na wyjaśnienie tylko tego jednego wątku sprawy nie musiałby czekać ponad 4 lata. Również czynność polegająca na dokonaniu kwerendy księgi wieczystej [...] została wykonana dopiero w dniu 12 września 2020 r., podczas gdy organ dysponował wszelkimi danymi do dokonania tej czynności już w roku 2012. Powyższe uwidacznia, iż organ podejmował czynności w sposób przewlekły, nieefektywny, w znaczących odstępach czasu, w terminach opóźnionych o kilka, kilkanaście miesięcy a nawet o kilka lat w stosunku do momentu, w którym czynność mogła i powinna być dokonana.
Należy zauważyć, że od 14 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, zaś 20 marca 2020 r. w jego miejsce ogłoszono stan epidemii (rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r., Dz. U. z 2020 r. poz. 433 oraz z dnia 20 marca 2020 r., Dz. U. z 2020 r. poz. 491). 31 marca 2020 r. weszła natomiast w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), mocą której do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.), (zwana dalej: ustawa COVID-19), dodano art. 15 zzs. Ustęp 1 tego artykułu stanowił, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, bieg terminów procesowych i sądowych nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Jednocześnie powołany przepis stanowił, że w okresie o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się (art. 15zzs ust. 10 pkt 1 ustawy COVID-19). Dodatkowo w art. 15zzs ust. 11 ustawy COVID-19 ustawodawca zastrzegł, że zaprzestanie czynności przez sąd, organ lub podmiot, prowadzące odpowiednio postępowanie lub kontrolę, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Powołany wyżej przepis art. 15zzs ustawy COVID-19 został uchylony 16 maja 2020 r., przy czym terminy zawieszone na jego podstawie rozpoczęły swój bieg dopiero od 24 maja 2020 r. (art. 46 pkt 20 i art. 68 ust. 6 i 7 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875 z późn. zm.).
Wyłączenie stosowania przepisów wymienionych w art. 15zzs ust. 10 ustawy COVID-19 w istocie sprowadzało się do wyłączenia obowiązku podejmowania przez organy czynności w terminach określonych prawem, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, a faktycznie w czasie obowiązywania tego przepisu, czyli od 31 marca do 23 maja 2020 r. Zatem art. 15zzs ust. 11 ustawy COVID-19, stwierdzający niestosowanie przepisów o przewlekłości, nie może być odnoszony do przewlekłości, która zaistniała poza okresem określonym w art. 15zzs ust. 1 tej ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2021 r. o sygn. akt II GSK 399/21).
Skarga na przewlekłość organu została złożona 17 grudnia 2021 r. W niniejszej sprawie zarzut przewlekłości dotyczy okresu od 2 czerwca 2011 r. a więc przed okresem wskazanym w art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID-19 oraz po tym okresie.
Na podstawie art. Art. 15zzzzzn1 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 organ administracji publicznej może wstrzymać bieg terminów załatwiania spraw na okres nie dłuższy niż 30 dni, o czym zawiadamia strony. W niniejszej sprawie organ nie skorzystał z powyższej regulacji. W ciągu roku 2020 r. zbierał nadal materiały dowodowe, pismem z 14 grudnia 2020 r. poinformował o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 30 kwietnia 2021 r., przy czym w tym okresie nie podjął żadnej czynności, a dopiero 17 maja 2021 r. kolejny raz przesunął termin załatwienia sprawy do 31 października 2021 r. Pomiędzy majem a październikiem 2021 r. organ podjął jedną czynność. Dopiero w listopadzie 2021 r. organ przedłużył kolejny termin załatwienia sprawy do 28 lutego 2022 r. W tym czasie organ podejmował czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, zwracając się do różnych podmiotów o dokumenty mając na celu ustalenie następców prawnych właścicieli spornej działki. Zatem w latach 2020-2021 czynności były podejmowane w zmiennym tempie, często w znaczących odstępach czasu.
W konsekwencji Sąd uznał zarzut przewlekłości postępowania za uzasadniony.
Rozważając kwestię zasadności zarzutu przewlekłości postępowania z rażącym naruszeniem prawa należy wskazać, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować dolegliwe dla strony skutki. W ocenie sądu taka kwalifikowana jako rażące naruszenia prawa sytuacja wystąpiła w sprawie. Przekroczenie terminu do załatwienia wniosku było znaczne, bo wieloletnie. W toku postępowania były wielomiesięczne okresy, w których organ ograniczał się ustalania kolejnych terminów załatwienia sprawy, nie dokonując w tym czasie żadnych innych czynności.
Odnośnie zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. należy podkreślić, że zastosowanie tych środków jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu; możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli wymagają tego względy związane ze zwalczaniem i zapobieganiem bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania przez kontrolowany organ administracji publicznej. Wymienione środki są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2022 r., II SA/Po 5/22, Lex nr 3339245). Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na przewlekłość, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu przewlekłości w postępowaniu. Podstawowe znaczenie ma zastosowanie grzywny, która pełni względem organu funkcje prewencyjno-represyjne. Jeżeli sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości, która rekompensuje, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbek (krzywdy, straty itd.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji (wyrok naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2021 r., III OSK 1029/21, Lex nr 3227255). Przyjmuje się, że suma pieniężna, w przeciwieństwie do grzywny, jedynie akcesoryjnie pełni funkcję prewencyjno-represyjną względem organu. Ma ona charakter kompensacyjny, jednak należy podkreślić, że nie pełni funkcji naprawienia szkody. Nie traktuje jej się także jako odszkodowanie. Temu celowi służy instytucja odpowiedzialności za szkodę przewidziana w art. 4171 § 3 k.c. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 22 marca 2022 r., II SAB/Bk 145/21, Lex nr 3333045).
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że jedenastoletni okres prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie, znaczące odstępy czasu między czynnościami podejmowanymi przez organ oraz nieefektywność czynności organu uzasadniały zarówno wymierzenie organowi grzywny jak i zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz skarżących. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, że zastosowanie środka pełniącego funkcje prewencyjno-represyjne w postaci grzywny, nie jest wystarczające dla realizacji opisanego powyżej celu. Ustalając wysokość nałożonej grzywny na kwotę 1000 złotych na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a., Sąd wziął pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, a w szczególności okres zwłoki, brak dołożenia należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, aby bez zbędnej zwłoki dokonać czynności ale także stopień skomplikowania sprawy oraz czasowe ograniczenia związane ze stanem epidemii. Wymierzona w wyroku grzywna mieści się w granicach określonych w art. 154 § 6 p.p.s.a., zgodnie z którym grzywnę wymierza się w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W ocenie Sądu, wymierzona grzywna powinna zrealizować założenia sprawiedliwości naprawczej, przywracając zachwiane zaufanie strony skarżącej do władzy publicznej oraz skłaniając organ do właściwego procedowania w przyszłości (tak również: postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 521/15). Wysokość sumy pieniężnej na rzecz skarżących w kwocie 2000 złotych została ustalona na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.. W ocenie Sądu rekompensuje krzywdę jakiej doznali skarżący na skutek przewlekłego działania organu administracji, nie pełniąc przy tym funkcji odszkodowawczej. Sąd wziął pod uwagę skalę przewlekłości postępowania i związane z tym negatywne przeżycia po stronie skarżących, uwzględniając jednocześnie, że postępowanie dotyczyło nieruchomości, w której nie koncentruje się aktywność życiowa skarżących.
Na koniec poczynionych rozważań należy wskazać, iż żądanie skargi dotyczące zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia skarżącego oraz orzeczenia o istnieniu uprawnienia skarżącego nie mogły zyskać aprobaty Sądu. Zgodnie z art. 149 § 1b Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że powołany przepis wprowadza wyjątek od zakazu orzekania przez sąd administracyjny co do istoty sprawy i sąd może skorzystać z tego uprawnienia tylko wówczas, gdy pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Wskazuje się również, że wyrok sądu orzekający o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku zastępuje rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powołany przepis znajduje zastosowanie tylko w sprawach ze skarg wniesionych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., tj. takich, które kończą się wydaniem innego niż decyzja czy postanowienie aktu lub czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Oczywiste jest, że niniejsza sprawa do takich spraw nie należy.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał że bezczynność organu w niniejszym przypadku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.; na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. orzekł o wymierzeniu grzywny oraz o przyznaniu od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej oraz na podstawie art. 149 §1b p.p.s.a. oddalił skarga w zakresie żądania zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia oraz orzeczenia o istnieniu uprawnienia skarżącego. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.
dc