II SAB/Łd 63/25

II SAB/Łd 63/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Zobowiązano do wydania aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 11 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2025 roku sprawy ze skargi A. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Łodzi w przedmiocie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta Miasta Łodzi do wydania aktu kończącego postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w Ł., oznaczoną jako działka numer nr [...], obręb [...] – w terminie 60 dni od dnia doręczenia akt organowi wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezydentowi Miasta Łodzi grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. przyznaje od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz skarżącego A.K. sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 5. zasądza od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz skarżącego A. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
Skargą z 25 kwietnia 2025 r. A. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta Miasta Łodzi.
Skarżący podniósł, że przewlekłość postępowania administracyjnego trwa od 2019 roku. W związku z wielokrotnymi uchybieniami organu administracyjnego, polegającymi na prowadzeniu postępowania w sposób nieefektywny i w dużych odstępach czasowych, niezgodnych z terminami załatwiania spraw administracyjnych, skarżący zażądał uznania tego stanu, jako przewlekłość w postępowaniu. Jego zdaniem czynności pozorne prowadziły jedynie do nieuzasadnionego przedłużania terminów, nie dając żadnych wyników w kwestii rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym skarżący oświadczył, że oczekuje wypłaty stosownego odszkodowania za przejętą decyzją Naczelnika Dzielnicy z 20 lipca 1977 roku nieruchomość, w tym dochodzoną działkę oznaczoną jako nr [...] w obrębie [...], obecnie przy ul. [...] bez odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa w wysokości 2/3 udziału.
Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie na jego rzecz kwoty 20000 zł z tytułu przewlekłości postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Łodzi wniósł o oddalenie skargi.
Organ przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy Łódź-Bałuty z 20 lipca 1977 r., Nr 2/77, przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Ł., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...].
Decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego dla Łodzi-Śródmieście z 20 listopada 1980 r., nr IV-W-V/8242/B/47/80, ustalono odszkodowanie za działki [...], [...] i [...] na rzecz A. K.1 (spadkodawcy skarżącego) w wysokości 162890 zł. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezydenta Miasta Łodzi nr ZGD-I-8224/2/120/80 z 16 stycznia 1981 roku.
Opinią biegłego z listy wojewódzkiej T. K. wykonaną w styczniu 1993 roku zwaloryzowano przedmiotowe odszkodowanie. Na podstawie wyliczenia Kierownika Urzędu Rejonowego z 27 kwietnia 1993 roku kwota do zapłaty za działkę nr [...] wyniosła 29.834.800 zł.
Wnioskiem z 20 marca 2019 r. A. K. wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr [...].
Organ administracji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestię stanowi ustalenie okoliczności, czy uprzednio doszło już do wypłaty odszkodowania na rzecz uprawnionego lub jego spadkobierców. Dokonanie ustaleń w powyższym zakresie wymagało dokonania szeregu czynności jak przesłuchanie strony czy świadków, wystąpienie do innych instytucji i podmiotów w celu odnalezienia dowodów jednoznacznie potwierdzających bezpośrednio lub choćby pośrednio fakt wypłaty ustalonego odszkodowania. Wątpliwości w zakresie wypłaty odszkodowania powstają bowiem na gruncie adnotacji dokonanych w latach 90-tych ubiegłego wieku przez pracowników dawnego Urzędu Rejonowego w Łodzi o zatwierdzeniu kwot do wypłaty oraz płatności czekiem. Po zgromadzeniu materiału dowodowego organ I instancji rozstrzygał złożony wniosek negatywnie dla skarżącego. Rozstrzygnięcia te były uchylane przez organ odwoławczy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z jednoczesnymi zaleceniami dotyczącymi dalszego postępowania dowodowego, które podlegały sukcesywnej realizacji przez Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej.
Odnosząc się do skargi A. K. organ zaznaczył, że należy uwzględnić skomplikowany charakter przedmiotowej sprawy wynikający ze znacznego upływu czasu od daty wydania decyzji o odszkodowaniu i dokonaniu waloryzacji odszkodowania przez dawny Urząd Rejonowy w Łodzi, do wystąpienia przez skarżącego z roszczeniem do Prezydenta Miasta Łodzi. Wypłata odszkodowania bezpośrednio po jego ustaleniu nie była możliwa z uwagi na odmowę jego przyjęcia przez spadkodawcę skarżącego i konieczność wystąpienia o zgodę na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Przy gromadzeniu materiału dowodowego sprzed kilkudziesięciu lat nie bez znaczenia pozostaje również różny stopień rzetelności dawnych organów administracji publicznej w dokumentowaniu faktu wypłaty odszkodowań oraz ograniczony czas przechowywania przez instytucje publiczne i bankowe dokumentacji finansowo-księgowej.
Organ dodał, że ponieważ wypłata odszkodowania następuje ze środków publicznych organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest do wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, w celu uniknięcia możliwości ponownej wypłaty tego samego odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – dalej w skrócie "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
W postępowaniu na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji, przedmiotem kontroli sądu administracyjnego nie jest określony akt lub czynność organu, lecz brak ich podjęcia w określonej formie oraz terminie. Dla stwierdzenia, czy organ pozostaje w przewlekłości nie mają znaczenia przyczyny, które spowodowały niezałatwienie sprawy w terminie.
Sąd uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 p.p.s.a.).
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.).
Jak stanowi art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej jako: "k.p.a." – stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: pkt 1 - nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); pkt 2 - postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie zawiera uzasadnienie (§ 2). Ponaglenie wnosi się: pkt 1 - do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; pkt 2 - do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (§ 3).
W rozpatrywanej sprawie A. K. przed wniesieniem skargi do tutejszego Sądu wykorzystał tryb ponagleniowy, o którym wyżej mowa. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Łodzi jest wobec tego dopuszczalna.
Przechodząc do meritum sprawy wyjaśnić trzeba, że w toku postępowania administracyjnego jedną z podstawowych zasad jest szybkość postępowania administracyjnego wyrażona w art. 12 § 1 i 2 k.p.a. Jej istota sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Natomiast sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie.
W myśl art. 35 § 1 - § 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Jak stanowi art. 35 § 5 k.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do Kodeksu postępowania administracyjnego z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Dokonana z perspektywy powołanych regulacji analiza akt sprawy dowodzi, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z 20 lutego 2019 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za sporną działkę nr [...] położoną w Ł. przy ul. [...], w obrębie [...].
W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem organ I instancji pismem z 13 marca 2019 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość, a następnie decyzją z 29 maja 2019 r., nr DM-DM-XVII.6821.7.2018, Prezydent Miasta Łodzi umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie.
Decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Łódzkiego z 29 listopada 2019 r. nr GN-III.7581.364.2019.AG.
Natomiast wyrokiem z 17 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę A. K. i uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 listopada 2019 r., nr GN-III.7581.364.2019.AG oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 29 maja 2019 r., znak: DM-DM-XVII.6821.7.2018.
Zwrot do organu I instancji akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nastąpił 23 lutego 2021 r., tj. po uprawomocnieniu się ww. wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta Łodzi wyznaczał po myśli art. 36 k.p.a. kolejne terminy jej zakończenia (zawiadomienia z 4 marca 2021 r., 23 lipca 2021 r., 22 września 2021 r., 6 grudnia 2021 r., 16 lutego 2022 r.) i podejmował szereg czynności wyjaśniających i mających na celu zgromadzenie niezbędnego materiału dowodowego. Organ uzyskał m.in. wyjaśnienia od samego wnioskodawcy, które dotyczyły okoliczności wypłaty ustalonego już odszkodowania i dopiero precyzowały rzeczywisty zakres żądania, tj. wypłatę odszkodowania, a nie jego ustalenie. To skutkowało, że pismem z 23 lipca 2021 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania na wniosek A. K. w sprawie wypłaty odszkodowania za przejętą nieruchomość położoną w Ł., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...].
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i zgromadzeniu materiału dowodowego, Prezydent Miasta Łodzi wydał decyzję z 31 marca 2022 r., nr DM-DM-XVII.6821.33.2019, orzekającą o odmowie ustalenia i wypłaty na rzecz A. K. i M. K. części odszkodowania ustalonego decyzją Urzędu Dzielnicowego dla Łodzi-Śródmieście z 20 listopada 1980 r., nr IV-W-V/8242/B/47/80, za ww. nieruchomość.
Powyższa decyzja organu I instancji, na skutek uwzględnienia odwołania, została uchylona ostateczną decyzją Wojewody Łódzkiego z 14 listopada 2022 r., nr GN-III.7581.177.2022.AG. Zwrot akt administracyjnych sprawy organowi I instancji nastąpił 2 lutego 2023 r.
Pismem z 7 lutego 2023 r. organ I instancji wyznaczył termin rozstrzygnięcia sprawy do 30 maja 2023 r. argumentując to koniecznością zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego i wykonania zaleceń organu odwoławczego. Następnie pismem z 31 maja 2023 r., bez podejmowania w okresie poprzedzającym jakichkolwiek czynności w sprawie, organ po myśli art. 10 k.p.a. zawiadomił strony, że materiał dowodowy daje podstawę do wydania decyzji, co nastąpi w terminie do 30 czerwca 2023 r.
27 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi wydał decyzję nr DM-DM-VIII.6821.12.2023, na mocy której po raz kolejny odmówił wypłaty odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość.
W związku z uwzględnieniem odwołania A. K., powyższa decyzja organu I instancji została uchylona decyzją Wojewody Łódzkiego z 5 października 2023 r., nr GN-III.7581.277.2023.AG, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zwrot akt administracyjnych sprawy nastąpił 7 lutego 2024 r.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji wyznaczał kolejne terminy jej rozstrzygnięcia (pisma z: 20 lutego 2024 r. i 30 kwietnia 2024 r.). W toku ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji przesłuchał w charakterze świadka byłych pracowników Urzędu Rejonowego w Łodzi na okoliczność wypłaty odszkodowania.
Następnie pismem z 7 maja 2024 r. organ stosownie do art. 10 k.p.a. zawiadomił strony, że materiał dowodowy daje podstawę do wydania decyzji, co nastąpi w terminie do 31 lipca 2024 r.
Decyzją z 31 lipca 2024 r., nr DM-DM-VIII.6821.12.2023, organ I instancji w pkt 1 umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...], a w pkt 2 odmówił A. K. i M. K. wypłaty części odszkodowania ustalonego decyzją Urzędu Dzielnicowego dla Łodzi-Śródmieście z 20 listopada 1980 r., nr IV-W-V/8242/B/47/80, za ww. nieruchomość.
Wobec uwzględnienia odwołania A. K., Wojewoda Łódzki, decyzją z 16 grudnia 2024 r., nr GN-III.7581.220.2024.AG, uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji zwrócił się do Banku P. i do Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. o informację w zakresie wypłaty osobom uprawnionym kwoty odszkodowania ustalonego decyzją Urzędu Dzielnicowego dla Łodzi-Śródmieście z 20 listopada 1980 r., nr IV-W-V/8242/B/47/80. Jednocześnie pismem z 13 lutego 2025 r. organ I instancji wskazał nowy termin rozstrzygnięcia sprawy do 30 kwietnia 2025 r.
Ostatnią czynnością w niniejszej sprawie, podjętą przez organ I instancji, była próba przesłuchania w charakterze świadka byłego pracownika Urzędu Dzielnicowego w Łodzi. Termin przesłuchania wyznaczono na 25 kwietnia 2025 r., jednak z powodu nieobecności świadka dowodu tego nie przeprowadzono.
W ocenie Sądu materiał zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje, że organ administracji działał przewlekle. Bezspornie w toku kontrolowanego postępowania nie zostały zachowane terminy przewidziane w art. 35 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady szybkości postępowania oraz granicy rozsądnego terminu załatwienia sprawy.
Analiza akt sprawy prowadzi zdaniem Sądu do wniosku, że organ działał w sprawie opieszale i nieskutecznie. Postępowanie wszczęte formalnie 13 marca 2019 r. do tej pory nie zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji. Postępowanie w sprawie trwa zatem od ponad 6 lat, podczas gdy – zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. – powinno się zakończyć nie później niż w terminie dwóch miesięcy i to w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej.
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że organ wielokrotnie odraczał termin rozstrzygnięcia sprawy uzasadniając to koniecznością zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego w sprawie, jednak czynności dowodowe przeprowadzone przez organ do tej pory nie przyniosły zamierzonego rezultatu. Co prawda organ kilkakrotnie wydawał w sprawie decyzje, jednak za każdym razem były one uchylane albo przez organ II instancji, albo przez sąd administracyjny. Oznacza to, że postępowanie było prowadzone w sposób nieefektywny i nieskuteczny.
Uwzględniając powyższą ocenę podejmowanych czynności uznać należało, że organ administracji działał w niniejszej sprawie przewlekle i co najgorsze po upływie 6 lat nadal nie rozstrzygnął sprawy co do istoty decyzją ostateczną. Mając to na uwadze Sąd zobowiązał Prezydenta Miasta Łodzi do wydania aktu kończącego postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w Ł., oznaczoną jako działka numer nr [...], obręb [...] – w terminie 60 dni od dnia doręczenia akt organowi wraz z odpisem prawomocnego wyroku (pkt 1 sentencji wyroku).
Jednocześnie sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminu załatwienia sprawy. Zwłoka w załatwieniu sprawy musi być pozbawiona racjonalnego uzasadnienia, podyktowana złą wolą podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się także, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne.
Przytoczone wyżej okoliczności faktyczne zdaniem Sądu jednoznacznie wskazują, że postępowanie w przedmiotowej sprawie było prowadzone przez Prezydenta Miasta Łodzi w sposób rażąco przewlekły. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem rażące naruszenie prawa oznacza wyraźne, ewidentne i drastyczne naruszenie przepisów prawa, które jest oczywiste i bezdyskusyjne, tak jak w niniejszej sprawie.
Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim.
W konsekwencji stwierdzenia, iż organ dopuścił się rażąco przewlekłego prowadzenia postępowania, Sąd za uzasadnione uznał nałożenie na organ grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Podstawowym warunkiem stwierdzenia istnienia materialnoprawnej podstawy wymierzenia grzywny organowi w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a. jest upływ terminu załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie trwa ponad 6 lat i nadal nie zostało zakończone, co niewątpliwie potwierdza naruszenie przepisów określających terminy załatwienia spraw w postępowaniu administracyjnym. Główną funkcją grzywny jest niewątpliwie dyscyplinowanie organów, które nie wykonują nałożonych na nie obowiązków, przy czym grzywna ma pełnić także funkcję prewencyjną i służyć zapobieganiu naruszeniom prawa przez organ w przyszłości. Poza funkcją prewencyjną i dyscyplinującą nałożenie grzywny realizuje także funkcję sankcyjną związaną z ukaraniem organu za jego nieprawidłowe działanie.
W niniejszej sprawie z uwagi na niewątpliwe naruszenie przepisów określających terminy załatwienia spraw w postępowaniu administracyjnym oraz biorąc pod uwagę wspomniane wyżej funkcje grzywny sąd ocenił, że jej wymierzenie, w okolicznościach niniejszej sprawy, jest zasadne, a grzywna w wysokości 2000 zł pozwoli zrealizować powyższe cele (pkt 3 sentencji wyroku).
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. podkreślić należy, że przyznanie stronie od organu określonej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest jednym z dwóch środków o charakterze finansowym, przy czym decyzja Sądu co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej, czy też odstąpienia od zastosowania tychże środków powinna być w pierwszym rzędzie uwarunkowana celem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, którym jest zwalczenie przewlekłości i doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W orzecznictwie NSA prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym środki wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (vide: wyroki NSA z: 21 lutego 2018 r., I OSK 1842/17; 18 października 2017 r., II OSK 1769/17; 7 grudnia 2016 r., I OSK 642/15 - dostępne j.w.). Stwierdzenie, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny, nie podważa jednak stanowiska, iż może być ona przyznana w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania, tj. zwalczenia przewlekłości organu oraz jego zdyscyplinowania.
Na marginesie należy zauważyć, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. nie pełni funkcji odszkodowawczej i nie służy wyrównaniu ewentualnie poniesionej szkody. Nie jest ona również przyznawana z uwagi na trudności materialne strony postępowania.
W rozpatrywanej sprawie zawarte w skardze żądanie przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej jest uzasadnione, jednak nie w wysokości, której żądał skarżący. Skarżący nie wskazał, że z uwagi na przewlekłość organu poniósł określoną - wymierną stratę, czy też doznał szkody z uwagi na opóźnienie w prawidłowej realizacji wniosku. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy Sąd uznał, że przyznana skarżącemu od organu suma pieniężna w wysokości 2000 zł spełni swą dyscyplinującą rolę, o czym orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania od organu na rzecz skarżącego sąd orzekł w punkcie 5 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Do kosztów tych sąd zaliczył uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości określonej w § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 535), tj. 100 złotych.
ds