II SAB/Łd 36/24

II SAB/Łd 36/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Jarosław Czerw /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
I OSK 1471/24 - Wyrok NSA z 2024-10-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano organ do załatwienia sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 53 § 2b, art. 106 § 3, art. 133, art. 149 § 1 pkt 1, 3 i § 1a i 2, § 2, art. 151, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3, 5, art. 36, art. 37 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 24 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi J.S. na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego w sprawie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1.zobowiązuje Wojewodę Łódzkiego do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2.stwierdza, że Wojewoda Łódzki dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 3.stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4.wymierza Wojewodzie Łódzkiemu grzywnę w wysokości 2.000 (dwa tysiące) złotych; 5.oddala skargę w zakresie stwierdzenia bezczynności Wojewody Łódzkiego; 6.zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz skarżącego J.S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
J.S. (dalej także: strona, wnioskodawca, autor skargi, skarżący) skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Łódzkiego (dalej także: organ I instancji) postępowania w sprawie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, prawa własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] i ul. [...], uregulowanej w KW nr [...], zakończonej decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. (znak: GN-lV.7532.334.2016.HC), która aktualnie toczy się na skutek wznowienia postępowania postanowieniem Wojewody Łódzkiego z dnia 25 kwietnia 2019 r.
Jak wskazał autor skargi, strona wniosła w sprawie ponaglenie z dnia 26 października 2023 r., jednak nie doprowadziło ono do rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie nadal prowadzone jest z naruszeniem art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.).
Skarżący wniósł o:
1. zobowiązanie Wojewody Łódzkiego do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem,
2. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, a bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
3. przyznanie skarżącemu od Wojewody Łódzkiego sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł,
4. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,
5. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi jej autor wyjaśnił, że na skutek wniosku z dnia 15 lutego 2019 r. organ I instancji prowadzi postępowanie w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r., znak GN-IV.7532.334.2016.HC, stwierdzającą nieodpłatne nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź z mocy prawa udziału Skarbu Państwa wynoszącego 33/36 części we współwłasności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] oraz ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...],
o pow. 1 141 m2 w obrębie [...], oraz działka nr [...] o pow. 420 m2 w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] (decyzja komunalizacyjna).
Postanowieniem z dnia 15 marca 2019 r. Wojewoda Łódzki odmówił wznowienia postępowania w sprawie stwierdzając, że strona wnosząca o wznowienie uchybiła miesięcznemu terminowi na złożenie wniosku. Wojewoda Łódzki ustalił, że skarżący o decyzji komunalizacyjnej dowiedział się w dniu 12 lutego 2019 r., a wniosek o wznowienie złożył w dniu 15 lutego 2019 r. (data wpływu 18 lutego 2019 r.), co organ I instancji uznał za spóźnione. Na skutek zażalenia ww. postanowienie odmawiające wznowienia zostało uchylone.
Wojewoda Łódzki postanowieniem z dnia 30 marca 2020 r. zawiesił postępowanie w sprawie. Wnioskiem z dnia 8 lutego 2021 r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, a następnie ze względu na brak reakcji procesowej, pismem z dnia 4 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a w szczególności o podjęcie zawieszonego postępowania stosownie do wniosku z dnia 8 lutego 2021 r. Postanowieniem z dnia 12 marca 2021 r. organ I instancji podjął postępowanie w sprawie. Następnie Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. rozstrzygnął sprawę co do istoty. Na skutek odwołania Miasta Łodzi, na mocy decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 8 lipca 2021 r. ([...]) wskazana decyzja została uchylona w całości, a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu Miasto Łódź przyznało, że Skarb Państwa utracił tytuł prawny do udziału 9/36 we współwłasności nieruchomości.
Pismem z dnia 26 listopada 2021 r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przyspieszenie rozpoznania sprawy, przedstawiając zarazem obszerne stanowisko procesowe i ustosunkowując się zarówno do odwołania, jak i decyzji kasatoryjnej. Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o rozstrzygnięcie sprawy w zakresie, w którym było wówczas możliwe podjęcie decyzji merytorycznej, tj. w zakresie wynikającym ze skutków prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 23 października 2020 r. (sygn. akt I Ns 21/17), które to skutki obejmowały: udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do M. (M.) S. (S.)), udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. (E.) S.(S.) oraz udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. vel I. S. (S.). Pełnomocnik wnioskował o uchylenie ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. stwierdzającej nieodpłatne nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź z mocy prawa udziału Skarbu Państwa wynoszącego 33/36 części we współwłasności nieruchomości - w zakresie obejmującym:
a. udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do M. (M.) S. (S.)),
b. udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. (E.) S.(S.),
c. udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. vel I. S. (S.).
Ponadto pełnomocnik wniósł o odmówienie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości - w odniesieniu do:
a. udziału wynoszącego 3/36 części we współwłasności nieruchomości należącego uprzednio do M. (M.) S. (S.)),
b. udziału wynoszącego 3/36 części we współwłasności nieruchomości należącego uprzednio do I. (E.) S.(S.),
c. udziału wynoszącego 3/36 części we współwłasności nieruchomości należącego uprzednio do I. vel I. S. (S.).
Pełnomocnik wniósł również o zawieszenie postępowania w pozostałym zakresie tj. co do dalszego udziału wynoszącego 9/36 części we współwłasności nieruchomości - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-[...] w Łodzi w sprawie o sygnaturze akt I Ns 598/20, ewentualnie również o umorzenie postępowania wznowieniowego w odniesieniu do nieodpłatnego nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź z mocy prawa udziałów Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości należących uprzednio do:
a. O. B. (B.) w 3/36 części,
b. A. B.(B.) w 5/36 części,
c. J. B.(B.) w 5/36 części,
d. S. B.(B.) w 5/36 części,
albowiem wnioskodawca o wznowienie postępowania w tym zakresie nie wnosił, a postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r. (I Ns 904/13) w odniesieniu do nabycia przez Skarb Państwa spadku po ww. osobach nie zostało wzruszone.
Pismem z dnia 26 stycznia 2022 r. organ I instancji wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do przedstawienia czytelnych kopii postanowień spadkowych z 1957 r. Uwierzytelnione odpisy tych postanowień zostały przesłane w dniu 1 lutego 2022 r.
Pismem z dnia 23 marca 2022 r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o wydanie decyzji częściowej rozstrzygającej jak w punktach 1-2 pisma z dnia 26 listopada 2021 r. Wniosek ten pozostał bez reakcji organu I instancji.
Pismem z dnia 13 lipca 2022 r. pełnomocnik wnioskodawcy powiadomił organ I instancji o zakończeniu postępowania w sprawie o sygn. I Ns 598/20 przez Sąd I instancji, a następnie dosłał uzasadnienie tego orzeczenia przy piśmie z dnia 14 września 2022 r.
Pismem z dnia 23 marca 2023 r. pełnomocnik wnioskodawcy powiadomił organ I instancji o wydaniu prawomocnego postanowienia kończącego sprawę o sygn. I Ns 598/20 (przed Sądem Okręgowym sygn. akt III Ca 2136/22), załączając wydruk postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 23 marca 2023 r. (oddalenie apelacji Prezydenta Miasta Łodzi). Jednocześnie pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o podjęcie dalszych czynności w sprawie. Pełnomocnik wnioskodawcy wywiódł, że na skutek powyższego rozstrzygnięcia upadła podstawa do przyjęcia, że spadek po B. S. oraz I. (I.) D. nabył Skarb Państwa, a w konsekwencji również upadła podstawa do przyjęcia, że udziały w nieruchomości przypisane tym osobom mogły podlegać komunalizacji. W konsekwencji wniósł on o uchylenie ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r., znak GN-IV.7532.334.2016.HC i odmowę stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości - również w odniesieniu do udziałów B.S. oraz I. (I.) D. we współwłasności nieruchomości.
Organ I instancji zwrócił się do Sądu Rejonowego o "udzielenie wyjaśnień dotyczących zakończenia postępowania apelacyjnego od postanowienia w sprawie o sygn. I Ns 598/20". W związku z tym pełnomocnik wnioskodawcy powiadomił Wojewodę Łódzkiego, że akta sprawy znajdują się w Sądzie Okręgowym i tam należy kierować zapytanie. Pismem z dnia 16 czerwca 2023 r. pełnomocnik wnioskodawcy w trybie
art. 10 k.p.a. wniósł o udzielenie informacji o podejmowanych czynnościach. Dopiero na skutek tego pisma organ I instancji ponownie wystąpił - tym razem do obu sądów - o przesłanie orzeczenia kończącego postępowania w sprawie o sygn. akt I Ns 598/20 i III Ca 2136/22.
Po uzyskaniu wyżej opisanych orzeczeń od poszczególnych sądów, organ I instancji pismem z dnia 29 września 2023 r. wezwał Prezydenta Miasta Łodzi (wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej) jako uczestnika postępowania do udzielenia wyjaśnień dotyczących stanu własności nieruchomości w związku z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. I Ns 598/20 w wyniku oddalenia apelacji prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 marca 2023 r. sygn. IIl Ca 2136/22, a ponadto doprowadzenie do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zapisów w księdze wieczystej w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. I Ns 598/20.
Jednocześnie nowy termin rozpatrzenia sprawy wyznaczono na 31 stycznia 2024 r. W ocenie skarżącego, wskazane wezwanie w realiach wyżej opisanej sprawy administracyjnej wydaje się absurdalne, bowiem nie sposób zrozumieć w jaki sposób Prezydent Miasta Łodzi, przy istniejącej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji komunalizacyjnej, miałby doprowadzić do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym "zapisów" w księdze wieczystej w związku z rozstrzygnięciami sądów powszechnych. W celu doprowadzenia do tej zgodności konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego (uchylenie) w odpowiedniej części decyzji komunalizacyjnej. Jest ona bowiem aktualną podstawą wpisu Miasta Łodzi jako właściciela udziałów w nieruchomości, do których to udziałów Skarb Państwa nigdy nie nabył prawa własności przez dziedziczenie, co zostało wykazane prawomocnymi postanowieniami sądów powszechnych, które uchyliły, zmieniły wcześniejsze błędne postanowienia spadkowe stwierdzające dziedziczenie przez Skarb Państwa. Równie kuriozalne, zdaniem strony, jest wezwanie Prezydenta Miasta Łodzi do udzielenia wyjaśnień dotyczących stanu własności nieruchomości. Jeżeli to Prezydent Miasta Łodzi miałby udzielać tych wyjaśnień, to co miałoby być rolą Wojewody Łódzkiego jako organu podejmującego decyzję w sprawie komunalizacji oraz w sprawie wznowienia i uchylenia decyzji komunalizacyjnej.
Jak dostrzegł autor skargi, w pismach organu I instancji wielokrotnie można było spotkać się z zastrzeżeniem, że "organ postępowania komunalizacyjnego nie jest uprawniony do ustalenia w jakim udziale właścicielem spornej nieruchomości jest Skarb Państwa, a w jakim mogą być inne podmioty, jak również podważania, a nawet zmieniania, prostowania czy też interpretowania sentencji orzeczeń sądowych, tj. wbrew stosownym orzeczeniom sądowym (którym jest także wpis do księgi wieczystej)". Stanowisko takie skarżący odbiera jako zapowiedź organu, że nie posiada on zdolności do rozstrzygnięcia sprawy.
W toku dalszego postępowania, skarżący pismem z dnia 26 października
2023 r. wniósł ponaglenie w związku z bezczynnością i przewlekłością w sprawie. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał ponaglenie za nieuzasadnione.
Pismem z dnia 31 stycznia 2024 r. Wojewoda Łódzki wezwał Prezydenta Miasta Łodzi do udzielenia informacji czy zakończone zostało postępowanie mające na celu doprowadzenie do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zapisów w księdze wieczystej dotyczących udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości. W związku z tym Wojewoda Łódzki wyznaczył nowy termin rozstrzygnięcia sprawy do dnia 30 kwietnia 2024 r. Według wiedzy skarżącego była to ostatnia dokonana czynność w sprawie.
W opisanym postępowaniu administracyjnym - zdaniem skarżącego - zachodzi zarówno bezczynność, jak i przewlekłość w prowadzeniu sprawy przez organ. Bezczynność wyraża się w braku załatwienia sprawy w części, w której było to możliwe już od momentu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn. I Ns 21/17. Kończące tę sprawę postanowienie z dnia 23 października 2020 r. stało się prawomocne od dnia 15 grudnia 2020 r. Pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie z dnia 26 listopada 2021 r. wskazał, że postanowienie to nie wymaga interpretacji, gdyż w zestawieniu z orzeczeniami, do których się odnosi, jest ono jednoznaczne i precyzyjne. W załączeniu pełnomocnik złożył odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem, a także kopie postanowień w sprawie I Ns 189/04 (postanowienie częściowe z dnia 17 maja 2006 r. ze sprostowaniem z dnia 13 września 2006 r., postanowienie końcowe z dnia 9 maja 2007 r. ze sprostowaniem z dnia 26 czerwca 2007 r.). Z chwilą złożenia tych dokumentów stało się możliwe rozstrzygnięcie sprawy w części, tj. w zakresie obejmującym udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do M. (M.) S. (S.)), udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. (E.) S.(S.) oraz udział wynoszący 3/36 części we współwłasności nieruchomości należący uprzednio do I. vel I. S. (S.). Pomimo tego organ zdecydował się czekać na osobne rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej wzruszenia postanowień spadkowych po innych członkach rodziny S. (tj. B. S. oraz I. D.), a więc w odniesieniu do udziałów w nieruchomości przenoszących ww. 9/36 części. Rozstrzygnięcie sprawy w ww. części umożliwiłoby wnioskodawcy korektę wpisów w księdze wieczystej w tejże części, a w konsekwencji również wykonywanie prawa własności w tym zakresie (dopuszczenie do współposiadana, czerpanie korzyści z nieruchomości, zbycie udziału, etc.).
W odniesieniu do bezczynności autor skargi zwrócił uwagę również na całkowicie niezrozumiałe opóźnienie w podjęciu zawieszonego postępowania w 2021 r., które wynosiło miesiąc wobec daty wniosku strony w tym przedmiocie.
Natomiast, przewlekłość postępowania po stronie organu wyraża się z kolei w podejmowaniu działań nieefektywnych i jedynie pozornie zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. Tytułem przykładu skarżący zwrócił uwagę na fakt, że uzyskanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sygn. I Ns 598/20 (III Ca 2136/22) zajęło organowi I instancji ponad 3 miesiące, podczas gdy wystarczyło - na skutek informacji od pełnomocnika skarżącego - wystąpić do Sądu Okręgowego w Łodzi o przesłanie odpisu orzeczeń ze wzmianką o prawomocności, co w normalnym toku czynności powinno zająć około 2 do 3 tygodni. Za szczególnie nieefektywne i niecelowe autor skargi uznał wzywanie Prezydenta Miasta Łodzi do doprowadzenia do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wpisów w księdze wieczystej dotyczących udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości. Aktualny wpis gminy Miasto Łódź, jako współwłaściciela co do 33/36 części, jest dokonany na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. i nie ulegnie on zmianie dopóki decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym. Chociaż postępowanie jest wznowione, to decyzji tej dalej przysługuje walor ostateczności i prawomocności. Zatem dla osiągnięcia celów postępowania decyzję tę, w kwestionowanym zakresie (tj. dotyczącym udziałów rodziny S.) należy z obrotu prawnego wyeliminować stosowną decyzją uchylającą i odmawiającą stwierdzenia komunalizacji.
Reasumując skarżący stwierdził, że po 5 latach postępowania w aktach sprawy znajdują się wszystkie materiały niezbędne do podjęcia decyzji co do istoty sprawy. Skarżący wykazał, że w zakresie przypadającym na członków rodziny S. udziały w nieruchomości nie zostały nabyte przez Skarb Państwa w drodze dziedziczenia. Spadkobiercami członków rodziny S., którzy byli ujawnieni w księdze wieczystej według stanu na datę komunalizacji, są obecnie żyjący członkowie rodziny S., w tym skarżący. Nie ma żadnych podstaw do przypisywania praw do tych udziałów w nieruchomości Skarbowi Państwa, a w konsekwencji również Miastu Łódź. Z kolei w odniesieniu do udziałów należących do członków rodziny B. należy stwierdzić, że wniosek o wznowienie nie dotyczył tych udziałów, co zostało potwierdzone w piśmie z dnia 26 listopada 2021 r.
Skarżący jest osobą już ponad 82-letnią i chciałby on uporządkować sprawy związane z nieruchomością, jak i mieć możliwość skorzystania z tego składnika majątku za swojego życia. Postępowania zmierzające do odwrócenia skutków wadliwego przypisania tego mienia Skarbowi Państwa oraz Miastu Łódź (postępowanie sądowe i następnie również administracyjne) trwają od początku 2017 r. Po stronie skarżącego zachodzi obawa, że sposób procedowania zaprezentowany pismem organu z dnia 31 stycznia 2024 r. będzie miał miejsce w przyszłości i organ ten będzie podejmował dalsze działania pozorowane, faktycznie unikając rozstrzygnięcia sprawy przez kolejne okresy. Wobec sposobu prowadzenia postępowania przez organ nie można pozostać obojętnym, a wniesienie skargi okazało się konieczne.
Zdaniem skarżącego, opisane okoliczności sprawiają, że uchybienia po stronie organu należy uznać za występujące z dużym nasileniem oraz ocenić jako rażące naruszenie prawa. Wnioskodawca nie ograniczył się do samego złożenia wniosku, a przedstawił szereg dokumentów z zakresu stwierdzeń nabycia spadków (zarówno "historycznych", jak i współczesnych), a także wyczerpująco nakreślił stan faktyczny sprawy, pozwalając lepiej zrozumieć sekwencję działań sądów powszechnych i sens ich orzeczeń. Wojewoda Łódzki był wielokrotnie wspierany pismami pełnomocnika skarżącego, w których przedstawiano informacje o statusie sprawy cywilnej dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku. Propozycją chociaż połowicznego załatwienia sprawy był wniosek o wydanie decyzji częściowej, który pozostał bez żadnej odpowiedzi. Strona skarżąca dołożyła zatem wszelkich starań, aby umożliwić jak najbardziej sprawne działanie organu. Pomimo tego postępowanie jest w dalszym ciągu przedłużane.
Końcowo uzasadniając wniosek o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej wskazał on, że nie zastępuje ona zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. W ocenie autora skargi, wnioskowana suma pieniężna w kwocie 10 000 zł jest adekwatna do okoliczności, a w szczególności do stopnia naruszenia praw skarżącego w sferze własności, które jest skutkiem przewlekłości postępowania. Nieruchomość stanowi bezspornie mienie wielkiej wartości. Skarżący nie ma możliwości powoływania się na status właściciela nieruchomości (nie figuruje w księdze wieczystej, nie ma możliwości ujawnienia się w niej), nie ma on w związku z tym możliwości ubiegania się o udział w pożytkach (zyskach) przynoszonych przez nieruchomość. Skarżący nie ma również możliwości zbycia swojego udziału w nieruchomości, co chciałby uczynić i co nastąpiłoby zarówno w jego własnym interesie, jak i w interesie nieruchomości, której zarządzanie obecnie sprawuje Miasto Łódź, jednak z zaangażowaniem właściwym dla zarządzania mieniem cudzym. Sytuacja ta trwa już przez wiele lat. Przez ten cały czas skarżący poprzez swojego pełnomocnika podejmuje działania zmierzające do ułatwienia rozpatrzenia sprawy przez Wojewodę Łódzkiego. Nie można również abstrahować od emocjonalnego wymiaru sprawy dla skarżącego, który jest prawdopodobnie jedynym bezpośrednim spadkobiercą łódzkiej fabrykanckiej rodziny S. (rodzeństwo jego ojca i ich rodziny w większości podzielili los społeczności żydowskiej w Ł. w czasie II wojny światowej). Jedyną pozostałością niegdyś znacznego majątku tej rodziny, który obecnie ma szansę przypaść spadkobiercy, jest udział w nieruchomości przy ul. [...] w Ł. Dopełnienie tej sprawy ma zatem dla skarżącego także wymiar osobisty i symboliczny. W tych okolicznościach powyższa suma pieniężna, postrzegana w kategoriach rekompensaty, nie wydaje się wygórowana.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Merytorycznie odnosząc się do treści skargi Wojewoda Łódzki wyjaśnił, że decyzją z dnia 27 kwietnia 2017 r. stwierdził, na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) (dalej: ustawa), nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź udziału Skarbu Państwa wynoszącego 33/36 części we współwłasności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] i ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. 1 141 m2 i nr [...] o pow. 420 m2, w obrębie
[...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi – [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Jako podstawę nabycia udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości we wniosku Prezydenta Miasta Łodzi i w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], sporządzonej przez Komisję Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej w Łodzi, wpisano postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I Ns 904/13 o nabyciu spadku przez Skarb Państwa. Powyższa decyzja Wojewody Łódzkiego stała się ostateczna z dniem 11 maja 2017 r.
Jak wskazał Wojewoda, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 5 ust. 1 pkt 1), przedsiębiorstw państwowych, dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcje organu założycielskiego (art. 5 ust. 1 pkt 2), albo do zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 (art. 5 ust. 1 pkt 3), staje się z mocy prawa w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Dla stwierdzenia nabycia mienia przez gminę na podstawie ww. art. 5 ust. 1 ustawy wymagane jest łączne spełnienie przesłanek w nim wymienionych,
a mianowicie: uwzględnienie stanu faktycznego i prawnego w dniu 27 maja 1990 r., potwierdzenie własności Skarbu Państwa, należenie do jednej z jednostek w tym przepisie wymienionych i nie podleganie wyłączeniu z komunalizacji na podstawie innych przepisów.
W dniu 18 lutego 2019 r. wpłynął do Wojewody Łódzkiego wniosek skarżącego z dnia 15 lutego 2019 r. o wznowienie postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 148 § 1 k.p.a., w sprawie zakończonej ww. decyzją komunalizacyjną i uchylenie decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. w zakresie, w którym stwierdza ona nabycie przez Gminę Łódź udziału Skarbu Państwa z uwagi, iż; "decyzja Wojewody Łódzkiego została wydana w oparciu o stan prawny wynikający z postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I Ns 904/13 o nabyciu spadku przez Skarb Państwa, w stosunku do którego toczy się sprawa o zmianę ww. postanowienia, gdyż w postępowaniu spadkowym nie brał udziału J.S., syn A. S. i wnuk J. S., który należał do grona osób najbliższej rodziny S., po których nabycie spadku stwierdzono".
W postanowieniu z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I Ns 904/13 Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi stwierdził , iż spadek po:
1) M. (M.) S. (S.) nabyli: I. vel I. S. (S.), B. S. (S.), I.(I.) D.- po 1/3 części,
2) I. (E.) S. (S.) nabyli: I. vel I. S. (S.), B. S. (S.), I. (I.) D. - po 1/3 części,
3) I. vel I. S.(S.) nabył Skarb Państwa w całości,
4) B. S. (S.) nabył Skarb Państwa w całości,
5) I.(I.) D. z domu S.(S.) nabył Skarb Państwa w całości,
6) J. B. nabyli: A.B., O.Z., S.(Z.) B. - po 1/3 części,
7) A.B. - nabył Skarb Państwa w całości,
8) O. Z. z domu B. - nabył Skarb Państwa w całości,
9) S. (Z.) B. z domu B. - nabył Skarb Państwa w całości.
W dniu 15 marca 2019 r. Wojewoda Łódzki postanowieniem odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją z dnia 27 kwietnia 2017 r. z uwagi na brak zachowania przez skarżącego ustawowego terminu jednego miesiąca o okoliczności stanowiącej podstawę do wniesienia przez stronę podania o wznowienie postępowania (art. 148 § 1 k.p.a.). W wyniku złożonego przez skarżącego zażalenia, Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 4 kwietnia 2019 r. uchylił ww. postanowienie z dnia 15 marca 2019 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania komunalizacyjnego, a następnie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2019 r. wznowił postępowanie administracyjne zakończone ww. decyzją z dnia 27 kwietnia 2017 r. w związku z zachowaniem przez skarżącego ustawowego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
W związku z wnioskiem skarżącego z dnia 28 czerwca 2019 r. o zawieszenie wznowionego postępowania do czasu zakończenia postępowań sądowych zmierzających do wzruszenia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I Ns 904/13 i prowadzonego przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-[...] w Łodzi postępowania pod sygnaturą akt I Ns 21/17 o zmianę ww. postanowienia - Wojewoda Łódzki postanowieniem z dnia 30 marca 2020 r. zawiesił postępowanie administracyjne, na podstawie art. 97 § 1 k.p.a., do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest ustalenie nabycia spadku przez Skarb Państwa.
Wojewoda Łódzki postanowieniem z dnia 12 marca 2021 r. podjął zawieszone postępowanie administracyjne w związku z ustaniem przyczyn zawieszenia postępowania, tj. wydaniem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I Ns 21/17 w sprawie uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt Ns 904/13 o nabyciu spadku po M.S., I.S., I. vel I.S. oraz odrzucenia wniosków Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia spadku po ww. osobach, przedstawionego przez skarżącego przy wniosku z dnia 8 lutego 2021 r.
W dniu 24 marca 2021 r. Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 10 k.p.a., zawiadomił strony tego postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją i wypowiedzenia się w sprawie przed jej rozstrzygnięciem oraz z uwagi na konieczność dotrzymania terminu umożliwiającego stronom zapoznanie się ze zgromadzoną dokumentacją, stosownie do art. 36 k.p.a., wyznaczył nowy termin rozstrzygnięcia do dnia 30 kwietnia 2021 r.
W dniu 14 kwietnia 2021 r., Wojewoda Łódzki decyzją uchylił ostateczną decyzję z dnia 27 kwietnia 2017 r. w sprawie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź udziału Skarbu Państwa wynoszącego 33/36 części we współwłasności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] i ul. [...] oraz odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź udziału Skarbu Państwa wynoszącego 33/36 części we współwłasności ww. nieruchomości.
W dniu 26 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi złożył odwołanie wnosząc o uchylenie ww. decyzji Wojewody Łódzkiego w części dotyczącej udziału 24/36 we współwłasności nieruchomości oraz umorzenie wznowionego postępowania w tym zakresie.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 8 lipca 2021 r. uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na kwestię wyjaśnienia stanu prawnego, w tym własnościowego, w dniu wejścia w życie ustawy, gdyż podstawową pozytywną przesłanką komunalizacji jest ustalenie własności Skarbu Państwa, co w tej sprawie oznacza ustalenie, w jakim udziale właścicielem spornej nieruchomości jest Skarb Państwa, a w jakim mogą być inne podmioty, wraz ze wskazaniem, że organ postępowania komunalizacyjnego nie może ustalać sam bezpośrednio stanu własnościowego, tj. wbrew (albo bez czekania) stosownym orzeczeniom sądowym.
Po uzyskaniu w dniu 31 grudnia 2021 r., pisemnej informacji z Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w Warszawie o zakończonym postępowaniu odwoławczym - Wojewoda Łódzki pismem z dnia 26 stycznia 2022 r. w celu uzupełnienia materiału dowodowego o czytelne i poświadczone za zgodność z oryginałem kopie dokumentów, wezwał pełnomocnika skarżącego do przedstawienia: postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 19 lipca 1957 r., sygn. V Ns II 715/57, postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 25 listopada 1957 r., sygn. V Ns II 717/57 oraz postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 25 listopada 1957 r., sygn. V Ns II 716/57, wyznaczając ponadto, na podstawie art. 36 k.p.a., nowy termin załatwienia sprawy, spowodowany koniecznością przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, do dnia 30 kwietnia 2022 r.
Jednocześnie pismem z dnia 26 stycznia 2022 r. Wojewoda Łódzki zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych do udzielenia wyjaśnień dotyczących stanu własności nieruchomości, tj. osób i podstawy prawnej ich ujawnienia jako współwłaścicieli działek nr [...] i nr [...], uregulowanych w księdze wieczystej KW Nr [...], w dacie komunalizacji z mocy prawa, tj. w dniu 27 maja 1990 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy.
W związku z informacją zawartą w piśmie skarżącego z dnia 26 listopada
2021 r. o prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi postępowaniu o sygnaturze akt I Ns 598/20 o nabyciu spadku, wyłączonym ze sprawy
I Ns 21/17 ze skargi złożonej przez skarżącego przy udziale Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D. o wznowienie postępowania w sprawie zmiany postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi sygn. akt Ns 904/13, Wojewoda Łódzki pismem z dnia 14 lutego 2022 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego o udzielenie wyjaśnień dotyczących prowadzonego postępowania w sprawie o sygnaturze akt I Ns 598/20 i terminu jego zakończenia z uwagi na postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I Ns 21/17 oraz przesłania prawomocnego orzeczenia kończącego ww. postępowanie sądowe.
W dniu 22 lutego 2022 r. [...] Wydział Cywilny Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi pismem sygn. akt I Ns 598/20, udzielił informacji, iż postępowanie sądowe jest zawieszone ze względu na zwrot akt II instancji o sygn. akt I Ns 21/17 w sprawie z wniosku skarżącego przy udziale Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D. dotyczącego skargi o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 904/13.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2022 r., Wojewoda Łódzki wystąpił do skarżącego, w nawiązaniu do jego pisma z dnia 23 marca 2022 r., o udzielenie informacji dotyczącej zakończenia przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydział Cywilny postępowania o sygn. akt I Ns 598/20 oraz przesłania prawomocnego orzeczenia w tej sprawie, wyznaczając jednocześnie nowy termin do dnia 30 czerwca 2022 r.
Skarżący pismem z dnia 11 maja 2022 r. poinformował, iż postępowanie o sygn. akt I Ns 598/20 nie zostało zakończone z uwagi na konieczność ustalenia spadkobierców po B. S.
W związku z tym Wojewoda Łódzki pismem z dnia 23 czerwca 2022 r. zwrócił się bezpośrednio do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego o wyjaśnienia dotyczące zakończenia powyższego postępowania sądowego. W udzielonej odpowiedzi z dnia 13 lipca 2022 r. Sąd poinformował, iż sprawa I Ns 598/20, oczekuje na uprawomocnienie.
Jednocześnie Wojewoda Łódzki pismem z dnia 23 czerwca 2022 r. zawiadomił strony postępowania o wyznaczeniu terminu wydania rozstrzygnięcia w sprawie do dnia 31 sierpnia 2022 r.
Pismem z dnia 10 sierpnia 2022 r. Wojewoda Łódzki zwrócił się ponownie do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi o przesłanie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie sądowe sygn. akt I Ns 598/20, w związku z koniecznością określenia udziałów Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości. Również pismem z dnia 10 sierpnia 2022 r. Wojewoda poinformował strony o terminie załatwienia sprawy do dnia 31 października 2022 r.
W dniu 14 września 2022 r. skarżący przedstawił wydruk nieprawomocnego jeszcze postanowienia sygn. akt I Ns 598/20 z dnia 11 lipca 2022 r. wraz z uzasadnieniem.
Tymczasem, tylko prawomocne dokumenty stanowią dowód tego co zostało w nich stwierdzone.
Również Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi w odpowiedzi z dnia 26 września 2022 r. poinformował, iż w sprawie o sygnaturze akt I Ns 598/20 zapadło w dniu 11 lipca 2022 r. nieprawomocne jeszcze rozstrzygnięcie.
W związku z koniecznością oczekiwania na uprawomocnienie się ww. postanowienia, Wojewoda Łódzki w dniu 24 października 2022 r. wyznaczył nowy termin rozpatrzenia sprawy do dnia 31 stycznia 2023 r.
Wobec tego pismem z dnia 11 stycznia 2023 r., Wojewoda Łódzki zwrócił się ponownie do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego o udzielenie wyjaśnień dotyczących prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie sądowe o sygn. akt I Ns 598/20. Termin rozpatrzenia sprawy wyznaczono do dnia 30 kwietnia 2023 r. Pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. Sąd udzielił informacji, iż akta sprawy z wniosku skarżącego przy udziale Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D. - skargi o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 904/13, znajdują się w Sądzie II instancji z uwagi na wniesienie apelacji.
W dniu 27 kwietnia 2023 r. Wojewoda Łódzki wystąpił do ww. Sądu o udzielenie wyjaśnienia w sprawie zakończenia postępowania apelacyjnego od postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 r. sygn. akt I Ns 598/20. Termin rozpatrzenia sprawy wyznaczono do dnia 30 czerwca 2023 r.
W dniu 8 maja 2023 r. skarżący, w nawiązaniu do powyższego pisma z dnia 27 kwietnia 2023 r., poinformował, iż akta sprawy I Ns 598/20 (III Ca 2136/22) w dalszym ciągu znajdują się w Sądzie Okręgowym w Łodzi oraz wniósł o zwrócenie się o informacje do Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego Odwoławczego z podaniem sygnatury akt III Ca 2136/22.
Pismami z dnia 29 czerwca 2023 r. Wojewoda Łódzki zwrócił się: do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi dot. prawomocności postanowienia z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Ns 598/20 oraz do Sądu Okręgowego w Łodzi III Wydziału Cywilnego Odwoławczego o wyjaśnienia dot. postępowania sądowego sygn. akt III Ca 2136/22 wraz z prośbą o potraktowanie sprawy jako pilnej. Termin rozpatrzenia sprawy wyznaczony został do dnia 30 września 2023 r.
Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewoda Łódzki pismem z dnia 4 lipca 2023 r., udzielił informacji skarżącemu o trwającym postępowaniu wyjaśniającym i podejmowanych czynnościach polegających na gromadzeniu dokumentów ustalających wysokość udziału Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości mających przejść na własność Gminy, w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego sygn. akt I Ns 598/20 z dnia 11 lipca 2022 r. w sprawie zmiany postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt Ns 904/13 o nabyciu spadku przez Skarb Państwa.
Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy w piśmie z dnia 4 lipca 2023 r. wyjaśnił, iż akta w sprawie sygn. akt III Ca 2136/22 (I Ns 598/20), po rozpoznaniu apelacji, zostały zwrócone do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi.
Natomiast Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydział Cywilny pismem z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt I Ns 598/20, również poinformował, iż postępowanie apelacyjne od postanowienia z dnia 11 lipca 2022 r. w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 904/13 jest zakończone oraz doręczył odpis postanowienia z dnia 23 marca 2023 r. ze stwierdzeniem prawomocności w sprawie
III Ca 2136/22.
Wojewoda Łódzki pismem z dnia 29 września 2023 r. wezwał Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej do: udzielenia wyjaśnień dotyczących stanu własności nieruchomości uregulowanej w związku z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi
[...] Wydziału Cywilnego z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Ns 598/20 w wyniku oddalenia apelacji prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III Ca 2136/22 oraz do doprowadzenia do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zapisów w księdze wieczystej w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Cywilnego z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Ns 598/20.
Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III Ca 2136/22 w wyniku skargi J.S. z udziałem Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Łodzi i A.D. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem SR dla Łodzi-[...] w Łodzi wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 189/04 o uznanie za zmarłych B.S.(S.) oraz I. (I.) D. z domu S.(S.) w przedmiocie wniosku o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi wydanego w sprawie I Ns 904/13 w zakresie dotyczącym stwierdzenia nabycia spadku po B. S.(S.) oraz I. (I.) D. z domu S. (S.), na skutek apelacji uczestnika Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi od postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Ns 598/20, orzekł o oddaleniu apelacji Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi.
Jednocześnie Wojewoda Łódzki wystąpił z wnioskiem z dnia 29 września
2023 r. do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych o odpis zupełny księgi wieczystej KW Nr [...], który został przesłany do Wojewody Łódzkiego w dniu 5 października 2023 r.
Termin rozpatrzenia sprawy wyznaczony został do dnia 31 stycznia 2024 r.
Prezydent Miasta Łodzi wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w piśmie z dnia 12 października 2023 r. udzielił informacji dot. zapisów w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej oraz wyjaśnił, iż Skarb Państwa utracił prawo własności do udziału 15/36 części nieruchomości, w związku z czym podjęte zostały czynności mające na celu sprostowanie zapisów w dziale II księgi wieczystej, o zakończeniu których Prezydent Miasta Łodzi poinformuje Wojewodę Łódzkiego odrębnym pismem.
Jednocześnie w związku z brakiem wcześniejszej informacji ze strony Prezydenta Miasta Łodzi, Wojewoda Łódzki pismem z dnia 31 stycznia 2024 r. zwrócił się do ww. organu o wyjaśnienia w powyższej kwestii oraz odrębnym pismem wyznaczył, na podstawie art. 36 k.p.a., nowy termin rozpatrzenia sprawy do dnia 30 kwietnia 2024 r.
Ponadto Wojewoda Łódzki pismem z dnia 31 października 2023 r., w odpowiedzi na pismo Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 października 2023 r., przesłał odpis decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 14 kwietnia 2021 r. w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. wraz z kserokopią decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 8 lipca 2021 r., w celu sprostowania zapisów w dziale II księgi wieczystej.
Wojewoda stwierdził, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego podejmował czynności procesowe mające na celu zgromadzenie całości materiału dowodowego, który umożliwiłby wydanie decyzji komunalizacyjnej w prowadzonym postępowaniu wznowieniowym. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dopuszczają i regulują możliwość załatwiania spraw w terminie późniejszym niż wynika to z przepisu art. 35 § 3 k.p.a., a Wojewoda Łódzki bezwzględnie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a., informując każdorazowo strony postępowania komunalizacyjnego o niemożności załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie, wyznaczając jednocześnie nowy termin jej załatwienia. W związku z tym - zdaniem Wojewody - nie można uznać, iż pozostaje on w bezczynności.
Jak podkreślił Wojewoda, nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy, stanowiła współwłasność osób fizycznych i Skarbu Państwa, który na podstawie postanowień sądowych nabywał spadek. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego zgodnie z wytycznymi Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w decyzji z dnia 8 lipca 2021 r., Wojewoda Łódzki podejmował czynności administracyjne mające na celu zgromadzenie całości materiału dowodowego, przede wszystkim związanego z postępowaniami sądowymi wzruszającymi postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt Ns 904/13 oraz prawidłowości nabycia spadku przez Skarb Państwa, co jest niezbędne do wydania decyzji komunalizacyjnej w sprawie.
Obowiązkiem organów administracji w sprawie komunalizacji mienia jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości. Organ jest zobligowany do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dokładnie ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości, np. odnośnie wpisu w księdze wieczystej. Jednocześnie organ administracji nie może dokonywać samodzielnie ustaleń tytułu własności, odmiennego od wpisów w księdze wieczystej. Wpis w księdze wieczystej korzysta z domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
W związku z tym w sprawie konieczne było uzyskanie prawomocnych orzeczeń sądowych w sprawie ustalenia kręgu spadkobierców powołanych do dziedziczenia po osobach wskazanych w postanowieniu z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I Ns 904/13 w celu określenia w jakim udziale właścicielem spornej nieruchomości jest Skarb Państwa (a w jego następstwie Gmina Miasto Łódź), a w jakim mogą być inne podmioty, gdyż stan prawny nieruchomości uległ zmianie, gdyż Skarb Państwa, na podstawie kolejnych postanowień sądowych, utracił na dzień 27 maja 1990 r. tytuł prawny co do części udziałów we współwłasności nieruchomości.
Jednocześnie Wojewoda podkreślił, że o podejmowanych czynnościach w sprawie, wystąpieniach do innych instytucji lub organów, wyznaczaniu nowego terminu wydania rozstrzygnięcia z przyczyn niezależnych od organu, skarżący był informowany. Ponadto Wojewoda Łódzki występował po dokumenty do właściwych sądów na podstawie pisemnych informacji uzyskanych od skarżącego.
Nowe terminy rozpatrzenia sprawy wynikały z przyczyn niezależnych od organu, spowodowanych koniecznością pozyskania dokumentów regulujących wysokość udziału Skarbu Państwa jaki powinien podlegać komunalizacji na podstawie przepisów komunalizacyjnych, w szczególności, iż Skarb Państwa tracił udziały we współwłasności nieruchomości w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego, co wynika z pism Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 kwietnia 2021 r. i z dnia 12 października 2023 r. Skarżący w trakcie postępowania wznowieniowego informował o prowadzonych postępowaniach cywilnych dotyczących wzruszenia nabycia spadku przez Skarb Państwa lub wynikało to z treści przedstawianych kolejno postanowień sądowych.
Jednocześnie skarżący lub Skarb Państwa - Prezydent Miasta Łodzi w trakcie trwania postępowania komunalizacyjnego składali skargi i apelacje od wydanych postanowień sądowych w sprawie ustalenia spadkobierców i udziałów im przysługujących, co wydłużyło postępowanie.
Organ orzekający w postępowaniu komunalizacyjnym, prowadzonym na podstawie przepisów ustawy, nie jest właściwy do samodzielnego ustalania stanu własnościowego oraz ewidencyjnego składników mienia nieruchomego, a ustalenie kręgu spadkobierców należy do kompetencji sądu powszechnego. Ponadto księga wieczysta ustala stan prawny nieruchomości, a także zawiera domniemanie, iż prawo jawne wpisane w księdze wieczystej jest zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Dokument w postaci wpisu w księdze wieczystej może być podważony przede wszystkim odmiennym wpisem w księdze wieczystej. Zatem regulacja stanu własnościowego nieruchomości nie może nastąpić w postępowaniu komunalizacyjnym.
Poprzez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowaniu w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużenie terminu załatwienia sprawy. Tymczasem, w sprawie - zdaniem Wojewody - wszystkie czynności podejmowane były przez organ w możliwie najkrótszych odstępach czasowych wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Organ prowadzący postępowanie gromadził niezbędną dokumentację w celu zakończenia sprawy decyzją administracyjną, natomiast wydłużanie terminu wydania rozstrzygnięcia w sprawie spowodowane było koniecznością uzupełnienia akt sprawy o dodatkowe dokumenty potwierdzające skuteczne nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości i zawiłym charakterem sprawy związanym z ilością osób będących współwłaścicielami nieruchomości.
Skarżący jako przykład na przewlekłość postępowania podaje czas pozyskania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sygn. I Ns 598/20 (III Ca 2136/22), jednakże Wojewoda Łódzki - jak wskazał - zwracał się do sądów cywilnych (np. pismami z dnia: 23 czerwca 2022 r., 10 sierpnia 2022 r., 27 kwietnia 2023 r. i 29 czerwca 2023 r.) o informacje dotyczące zakończenia ww. postępowań oraz przesłania postanowień zapadłych w tych postępowaniach, jednakże czas ich uzyskania uzależniony był od rozpoznania sprawy przez dany sąd oraz czas uprawomocnienia się wydanych postanowień, co nie było zależne od organu prowadzącego postępowanie wznowieniowe.
Zgodnie z pismem z dnia 31 stycznia 2024 r. skierowanym do stron postępowania administracyjnego, termin rozpatrzenia sprawy został ustalony do dnia 30 kwietnia 2024 r. Na moment sporządzenia odpowiedzi na skargę, termin ten jeszcze nie upłynął, nie można zatem mówić ani o przewlekłości ani bezczynności w sprawie.
Jednocześnie Wojewoda Łódzki - jak zadeklarował - dołożył wszelkich starań, aby jak najszybciej i najsprawniej przeprowadzić postępowania administracyjne w sprawie. Wobec tego zarzuty skargi Wojewoda ocenił jako nieuzasadnione. Z tego powodu Wojewoda wniósł o oddalenie skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania w całości.
W piśmie z dnia 20 marca 2024 r. stanowiącym uzupełnienie skargi jej autor wskazał, że w wykonaniu wezwania Wojewody Łódzkiego o doprowadzenie do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zapisów w księdze wieczystej w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca
2022 r., sygn. I Ns 598/20, Prezydent Miasta Łodzi złożył do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi wniosek o wykreślenie Gminy Łódź jako współwłaściciela nieruchomości w udziale 33/36 na podstawie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 8 lipca 2021 r. i wpisanie Skarbu Państwa w udziale 33/36. Skarżący w chwili obecnej nie jest osobą wpisaną do księgi wieczystej jako współwłaściciel nieruchomości, zatem nie ma bezpośredniego dostępu do treści wniosków, które są składane do księgi wieczystej i nie jest w stanie przedstawić kopii ww. wniosku. Z tego powodu, na podstawie art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 248 § 1 k.p.c. skarżący wniósł o wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi o nadesłanie odpisu wniosku zarejestrowanego pod sygn. [...] i załączników do tego wniosku oraz o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z tych dokumentów na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. na okoliczność treści wniosku i załączników. W ocenie autora skargi, wskazany wniosek nie ma szans na uwzględnienie, bowiem załączone do niego decyzje administracyjne nie wykazują zmiany w zakresie własności nieruchomości. Wręcz przeciwnie - świadczą jedynie o tym, że postępowanie administracyjne jest w toku, a rozstrzygnięcie nie nastąpiło. Złożenie wniosku przez Prezydenta Miasta Łodzi jest rezultatem kuriozalnego wezwania ze strony Wojewody Łódzkiego, aby to Miasto Łódź samo doprowadziło do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zapisów w związku ze zmianą kręgu spadkobierców po członkach rodziny S..
Zdaniem skarżącego, wszystkie wskazane działania prowadzą do dalszego przedłużania postępowania. Zdaniem skarżącego, można antycypować, że Prezydent Miasta Łodzi po odmowie wpisu do KW, złoży skargę na orzeczenie referendarza sądowego, a następnie apelację, co zajmie kolejne 2 lata, a zasadnicze rozstrzygnięcie, tj. decyzja administracyjna odwracająca skutki prawne komunalizacji, pozostanie w tym czasie niewydana. W ocenie skarżącego, trudno interpretować to inaczej niż jako oczekiwanie aż sprawa zostanie rozwiązania poprzez śmierć wnioskodawcy, który obecnie ma ponad 82 lata. W świetle tego żądanie wnioskowanej sumy pieniężnej w kwocie 10 000 zł jawi się jako tym bardziej uzasadnione.
W piśmie z dnia 27 marca 2024 r. skarżący - na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. - wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu - pisma Wojewody Łódzkiego z dnia 13 marca 2024 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, obejmującego wniosek o "rozważenie możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności" decyzji komunalizacyjnej z dnia 27 kwietnia 2017 r., na okoliczność działań podejmowanych przez Wojewodę Łódzkiego w celu uniknięcia rozstrzygnięcia sprawy co do istoty w prowadzonym postępowaniu z wniosku o wznowienie. Wojewoda Łódzki, już po wpływie skargi na przewlekłość postępowania, zainicjował działania, które zmierzają do wszczęcia osobnego postępowania nieważnościowego, a tym samym uniknięcia konieczności rozstrzygania sprawy co do istoty w postępowaniu wznowieniowym. Co istotne, z tą inicjatywą Wojewoda wystąpił po 5 latach od wszczęcia postępowania, w którym przynajmniej od 2021 r. wiadomo, że Skarb Państwa nie był właścicielem całości skomunalizowanych udziałów w nieruchomości. Dowodzi to, iż wniesiona skarga nie zmobilizowała organu do zmiany kierunku postępowania i dokonania rozstrzygnięcia sprawy, a jedynie dała asumpt do poszukiwania innych dróg w celu usprawiedliwienia braku decyzji w sprawie. Jeśli bowiem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zdecydowałby się wszcząć z urzędu postępowanie nieważnościowe (co zdaniem skarżącego byłoby niezasadne i na obecnym etapie z całą pewnością niecelowe, gdyż ten sam skutek można osiągnąć przez prawidłowe ukończenie postępowania z wniosku o wznowienie), to Wojewoda Łódzki uzyskałby podstawę, aby zawiesić postępowanie na bliżej nieokreślony czas. Z tego powodu, skarżący zmodyfikował skargę w ten sposób, iż w miejsce kwoty 10 000 zł wniósł o przyznanie od organu na rzecz skarżącego kwoty 15 000 zł tytułem sumy pieniężnej (rekompensaty), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. in fine. Załączony do pisma dowód - zdaniem autora skargi - wykazuje, że organ kieruje się w postępowaniu względami oportunistycznymi, a wniesiona skarga nie przyniosła zmiany postawy, a co więcej, dążenie do wszczęcia odrębnego postępowania nieważnościowego, skarżący odczytuje jako działanie w złej wierze, zmierzające do dalszego bezterminowego uniemożliwiania mu realizacji jego praw do nieruchomości. Wobec tego zasadne jest podwyższenie sumy pieniężnej, do której przyznania uprawnia art. 149 § 2 p.p.s.a. in fine.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Jak stanowi art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a. Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Sytuacja, o której stanowi powołany art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem przedmiotem wniesionej skargi jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego.
Na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych
w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
W razie natomiast nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie
z art. 151 p.p.s.a.
Na wstępie należy podkreślić, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy, wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).
Warunkiem formalnym skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest wcześniejsze wyczerpanie środków zaskarżenia. Jak stanowi art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Spełnienie wymogu wyczerpania środków zaskarżenia następuje już w chwili złożenia ponaglenia w organie (por. postanowienie NSA z dnia 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18, LEX nr 2520783, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Skarżący, przed wniesieniem skargi, pismem z dnia 26 października 2023 r. wniósł ponaglenie, które w dniu 30 października 2023 r. wpłynęło do organu I instancji. Tym samym należy przyjąć, że spełniony został warunek wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a.
Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność)
(pkt 1), lub gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) (pkt 2). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, z treści przywołanych przepisów należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Bezczynność i przewlekłość są zatem pojęciami rozłącznymi, o oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (por. uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 21 listopada
2023 r., III OSK 1991/22, CBOSA). Jak słusznie zauważają przedstawiciele doktryny "Celem kwestionowania bezczynności organu, podobnie jak i przewlekłości postępowania, jest przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. Cel ten jest jednak osiągany za pomocą odmiennej argumentacji. Strona, zarzucając organowi bezczynność ogranicza się do twierdzenia, że organ nie dochował terminu załatwienia sprawy (terminu określonego w art. 35 lub przepisach szczególnych ani terminu wskazanego zgodnie z art. 36 § 1). Strona, zarzucając przewlekłość zarzuca natomiast organowi, że jakkolwiek organ wyznaczał nowe terminy załatwienia sprawy (organ nie jest bezczynny), to postępowanie nie jest prowadzone w sposób sprawny i efektywny, w wyniku czego trwa ono dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy." (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 37). O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19, LEX nr 2785840, CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, iż Wojewoda Łódzki nie dopuścił się bezczynności. Chociaż niewątpliwie upłynął termin na załatwienie sprawy, o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a.,
a postępowanie jest prowadzone już ponad 5 lat (od marca 2019 r.) i w dalszym ciągu nie została wydana przez organ I instancji decyzja merytoryczna, kończąca postępowanie, to jednak nie upłynął jeszcze (na dzień złożenia skargi, jak i w terminie orzekania w sprawie przez Sąd) termin zakończenia postępowania zmieniony przez Wojewodę Łódzkiego na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. wyznaczony pismem z dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. Należy w tym miejscu przypomnieć, że bezczynność organu administracji występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podejmuje żadnych czynności lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu lub też nie podejmuje przewidzianej prawem czynności. W kontrolowanej sprawie nie upłynął wyznaczony przez Wojewodę Łódzkiego termin załatwienia sprawy. Dlatego też, zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie należy ocenić, czy organ nie dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania, zaś skarga w zakresie bezczynności zasługuje na oddalenie.
Przechodząc do oceny, czy Wojewoda Łódzki dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu, należy jeszcze raz podkreślić, iż przewlekłe prowadzenie postępowania zachodzi wtedy, gdy organowi administracji będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Przewlekłość wynika z opieszałych, niesprawnych i nieskutecznych działań organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym. W tej samej kategorii należy także postrzegać nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Z przewlekłością mamy więc do czynienia w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych i maskujących bezczynność w sposób formalny (np. dokonywanie czynności zbędnych) co prowadzi do przedłużenia postępowania. Stąd przewlekłość ma miejsce wówczas, gdy organowi można skutecznie postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w przewidzianym prawem terminie (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 1142/22, LEX nr 3483906, CBOSA).
Na podstawie akt administracyjnych kontrolowanej sprawy Sąd ustalił, że: w dniu 27 kwietnia 2017 r. Wojewoda Łódzki wydał decyzję komunalizacyjną, natomiast w dniu 18 lutego 2019 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o wznowienie postępowania. W dniu 15 marca 2019 r. Wojewoda Łódzki wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, a następnie 4 kwietnia 2019 r. – decyzję o uchyleniu postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Jak zauważył już Sąd, postępowanie w kontrolowanej sprawie prowadzone jest już ponad 5 lat i w dalszym ciągu nie została wydana przez organ I instancji decyzja merytoryczna, kończąca postępowanie. Niewątpliwie od marca 2020 r. do marca 2021 r. postępowanie w sprawie było zawieszone, ale postanowieniem z dnia 12 marca 2021 r. organ I instancji podjął postępowanie w sprawie. Sąd dostrzega, że Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. rozstrzygnął sprawę co do istoty, jednak na skutek odwołania Miasta Łodzi, na mocy decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 8 lipca 2021 r. ([...]) wskazana decyzja została uchylona w całości, a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, który to organ w dalszej kolejności prowadził postępowanie. Sąd dostrzega także, że organ I instancji, nie mógł zakończyć postępowania bez zakończenia postępowań toczących się przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym dotyczących stwierdzenia nabycia spadku czy stwierdzenia zgonu – niewątpliwie bez prawomocnych rozstrzygnięć w ww. zakresie organ nie miał podstaw do orzekania w sprawie. Należy jednak podkreślić, że Sąd Okręgowy w dniu 23 marca 2023 r. wydał postanowienie o sygn. III Ca 2136/22 o oddaleniu apelacji Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D.. Zdaniem Sądu było to ostatnie postępowanie, które wpływało na rozstrzygnięcie w sprawie. Po wydaniu przez Sąd Okręgowy powyższego postanowienia organ posiadał już wszelkie podstawy do podjęcia rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie. O wydaniu powyższego prawomocnego postanowienia kończącego sprawę o sygn. I Ns 598/20 (przed Sądem Okręgowym sygn. akt III Ca 2136/22) organ I instancji został powiadomiony pismem z dnia 23 marca 2023 r. przez pełnomocnika skarżącego. Dopiero jednak w dniu 27 kwietnia 2023 r., a więc po upływie ponad 1 miesiąca, Wojewoda Łódzki wystąpił do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi I Wydziału Cywilnego o udzielenie wyjaśnienia w sprawie zakończenia postępowania apelacyjnego od postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 r. sygn. akt I Ns 598/20. Następnie po upływie ponad 2 miesięcy pismami z dnia 29 czerwca 2023 r. Wojewoda Łódzki zwrócił się: do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi dot. prawomocności postanowienia z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Ns 598/20 oraz do Sądu Okręgowego w Łodzi III Wydziału Cywilnego Odwoławczego o wyjaśnienia dotyczące postępowania sądowego sygn. akt III Ca 2136/22 wraz z prośbą o potraktowanie sprawy jako pilnej. Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy w piśmie z dnia 4 lipca 2023 r. wyjaśnił, iż akta w sprawie sygn. akt III Ca 2136/22 (I Ns 598/20), po rozpoznaniu apelacji, zostały zwrócone do Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi. Natomiast Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi I Wydział Cywilny pismem z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt I Ns 598/20, również poinformował, iż postępowanie apelacyjne od postanowienia z dnia 11 lipca 2022 r. w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 904/13 jest zakończone oraz doręczył odpis postanowienia z dnia 23 marca 2023 r. ze stwierdzeniem prawomocności w sprawie III Ca 2136/22. Jak wynika z powyższego poszczególne czynności podejmowane przez Wojewodę po powzięciu przez organ I instancji wiedzy o wydaniu prawomocnego postanowienia kończącego sprawę o sygn. I Ns 598/20 (przed Sądem Okręgowym sygn. akt III Ca 2136/22) dzieli znaczny odstęp czasu, co niewątpliwie spowodowało, że w odpowiedzi na pismo Wojewody z dnia 29 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi I Wydział Cywilny dopiero pismem z dnia 13 lipca 2023 r. poinformował, iż postępowanie apelacyjne od postanowienia z dnia 11 lipca 2022 r. w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 904/13 jest zakończone oraz doręczył odpis postanowienia z dnia 23 marca 2023 r. ze stwierdzeniem prawomocności w sprawie III Ca 2136/22. Uzyskanie przez Wojewodę powyższych informacji nie doprowadziło jednak, że organ ten wydał rozstrzygnięcie merytoryczne w kontrolowanej sprawie i mimo upływu kolejnych miesięcy aż do dnia złożenia skargi w tutejszym Sądzie kontrolowana sprawa nie doczekała się rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności wskazują, iż Wojewoda Łódzki prowadził postępowanie przewlekle. Zgodnie z powoływanym już art. 12 k.p.a. organ administracji publicznej powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1), a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Wskazany przepis normuje jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego - zasadę szybkości, a więc osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym możliwym czasie. Jak słusznie podkreślił A. Wróbel "Celem omawianej zasady jest doprowadzenie do możliwie szybkiego wydania decyzji, a zatem omawiana zasada realizuje również postulat niezawodności postępowania administracyjnego (niezawodności wydania decyzji). Niezasadne powstrzymywanie się przez organ od wydania decyzji lub uchylanie się od rozstrzygnięcia sprawy narusza
art. 12 § 1." (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 12). Realizacja wskazanej zasady jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy oraz ustanawiającymi środki ochrony przed przewlekłością i bezczynnością organów administracji publicznej.
Zdaniem Sądu przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego miało także miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2023 r., I OSK 2051/22, LEX nr 3557300). Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W kontrolowanej sprawie postępowanie trwa już ponad 5 lat. Chociaż dla jego zakończenia niezbędne było zakończenie postępowań toczących się przed sądami powszechnymi, to jednak Sąd Okręgowy w dniu 23 marca 2023 r. wydał postanowienie o sygn. III Ca 2136/22 o oddaleniu apelacji Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D., po wydaniu, którego Wojewoda Łódzki posiadał już wszelkie podstawy do podjęcia rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie. Należy podkreślić, że bardzo długi okres prowadzenia postępowania dawał możliwość organowi I instancji do zgromadzenia wszelkich niezbędnych dowodów i przeprowadzenia postępowania umożliwiającego podjęcie rozstrzygnięcia. Co jednak w kontrolowanej sprawie nie nastąpiło. Samo tylko pozyskanie przez Wojewodę Łódzkiego prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 23 marca 2023 r. sygn. III Ca 2136/22 o oddaleniu apelacji Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Łodzi i A.D. zajęło Wojewodzie ponad 3 miesiące, a przecież czynność ta nie wymagała przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Dowodzi to rażącej zwłoki w podejmowanych przez Wojewodę czynnościach, która nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia. Niewątpliwie zwłoka ta jest znaczna i niezaprzeczalna (por. wyrok WSA w Łodzi z 7 września 2023 r., III SAB/Łd 124/23, LEX nr 3605642, CBOSA). Powyższe prowadzi do wniosku, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd biorąc pod uwagę poczynione w sprawie ustalenia uznał za uzasadnione wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Zasadniczą przesłanką wymierzenia grzywny organowi w oparciu o powołany wyżej przepis jest to, że skarżący ponad 5 lat czeka na wydanie decyzji, a organ prowadził postępowanie w sposób przewlekły, co wykazano wyżej. Zdaniem Sądu ze względu na powyższe uzasadnione jest nałożenie na Wojewodę Łódzkiego grzywny w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych. Grzywna wymierzana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. ma na celu nie tylko przymuszenie, czy też dyscyplinowanie organów, ale celem jej jest także działanie o charakterze prewencyjnym, gdyż ma zapobiegać bezczynności lub opieszałości organów w załatwianiu spraw w przyszłości. Wymierzając grzywnę w kwocie 2000 zł, Sąd wziął pod uwagę fakt, że rażące przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Łódzkiego musi spotkać się z napiętnowaniem tego zaniechania, tak aby nie miało ono miejsca w przyszłości.
Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto z urzędu albo na wniosek strony przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt bezczynności czy przewlekłości postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2018 r. II SAB/Wr 40/17, CBOSA). W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA - w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r. IV SAB/Wa 294/16 oraz w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19, CBOSA). W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zachodzi uzasadniona konieczność zastosowania dodatkowych, poza wymierzoną grzywną, środków dyscyplinująco-represyjnych, a także prewencyjnych i dlatego też, Sąd nie przychylił się do wniosku skarżącego o przyznanie mu sumy pieniężnej.
Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych skarżącego zawartych w pismach z dnia 20 marca 2024 r. oraz z dnia 27 marca 2024 r. wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.), przy czym p.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego jedynie do dowodu z dokumentu, uzależniając jednak możliwość jego przeprowadzenia od łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w powołanym art. 106 § 3 p.p.s.a., tj.: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przy czym sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2023 r., II GSK 767/22, LEX nr 3512263, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie nie powstały jednak, zdaniem Sądu, istotne wątpliwości, które powodowałyby konieczność przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów z dokumentów. Sąd podkreśla, że z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2023 r., II OSK 202/20, LEX nr 3517159, CBOSA).
Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Wojewodę Łódzkiego do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, mając na względzie dotychczasowy czas prowadzenia postępowania (ponad 5 lat) i dotychczasowy okres zwłoki, a także fakt, że Wojewoda Łódzki wyznaczył termin załatwienia sprawy do dnia 30 kwietnia 2024 r.
Sąd uznał, że Wojewoda Łódzki prowadził postępowanie przewlekle, co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a.
Sąd wymierzył grzywnę Wojewodzie Łódzkiemu orzekając na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w zakresie bezczynności Wojewody Łódzkiego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.