II SAB/Bk 86/25

II SAB/Bk 86/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko
Marek Leszczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku w przedmiocie wydania zaświadczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 26 marca 2025 r. J. K. (dalej: "skarżący") złożył w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku wniosek o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 29a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102, dalej: "ustawa o IPN").
Postanowieniem z 3 kwietnia 2025 r., nr BUBi III-5330-104(3)/25, Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku (dalej: "Dyrektor", "organ I instancji") odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w toku postępowania podjął działania w celu ustalenia czy dane osobowe skarżącego są tożsame z danymi osobowymi, które znajdują się w katalogu funkcjonariuszy, współpracowników, kandydatów na współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy o IPN oraz innych osób, udostępnionym w Instytucie Pamięci od dnia 26 listopada 2024 r. Ustalono, że brak jest podstawy prawnej do wydania przedmiotowego zaświadczenia. Przepis art. 29a ustawy o IPN, na podstawie którego wydawano w przeszłości zaświadczenia, jak te objęte przedmiotowym wnioskiem, został uchylony ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), która weszła w życie 12 czerwca 2019 r.
Dyrektor wyjaśnił, że w treści uzasadnienia do projektu powyższej ustawy (druk sejmowy nr 3270) wskazano, że uchylenie ww. przepisu miało pozwolić uniknąć wątpliwości, jakie niesie ze sobą posługiwanie się zaświadczeniami przez osoby w nich wymienione w postępowaniach sądowych, jako dokument potwierdzający brak współpracy z byłymi organami bezpieczeństwa państwa. Przepis art. 61a k.p.a. stanowi zaś, że organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania m.in. w sytuacji, gdy z uzasadnionych przyczyn postępowanie administracyjne nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie nie było materialnoprawnej podstawy do rozstrzygnięcia wniosku.
Z postanowieniem tym nie zgodził się skarżący i wniósł na nie zażalenie.
Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z 2 lipca 2025 r., nr 96/2025, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej" Prezes", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 61 § 1 i art. 61a k.p.a. i wyjaśnił, że Dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku słusznie wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia podania. Przepis, na który powołuje się skarżący, został uchylony w 2019 r., dlatego w pełni zasadna była odmowa wszczęcia postępowania. Organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2024 r., I OSK 1835/22, w który NSA wskazał m.in., że "przez inne uzasadnione przyczyny, o który mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjnej już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie, lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym".
Organ odwoławczy podkreślił, że w dalszej części zażalenia skarżący odnosi się do postępowania w sprawie wniosku z dnia 26 marca 2025 r. o wydanie decyzji w trybie art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych w powodów politycznych. W tym zakresie trwało odrębne postępowanie, które zakończone zostało wydaniem decyzji z 28 czerwca 2025 r. nr 574/OP/2025.
Skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, na bezczynność Dyrektora w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 26 marca 2025 r., złożył J. K., w której wniósł o stwierdzenie, że doszło do bezczynności Dyrektor Oddziału IPN w zakresie rozpoznania wniosku z 26 marca 2025 r. Skarżący wniósł o zasądzenie 4 milionów euro za naruszenia RODO i uznanie, że organ Milicji Obywatelskiej okaleczył skarżącego.
Skarżący podniósł, że bezczynność IPN jest rażąca, gdyż zbrodnie komunistyczne przeciwko ludzkości są ścigane z urzędu. Czyn okaleczenia skarżącego i przenoszenia DNA na inne osoby celem rozpłodu celowo został zatajony. Zdaniem skarżącego nastąpiło naruszenie dyrektywy RODO w celu ukrycia przefabrykowania badań z 2023 i 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ I instancji (Dyrektor) wniósł o jej oddalenie wskazując, że wydane w sprawie postanowienia są prawidłowe.
Zdaniem organu (Dyrektora), nie można w niniejszej sprawie mówić o przewlekłym prowadzeniu postępowania albo bezczynności organu. Podkreślić należy, że od dnia 26 marca 2025 r., tj. od dnia wniesienia wniosku przez skarżącego do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę, skarżący nie złożył pisma ponaglającego organ. Zatem mając na względzie powyższe skargę nie dość, że niezasadną należy uznać także za przedwczesną.
Na wezwanie Przewodniczącego Wydziału II, skarżący przedłożył ponaglenie z 23 maja 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga na bezczynność nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Obowiązujące organ terminy załatwiania spraw są następujące (art. 35 k.p.a.): bez zbędnej zwłoki w przypadku spraw, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 1 i 2); nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania w przypadku spraw wymagających postępowania wyjaśniającego (§ 3). Zgodnie z art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1); ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
O bezczynności organu można mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 20 grudnia 2010 r. II SAB/Łd 53/10; wyrok WSA w Lublinie z 19 maja 2011 r. II SAB/Lu 9/11; wyrok NSA z 11 marca 2015 r. I OSK 934/14; wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r. I OSK 974/19). Dla stwierdzenia czy organ pozostaje w bezczynności nie mają zatem znaczenia przyczyny, które spowodowały niezałatwienie sprawy w terminie. Bezczynność organu prowadzącego postępowanie administracyjne ma miejsce wówczas, gdy ten – będąc właściwym w sprawie – nie załatwia jej w ustawowym terminie, a zatem nie wydaje rozstrzygnięcia bez usprawiedliwienia pozwalającego na przesunięcie tego terminu (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r. I OSK 2936/16). Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (zob. np. wyrok NSA z 25 maja 2018 r. II OSK 1420/17; wyrok WSA w Białymstoku z 22 września 2009 r. II SAB/Bk 43/05). Skarga na bezczynność pełni zatem funkcję gwarancyjną dla strony, zabezpieczając ją przed brakiem reakcji organu w zakresie rozpatrzenia jej sprawy. Ocenę, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z bezczynnością organu, należy przeprowadzić uwzględniając sposoby i formy załatwienia sprawy, jakie każdorazowo przewidują przepisy mające w danej sprawie zastosowanie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że organ (Dyrektor) nie dopuścił się bezczynności. Przede wszystkim zauważenia wymaga, że skarżący J. K. wniosek swój złożył w organie w dniu 26 marca 2025 r. i wniosek ten został rozstrzygnięty już w dniu 3 kwietnia 2025 r., a zatem w ustawowym terminie.
Ponadto podkreślenia wymaga, że skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 29a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102, dalej: "ustawa o IPN"). Organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych postanowień wskazały, że odmowa wszczęcia postępowania nastąpiła w związku z faktem, że ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992) uchylony został art. 29a ustawy o IPN, zatem brak było podstawy prawnej do wydania zaświadczenia, co stanowiło podstawę do odmowy wszczęcia postępowania.
Sąd podziela stanowiska obu organów. Zgodnie z regulacją art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W myśl przepisu art. 61a k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13, LEX nr 1982821; wyrok NSA z 7 października 2021 r., II OSK 269/21, LEX nr 3331924).
Sąd podziela stanowiska organów w przedmiotowej sprawie, a mianowicie, że w niniejszej sprawie brak było podstawy prawnej do wydania skarżącemu zaświadczenia na podstawie art. 29a ustawy o IPN. Regulacja na którą powołuje się skarżący została uchylona na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992). Z powyższego jasno wynika, że zasadna była odmowa wszczęcia postępowania. Organy nie mogą procedować na podstawie nieobowiązującego w dacie złożenia wniosku przepisu. Zasadnie został zatem zastosowany art. 61a k.p.a. - w niniejszej sprawie nie było materialnoprawnej podstawy do rozstrzygnięcia wniosku, zatem postępowanie nie mogło być wszczęte.
Konkludując stwierdzić należy, że skoro organ I instancji (Dyrektor) nie miał podstawy prawnej do wydania skarżącemu zaświadczenia zgodnie z jego wnioskiem i w związku z tym wydał (w terminie) postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie, to wbrew oczekiwaniom autora skargi, nie można temu organowi postawić skutecznie zarzutu bezczynności.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji.