II SAB/Bk 153/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2026-02-24
NSAAdministracyjneWysokawsa
cudzoziemcypobyt stałyspecustawa ukraińskabezczynność organuprawo do sąduKonstytucja RPNSAWSAterminy administracyjne

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązał Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku o zezwolenie na pobyt stały w terminie 30 dni, uznając bezczynność organu mimo przepisów specustawy ukraińskiej.

Skarga dotyczyła bezczynności Wojewody Podlaskiego w sprawie wniosku o zezwolenie na pobyt stały. Mimo przepisów specustawy ukraińskiej zawieszających biegi terminów, sąd uznał, że okres zawieszenia nie może być przedłużany w nieskończoność i jest niezgodny z Konstytucją RP. W związku z tym zobowiązano organ do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni, przyznano skarżącemu 1000 zł i zasądzono koszty postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę U. V. na bezczynność Wojewody Podlaskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały. Skarżący zarzucił organowi brak rozpoznania wniosku złożonego w kwietniu 2025 r. oraz pozostawienie ponaglenia bez rozpoznania, powołując się na art. 100d specustawy ukraińskiej zawieszający biegi terminów. Sąd, odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał, że wielokrotne przedłużanie okresu zawieszenia biegu terminów na mocy art. 100d ustawy pomocowej jest niezgodne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Sąd stwierdził, że okres zawieszenia nie mógł być skutecznie przedłużony po 30 czerwca 2024 r. W związku z tym, mimo obowiązującego przepisu, sąd odmówił jego zastosowania w tej sprawie, uznając bezczynność organu. Zobowiązano Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni, przyznano skarżącemu 1000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz zasądzono koszty postępowania. Sąd nie stwierdził rażącego naruszenia prawa, uznając, że organ działał w oparciu o obowiązujące przepisy, a zmiana ich interpretacji wynika z orzecznictwa.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wielokrotne przedłużanie okresu zawieszenia biegu terminów na mocy art. 100d ustawy pomocowej jest niezgodne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Uzasadnienie

Sąd, opierając się na orzecznictwie NSA, uznał, że ponad dwuletni okres zawieszenia jest wystarczający do zapewnienia obsługi wniosków, a dalsze przedłużanie ogranicza prawa cudzoziemców i prawo do sądu, naruszając art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (13)

Główne

specustawa ukraińska art. 100d

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepis zawieszający bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców. Sąd uznał jego wielokrotne przedłużanie za niezgodne z Konstytucją RP.

u.o.c. art. 210 § 1

Ustawa o cudzoziemcach

Określa termin 6 miesięcy na wydanie decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały.

u.o.c. art. 210 § 2

Ustawa o cudzoziemcach

Określa, od kiedy biegnie termin 6 miesięcy na rozpatrzenie wniosku o zezwolenie na pobyt stały.

P.p.s.a. art. 149 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zobowiązanie organu do wykonania czynności w określonym terminie w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność.

P.p.s.a. art. 149 § 1a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Stwierdzenie, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

P.p.s.a. art. 149 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość orzeczenia o grzywnie lub przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność.

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko w uzasadnionym zakresie, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, albo dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, bądź wolności i praw innych osób.

Konstytucja RP art. 184

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada kontroli sądowej działalności administracji publicznej.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, pewności prawa.

Pomocnicze

k.p.a. art. 35 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki.

k.p.a. art. 36 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, podania przyczyny zwłoki i wskazania nowego terminu.

k.p.a. art. 12

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada działania organów wnikliwie i szybko.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wielokrotne przedłużanie okresu zawieszenia biegu terminów na mocy art. 100d specustawy ukraińskiej jest niezgodne z Konstytucją RP i narusza prawo do sądu. Organ pozostawił ponaglenie bez rozpoznania, powołując się na przepis, który w ocenie sądu nie mógł być już stosowany.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że bieg terminu załatwienia sprawy skarżącego nie rozpoczął się zgodnie z art. 100d specustawy ukraińskiej.

Godne uwagi sformułowania

przepis art. 100d ustawy pomocowej odnosi się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu ponad dwuletni okres od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne przepis art. 100d ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 maja 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Skład orzekający

Elżbieta Trykoszko

przewodniczący sprawozdawca

Marta Joanna Czubkowska

członek

Elżbieta Lemańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy stosowania przepisów ograniczających prawo do sądu, zwłaszcza w kontekście długotrwałych postępowań administracyjnych i nadużywania przepisów epizodycznych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przedłużania przepisów specustawy ukraińskiej i może być stosowane analogicznie do innych sytuacji, gdzie przepisy epizodyczne nadmiernie ograniczają prawa jednostki.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego prawa do sądu w kontekście przepisów specustawy ukraińskiej, pokazując, jak sądy administracyjne interpretują i stosują Konstytucję RP w praktyce.

Sąd: Specustawa ukraińska nie może blokować prawa do sądu w nieskończoność!

Dane finansowe

WPS: 1000 PLN

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SAB/Bk 153/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2026-02-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi U. V. na bezczynność Wojewody Podlaskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały 1. zobowiązuje Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku U. V. o udzielenie zezwolenia na pobyt stały w terminie 30 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje U. V. od Wojewody Podlaskiego sumę pieniężną w wysokości 1000 (jednego tysiąca) złotych; 4. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz U. V. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skargą złożoną za pośrednictwem organu w dniu 25 listopada 2025r. U. V., obywatel Republiki Białorusi, zarzucił Wojewodzie Podlaskiemu bezczynność w załatwieniu sprawy z jego wniosku z 9 kwietnia 2025r. o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie Karty Polaka. Wskazał, że do wniosku dołączył fotografie, kopię karty Polaka oraz dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu mieszkalnego. Podał, że do daty wniesienia skargi sprawie nie nadano sygnatury, nie wezwano na biometrię, nie wezwano do uzupełnienia braków ani nie doręczono zawiadomienia z art. 36 par.1 k.p.a. Dodał, że ponaglenie złożone 17 października 2025r. zostało pozostawione bez rozpoznania z powołaniem się na przepis art. 100 d ust. 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r poz. 337 ze zm.) zwanej specustawą ukraińską, który zawiesza do dnia 4 marca 2026r. bieg terminu załatwiania spraw administracyjnych cudzoziemców w postępowaniach dotyczących udzielenia lub odmowy udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały lub pobyt rezydenta długoterminowego.
Skarżący wniósł o:
- stwierdzenie bezczynności organu ewentualnie także przewlekłości;
- zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami;
-wymierzenie organowi grzywny w wysokości 3 – krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej j za rok poprzedni;
- przyznanie na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 1 000 złotych;
- zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił naruszenie przez organ kodeksowych przepisów dotyczących terminów załatwienia sprawy oraz nawiązał do treści informacji publicznej jaką uzyskał od Wojewody Podlaskiego a dotyczącej ilości wniosków o zezwolenie na pobyt czasowy na przestrzeni lat 2019 - 2025r oraz ilości postępowań wszczętych i postępowań zakończonych w powyższym przedziale czasu i danych dotyczących obciążenia na etat ilością spraw w wymienionym przedziale czasu. W konkluzji stwierdził, że dane co do wydajności wskazują, że po wprowadzeniu art. 100d specustawy ukraińskiej zawieszającego bieg terminów – po ostatniej nowelizacji do dnia 4 marca 2026r. - organ przestał wykorzystywać dostępne moce przerobowe do sukcesywnego likwidowania zaległości. Uzasadniając charakter rażącego naruszenia prawa skarżący wskazał, ze organ zaczął blankietowo powoływać się na art. 100d specustawy ukraińskiej dla usprawiedliwienia bezczynności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podlaski wniósł o jej oddalenie. Nie kwestionując twierdzeń skarżącego co do daty złożenia wniosku i ponaglenia oraz okoliczności pozostawienia ponaglenia bez rozpoznania, stwierdził, że zgodnie z art. 100d specustawy ukraińskiej termin na załatwienie sprawy skarżącego nie rozpoczął w ogóle biegu i taki stan trwa do dnia złożenia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Przedmiotem skargi jest bezczynność Wojewody Podlaskiego w postępowaniu o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 z późn. zm.). Zgodnie z art. 210 ustawy o cudzoziemcach decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy (ust. 1); termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a (ust. 2).
Nie ulega wątpliwości, że w sprawie niniejszej termin sześciomiesięczny liczony od dnia złożenia wniosku czyli od dnia 9 kwietnia 2025r. upłynął 9 października 2025r. Bezspornym także jest, że skarżący nie otrzymał żadnej informacji o terminie załatwienia sprawy oraz o tym, czy jego wniosek wymaga uzupełnienia. Wystosowane przez skarżącego w dniu 16 października 2025r. ponaglenie zostało pozostawione w aktach sprawy założonej dla wniosku bez nadania mu biegu. Organ w odpowiedzi na ponaglenie poinformował skarżącego, że pozostawia ponaglenie bez rozpoznania z uwagi na treść art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zawieszający bieg terminów załatwiania spraw cudzoziemców, między innymi o udzielenie zezwolenia na pobyt stały.
Regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona została - z mocą obowiązywania od 15 kwietnia 2022r. - ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do ustawy pomocowej. Zgodnie z nowo dodanym wówczas art. 100c ust. 1, w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa - z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. - został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. poz. 232), kolejno do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 854; dalej: ostatnia nowelizacja), a na dzień wniesienia skargi i datę wyrokowania w sprawie niniejszej, przepis art. 100d ustawy pomocowej przedłużył ten termin "do dnia 4 marca 2026 r." (art. 10 pkt 1 ustawy z 12 września 2025 r. – Dz.U. poz. 1301 zmieniającej ustawę pomocową z dniem 30 września 2025 r.). Przepis art. 100d przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100d ustawy pomocowej zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. - do 4 marca 2026 r.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. - w wyrokach: z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r., II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r., II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r., II OSK 1551/23. ugruntowane zostało stanowisko, podzielone przez skład orzekający w sprawie niniejszej, że przepis art. 100d ustawy pomocowej odnosi się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach.
Dla kwestii oceny skuteczności usprawiedliwiania przez organ swojej bezczynności treścią przywołanego wyżej przepisu art. 100d ustawy pomocowej, fundamentalne znaczenie ma czasokres, w którym krajowy prawodawca wyłączył prawo badania przez sądy administracyjne stanu zaniechań wojewodów w prowadzeniu postępowań wymienionych w przepisie art. 100d ustawy pomocowej (obecnie od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2026 r.) oraz ilość nowelizacji wprowadzających to przedłużenie.
W ugruntowanym już orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny stanął bowiem na stanowisku, że ponad dwuletni okres od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy pomocowej). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" – dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw.
W konsekwencji NSA doszedł do przekonania, że okoliczności powoływane jako uzasadnienie kolejnego przedłużania braku biegu terminów nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, tj. po 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U poz. 854) w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia biegu terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy pomocowej, jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (vide: wyrok z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 2743/24 i wyroki tam powołane, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzeczeniach prezentujących powyższy pogląd wyjaśniano również, że analiza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 184 Konstytucji RP) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., II OSK 172/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji Trybunału i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio) - musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., II OSK 174/24).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że taka właśnie sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1- 4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 15 maja 2024 r. i w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którymi każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. NSA podkreślił, że prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne, trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. np. wyrok z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy pomocowej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 maja 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Wobec powyższego należy wskazać, że niezgodność art. 100d ustawy pomocowej z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r.
Sąd w sprawie niniejszej w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza ono, że terminy na załatwienie sprawy nie biegły do 30 czerwca 2024 r. a po tej dacie organ winien był procedować zgodnie z przepisami ustawy o cudzoziemcach. Skarżący w sprawie niniejszej złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały w dniu 9 kwietnia 2025r. Ewidentny brak jakichkolwiek działań organu w okresie 6 miesięcy, przewidzianym przepisami ustawy o cudzoziemcach na rozpatrzenie wniosku o zezwolenie na pobyt stały, wskazuje na stan bezczynności. Bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest bowiem w treści art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Nadto należy odwołać się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 K.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba, że - w myśl art. 12 K.p.a. - organy mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Stosownie do kodeksowej regulacji określającej terminy załatwiania spraw administracyjnych, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki - art. 35 § 1 K.p.a., a załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Ustawodawca przewidział przy tym ewentualną sytuację niezałatwienia sprawy w terminie, nakładając na organ administracji publicznej na mocy art. 36 § 1 K.p.a. obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Z perspektywy niniejszej sprawy istotne pozostaje również, że przepisy szczególne mogą przewidywać inne, niż wymienione w Kodeksie postępowania administracyjnego terminy rozpoznania spraw przez właściwe organy administracji publicznej, o czym stanowi art. 35 § 4 K.p.a.
Stwierdzając zatem, że po stronie organu trwa stan bezczynności, sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Stanowi bezczynności organu sąd nie przypisał jednak cechy rażącego naruszenia prawa albowiem upływ ustawowego 6 miesięcznego terminu na rozpatrzenie wniosku skarżącego nastąpił w dacie 9 października 2025r. a zatem 1,5 miesiąca przez wniesieniem skargi na bezczynność. Sąd zwraca także uwagę, że przepis art. 100d ustawy pomocowej nie został wyeliminowany z obrotu prawnego przez ustawodawcę, zatem nadal obowiązuje. Ustalenie jego niekonstytucyjnego charakteru nastąpiło w orzecznictwie sądów administracyjnych i było wynikiem dogłębnej analizy oraz wykładni przepisów o wstrzymaniu biegu terminów w kontekście prawa do sądu. Odmowa zastosowania art. 100d ustawy pomocowej jest więc wynikiem określonego kierunku orzecznictwa sądów, bowiem początkowo akceptowano ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, zastrzegając jedynie możliwość zmiany tej oceny w razie zmiany okoliczności sprawy (vide szerzej wyrok z 26 sierpnia 2025 r., II OSK 3112/24). A zatem skoro zmiana okoliczności sprawy niniejszej polegająca na przyjęciu niedopuszczalności stosowania art. 100d ustawy pomocowej od 1 lipca 2024 r. wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. pierwszy z takich wyroków NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24), a nie była expressis verbis zmianą legislacyjną, to wobec związania organów administracji publicznej zasadą legalności (art. 6 k.p.a.) - nie można Wojewodzie Podlaskiemu przypisywać prowadzenia postępowania warunkach bezczynności mającej cechy rażącego naruszenia prawa. Dlatego orzeczono jak w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a.
Stosownie do art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154§6.
Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 P.p.s.a. kompetencji sąd zdecydował o przyznaniu skarżącemu od organu wnioskowanej sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł. Nie przypisując organowi cechy rażącej bezczynności nie orzekł o wymierzeniu grzywny.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 210 P.p.s.a. Skarga została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 4 P.p.s.a.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę