II SAB/Bk 124/25

II SAB/Bk 124/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Leszczyński
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej
Treść wyniku
Zobowiązano do podjęcia czynności
Stwierdzono bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ art. 149 § 1a ustawy  PoPPSA
Nie stwierdzono bezczynności z rażącym naruszeniem prawa
Nie wymierzono grzywny organowi
Nie przyznano sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1, art. 6
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R.Z. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach w przedmiocie informacji publicznej 1. zobowiązuje Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach do załatwienia, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, wniosku R.Z. z dnia 3 września 2025 r. – w terminie 14 dni od daty zwrotu akt organowi; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. nie wymierza organowi grzywny; 5. nie przyznaje sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego; 6. zasądza od Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach na rzecz skarżącego R.Z. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 3 września 2025 r. R.Z. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach, na podstawie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej: u.d.i.p.), o udostępnienie następującej informacji publicznej:
"Czy w okresie ostatnich trzech pełnych lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2024 r., pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach, działając na żądanie, wniosek lub inne pismo organu prowadzącego szkołę miejską, przeprowadzali kontrolę, wywiad środowiskowy lub inne czynności, których celem była weryfikacja prawdziwości oświadczenia o miejscu zamieszkania rodzica i dziecka, złożonego w ramach postępowania rekrutacyjnego do szkoły podstawowej? Jeżeli odpowiedź na powyższe pytanie będzie twierdząca, wnoszę o wskazanie, ile takich kontroli, wywiadów środowiskowych lub czynności zostało przeprowadzonych w wyżej wymienionym okresie oraz udostępnienie kopii wszystkich żądań, wniosków lub pism pochodzących od organów prowadzących szkoły, które inicjowały przeprowadzenie czynności, a także kopii wszystkich notatek służbowych i protokołów sporządzonych przez pracowników Ośrodka w wyniku tych czynności."
Wnioskodawca jednocześnie wskazał, iż wnosi o przekazanie żądanych informacji w formie elektronicznej, poprzez przesłanie skanów dokumentów na wskazany adres e-mail, w terminie przewidzianym ustawą.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, Dyrektor MOPS w Siemiatyczach pismem z dnia 16 września 2025 r. nr DA.424.2.2025 poinformował wnioskodawcę, iż żądana informacja nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, informacją publiczną jest informacja o sprawach publicznych, w szczególności organizacyjnych, finansowych i proceduralnych podmiotów publicznych oraz sprawach w inny sposób kształtujących obowiązki i uprawnienia dotyczącego stosunków prawnych z udziałem podmiotów publicznych.
Podkreślono, że przeanalizowanie wnioskowanej informacji wykazało, że żądane dane nie są informacja publiczną. Żądanie to nie odnosi się do informacji o działalności organu w znaczeniu publicznym lecz do czynności podejmowanych w indywidualnych sprawach dotyczących osób fizycznych, realizowanych w ramach zadań pomocniczych na rzecz innego organu administracyjnego. Czynności tego rodzaju mają charakter incydentalny, związany z określonymi postępowaniami i dotyczą wyłącznie sytuacji faktycznej indywidualnych obywateli. Nie stanowią więc informacji o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zaakcentowano także, że celem powyżej cytowanej ustawy jest zapewnienie transparentności w funkcjonowaniu instytucji publicznych w obszarze spraw publicznych, a nie udostępnienie danych o technicznych czynnościach podejmowanych wobec jednostki w toku konkretnych postępowań.
Na tej podstawie organ wskazał, że nie jest zobowiązany do udostępnienia wskazanych danych w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Odpowiedź powyższa została wysłana na adres e-mail wnioskodawcy tego samego dania.
W dniu 17 września 2025 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach wpłynęła skarga R.Z. na bezczynność Dyrektora MOPS w Siemiatyczach w sprawie udzielenia informacji publicznej, w zakresie jego wniosku z dnia 3 września 2025 r.
Skarżący przestawił stan sprawy oraz udzieloną mu odpowiedź organu.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego wniosek dotyczył działalności organu publicznego, a nie spraw prywatnych. Zdaniem skarżącego organ w sposób oczywisty myli informację o działaniu instytucji publicznej jaką jest MOPS, z informacją o prywatnej sytuacji jednostki w danym postępowaniu. Wniosek nie zmierzał do pozyskania danych osobowych czy szczegółowych dotyczących sytuacji życiowej konkretnych rodzin objętych postępowaniem. Przedmiotem wniosku jest działalność samego Ośrodka - podmiotu publicznego finansowanego ze środków publicznych. Pytania dotyczą tego, "czy" organ podejmował określone czynności, "w jakiej skali" ( pytanie o liczbę ) i "na jakiej podstawie" (wniosek o dokumenty inicjujące i protokoły). Są to standardowe przykłady informacji o sposobie funkcjonowania, trybie działania i zakresie załatwianych spraw przez podmiot publiczny, a więc informacje publiczne w najczystszej postaci. Wniosek o wskazanie liczby przeprowadzonych kontroli dotyczy danych statystycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi najmniejszych wątpliwości, że dane obrazujące skalę określonych działań podejmowanych przez podmiot publiczny stanowią informację publiczną. Twierdzenie, że informacja o liczbie wykonanych zadań nie jest informacją o działalności organu, jest sprzeczne z logiką i celem ustawy.
Ponadto skarżący wskazał, że żądanie udostępnienia pism inicjujących czynności oraz notatek i protokołów z tych czynności dotyczy dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. Są to dokumenty wytworzone przez organy publiczne (lub dla nich), dokumentujące przebieg załatwiania sprawy. Argument, że dotyczą one "indywidualnych spraw", jest nietrafiony. Organ ma obowiązek udostępnić te dokumenty, dokonując jednocześnie ich anonimizacji w celu ochrony prywatności osób fizycznych (art. 5 ust. 2 u.d.i.p.). Prawo do prywatności chroni dane osobowe, ale nie stanowi podstawy do utajnienia faktu i przebiegu działania samego organu. Organ nie może, powołując się na ochronę prywatności, odmówić udostępnienia informacji w całości.
Zdaniem skarżącego argumentacja organu, jakoby chodziło o czynności "pomocnicze" i "incydentalne", jest całkowicie irrelewantna dla kwalifikacji informacji jako publicznej. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie różnicuje zadań organu na "główne" i "pomocnicze". Każda działalność podmiotu publicznego, realizowana w ramach jego kompetencji i przy użyciu środków publicznych, jest działalnością publiczną. Określenie "incydentalny" również nie ma znaczenia - informacja o zadaniu wykonanym nawet jednorazowo jest taką samą informacją publiczną, jak o zadaniu wykonywanym systemowo. Celem wniosku było właśnie ustalenie skali zjawiska, którą organ arbitralnie określił jako "incydentalną".
W ocenie skarżącego bezczynność organu nosi znamiona rażącego naruszenia prawa. Nie jest ona wynikiem zwykłej zwłoki czy skomplikowanej wykładni przepisów. Przeciwnie, jest efektem świadomego zignorowania podstawowych zasad i ugruntowanego orzecznictwa dotyczącego dostępu do informacji publicznej. Działanie organu, polegające na udzieleniu odpowiedzi w formie zwykłego pisma o tym, że żądanie nie dotyczy informacji publicznej, przy jednoczesnej błędnej kwalifikacji tej informacji, stanowi celowe działanie pozbawiające obywatela prawa zagwarantowanego mu w Konstytucji RP.
Na tej podstawie skarżący wniósł o:
1. zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 września 2025 r. poprzez udostępnienie żądanej informacji publicznej w całości, w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt organowi;
2. stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3. nałożenie na organ grzywny w wysokości dwukrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia;
4. przyznanie na rzecz skarżącego od organu kwoty 1.000,00 zł tytułem kompensacji doznanej w wyniku bezczynności krzywdy;
5. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (o ile pełnomocnik zostanie ustanowiony w późniejszym toku postępowania).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie bądź ewentualnie o oddalenie.
Co do wniosku o odrzucenie skargi organ podniósł, że o ile skarga na bezczynność organu nie jest objęta ograniczeniami czasowymi wynikającymi z art. 53 §1-3 p.p.s.a., bowiem przepisy te nie znajdują zastosowania do tego rodzaju skargi, która może zostać wniesiona w każdym czasie aż do momentu załatwienia sprawy przez właściwy organ administracji publicznej, to jednak skarga ta podlega dyspozycji art. 52 § 2 p.p.s.a., przewidującej obowiązek uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, w tym w szczególności wniesienia ponaglenia. Podkreślić również należy, że zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych oraz przedstawicieli doktryny, niewypełnienie przez stronę skarżącą warunku określonego w art 52 § 1 p.p.s.a. skutkuje odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Odnosząc powyższe twierdzenia do okoliczności stanu faktycznego przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia przewidzianych w art. 52 § 2 p.p.s.a. przed wniesieniem skargi na bezczynność organu, gdyż nie wystąpił wcześniej z ponagleniem, przy czym organ odpowiedział na przedmiotowy wniosek w mniej niż dwa tygodnie. W dniu 16 września 2025 r. organ wydał decyzję, w której odmówił udzielenia informacji objętej zakresem żądania z dnia 3 września 2025 r. Oznacza to, że organ załatwił sprawę stanowiącą przedmiot skargi na bezczynność organu jeszcze przed jej wniesieniem, dodatkowo w terminie ustawowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej
Organ powołał się także na pogląd NSA, zgodnie z którym o bezczynności organu administracji może być mowa w sytuacji, gdy organ ten nie załatwia sprawy w
określonych prawem formie i czasie, choć nałożony został na niego taki obowiązek, a
obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Podkreślenia wymaga również fakt, że rozpatrując skargę na bezczynność, WSA nie bada merytorycznej i procesowej poprawności czynnością a jedynie sam fakt jej dokonania lub zaistnienie powodu, dla którego można by zarzucić organowi bezczynność (wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2114/13).
Podsumowując powyższe organ wskazał, że rozpatrzył wniosek skarżącego w
ustawowym terminie, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy oraz jeszcze przed wniesieniem skargi, przez co nie pozostawał w stanie bezczynności. Już tylko z tego powodu skarga na bezczynność organu jest niezasadna i powinna zostać odrzucona. Ponadto Skarżący nie złożył ponaglenia, przez co nie wyczerpał środków zaskarżenia przewidzianych w art. 52 § 2 p.p.s.a., co również przesądza o niedopuszczalności skargi. Tym samym brak jest także jakichkolwiek podstaw do nałożenia na organ grzywny czy przyznania skarżącemu żądanej kwoty 1 000,00 zł tytułem rekompensaty za rzekomą bezczynność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Na wstępie wyjaśnić należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W myśl bowiem art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 ww. przepisu, lub przewlekłe prowadzenie postępowania
w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem kontroli sądowej nie jest jednak objęty określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak
w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie, w określonym przez prawo terminie.
Jakkolwiek przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia "bezczynności", to w ocenie tut. Sądu, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie, organ wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności.
Na gruncie zaś ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm. dalej jako u.d.i.p.) z bezczynnością dotyczącą udostępnienia informacji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy właściwy organ lub podmiot zobowiązany do udzielenia tej informacji, nie podejmuje w ustawowym terminie (wskazanym w art. 13 ust. 1 oraz w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p.) odpowiednich czynności, tj.: (1) nie udostępnia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej, (2) nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, (3) nie informuje wnioskodawcy, że żądana informacja nie jest informacją publiczną, bądź, że żądanej informacji publicznej nie posiada, albo (4) nie udziela informacji, o której mowa w art. 14 ust. 2 u.d.i.p.
A zatem bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie nie podjął on żadnych czynności lub wtedy, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale nie zakończył go wydaniem decyzji lub nie podjął stosownej czynności, pomimo istnienia w tym zakresie ustawowego obowiązku. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma natomiast znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem, że nie istnieje obowiązek wydania stosowanego aktu lub podjęcia określonej czynności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się ponadto pogląd, który Sąd w składzie obecnym w pełni akceptuje, że na równi z brakiem podjęcia przez organ określonych czynności względem wniosku o udostępnienie informacji publicznej, należy traktować także udzielenie wnioskodawcy informacji innej niż ta, której oczekuje wnioskodawca, informacji niepełnej lub też nieadekwatnej do treści wniosku, co może powodować uzasadnione wątpliwości adresata odpowiedzi co do tego, czy organ w ogóle udzielił odpowiedzi na jego wniosek (wyrok WSA
w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Kr 57/17, wyrok WSA
w Szczecinie z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II SAB/Sz 6/14, Lex nr 1474351; wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Lu 72/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie albowiem organ wskazuje, że nie zachodzi stan bezczynności gdyż pismem zawiadomił skarżącego, że wnioskowana informacja nie stanowi informacji publicznej, natomiast w ocenie skarżącego powyższe stanowisko organu jest błędne.
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności Dyrektora MOPS w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 września 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej w żądanym zakresie tj.
"Czy w okresie ostatnich trzech pełnych lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2024 r., pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach, działając na żądanie, wniosek lub inne pismo organu prowadzącego szkołę miejską, przeprowadzali kontrolę, wywiad środowiskowy lub inne czynności, których celem była weryfikacja prawdziwości oświadczenia o miejscu zamieszkania rodzica i dziecka, złożonego w ramach postępowania rekrutacyjnego do szkoły podstawowej? Jeżeli odpowiedź na powyższe pytanie będzie twierdząca, wnoszę o wskazanie, ile takich kontroli, wywiadów środowiskowych lub czynności zostało przeprowadzonych w wyżej wymienionym okresie oraz udostępnienie kopii wszystkich żądań, wniosków lub pism pochodzących od organów prowadzących szkoły, które inicjowały przeprowadzenie czynności, a także kopii wszystkich notatek służbowych i protokołów sporządzonych przez pracowników Ośrodka w wyniku tych czynności."
Organ w odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia 3 września 2025 r. o udzielenie informacji publicznej w żądanym zakresie, w dniu 16 września 2025 r. wskazał, iż wnioskowane informacje nie stanowią informacji publicznej. Jednocześnie z tego powodu wnioskował o odrzucenie skargi, z uwagi na udzieloną w terminie 14 dni odpowiedź. Ponadto wskazywał na brak wyczerpania środków zaskarżenia tj. ponaglenia, co jego zdaniem również winno było skutkować odrzuceniem skargi.
Mając powyższe na uwadze, wskazać zatem w pierwszej kolejności należy, że w myśl art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902; w skrócie "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 24.5.2006 r., I OSK 601/05; CBOSA). Zasady tej nie zmieniło wprowadzenie do art. 37 k.p.a. – a w ślad za tym także do art. 52 § 2 p.p.s.a. – z dniem 1 czerwca 2017 r., mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), nowego środka zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji, w postaci ponaglenia (w miejsce dotychczas stosowanych w takich przypadkach: zażalenia albo wezwania do usunięcia naruszenia prawa). W konsekwencji w odniesieniu do skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie znajduje zastosowania wymóg z art. 53 § 2b in fine p.p.s.a. w postaci uprzedniego wniesienia ponaglenia do właściwego organu (por. wyrok NSA z 28.1.2020 r., I OSK 2433/18).
Wypada jeszcze zaznaczyć, że do skarg na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 11.5.2011 r., I OSK 716/11; z 26.5.2011 r., I OSK 857/11). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29.4.2011 r., I FSK 249/10; por. też wyrok WSA z 27.10.2011 r., II SAB/Po 60/11). Trafność takiej wykładni potwierdza obecnie, dodany z dniem 1 czerwca 2017 r., przepis art. 53 § 2b p.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność można wnieść "w każdym czasie" ‒ które to określenie musi być postrzegane w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 17.11.2020 r., II OSK 973/19).
W konsekwencji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – nawiązującym do uchwały 7 sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r. o sygn. akt II OPS 5/19 (ONSAiWSA 2020, nr 6, poz. 79), zgodnie z tezą której: "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a." – został wyrażony pogląd, w myśl którego na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie można mówić o bezczynności organu, gdy organ ten przed wniesieniem skargi na bezczynność udostępni informację publiczną w formie czynności materialno-technicznej. Sytuacja taka stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi jako niedopuszczalnej w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 13.10.2021 r., III OSK 3789/21, ONSAiWSA 2022, nr 2, poz. 30; por. też wyroki NSA: z 7.12.2021 r., III OSK 7055/21; z 29.11.2022 r., III OSK 2507/22).
Jednakże w myśl stanowiska przeciwnego, pogląd zaprezentowany w cytowanej uchwale NSA o sygn. akt II OPS 5/19 dotyczy spraw zakończonych decyzją administracyjną, a nie spraw zakończonych dokonaniem czynności materialno-technicznej. W odniesieniu do tej ostatniej kategorii spraw, stwierdzenie niedopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej, z uwagi na uprzednie wystosowanie przez podmiot zobowiązany odpowiedzi na wniosek o udostępnieniu informacji publicznej, godziłoby w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji RP), jak też dostępności informacji publicznej – art. 61 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z 5.10.2021 r., III OSK 6030/21).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że analiza akt sprawy oraz stanowisk procesowych stron pokazuje, że do dnia wniesienia skargi wnioskowane informacje nie zostały skarżącemu udostępnione ani, co bezsporne, nie została wydana decyzja o odmowie udostępnienia tych informacji, aczkolwiek w odpowiedzi na skargę organ traktuje udzieloną w dniu 16 września 2025 r. odpowiedź za decyzję odmowną, na co wprost się powołuje. Stanowisko to jest jednak nieprawidłowe, albowiem z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. wprost wynika, że odmowa udostępnienia informacji publicznej przez organy władzy publicznej następuje w drodze decyzji, na którą służy notabene odwołanie, co wynika z dalszych ustępów tej regulacji. Gdyby zatem przyjąć stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, to odpowiadając na pytanie czy organ pozostaje w bezczynności w przedmiotowej sprawie należałoby od razu odpowiedzieć twierdząco, albowiem taka decyzja nie została w sprawie wydana, co wykluczałoby dalsze merytoryczne ocenianie prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Natomiast w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z decyzją odmowną a pismem organu informującym wnioskodawcę, że żądana informacja nie jest informacją publiczną, co podlega ocenie w niniejszym postępowaniu.
Wyjaśnić zatem należy, że w sprawach o udostępnienie informacji publicznej skarga na bezczynność przysługuje zarówno w przypadku braku reakcji podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji wymaganego ustawą o dostępie do informacji publicznej, jak i wówczas, gdy podmiot ten błędne stwierdza, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej lub nie podlega udostępnieniu na zasadach wskazanej ustawy.
Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd uznał skargę na bezczynność wniesioną w niniejszej sprawie za dopuszczalną, a więc – wbrew twierdzeniom organu – niepodlegającą odrzuceniu z obu wskazanych przez organ przyczyn, i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania.
Przedmiotem skargi uczyniono bezczynność Dyrektora MOPS w Siemiatyczach w załatwieniu wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej, zawartego w piśmie z dnia 3 września 2025 r..
Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne było więc rozważenie trzech następujących kwestii:
1. czy MOPS (w jego imieniu Dyrektor) jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej;
2. czy informacje żądane przez skarżącego stanowią informację publiczną, podlegającą udostępnieniu na zasadach określonych w u.d.i.p.;
3. czy organ prawidłowo załatwił sprawę ww. wniosków.
Katalog podmiotów obowiązanych do udostępniania informacji publicznej określa art. 4 u.d.i.p., w świetle którego są nimi (ust. 1) władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej; 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych; 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa; 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego; 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Nie ulega wątpliwości, że Dyrektor MOPS jako organ administracji publicznej, jest jednym z podmiotów zobowiązanych do realizacji gwarancji zapewniających dostęp do informacji publicznej, wskazanych w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. zobowiązane do udostępniania informacji publicznej są jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, zaś zgodnie z załącznikiem do uchwały nr XX/127/04 Rady Miasta Siemiatycze z dnia 17 września 2004 r. w sprawie uchwalenia statutu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach (załącznik do obwieszczenia Rady Miasta Siemiatycze z 25 października 2023 r.) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Siemiatyczach jest jednostką organizacyjną Miasta Siemiatycze utworzoną do realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej określonych w ustawie o pomocy społecznej oraz innych przepisach szczególnych (I. Postanowienia ogólne § 1 pkt 1.). Okoliczność ta zresztą jest bezsporna.
Analizując natomiast wniosek skarżącego z punktu widzenia przedmiotowego przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 tej ustawy. Informacją publiczną w rozumieniu art. 6 ustawy będzie natomiast każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Bliższa analiza powołanego przepisu wskazuje, że wnioskiem może być pytanie o określone fakty, o stan określonych zjawisk na dzień udzielenia odpowiedzi (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r. sygn., akt I OSK 2445/11, Lex nr 1264728).
W doktrynie przyjmuje się, że informacje publiczne obejmują także informacje dotyczące działalności finansowanej ze środków publicznych oraz działalności jednostek powołanych do realizacji zadań publicznych, takich jak Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, który jak wskazano powyżej jest jednostką organizacyjną Miasta utworzoną do realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej określonych w ustawie o pomocy społecznej oraz innych przepisach szczególnych. Informacje zatem dotyczące kontroli, wywiadów środowiskowych oraz innych czynności przeprowadzanych przez MOPS co do zasady są informacją publiczną, gdyż dotyczą wykonywania przez ta jednostkę jej obowiązków i są finansowane ze środków publicznych.
W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z pytaniem dotyczącym ilości przeprowadzonych kontroli czy też innych czynności pracowników MOPS dotyczących weryfikacji prawdziwości oświadczenia o miejscu zamieszania rodzica i dziecka, złożonego w ramach postępowania rekrutacyjnego do szkoły podstawowej.
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1153) zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy m.in. edukacji publicznej (ust. 1 pkt 8) oraz pomocy społecznej (ust. 1 pkt 6). W myśl natomiast art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. prawo oświatowe (Dz.U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.) wójt gminy (burmistrz, prezydent miasta) jest obowiązany przekazywać dyrektorom publicznych szkół podstawowych na obszarze gminy informacje o aktualnym stanie i zmianach w ewidencji dzieci i młodzieży w wieku 3-18 lat. W związku z tym każda gmina powinna weryfikować dysponowanie aktualnymi danymi o adresach zamieszkania (wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 76/14. Organ prowadzący może je zweryfikować na podstawie informacji zebranych na potrzeby postępowań prowadzonych przez gminę.
Mając powyższe na uwadze, jeżeli organy samorządu terytorialnego mają ustawowe kompetencje do realizowania przedmiotowych zapisów i przy realizowaniu tych czynności korzystają ze swoich jednostek organizacyjnych utworzonych do realizacji zadań nie tylko z zakresu pomocy społecznej, ale także w innych przepisach szczególnych, to należy uznać, że aktywność ośrodków pomocy społecznej w zakresie pozyskiwania informacji o sytuacji życiowej (miejscu zamieszkania) rodzin zamieszkujących na terenie gminy, dotyczy działalności organu publicznego, a nie spraw indywidualnych. Wniosek skarżącego dotyczy działalności organu MOPS, który w przedmiotowym zakresie współdziała z burmistrzem (wójtem, prezydentem) również na podstawie art. 106 k.p.a., który wskazuje że organ załatwiający sprawę, może zwrócić się do innego organu o zajęcie stanowiska. Dlatego zdaniem Sądu, informacje o liczbie kontroli, wywiadów środowiskowych czy innych czynnościach pracowników MOPS dotyczących weryfikacji prawdziwości oświadczenia o miejscu zamieszania rodzica i dziecka, złożonego w ramach postępowania rekrutacyjnego do szkoły podstawowej, należy zakwalifikować jako informację publiczną, bo dotyczącą finansowanej ze środków publicznych działalności Ośrodka – jednostki organizacyjnej miasta Siemiatycze. Zatem wszelkie protokoły kontroli, wywiady środowiskowe czy też notatki urzędowe – stanowią informację publiczną w świetle art. 6 ust. 1 pkt 3 a i d u.d.i.p.(zasadach funkcjonowania podmiotów, w tym trybie działania władz publicznych i ich jednostek organizacyjnych, jak i sposobach przyjmowania i załatwiania spraw), a także w świetle art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a i c u.d.i.p. (danych publicznych, w tym treści i postaci dokumentów urzędowych, w szczególności dokumentacji przebiegu i efektu kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją prowadzących). (podobnie wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 780/19, CBOSA).
Słusznie zatem wskazuje skarżący, że jego wniosek nie zmierzał do pozyskania danych osobowych czy szczegółów dotyczących sytuacji życiowej konkretnych rodzin objętych postępowaniem, a przedmiotem wniosku jest działalność ośrodka – podmiotu publicznego finansowanego ze środków publicznych. Pytania dotyczą tego "czy" organ podejmował określone czynności, "w jakiej skali" (pytanie o liczbę ) i "na jakiej podstawie" (wniosek o dokumenty inicjujące i protokoły). Rację ma zatem skarżący, że są to przykłady informacji o sposobie funkcjonowania, trybie działania i zakresie załatwianych spraw przez podmiot publiczny, a to są informacje publiczne. Wniosek o wskazanie liczby przeprowadzonych kontroli dotyczy danych statystycznych, a więc danych obrazujących skalę określonych działań podejmowanych przez podmiot publiczny. Ponadto jak słusznie wskazał skarżący, żądanie udostępnienia pism inicjujących czynności oraz notatek i protokołów z tych czynności dotyczy dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. Są to dokumenty wytworzone przez organy publiczne, dokumentujące przebieg załatwiania sprawy.
Podkreślenia przy tym wymaga, że przepis art. 6 u.d.i.p. nie ma charakteru zamkniętego, a wyliczenie stanów faktycznych w nim określonych jest jedynie przykładowe. Informacja publiczna może zatem dotyczyć również sfery faktów, a jest nią treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej, treść wystąpień i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą.
Warto też podkreślić, że z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. b u.d.i.p. wynika, że informacją publiczną są również stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej i przez funkcjonariuszy publicznych. Przyjmuje się ponadto, że udostępnieniu podlegają wszystkie stanowiska, wystąpienia, oceny dokonywane przez organy i funkcjonariuszy administracji publicznej. W tym kontekście drugorzędne znaczenie ma to, do kogo dane pismo jest kierowane.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą dostępu do wszystkich dokumentów zawierających informację publiczną kryterium uzyskania dostępu do dokumentu jest jedynie istnienie okoliczności wyłączających udostępnienie informacji, a nie jego klasyfikacja jako dokumentu urzędowego (por. wyrok NSA z 27 lutego 2008r. sygn. akt I OSK 1744.07, LEX nr 453492). Informacja pochodząca od organu władzy publicznej lub od funkcjonariuszy publicznych powinna być uzewnętrzniona i utrwalona, a przez to możliwa do udostępnienia. Tej kwestii dotyczył wyrok WSA w Białymstoku z 22 lipca 2010r. sygn. akt II SAB/Bk 34/11 (LEX nr 1086334).
W tym miejscu wskazać również należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest że w drugiej z zawisłych spraw przed tutejszym sądem o sygn. akt II SAB/Bk 128/25 (wniesionej przez małżonkę skarżącego w stosunku do bezczynności Burmistrza Miasta Siemiatycze), w której punkt 1 żądanej informacji publicznej brzmiał praktycznie tożsamo jak w sprawie niniejszej tj. w sposób następujący:
"Czy w okresie od 1 maja 2025 r. do 30 września 2025 r. Burmistrz Miasta Siemiatycze wydawał jakiekolwiek pisemne lub ustne zalecenia, polecenia, instrukcje bądź zlecenia dla pracowników Urzędu Miasta lub podległych jednostek organizacyjnych (w tym MOPS), czy wnioski do GOPS, które dotyczyły przeprowadzenia czynności sprawdzających miejsce zamieszkania dzieci na potrzeby aktualizacji gminnej ewidencji dzieci i młodzieży?"
organ udzielił odpowiedzi, czym jednoznacznie potwierdził, że żądane informacje, stanowią informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznych.
Z tych względów stwierdzić należało, że Dyrektor MOPS dopuścił się bezczynności. Skoro bowiem żądana informacja publiczna, będąca w posiadaniu organu, nie została udostępniona w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku z uwagi na uznanie, że nie stanowi informacji publicznej, jak też nie została udostępniona do dnia orzekania przez sąd administracyjny w sprawie, a jednocześnie organ nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej (np. w trybie art. 5 u.d.i.p.), Sąd zobowiązał Dyrektora MOPS do rozpatrzenia ww. wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt organowi po uprawomocnieniu się orzeczenia, na mocy art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Sąd ponadto, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności.
Sąd stwierdza ponadto, że na mocy art. 149 § 1a p.p.s.a. był zobowiązany wskazać czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu przedstawione okoliczności faktyczne i przepisy prawne nie wskazywały, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Należy podkreślić, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2012r. sygn. akt I OSK 675/12; CBOSA). W sprawie niniejszej Dyrektor nieprawidłowo uznał, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej, ale niezwłocznie odpowiedział na wniosek skarżącego pismem i uczynił to z zachowaniem 14-dniowego terminu. Nie sposób więc uznać, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim.
W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak np. NSA w wyroku z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16).
W konsekwencji suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego.
W badanej sprawie Sąd uznał, że mimo wniosku skarżącego, przyznanie stronie sumy pieniężnej czy też wymierzenie grzywny, nie jest uzasadnione okolicznościami sprawy, w szczególności mając na uwadze, że naruszenie przez organ prawa jego bezczynnością nie miało postaci kwalifikowanej, zaś wynikało z nieprawidłowej kwalifikacji co stanowi informację publiczną.
Z tego też względu Sąd na podstawie art. 149 § 2 u.p.p.s.a. nie przyznał od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej i nie wymierzył organowi grzywny (pkt 4 i 5 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 (pkt 6 sentencji wyroku). Na koszty te składał się wpis od skargi (100 zł), albowiem pełnomocnik w sprawie ostatecznie nie został ustanowiony.
Z powyższych względów na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 p.p.s.a., sąd orzekł jak w wyroku.