II SAB/Bk 12/25

II SAB/Bk 12/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-05-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Justyna Siemieniako
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 1695/25 - Wyrok NSA z 2026-02-10
Skarżony organ
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ art. 149 § 1a ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 36 § 1. art. 37 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2017 poz 2187
art. 9 ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku w przedmiocie wpis do rejestru zabytków 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku do wydania decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków; 2) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 3) stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4) przyznaje od Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku na rzecz Z. P. sumę pieniężną w kwocie 2.000,00 (dwóch tysięcy) złotych; 5) zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku na rzecz Z. P. kwotę 597,00 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z 22 grudnia 2017 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków części dawnego cmentarza żydowskiego w S. - działki nr ewid. [...] przy ul. [...] w S. Jednocześnie postanowieniem z 22 grudnia 2017 r. organ ochrony zabytków dopuścił do wszczętego postępowania na prawach strony Fundację "Z." z siedzibą w W.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z 6 czerwca 2018 r. wpisał do rejestru zabytków archeologicznych województwa podlaskiego cześć dawnego cmentarza żydowskiego w S., zlokalizowaną na działkach o nr ewidencyjnych: [...] przy ul. [...] w S. Z sentencji tej decyzji wynika, iż do rejestru zabytków wpisano ww. teren, jako zabytek archeologiczny - cmentarzysko w granicach oznaczonych na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez strony postępowania, tj. przez P. z siedzibą w W., J. T. i T. T. oraz przez Z. P. (dalej jako: "skarżący"), Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z 9 listopada 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja została zaskarżona przez P. z siedzibą w Warszawie, J. T. i T. T.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 września 2019 r., VII SA/Wa 223/19, uchylił obie decyzje.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 3 listopada 2022 r., II OSK 193/20, oddalił skargę kasacyjną. W związku z powyższym, wyrok WSA w Warszawie z 4 września 2019 r. stał się prawomocny od 3 listopada 2022 r.
W dniu 2 marca 2023 r. akta sprawy doręczono Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Minister 6 kwietnia 2023 r. przekazał ww. orzeczenie wraz z aktami postępowania Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków - do rozpatrzenia.
Akta postępowania wpłynęły do organu pierwszej instancji 11 kwietnia 2023 r.
Po otrzymaniu akt sprawy, podejmowane były następujące czynności:
1. 25 lipca 2023 r. organ zwrócił się z wnioskiem do Urzędu Miasta Siemiatycze o ustalenie aktualnych właścicieli działek: [...];
2. 7 sierpnia 2023 r. organ otrzymał informacje dotyczące aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych ww. działek (w aktach postępowania znajdują się kopie wypisów z rejestru gruntów);
3. organ pierwszej instancji zwrócił się do Fundacji "Z." oraz do stron, tj. do Gminy Miejskiej Siemiatycze, skarżącego, J. T., T.T., P. z siedzibą w W. oraz do P. z siedzibą w S. - o udzielenie informacji w przedmiocie aktualnych pełnomocników reprezentujących strony w postępowaniu;
4. 5 września 2023 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował strony o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy, tj. do 5 października 2023 r.;
5. 8 września 2023 r. organ ochrony zabytków zwrócił się do Archiwum Państwowego w Białymstoku o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w zasobach ww. archiwum, w celu określenia granic cmentarza żydowskiego w S.; w dniu 3 października 2023 r. organ ochrony zabytków otrzymał z Archiwum Państwowego w Białymstoku uwierzytelnione kopie dokumentacji dotyczące cmentarza żydowskiego w S. (kopie w aktach postępowania);
6. 17 października 2023 r. P. Sp. z o. o. z siedzibą w B. wskazał w korespondencji kierowanej do organu, że w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej na działkach o nr [...] w S., w tym z "dzierżawą lokali znajdujących się na działce o nr [...] budynku i gruntów", spółka powinna występować w postępowaniu w charakterze strony;
7. 5 października 2023 r. organ wyznaczył w zawiadomieniu skierowanym do stron nowy termin załatwienia sprawy, tj. do 6 listopada 2023 r.;
8. 17 października 2023 r. Fundacja "Z." zwróciła się do Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, o:
- przedłużenie postępowania do 1 czerwca 2024 r., ze względu na fakt prowadzonej kwerendy archiwalnej poza granicami Polski;
- przeprowadzenie z urzędu dowodu "na okoliczność zasiedzenia części cmentarza z postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim I Wydział Cywilny z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem i załączonym do niego projektem nieruchomości";
- wyjaśnienie braku udostępnienia pełnomocnikowi Fundacji 8 września 2023 r. niektórych dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania;
9. 6 listopada 2023 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował strony o wyznaczeniu nowego terminu na załatwienie sprawy, tj. do 31 maja 2024 r.;
10. wezwaniem z 11 kwietnia 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków zobowiązał Fundację "Z." do przedłożenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, wyników przeprowadzonej kwerendy archiwalnej; pismo zostało doręczone do wiadomości stronom postępowania. W odpowiedzi na wezwanie. Fundacja "Z." poinformowała o trwającej kwerendzie archiwalnej poza granicami Polski, w związku z powyższym Fundacja zwróciła się o ponowne przedłużanie postępowania do 16 września 2024 r.;
11. 29 maja 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił się do Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy o opinię oraz o wyrażenie zgody na przeprowadzenie badań archeologicznych sondażowych na terenie dawnego cmentarza; organ ochrony zabytków załączył proponowany program badań sondażowych wraz z załącznikiem graficznym;
12. 31 maja 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował strony postępowania o nowym terminie załatwienia sprawy, tj. wskazał, że sprawa zostanie zakończona do 30 września 2024 r.
W dniu 18 czerwca 2024 r. P. z siedzibą w W. wniósł ponaglenie na bezczynność Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w związku z niezakończeniem postępowania. Jak wskazał Związek, podczas trwającego siedem lat postępowania, nie zostało wydane prawomocne i ostateczne rozstrzygnięcie. Ponadto ponaglający wyraził sprzeciw wobec kolejnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy do 30 września 2024 r. w związku z trwającą od 2023 r. kwerendą archiwalną przez Fundację "Z.". Jednocześnie strona nie zgodziła się na prowadzenie badań sondażowych archeologicznych na ww. obszarze. Strona również przywołała fakt przeprowadzenia w przeszłości "nieinwazyjnych badań archeologicznych na całej długości i szerokości inwestycji, na koszt jednostki organizacyjnej, finansującej roboty – P. z siedzibą w W.", zgodnie z decyzją Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Tym samym w ocenie ponaglającego zamiar przeprowadzenia przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków badań archeologicznych sondażowych jest bezcelowy. Mając na względzie powyższe, P. z siedzibą w W. zwrócił się do organu wyższego stopnia o zobowiązanie Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do zakończenia ww. postępowania i wydanie rozstrzygnięcia.
W dniu 27 sierpnia 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał dodatkową dokumentację oraz pisma, które wpłynęły po 27 czerwca 2024 r., tj.:
1. wiadomości e-mail z 10 lipca 2024 r. w sprawie stanowiska Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy (kopie);
2) wniosek Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 30 lipca 2024 r., skierowany do Starostwa Powiatowego w Siemiatyczach o przekazanie 1 egz. mapy ew. obejmującej nieruchomości [...] S.;
3) pisma z 5 sierpnia 2024 r. Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków skierowane do pełnomocnika skarżącego oraz do J. T. oraz J. T. w sprawie wyrażenia zgody na przeprowadzenie sondażowych badań archeologicznych;
4) ponaglenie z 5 sierpnia 2024 r. wniesione przez skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków; w ocenie skarżącego postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to konieczne (ponad 6 lat), akta postępowania są obszerne i pozwalają na wydanie decyzji merytorycznej; przewlekłe prowadzenie postępowania jest rażące.
Zawiadomieniem z 30 września 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował o nowym terminie załatwienia sprawy do 31 grudnia 2024 r.
Po rozpatrzeniu ponagleń P. i skarżącego, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z 31 października 2024 r., nr DOZ-APN.650.298.2024.AB: stwierdził, że Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków dopuścił się w ww. sprawie bezczynności i przewlekle prowadzi postępowanie; stwierdził, że bezczynność i przewlekle prowadzenie postępowania nie ma miejsca z rażącym naruszenie prawa; zobowiązał organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy w terminie 90 dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia; zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności i przewlekłości w przyszłości.
Odpis ww. postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 6 listopada 2024 r.
Pismem z 31 grudnia 2024 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował o nowym terminie załatwienia sprawy do 29 stycznia 2025 r.
Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na przewlekłość w prowadzeniu postępowania przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku, wnosząc o:
1. stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, z rażącym naruszeniem prawa, w sprawie o sygnaturze [...], dotyczącej wpisania do rejestru zabytków części dawnego cmentarza żydowskiego w S., zlokalizowanego na działkach o nr ewidencyjnym [...];
2. wyznaczenie Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków terminu do wydania decyzji w tym przedmiocie;
3. wyjaśnienie przyczyn bezczynności organu oraz przewlekłości postępowania;
4. zasądzenie od Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku na rzecz skarżącego kwoty w wysokości 10.000,00 zł;
5. zasądzenie od Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z przepisami prawa. W uzasadnieniu wskazał, że 28 stycznia 2025 r. wydał decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków archeologicznych części dawnego cmentarza żydowskiego w S. (obszar obejmujący 4 działki z 6 działek rozpoznawanych). Podkreślił też, że dotrzymał terminu do załatwienia sprawy nałożonego postanowieniem Ministra z 31 października 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
W sprawie doszło do przewlekłości postępowania, a zatem skarga okazała się zasadna.
Stosownie do art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 2 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast według art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Jak wskazuje art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Zgodnie zaś z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., przewlekłość postępowania występuje, gdy jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W orzecznictwie doprecyzowuje się, że przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania. Przewlekłość oznacza zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (np. wyroki NSA z 10 kwietnia 2018 r., II GSK 3444/17; z 21 lipca 2016 r., II OSK 2630/15; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza więc podejmowanie przez organ czynności, które - wbrew zasadzie szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a. - nie zmierzają do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, albo mają charakter czynności nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (np. wyrok NSA z 21 stycznia 2014 r., II OSK 1031/12). Inaczej rzecz ujmując, istotą przewlekłego prowadzenia postępowania jest podejmowanie przez organ czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (np. wyrok NSA z 15 listopada 2017 r., I OSK 1809/16).
Analizując, czy organ prowadził przedmiotowe postępowanie w sposób przewlekły, sąd musiał odnieść się do przepisów prawa materialnego relewantnych w niniejszej sprawie, a następnie przez ich pryzmat ocenić, czy ich zastosowanie przez organ było celowe.
W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków (Dz.U. z 2017 r. poz. 2187), do rejestru zabytków wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku. W postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji o wpisie do rejestru zabytków organ administracji musi ustalić czy obiekt, który ma być wpisany do rejestru zabytków spełnia wymogi ustawowe. Definicję legalną zabytku zawiera art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, który stanowi, że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Kwalifikowaną formę zabytku stanowi zabytek archeologiczny. Zgodnie z art. 3 pkt 4 ustawy o ochronie zabytków jest to zabytek nieruchomy, będący powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy, będący tym wytworem. Aby uznać rzecz za zabytek archeologiczny musi ona wypełniać przede wszystkim kryteria właściwe dla zabytku określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, czyli musi ona reprezentować określoną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Wartość historyczna obiektu jest oceniania przez pryzmat jego walorów dokumentacyjnych dla określonych zdarzeń historycznych – im ważniejsza jest kwestia, którą dokumentuje dany przedmiot, tym większa jest jego wartość historyczna. Wartość artystyczna obiektu oceniana poprzez ustalenie czy obiekt stanowi dzieło sztuki, czyli czy oprócz funkcji użytkowych zawiera w sobie element piękna postrzegalny przez odbiorcę. Wartość naukowa jest kryterium aktualnej naukowej oceny danego obiektu. Charakter klauzuli generalnej ma kategoria interesu społecznego, która podkreśla społeczny wymiar chronionej wartości. Interes społeczny stanowi korzyść, jaką może przynieść społeczeństwu zachowanie zabytku nieruchomego. Wskazane kryteria oceny zabytku są pojęciami niedookreślonymi, w związku z czym organ administracji przy ocenie czy dany obiekt jest zabytkiem dokonuje jego wartościowania w ramach tych kryteriów, mając przy tym pewien zakres swobodnej oceny stanu faktycznego z punktu widzenia badanych wartości.
W ocenie sądu, chronologia czynności podejmowanych przez organ konserwatorski w rozpatrywanej sprawie wskazuje, że mamy do czynienia ze stanem kwalifikowanym jako przewlekłe prowadzenie postępowania.
Należy zatem zauważyć, że akta postępowania po wydaniu przez NSA wyroku z 3 listopada 2022 r., II OSK 193/20, doręczono Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 marca 2023 r., zaś 11 kwietnia 2023 r. wpłynęły do Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rozpatrzenia. Od tego dnia należy zatem zacząć badanie przewlekłości prowadzonego postępowania.
W analizowanym okresie organ podejmował szereg czynności opisanych w pierwszej części uzasadnienia, przy czym kilkukrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, co czynił w dniach: 5 września 2023 r., 5 października 2023 r., 6 listopada 2023 r., 31 maja 2024 r., 30 września 2024 r., 31 grudnia 2024 r. – ostatni termin wyznaczono na 29 stycznia 2025 r.
Słusznie zauważył Minister w postanowieniu z 31 października 2024 r., że szczególne wątpliwości budzą powody przedłużenia postępowania odpowiednio do 31 maja 2024 r. (zawiadomieniem z 6 listopada 2023 r.) oraz kolejne przedłużenie terminu do 30 września 2024 r. (zawiadomieniem z 31 maja 2023 r.). Z akt wynika, że postępowanie zostało dwukrotnie przedłużone z powodu trwającej kwerendy archiwalnej prowadzonej przez Fundację "Z." za granicą. W obu przypadkach Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków przychylił się do wniosku ww. uczestnika na prawach strony w postępowaniu. Przy tym, wspomniana fundacja zamiar prowadzenia kwerendy archiwalnej zgłosiła już 17 października 2023 r., zaś w aktach postępowania przekazanych do organu wyższego stopnia pismem z 27 czerwca 2024 r., brak jest jakichkolwiek jej wyników. Organ nie zadbał zatem o efektywne wykonanie ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) przy uwzględnieniu zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Skład orzekający zauważa jednocześnie, że
Na przedłużenie postępowania wpłynęła również konieczność przeprowadzenia sondażowych badań archeologicznych na spornym obszarze. Zamiar ten powzięto bowiem dopiero ponad rok od otrzymania akt postępowania, na co wskazuje pismo skierowane do Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy z 29 maja 2024 r., w którym zwrócono się o zaopiniowanie i wyrażenie zgody na realizację ww. badań.
Biorąc pod uwagę opisane wyżej okoliczności, sąd doszedł do przekonania, że postępowanie w sprawie prowadzone było w sposób przewlekły. Organ co prawda podejmował działania mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, znajdujące swoją podstawę w przepisach ustawy o ochronie zabytków i Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże czynił to w sposób niedostatecznie efektywny i przeciągający się. Jego aktywność, opisana powyżej, miała charakter opieszały i nieadekwatny do możliwości leżących w kompetencji organu.
Mając na względzie przytoczone powyżej okoliczności, tj. finalne wydanie przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku decyzji z 28 stycznia 2025 r., nr R.5140.137.2023.EŻ, o wpisaniu do rejestru zabytków archeologicznych części dawnego cmentarza żydowskiego w S. (obszar obejmujący 4 działki z 6 działek rozpoznawanych) – a zatem załatwienie sprawy – sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
Zdaniem sądu, w świetle powyższych rozważań, organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Jednocześnie, zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd zobligowany był stwierdzić, czy przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W punkcie 3 wyroku sąd stwierdził, że przewlekłość, której dopuścił się organ, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, więc dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje m.in. podejmowanie czynności nieefektywnych i ewidentna "zła wola" organu w zakresie realizacji swoich ustawowych obowiązków. Przesłanki te, w ocenie sądu, nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Powyżej wyjaśniono powody, dla których nie można zarzucić organowi tzw. złej woli, pomimo niezasadnego przedłużania postępowania. Przypomnieć należy, co sąd uznał za kluczowe, że organ de facto podejmował się działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego stanowiącego podstawę oceny, czy sporny obiekt jest zabytkiem. Ostatnią czynnością dowodową w sprawie było zlecenie przeprowadzenia sondażowych badań archeologicznych na terenie będącym przedmiotem postępowania. Po uzyskaniu wyników z tych badań (potwierdzających występowanie na tym terenie pochówków), Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Białymstoku wydał, wspominaną już, decyzję z 28 stycznia 2025 r., jednocześnie dotrzymując terminu do załatwienia sprawy nałożonego na niego postanowieniem Ministra z 21 października 2024 r. Wobec tego, zdaniem sądu, nie można przypisać organowi, że przewlekłość, której dopuścił się, miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, biorąc pod uwagę jednocześnie okres pozostawania w stanie przewlekłości.
W sprawie niniejszej sąd ocenił jako zasadne w części żądanie przyznania sumy pieniężnej, o czym orzekł w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Odwołując się do stanowiska NSA wyrażonego w wyroku z 14 lipca 2020 r., II GSK 1159/19, wskazać trzeba, że suma pieniężna jest rozwiązaniem wprowadzonym do postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na niewystarczalność dotychczas istniejących środków ochrony prawnej przed bezczynnością i przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organy administracji publicznej. Suma pieniężna ma zapewnić bardziej efektywną ochronę jednostki. Stanowi ona rodzaj rekompensaty za krzywdę, której skarżący doznał na skutek wadliwego działania administracji publicznej. Ma uświadomić skarżącemu, że sąd administracyjny widzi dolegliwości i niedostatki, jakich doznaje na skutek przewlekłego prowadzenia jego sprawy i że obejmuje skarżącego ochroną.
Zdaniem sądu w sprawie niniejszej powyższą rolę spełni kwota 2.000 zł, natomiast żądanie przewyższające tę wielkość jest nieusprawiedliwione.
Przyznając od organu na rzecz skarżącego wyżej wskazaną sumę pieniężną sąd miał na uwadze czas trwania postępowania i okresy pasywności, a także potencjalne osobiste dolegliwości wynikające z sytuacji przedłużania się rozpoznania sprawy, na które powoływała się strona. Jak zauważono bowiem, wydłużające się postępowanie administracyjne równorzędnie wpływa na wydłużenie postępowania zawisłego przed Sądem Okręgowym w Warszawie, w którym jako strony występują uczestnicy toczącego się postępowania administracyjnego, mianowicie skarżący oraz P., i które zawieszone jest do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego w opisanym powyżej zakresie. Przedłużające się postępowanie pośrednio wpływa również na dodatkowe koszty po stronie skarżącego, tj. związane z obsługą prawną; w konsekwencji zaś nieuwzględnienia powództwa, gdyby skarżący chciał zrealizować proces inwestycyjny, musiałby liczyć się z wyższymi niż wcześniej kosztami, a to z uwagi na niezaprzeczalny wzrost cen materiałów, usług itd. na przestrzeni ostatnich lat.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego uiszczoną przez niego kwotę wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.