II SAB/Bd 58/23

II SAB/Bd 58/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Renata Owczarzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
658
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
zobowiązano organ do rozpoznania wniosku
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 3c i 3d ust. o dodatku węglowym
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi W. W. na bezczynność Burmistrza T. w przedmiocie dodatku węglowego 1. zobowiązuje Burmistrza T. do rozpoznania wniosku W. W. o wypłatę dodatku węglowego w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi akt wraz z prawomocnym wyrokiem, 2. stwierdza, że Burmistrz T. i dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność Burmistrza T. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
W. W. ("Skarżąca"), pismem z [...] kwietnia 2023r. (zatytułowanym "Ponaglenie") wniosła skargę na bezczynność Burmistrza Miasta w rozpoznaniu wniosku o dodatek węglowy.
W skardze zarzucono organowi pierwszej instancji brak rozpatrzenia wniosku Skarżącej o przyznanie dodatku węglowego z [...] listopada 2022 r., tj. brak wydania decyzji administracyjnej.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wyjaśniła, że w związku z jej wnioskiem o dodatek węglowy organ nie wydał decyzji administracyjnej, pomimo przeprowadzenia czynności potwierdzających prawo Skarżącej do dodatku węglowego – tj. funkcjonowanie dwóch odrębnych gospodarstw domowych pod [...]. Burmistrz Miasta, pismem z [...] grudnia 2022r., poinformował Skarżącą o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia ze względu na fakt, że "nie zostały podjęte formalne działania w celu ustalenia odrębności lokalu". W przesłanej informacji organ powołał się na art. 2 ust. 3b - d ustawy z dnia [...] sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm; dalej "u.d.w.").
W odpowiedzi na skargę organ pierwszej instancji wniósł o jej odrzucenie (z powołaniem się na poglądy judykatury zaprezentowane w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę), alternatywnie o jej oddalenie. Wyjaśnił przesłanki jakimi kierował się załatwiając wniosek Skarżącej. W konkluzji organ pierwszej instancji wskazał, że wniosek Skarżącej pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na bezczynność strony i brak podjęcia do [...] listopada 2022r. działań zmierzających do wyodrębnienia adresu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z [...] stycznia 2023 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie SKO pismem z [...] lutego 2023r. zawiadomiło Skarżącą o jego niezasadności z uwagi na rozpatrzenie wniosku przez organ I instancji w formie przewidzianej prawem. W tym miejscu zaznaczyć należy, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki NSA z 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; postanowienie NSA z 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18 – dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi dotyczących bezczynności w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, podkreślenia wymaga, że według art. 35 § 1, § 3 i § 5 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
Zgodnie zaś z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z bezczynnością organu mamy do czynienia nie tylko w przypadku, gdy mimo upływu terminu sprawa nie jest załatwiona, ale również w przypadkach, gdy organ odmawia jej rozpoznania lub załatwienia, bo mylnie sądzi, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej. Prowadzi to do wniosku, że organ prowadzący postępowanie, który pozostawia podanie bez rozpoznania z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, pozostaje w bezczynności, ponieważ bezzasadnie uchyla się od rozpoznania sprawy i wydania decyzji (por. uchwała NSA z 3 września 2013 r., I OPS 2/13 – dostępny na stronie jw.).
W rozpoznawanej sprawie ocenie Sądu podlega w istocie to, czy zawiadomienie [...] grudnia 2022r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego złożonego [...] listopada 2022 r. było dopuszczalnym sposobem załatwienia tego wniosku.
Zdaniem Sądu w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie pozostawania organu pierwszej instancji w bezczynności. Burmistrz Miasta pozostaje w bezczynności, gdyż odmówił rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji administracyjnej.
Wniosek Skarżącej o wypłatę dodatku węglowego został pozostawiony bez rozpatrzenia z uwagi na fakt, że Skarżący nie spełnia przesłanek z art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w. bowiem nie doszło do wyodrębnienia lokalu i nie wszczęto procedury wyodrębnienia.
Wyjaśnić wobec tego należy, że zgodnie z art. 3 ust. 3a u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Stosownie do art. 3 ust. 3b u.d.w. w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Jednakże wyjątki od zasady przyjętej w art. 2 ust. 3a i 3b przewidują obowiązujące od 3 listopada 2022 r. regulacje art. 2 ust. 3c – 3e u.d.w.
Stosownie do art. 2 ust. 3c u.d.w. przepisów art. 2 ust. 3a i 3b nie stosuje się do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. W takiej sytuacji gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d u.d.w.). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e u.d.w.).
W myśl art. 2 ust. 16 u.d.w. odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Z zacytowanych wyżej regulacji wynika, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest ustalenie, czy zaistniały przesłanki z art. 2 ust. 3c – 3e u.d.w. pozwalające na uzyskanie dodatku węglowego przez kilka gospodarstw domowych, zamieszkujących pod jednym adresem.
W odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych (art. 2 ust. 3c u.d.w.) zauważyć należy, że ustawodawca nie wprowadził wymogu podjęcia przez stronę kroków formalnych prowadzących do wyodrębnienia własności lokalu lub ustalenia odrębnego adresu lokalu, a tym samym wymogu udokumentowania przez stronę faktu wszczęcia bądź zakończenia odpowiedniej procedury (np. poprzez przedłożenie zaświadczenia o samodzielności lokalu, wniosku o nadanie numeru porządkowego).
Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że spełnienie wskazanej przesłanki może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony, a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w zw. z art. 2 ust. 3c u.d.w. (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 11 maja 2023 r., II SA/Gl 355/23, z 8 maja 2023 r., II SAB/Gl 24/23, wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 czerwca 2023r II SA/Bd 318/23 – dostępne na stronie jw.).
Ten sposób wykładni art. 2 ust. 3c u.d.w. potwierdzają także wyniki wykładni celowościowej. Wskazuje się, że kolejne nowelizacje u.d.w. świadczą o tym, że zamiarem ustawodawcy było objęcie wsparciem w formie dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r.. II SA/Gl 210/23, opubl. CBOSA). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do dodatku węglowego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Nie bez znaczenia dla interpretacji art. 2 ust. 3c u.d.w. pozostaje też okoliczność, że przepisy art. 2 ust. 3c – 3e u.d.w. obowiązują od dnia 3 listopada 2023 r., a brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach dotyczy terminu 30 listopada 2022 r. Uwzględniając konieczność przygotowania niezbędnej dokumentacji dla zainicjowania odpowiedniej procedury prowadzącej do ustalenia odrębnego adresu, poważne wątpliwości budzi obowiązek dokonania powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r.
Wobec tego zdaniem Sądu organ pierwszej instancji błędnie zinterpretował przepis art. 2 ust. 3c u.d.w. uznając, że brak wyodrębnionego lokalu oraz wszczętej procedury o jego wyodrębnienie w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. skutkuje pozostawieniem wniosku Skarżącej bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji nie wezwał Skarżącej do wykazania, czy jej gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe w terminie do 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania zawierające pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpoznania na podstawie art. 2 ust. 3b u.d.w. Dopiero w razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania, gdyż dodatek węglowy - co do zasady - jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy z danego adresu miejsca zamieszkania. Zauważyć ponadto należy, że w piśmie z [...] grudnia 2022r. Burmistrz Miasta, odwołując się do zgromadzonych w postępowaniu dowodów (w tym notatki z wywiadu środowiskowego) wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ust. 3c u.d.w. Wobec tego w przypadku wykazania przez organ, że do dnia [...] listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu dla lokalu jak i poczynienia przez organ ustaleń wykluczających zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania, organ winien wydać, zgodnie z art. 2 ust. 16 u.d.w., decyzję administracyjną odmawiającą przyznania żądanego dodatku węglowego.
Wobec powyższych okoliczności należy uznać, że pozostawienie wniosku Skarżącej bez rozpoznania nastąpiło z naruszeniem ww. przepisów prawa, a organ pierwszej instancji pozostaje w bezczynności.
Na dzień orzekania przez Sąd, Burmistrz Miasta nie rozpoznał wniosku Skarżącej, co uzasadniało zobowiązanie organu pierwszej instancji do jego rozpoznania w terminie 30 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt 1 sentencji wyroku).
Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby stwierdzić, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; z 18 stycznia 2019 r., II OSK 1557/18; z 5 września 2018 r., II OSK 272/18, dostępne jw.). W ocenie Sądu niezgodny z prawem sposób załatwienia wniosku Skarżącej z 7 listopada 2022 r. nie wynikał z lekceważenia przez organ przepisów prawa czy rażącego braku woli do załatwienia sprawy. Burmistrz nie pozostawił wniosku Skarżącej bez odpowiedzi, lecz po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego poinformował ją o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Brak jest tym samym intencjonalnego działania organu, mającego na celu nierozpoznanie wniosku.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3, § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1-3 sentencji wyroku.