II SA/WR 99/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-04-06
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlanesamowola budowlanaistotne odstępstwonasyprów odwadniającypostępowanie administracyjnedecyzjauchylenie decyzjiprzekazanie do ponownego rozpatrzeniasprzeciw

WSA we Wrocławiu oddalił sprzeciw od decyzji uchylającej umorzenie postępowania w sprawie budowy nasypu i rowu odwadniającego, uznając zasadność przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB), która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) umarzającą postępowanie w sprawie wykonania nasypu i rowu odwadniającego. PINB pierwotnie umorzył postępowanie, uznając prace za zgodne z projektem i nie naruszające przepisów. DWINB uchylił tę decyzję, wskazując na istotne odstępstwa od projektu i konieczność dalszego postępowania. Sąd administracyjny oddalił sprzeciw, uznając, że DWINB prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez PINB z powodu naruszeń przepisów postępowania i konieczności wyjaśnienia istotnych kwestii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał sprzeciw R. M. i M. M. od decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB), która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) umarzającą postępowanie w sprawie wykonania nasypu – skarpy oraz rowu odwadniającego. PINB pierwotnie umorzył postępowanie, uznając prace za zgodne z projektem i nie naruszające przepisów. DWINB uchylił tę decyzję, wskazując na istotne odstępstwa od projektu budowlanego i konieczność dalszego postępowania na gruncie Prawa budowlanego. Sąd administracyjny, kontrolując zasadność zastosowania przez DWINB art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia), uznał, że PINB naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego, nie podejmując działań nakazanych po niewykonaniu przez inwestorów nałożonego obowiązku przedłożenia projektu zamiennego. Sąd stwierdził, że PINB błędnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, podczas gdy przedmiot sprawy nadal istniał, a naruszenia przepisów i konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy miały istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W związku z tym, sąd uznał, że DWINB prawidłowo przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez PINB, a merytoryczne rozstrzygnięcie przez sąd drugiej instancji naruszyłoby zasadę dwuinstancyjności. Sprzeciw został oddalony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania (nie zastosował art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego) i istniał konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ pierwszej instancji błędnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, podczas gdy powinien był zastosować art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego nakazujący wydanie decyzji w przypadku niewykonania nałożonego obowiązku. Istniało również nadal istotne odstępstwo od projektu budowlanego, co wymagało dalszego wyjaśnienia. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji było zatem uzasadnione i zgodne z zasadą dwuinstancyjności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

P.b. art. 51 § ust. 5

Prawo budowlane

W przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się prawomocnie niedopuszczalne.

P.b. art. 50 § ust. 1 pkt 4

Prawo budowlane

Organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych w sposób mogący spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska, bądź naruszający przepisy Prawa budowlanego w sposób mogący naruszyć te dobra.

P.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3

Prawo budowlane

W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów, organ nadzoru budowlanego nakłada obowiązek przedstawienia projektu budowlanego zamiennego lub wykonania określonych czynności.

P.b. art. 36a § ust. 5 pkt 1

Prawo budowlane

Istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego lub warunków pozwolenia na budowę jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zwiększa obszaru oddziaływania obiektu, nie zwiększa zapotrzebowania na wodę i nie wpływa na sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków, a także nie narusza przepisów.

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania.

p.p.s.a. art. 64a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga nie przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ II instancji prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ I instancji naruszył przepisy postępowania i istniał konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy. Niewykonanie przez inwestora obowiązku przedłożenia projektu zamiennego powinno skutkować wydaniem decyzji na podstawie art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego, a nie umorzeniem postępowania. Zmiana ukształtowania terenu może stanowić istotne odstępstwo od projektu budowlanego, jeśli zwiększa obszar oddziaływania na działki sąsiednie.

Odrzucone argumenty

Argumentacja sprzeciwiających się dotycząca faktycznego stanu działki i rozwiązania problemu odwodnienia, która nie podważała zasadności zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

Przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ma podparcie w brakach w zakresie oceny stanu faktycznego oraz zebranego materiału dowodowego. PINB nieprawidłowo zastosował przepis art. 105 k.p.a. w związku z art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego. Nie można mówić w tej sytuacji o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. ponieważ przedmiot sprawy istnieje. Merytoryczne załatwienie sprawy w drodze rozstrzygnięcia reformacyjnego stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności.

Skład orzekający

Adam Habuda

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji i konieczności wyjaśnienia sprawy. Zasady stosowania art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej ze sprzeciwem od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy istotnych kwestii proceduralnych w prawie budowlanym, w tym prawidłowości stosowania przez organy administracji przepisów dotyczących samowoli budowlanej i odstępstw od projektu. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia? Kluczowa interpretacja przepisów.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 99/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Oddalono sprzeciw z art. 64b § 1 p.p.s.a.
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II sprawy ze sprzeciwu R. M. i M. M. od decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 stycznia 2023 r. nr 90/2023 w przedmiocie wykonania nasypu – skarpy oraz rowu odwadniającego wzdłuż granicy oddala sprzeciw w całości.
Uzasadnienie
Sprzeciwem z dnia 1 marca 2023 r. R. M. i M. M. (dalej sprzeciwiający się, skarżący) zakwestionowali decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego (dalej DWINB, organ II instancji) nr 90/2023 z dnia 30 stycznia 2023 r. uchylającą decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Jeleniej Górze (dalej PINB, organ I instancji) z dnia 9 grudnia 2022 r., którą umorzono postępowanie administracyjne w sprawie wykonania nasypu – skarpy oraz rowu odwadniającego wzdłuż granicy z działkami [...] i [...] przy realizacji domu jednorodzinnego na działce nr [...] w J. obręb [...].
Sprzeciw jest rezultatem następująco ukształtowanego postępowania prawnego.
PINB dnia 14 stycznia 2022 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wykonania nasypu – skarpy przy realizacji budowy domu jednorodzinnego na działce nr [...] w J.
W dniu 18 stycznia 2022 r. do organu I instancji wpłynęło oświadczenie kierownika budowy wskazujące na prawidłowość wykonanych prac i ich zgodność z projektem budowlanym oraz decyzją o pozwoleniu na budowę.
Dnia 3 marca 2022 r. PINB wydał decyzję umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wykonania nasypu – skarpy nie stwierdzając odstępstw od projektu architektoniczno – budowlanego lub projektu zagospodarowania działki. Zdaniem PINB nie naruszono także rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Nie stwierdzono zmiany ukształtowania terenu w celu kierowania wód opadowych na sąsiednie nieruchomości.
Odwołanie od decyzji złożyli I. i R. C. oraz H. i R. D. zarzucając brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i błędne ustalenia w zakresie obecnych w sprawie dokumentów.
Rozpatrzenie odwołania przez DWINB zaowocowało decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r., którą uchylono decyzję organu I instancji w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ II instancji uzasadnił, że materiał dowodowy wskazuje na podniesienie poziomu terenu działki, wykonanie rowu melioracyjnego, co stanowi wykonanie budowli ziemnej nie ujętej w decyzji o pozwoleniu na budowę nr 604/2020 z dnia 22 września 2020 r. Tym samym brak było podstaw do umorzenia postępowania, skoro wystąpiły przesłanki z art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego.
Następnie, postanowieniem z dnia 25 maja 2022 r. PINB wstrzymał prowadzenie robót budowlanych przy realizacji wskazanej wyżej inwestycji. Decyzją z tego samego dnia organ I instancji nałożył na inwestorów obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno – budowlanego zamiennego.
W dniu 27 października 2022 r. PINB dokonał wizji w terenie. Ustalił, że R. M. dokonał rozbiórki rowu odwadniającego. Uczestnicy wizji wskazali na następstwa, jakie spowodowało wykonanie skarpy wobec ich działek. Sporządzono dokumentację fotograficzną.
Do organu I instancji wpłynęły pisma uczestników postępowania, w których wskazywali oddziaływania podwyższenia poziomu terenu na ich nieruchomości domagając się wydania przez organ stosownych rozstrzygnięć prawnych.
Wskazaną wcześniej decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. PINB umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wykonanie rowu odwadniającego zasypanego żwirem odprowadzającego wody opadowe do rowu znajdującego się w zachodniej części działki było wykonaniem urządzenia wodnego i wymagało uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Organ I instancji ocenił, że wykonane prace w postaci zmiany ukształtowania terenu nie doprowadziły do powstania budowli ziemnej w rozumieniu Prawa budowlanego, a tym samym nie podlegają regulacjom Prawa budowlanego. Dalej PINB wskazał, że kontrola z dnia 27 października 2022 r. wykazała likwidację rowu odwadniającego, i pozostawienie gruntu o poprzednim naturalnym nachyleniu wzdłuż ogrodzenia sąsiadów. Zmiana ukształtowania terenu nie spowodowała zmiany naturalnego kierunku przepływu wód opadowych., ani zwiększenia ilości wody na m2. Tym samym istniejące cokoły ogrodzeń oraz przywrócenie dawnego przebiegu terenu przy ogrodzeniach skutecznie zabezpieczają przed przedostawaniem się wody do sąsiadów. Materiał dowodowy zdaniem organu I instancji wskazuje, że ilość wód opadowych, jak i kierunki przepływu wody nie uległy zmianie. Zmiany te nie zwiększyły oddziaływania inwestycji, o którym mowa w art. 36a ust. 5 Prawa budowlanego oraz nie naruszyły zasady zawartej w §28 rozporządzenia w sprawie warunków technicznym jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dlatego, jak wskazuje PINB, jeśli nawet uznać, że wykonane uksztaltowanie terenu jest budowlą, to roboty nie zwiększają oddziaływania na tereny sąsiednie.
Odnosząc się do obowiązku nałożonego decyzją z dnia 25 maja 2022 r. PINB podniósł, że konsekwencją jego niewykonania jest zastosowanie art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego. Skoro dokonano rozbiórki, co potwierdza wizja w terenie, to postępowanie stało się bezprzedmiotowe, zmiana ukształtowania terenu, w tym usypanie skarpy, nie jest istotnym odstępstwem, a przeprowadzone postępowanie nie dostarczyło dowodów na zwiększenie obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt został zaprojektowany.
W odwołaniu od decyzji PINB H. i D. D. podnieśli błąd w ustaleniach faktycznych, ponieważ zmiana ukształtowania terenu jest ich zdaniem drastyczna i wywiera bardzo duży wpływ na sąsiednie działki.
Natomiast w odwołaniu I. i R. C. podniesiono błędy w dokładnym wyjaśnieniu stanu sprawy, brak wnikliwej analizy dokumentów, odwołujący się zanegowali jakoby inwestycja nie oddziaływała na ich działki, i nie powodowała napływu wody na ich nieruchomości.
Uwzględniając odwołania i uchylając zaskarżoną decyzję z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, DWINB jako błędne ocenił stanowisko PINB, że w sprawie można umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (skoro zlikwidowano rów odwadniający, a tym samym usunięto istotne odstępstwo), czyli odstąpić od wydania decyzji na podstawie art. 51 ust. 4 Prawa budowlanego.
Zdaniem DWINB okoliczności sprawy wskazują, że w sprawie zachodzi konieczność dalszego prowadzenia postępowania na gruncie art. 50-51 Prawa budowlanego, gdyż inwestor w dalszym ciągu prowadzi inwestycję obarczoną nieprawidłowościami związanymi z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego, i nie zmienia tego likwidacja rowu będącego urządzeniem wodnym. Organ II instancji zanegował, na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalenia, że nie nastąpiło zwiększenie obszaru oddziaływania, i że brak negatywnego wpływu na grunty sąsiednie. W konsekwencji, w ocenie DWINB, PINB dalej powinien prowadzić postępowanie stosownie do art. 51 Prawa budowlanego, a nie je umorzyć ze względu na bezprzedmiotowość, która nie wystąpiła.
Organ II instancji wskazał następnie czynności, jakie powinien podjąć organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu. Uzasadnił, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ma podparcie w brakach w zakresie oceny stanu faktycznego oraz zebranego materiału dowodowego, a ponadto brak było podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 §1 k. p. a.
Uzasadniając wniesiony sprzeciw wskazano, że dokonano rozbiórki rowu, i wskazano na okoliczności faktyczne, według których problem spływy wód został rozwiązany. Zdaniem sprzeciwiającego się naturalny spływ wód w kierunku działek sąsiednich nie spowoduje ich przelewania się przez murek ogrodzeniowy.
W odpowiedzi na sprzeciw DWINB wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej. Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej także jako p.p.s.a.). Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego uchylająca decyzję PINB w Jeleniej Górze i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia, oprotestowana sprzeciwem. Decyzja Wojewody podjęta została na podstawie art. 138§2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), który to przepis daje organowi odwoławczemu kompetencję do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Decyzja organu II instancji została oprotestowana sprzeciwem.
Powoduje to, że kontroli sądowej podana została prawidłowość zastosowania instytucji z art. 138§2 k.p.a., to znaczy uchylenia przedmiotowej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez PINB w Jeleniej Górze.
Trzeba podkreślić, że kontrola sądowa sprawowana nad administracją publiczną polega na badaniu, czy organy tej administracji prawidłowo realizują swoje kompetencje, w tym w zakresie zebrania materiału dowodowego kompletnego i obrazującego okoliczności sprawy w takim stopniu, aby móc wydać legalny akt administracyjny.
Jednym z przejawów tej kontroli jest badanie przez sąd administracyjny sprzeciwu od decyzji, instytucji uregulowanej w rozdziale 3a p. p. s. a. (art. 64a – art. 64e).
Według przepisu art. 64a od decyzji, o której mowa w art. 138§2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w realiach przedmiotowej sprawy: sprzeciwiający się podważył legalność skorzystania przez DWINB z art. 138§2 k.p.a.
Przepis art. 138§2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzje w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Przede wszystkim należy wyjaśnić, opierając się na brzmieniu art. 136 §1 k.p.a., że przeprowadzenie postępowania dowodowego w lwiej części należy do organu I instancji, zaś aktywność organu odwoławczego w tym zakresie ma charakter dodatkowy, sprowadzający się do uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Oznacza to, że przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego nie może godzić w zasadę dwuinstancyjności. Tym samym w sytuacji, gdy zakres postępowania uzupełniającego wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty prowadziłoby do sytuacji, w której sprawa rozstrzygana byłaby w istocie w jednej instancji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2022 r. sygn. III OSK 1844/22, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, CBOIS).
Strona, zgodnie z zapisaną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności ma prawo do pełnego, dwukrotnego rozpoznania jej sprawy przez organy. Naruszeniem jej prawa jest sytuacja, w której organ I instancji zaniechał rzetelnego i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, bowiem na istotnie niekompletnym materiale dowodowym nie można oprzeć prawidłowego rozstrzygnięcia. Tym samym koliduje z zasadą dwuinstancyjności taki stan rzeczy, w którym organ II instancji buduje fundamenty dowodowe sprawy, i na tej podstawie wydaje rozstrzygnięcie, ponieważ stworzenie takich fundamentów przynależy do kompetencji organu I instancji. Jeżeli zatem ciężar zebrania materiału dowodowego w istotnym zakresie zostałby przerzucony na organ odwoławczy, to należałoby przyjąć, że sprawa strony została wnikliwie zbadana jednokrotnie, co stoi w sprzeczności z powołaną wyżej zasadą dwuinstancyjności.
A contrario, jeżeli materiał dowodowy wymaga uzupełnienia tylko w niewielkim (uzupełniającym) zakresie, to wykluczona jest możliwość przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a organ odwoławczy obowiązany jest wydać rozstrzygniecie merytoryczne, i orzec o istocie sprawy.
W takim kontekście należy widzieć regulację art. 138§2 k.p.a. Zastosowanie tego przepisu nie powinno być traktowane jako swego rodzaju "ucieczka" przez organ odwoławczy od rozpoznania sprawy, ale jako zagwarantowanie stronie jej praw, i mobilizacja organu I instancji do pełnego i wyczerpującego skolekcjonowania materiału dowodowego, ponieważ przepisy wiążą z organem odwoławczym jedynie uzupełnienie tego materiału.
Z tego Sąd wnosi, że rdzeń dowodowy dla odpowiadającego prawu załatwienia sprawy ma być stworzony w postępowaniu przed organem I instancji.
Sąd rozpoznając sprzeciw związany jest brzmieniem art. 64e p.p.s.a. nakazującym oceniać jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138§2 k. p. a. Oznacza to kontrolę, czy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Jako klarowna jawi się więc konkluzja, że oceniając sprzeciw sąd administracyjny nie zajmuje się kontrolą merytorycznej strony sprawy mając na względzie prawa i obowiązki stron, ale jedynie bada czy decyzja organu II instancji jest prawidłowa pod względem takiego stanu dowodowego sprawy, takiego koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy, który eliminuje możliwość wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy.
Poparcie dla takiej interpretacji Sąd odnajduje w judykaturze Sądu Naczelnego, który wyraźnie podkreśla, że w postępowaniu ze sprzeciwu sąd administracyjny ocenia jedynie czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., tym samym zarzuty winny być skonstruowane w oparciu o naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z ustawą procesową, tj. w szczególności art. 64e i art. 151a p.p.s.a. Sąd administracyjny w tym postępowaniu nie rozstrzyga bowiem o prawach lub obowiązkach stron, a jedynie dokonuje oceny spełnienia w sprawie formalnych warunków wydania decyzji kasacyjnej. Sprzeciw jako środek przeciwdziałający przewlekłości załatwienia sprawy służy wyłącznie zbadaniu tego, czy uzasadnienie decyzji kasacyjnej w tej części, w której organ wskazuje, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania co do okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i nie ma podstaw do zastosowania art. 136 k.p.a., jest prawidłowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2022 r. sygn. I OSK 1416/22, CBOIS).
W badanej sprawie Sąd uznał za trafne argumenty DWINB podniesione w zaskarżonej decyzji, które spowodowały przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, ponieważ wpisują się one w przesłanki naruszenia przepisów postępowania (przez organ I instancji) wraz z pozostałym do wyjaśnienia zakresem sprawy istotnym dla jej rozstrzygnięcia.
Materialny substrat sprawy stanowią prace na gruncie polegające na zmianie jego ukształtowania, wraz z wytworzeniem nasypu i rowu odwadniającego, wykonanie bez uzyskania stosownych aktów ze strony administracji budowlanej.
Zainicjowane postępowanie prawne PINB sfinalizował jego umorzeniem, pomimo niewywiązania się przez inwestorów z obowiązku przedłożenia projektu zagospodarowania działki lub projektu budowlanego zamiennego. Organ I instancji uznał, że zmiana ukształtowania terenu nie jest budowlą ziemną. Ponadto ustalono likwidację przez inwestora rowu, a zwiększenie napływy wody na działki sąsiednie w rezultacie zmiany ukształtowania terenu jest nieudowodnione. Skoro nastąpiła likwidacja rowu, to pomimo niewywiązania się inwestorów z nałożonych obowiązków (w decyzji z dnia 25 maja 2022 r.) postępowanie stało się bezprzedmiotowe, nie stwierdzono zwiększonego oddziaływania na działki sąsiednie.
Dostrzec przede wszystkim należy, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja PINB z dnia 25 maja 2022 r. wydana na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351), nakładająca na inwestorów obowiązki w postaci przedłożenia określonych, wskazanych wyżej dokumentów.
Skutki prawne niewykonania nałożonego obowiązku wskazuje art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego stanowiąc: w przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.
W sprawie jest bezsporne, i na co wskazuje też PINB w decyzji z dnia 9 grudnia 2022 r., że obowiązku nie wykonano, bowiem nie przedłożono wymaganych i wskazanych decyzją projektów.
Konsekwencją takiego stanu rzeczy powinno więc być podjęcie przez organ działań wskazanych w art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego, co ma źródło w niezrealizowaniu nałożonego obowiązku prawnego.
PINB takich działań nie podjął, postępując tym samym wbrew dyspozycji art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego.
Zamiast tego organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne uznając je za bezprzedmiotowe, błędnie przyjmując, że fizyczna likwidacja rowu przez inwestora i dokonane przez organ ustalenia dotyczące napływu wody przesądzają o braku sprawy administracyjnej nadającej się do merytorycznego rozstrzygnięcia.
Tymczasem nie można mówić w tej sytuacji o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105§1 k.p.a. ponieważ przedmiot sprawy istnieje (postępowanie wszczęto w sprawie wykonania nasypu-skarpy przy realizacji domu jednorodzinnego, a decyzja z dnia 9 grudnia 2022 r. ma za przedmiot wykonanie nasypu-skarpy oraz rowu odwadniającego przy realizacji domu jednorodzinnego), i jest nim brak realizacji obowiązku prawnego nałożonego we wskazanej wyżej decyzji PINB z dnia 25 maja 2022 r.
Tym samym Sąd zauważa, że PINB nieprawidłowo zastosował przepis art. 105k.p.a. w związku z art. 51 ust. 5 Prawa budowlanego. Organ I instancji błędnie postąpił umarzając postępowanie, gdy tymczasem przepis Prawa budowlanego nakazywał wydać decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.
Spełniona jest więc przesłanka naruszenia przepisów postępowania.
Odnosząc się do koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy, mającego wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy zauważyć, że akta sprawy, w tym dokumentacja fotograficzna, pokazują, że nawet pomimo likwidacji rowu nadal na terenie działki istnieje sytuacja podniesienia poziomu działki inwestora względem działek sąsiadujących, co powoduje zwiększenie niekorzystnego oddziaływania (w postaci napływy wód) na działki sąsiednie. Zatwierdzony projekt budowlany nie przewidywał takich rozwiązań, to znaczy podniesienia gruntu oraz wykonania rowu odwadniającego. W konsekwencji aktualne jest prowadzenie postępowania na zasadzie art. 36a ust. 5 pkt 1 Prawa budowlanego stanowiącego o istotnym odstępstwie od zatwierdzonego projektu budowalnego w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu, w przypadku zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany.
Organ I instancji ponownie powinien rozpatrzyć, przeanalizować, i ewentualnie rozwinąć materiał dowodowy, kompletnie zidentyfikować naruszenia prawa i projektu budowlanego oraz wyczerpująco odnieść się do argumentów przedstawionych w złożonych odwołaniach.
Za zrealizowaną należy więc uznać przesłankę pozostałego, koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy o istotnym wpływie na jej rozstrzygnięcie, ponieważ postępowanie PINB w tym względzie pozostawia istotne luki.
W konsekwencji słusznie postąpił organ II instancji uchylając decyzję PINB i przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Merytoryczne załatwienie sprawy w drodze rozstrzygnięcia reformacyjnego stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności. Pozbawiłoby organ I instancji kompetencji do wnikliwego wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a jednocześnie odebrałoby stronom prawo do dwukrotnego, pełnego zbadania ich sprawy.
Podniesiona w sprzeciwie argumentacja nie stanowi w istocie rzeczy polemiki z zasadnością zastosowania przez DWINB art. 138§2 k.p.a., lecz przedstawia uwarunkowania faktyczne istniejące na działce, pogląd sprzeciwiającego się na kwestię spływania wód oraz jego opinię, że problem odwodnienia skarpy został skutecznie rozwiązany.
Konkludując podniesione wyżej okoliczności, w ocenie Sądu zasadnie postąpił Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego zwracając sprawę organowi I instancji, ponieważ naruszono przepisy postępowania, i pozostał konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ II instancji trafnie wytknął uchybienia popełnione przez PINB i jasno wskazał okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Z tych przyczyn, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił sprzeciw w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI