II SA/WR 954/02

II SA/Wr 954/02 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Naumowicz
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Skarżony organ
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16
art. 46 ust. 1-2
Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2006 1 poz. 23
Tezy
Ustawodawca nie przewidział kompetencji wojskowego komendanta uzupełnień do orzekania decyzją o przedłużeniu okresu powołania do odbycia służby wojskowej do końca roku kalendarzowego, w którym poborowy kończy 28 rok życia /art. 46 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przedłużenia okresu powołania do służby wojskowej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. na rzecz skarżącego A. P. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. decyzją z dnia [...], Nr [...], orzekł o przedłużeniu A. P. okresu powołania do odbycia służy wojskowej do końca roku kalendarzowego w którym ten ukończy 28 rok życia. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż nie zgłaszanie się przez A. P. na wezwania WKU, spowodowało nie wykonanie art. 46 ust. 2 pkt 2 lit.d ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 1992 r., Nr 4, poz. 16 z późn. zm.), a polegającego na niespełnieniu wojskowego obowiązku meldunkowego, co skutkować musiało zastosowaniem trybu określonego w art. 46 ust. 3 tj. przeniesieniem do rezerwy z dniem 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończone zostanie 28 lat.
W dniu 14 lutego 2002 r. A. P. wniósł odwołanie od tej decyzji, w którym podnosił, iż prowadzi samodzielnie firmę handlową, w której zatrudnia pracowników, którzy w przypadku powołania go do odbycia zasadniczej służby wojskowej pozostaną bez pracy. Zdaniem odwołującego się bardziej przysłuży się krajowi, gdy uczciwie będzie płacił podatki, a rozwijając firmę będzie tworzył nowe miejsca pracy. Wskazując na powyższe A. P. wnosił o skreślenie go z ewidencji poborowych.
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 24 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (tj. Dz. U Nr 4, poz. 16 z 1992 r. z późn. zm.) oraz art. 17 pkt 3 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, argumentując, że przeniesienie do rezerwy nie może być zastosowane do takiego poborowego, który nie mógł być powołany do służby wojskowej w terminie do 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończył 24 lata z przyczyn niezależnych od organów wojskowych, a wyczerpująco wymienionych w art. 46 ust. 2 i 3 powołanej ustawy o powszechnym obowiązku... Poborowych nie powołanych do odbycia służby wojskowej z przyczyn niezależnych od organów wojskowych przenosi się do rezerwy z dniem 28 grudnia roku kalendarzowego, kalendarzowego którym ukończyli 28 lat życia. Przedłużenie okresu w którym można powołać poborowego do odbycia służby wojskowej możliwe jest m.in w przypadku, gdy poborowy nie spełnił wojskowego obowiązku meldunkowego tj. nie stawił się na wezwania WKU w celu uregulowania takiego obowiązku. Odwołujący się A. P. wielokrotnie nie stawiał się na wezwania WKU m.in. w dniach 15.12.2001 r., 29.08.2001 r., 20.11.2002 r., a tym samym decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującym prawem i stąd też została utrzymana w całości. Nadto organ wskazywał, iż żądanie skreślenia z ewidencji wojskowej nie znajduje umocowania w obowiązującym prawie, gdyż brak jest normy materialno-prawnej wprowadzającej uprawnienie dla zainteresowanego do skreślenia go z ewidencji poborowych.
Skargę od powyższej decyzji wniósł A. P. W złożonej skardze wnosił on o przeniesienie go do rezerwy. W uzasadnieniu podnosił, iż od lipca 1998 r. samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, w której zatrudnia pracowników. Powołanie zatem jego do odbycia służby wojskowej spowoduje, iż zatrudniani przez niego pracownicy utracą miejsca pracy. Skarżący wyraził przekonanie, że bardziej przysłuży się Rzeczypospolitej Polskiej, gdy będzie uczciwie płacił podatki i stwarzał kolejne miejsca pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Skarga A. P. wniesiona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 r. i stąd też w oparciu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny, którym jest na mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Stwierdzenie zaś nieważności decyzji w całości lub części następuje min. wówczas, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy).
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym.
Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. z dnia [...], nr [...], oparta na podstawie art. 24 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (tj. Dz. U Nr 4, poz. 16 z 1992 r. z późn. zm.) oraz art. 17 pkt 3 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, która utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...], Nr [...], Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O., którą orzeczono o przedłużeniu skarżącemu A. P. okresu powołania do odbycia służy wojskowej do końca roku kalendarzowego w którym ten ukończy 28 rok życia.
Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. wykazała, że nie odpowiada ono wymogom prawa. Nakładanie przez organ administracji określonych obowiązków mocą decyzji administracyjnych musi wynikać ze ściśle określonej normy prawnej. Organ administracyjny wydały decyzję bez podstawy prawnej do jej wydania.
W rozpoznawanej sprawie zakres i przedmiot postępowania determinowała treść przepisu zawartego w art. 46 ust. 1 i ust. 2 pkt 2d ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (tj. Dz. U Nr 4, poz. 16 z 1992 r. z późn. zm.), który stanowił, iż poborowych niepowołanych do zasadniczej służby wojskowej do dnia 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli dwadzieścia cztery lata życia, wojskowy komendant uzupełnień przenosi do rezerwy. Ustęp zaś 2 pkt 2 d. ustawy przewidywał, że przepis ust. 1 nie ma zastosowania min. do poborowych, którzy z przyczyn niezależnych od organów wojskowych nie mogli być powołani do zasadniczej służby wojskowej w terminie określonym w ust. 1 ze względu na niespełnienie wojskowego obowiązku meldunkowego. Takich poborowych niepowołanych do zasadniczej służby wojskowej przenosi się do rezerwy z dniem 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli dwadzieścia osiem lat życia (ust. 3 przytoczonego przepisu).
Załatwienie indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa przed powołanym do tego organem może nastąpić jedynie w formie władczej ingerencji administracji publicznej w sferę praw i obowiązków jednostki.
W doktrynie prawa i judykaturze utrwalony jest pogląd, że o tym, czy dany akt administracyjny jest decyzją nie przesądza jego nazwa czy forma, lecz charakter sprawy oraz treść przepisu będącego podstawą działania organu powołanego do załatwienia sprawy (por. OSNCA 1986, nr 10, poz. 158). Przepisy prawa materialnego, a takowym jest art. 46 ust. 1 i ust. 2 pkt 2d ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (tj. Dz. U Nr 4, poz. 16 z 1992r. z późn. zm.), przewidują niejednokrotnie decyzyjną formę załatwienia sprawy nie tylko w sposób bezpośredni, ale również przez określenie w formie czasownikowej kompetencji organu do rozstrzygnięcia sprawy na przykład "zezwala", "stwierdza", "przydziela" w przedmiotowym przypadku "przenosi".
Z gramatycznej wykładni przepisu zawartego w art. 46 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony nie sposób wyprowadzić wniosku, iż wojskowy komendant uzupełnień uprawniony jest do podjęcia decyzji o wydłużeniu okresu poboru poborowych, o których stanowi ust. 2 powołanego wyżej przepisu, a którzy nie zostali powołani do zasadniczej służby wojskowej do dnia 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli 24 rok życia. Ustawodawca przewidział w tym zakresie decyzyjną formę załatwienia sprawy w formie czasownikowej, ale tylko i wyłącznie w zakresie przeniesienia do rezerwy i to zarówno poborowych niepowołanych do zasadniczej służby wojskowej do dnia 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli dwadzieścia cztery lata życia oraz co do tych poborowych, o których stanowi ust. 2 tegoż przepisu, przy czym z tą różnicą, iż ich przeniesienie do rezerwy następuje z dniem 31 grudnia roku kalendarzowego w którym ukończyli 28 rok życia. Nie przewidział natomiast, kompetencji do podejmowania władczej decyzji w zakresie orzekania o przedłużeniu okresu powołania do odbycia służby wojskowej do końca roku kalendarzowego, w którym poborowy kończy 28 rok życia. Organ zatem I instancji podejmując decyzję z dnia 30.01.2002 r. wydał ją bez podstawy materialno-prawnej, mógł bowiem co najwyżej, powołać poborowego, w stosunku do którego zaistniały ustawowe przesłanki przeniesienia go do rezerwy z dniem 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym kończy on 28 rok życia, zgodnie z art. 60 powołanej wyżej ustawy do czynnej służby wojskowej.
Każde działanie organu władzy publicznej musi odpowiadać kryterium legalności, co jest możliwe do spełnienia tylko przy założeniu, że podstawą ingerencji w sferę praw i obowiązków jednostki jest ustawa. Umieszczenie bezpośrednio w tekście ustawy wszystkich zasadniczych elementów regulacji prawnej musi być stosowane ze szczególnym rygoryzmem, gdy regulacja ta dotyczy władczych form działania administracji publicznej wobec obywateli w ramach stosunku publiczno-prawnego lub korzystania przez obywateli z ich praw i wolności (por wyrok TK z 25.05.1998 r., U 19/97), a taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie.
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony określa uprawnienia nie tylko wojskowego komendanta uzupełnień, ale także i innych organów (wójta, burmistrza) i każdemu z nich przypisuje określony władczy (decyzyjny) sposób działania. Domniemanie jednak załatwienia sprawy administracyjnej w formie decyzji, gdy przepis prawa materialnego nie daje ku temu podstawy prawnej jest niedopuszczalne.
Wskazania, co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.
Rozstrzygnięć w pkt 2 i 3 dokonano na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 55 ust. 1 ustawy o NSA w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.