II SA/Wr 852/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA we Wrocławiu stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy M. dotyczącej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która całkowicie zakazywała zabudowy na działce skarżących, uznając to za naruszenie prawa własności i zasady proporcjonalności.
Skarżący zakwestionowali uchwałę Rady Gminy M. z 2010 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przeznaczała ich działkę pod tereny zieleni urządzonej z całkowitym zakazem zabudowy. Argumentowali naruszenie prawa własności, zasady równości i proporcjonalności, zwłaszcza w kontekście sąsiednich działek przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową. Sąd uznał, że Gmina nie wykazała uzasadnienia dla tak drastycznych ograniczeń i stwierdził nieważność uchwały w tej części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę L. C. i E. C. na uchwałę Rady Gminy M. z 2010 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący zarzucili uchwale naruszenie Konstytucji RP (prawa własności, zasady równości) oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wskazując na całkowity zakaz zabudowy na ich działce, podczas gdy sąsiednie nieruchomości przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową. Podkreślili, że Gmina wyłączyła ich działkę z prac nad nowym planem, pozostawiając w mocy nieuzasadnione ograniczenia. Rada Gminy argumentowała, że skarżący nabyli działkę ze świadomością jej przeznaczenia. Sąd uznał jednak, że skarżący mają legitymację do wniesienia skargi, a uchwała narusza ich interes prawny. Stwierdzono, że Gmina przekroczyła granice władztwa planistycznego, wprowadzając zakaz zabudowy bez przekonującego uzasadnienia, co narusza zasadę proporcjonalności i prawo własności. Sąd stwierdził nieważność § 23 uchwały w odniesieniu do działki skarżących, oddalając skargę w pozostałym zakresie i zasądzając koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, całkowity zakaz zabudowy na działce, zwłaszcza w kontekście sąsiednich terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową i braku przekonującego uzasadnienia ze strony organu planistycznego, stanowi naruszenie prawa własności i zasady proporcjonalności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Gmina nie wykazała, iż tak drastyczne ograniczenie prawa własności było niezbędne dla ochrony wartości wyżej cenionych. Brak uzasadnienia dla wyłączenia działki z nowego planu i utrzymania restrykcyjnych zapisów z 2010 r. narusza konstytucyjne zasady.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (14)
Główne
u.p.z.p. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 6 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 64 § 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.p.z.p. art. 20 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 9 § 4
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.s.g. art. 101 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw art. 17 § 2
k.p.a. art. 53 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 200
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 205 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Całkowity zakaz zabudowy na działce stanowi nadmierne i nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności. Przeznaczenie działki pod zieleń, podczas gdy sąsiednie tereny przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową, narusza zasadę równości. Gmina nie wykazała uzasadnienia dla tak drastycznych ograniczeń i wyłączenia działki z prac nad nowym planem. Naruszenie zasady proporcjonalności w ingerencji w prawo własności.
Odrzucone argumenty
Skarżący nabyli działkę ze świadomością jej przeznaczenia pod tereny zieleni urządzonej i nie mają legitymacji do jej zaskarżenia.
Godne uwagi sformułowania
przekroczył granice przysługującego gminie władztwa planistycznego naruszającym zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP oraz zasadę proporcjonalności niwecząc podstawowe składniki prawa własności, wydrąży je z rzeczywistej treści i przekształci w pozór tego prawa ingerencja planistyczna gminy jest wyjątkiem od zasady nienaruszalności własności gruntu, więc każde wyznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dodatkowych granic wykonywania prawa własności musi być adekwatnie, szczegółowo, profesjonalnie i wiarygodnie uzasadnione
Skład orzekający
Ireneusz Dukiel
przewodniczący
Marta Pawłowska
sprawozdawca
Władysław Kulon
członek
Adam Habuda
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczeń prawa własności w planowaniu przestrzennym, konieczność wyważenia interesu publicznego i prywatnego, obowiązek uzasadniania uchwał planistycznych, legitymacja procesowa w sprawach planistycznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji planistycznej i ograniczeń prawa własności w kontekście terenów zielonych i zabudowy mieszkaniowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak właściciele nieruchomości mogą walczyć z nieuzasadnionymi ograniczeniami planistycznymi, które drastycznie wpływają na ich prawo własności, nawet jeśli nabycie nastąpiło po uchwaleniu planu.
“Zakaz zabudowy na własnej działce? Sąd stanął po stronie właścicieli przeciwko Gminie.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Wr 852/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Marta Pawłowska /sprawozdawca/
Władysław Kulon
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
*Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1130
art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Sławomir Mirowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi L. C. i E.C. na uchwałę Rady Gminy M. z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie miejscowego plan zagospodarowania przestrzennego części obrębu [...] i obrębu [...] I. stwierdza nieważność § 23 zaskarżonej uchwały w odniesieniu do działki nr [...] obręb [...], gmina [...], powiat [...]; II. dalej idącą skargę oddala; III. zasądza od Gminy [...] na rzecz skarżących kwotę 614 (słownie: sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Rada Gminy M. uchwałą nr [...], podjętą w dniu [...] października 2010 r., uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części obrębu G. i obrębu Z.
Skargę na tę uchwałę wnieśli L. C. i E. C. (dalej jako "skarżący"), wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w zakresie obejmującym działkę numer [...], obręb Z., gmina M., stanowiącą ich własność.
Zaskarżonej uchwale zarzucili naruszenie:
1) art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art., 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, polegające na nadmiernym i nieproporcjonalnym ograniczeniu przysługującego skarżącym prawa własności nieruchomości poprzez ustanowienie całkowitego zakazu zabudowy na ich działce, co nie znajduje uzasadnienia w zastanych uwarunkowaniach faktycznych dla tego terenu ani potrzebach społeczności lokalnej i stanowi nadmierną, niczym nieuzasadnioną ingerencje w prawo własności, a w konsekwencji narusza istotę tego prawa, chronionego konstytucyjnie;
2) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej polegające na bezzasadnym przeznaczeniu działki nr [...] pod tereny zieleni urządzonej, co stanowi o niczym nieuzasadnionym nierównym potraktowaniu skarżących względem właścicieli nieruchomości sąsiednich, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasady równości obywatela wobec prawa oraz jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego
3) art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej w skrócie jako " u.p.z.p."), w zw. z art. 64 ust. 2 i 3 oraz art. 32 w zw. z art. 2 Konstytucji RP polegające na nieuzasadnionym, naruszającym zasadę równego traktowania obywateli przez władze publiczne, zróżnicowaniu sytuacji prawnej właścicieli podobnych nieruchomości w Gminie M., poprzez pozostawienie wyłącznie dla działki [...] w całości przeznaczenia pod tereny zieleni urządzonej;
4) art. 20 ust. 1 oraz art. 9 ust. 4 u.p.z.p. polegające na niezgodności planu miejscowego ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili w pierwszej kolejności, że legitymację skargową wywodzą z przysługującego im prawa własności nieruchomości położonej na obszarze obowiązywanie zaskarżonej uchwały, tj działki o numerze ewidencyjnym [...], obręb Z., gmina M. Obowiązujący dla tej nieruchomości miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przeznacza tę działkę w całości pod tereny zieleni urządzonej ([...]ZP).
Dalej skarżący wyjaśniali, że na podstawie uchwały nr [...] Rady Miejskiej w M. z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszarów geodezyjnych G. i Z. w Gminie M., sporządzono projekt nowego planu, obejmujący w całości obszar Z., w tym nieruchomość należącą do skarżących. Według tego projektu, nieruchomość ta została w całości przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną [...]MN. Podczas drugiego wyłożenia (projekt z dnia 5 grudnia 2023 r.) zdecydowana większość działki [...] została przeznaczona pod tereny zieleni urządzonej ([...]ZP), na którym wprowadzono zakaz lokalizacji jakichkolwiek budynków, pozostawiając inwestorom jedynie niewielki fragment pod zabudowę. Skarżący złożyli wówczas uwagi do planu i zawnioskowali o wprowadzenie przeznaczenia pod zabudowę mieszkaniową, jak to było przy pierwszym wyłożeniu. Jak wskazano w skardze, Gmina nie rozstrzygnęła tych uwag, zamiast tego podjęła uchwałę nr [...] z dnia [...] stycznia 2024 r., w sprawie zmiany uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru obrębów geodezyjnych G. i Z. w Gminie M. Na skutek tej uchwały, z uchwały intencyjnej i planu opracowania nowego m.p.z.p. wyłączono 3 działki, w tym działkę skarżących. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że teren wymaga dłuższej analizy przed wprowadzeniem docelowej jego funkcji. Etapowanie pozwoli na sprawne procedowanie terenów oznaczonych na załączniku graficznym jako część A.
Tym samym wyłączono działkę skarżących spod ustaleń nowego planu, podczas gdy cały teren w sąsiedztwie tej nieruchomości przeznaczono w nowym planie pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2024 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru obrębów geodezyjnych G. i Z. przyjęto nowy plan miejscowy dla całych obrębów G. i Z., poza działką skarżących. Dla tej nieruchomości obowiązuje zatem plan miejscowy uchwalony w dniu 20 października 2010 r., przewidujący dla działki skarżących tereny zieleni urządzonej, z całkowitym zakazem zabudowy.
W ocenie skarżących obowiązujący na terenie ich nieruchomości plan miejscowy w sposób ewidentny narusza ich interes prawny, wprowadzając zbyt daleko idące ograniczenia w sposobie korzystania z przysługującego im prawa własności. Jak wskazali, obowiązujący dla ich działki plan miejscowy nie zawiera uzasadnienia ograniczeń zabudowy, a dodatkowo, wyłączenie tego terenu spod opracowywania nowego planu, pomimo początkowego objęcia go uchwałą intencyjną, również nie zostało w żaden przekonujący sposób uzasadnione. Plan miejscowy z 2010 r. obowiązuje w rezultacie tylko dla dwóch działek, jednak kontekst jego obowiązywania w tym kształcie nie wynika ze świadomiej i należycie uzasadnionej decyzji organu planistycznego, tylko jest skutkiem nielojalnego zachowania Rady Miejskiej, skrajnie naruszającego zasadę zaufania obywateli do organów władzy, co dodatkowo powoduje, że pierwotna intencja przyświecająca zróżnicowaniu przeznaczenia terenów w miejscowym planie z 2010 r. całkowicie odpadła.
Dalej wywodzono, że pozostawienie dla działki skarżących przeznaczenia dla zieleni urządzonej, podczas gdy zmieniono je dla wszystkich nieruchomości sąsiednich na zabudowę mieszkaniową, narusza zasadę równości, z art. 32 Konstytucji RP. Ustanowienie na działce skarżących, przy takim sąsiedztwie całkowitego zakazu zabudowy sprawia, że ingerencja organu planistycznego w prawo własności skarżących jest nadmierna i niczym nieuzasadniona. Wskazując na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podniesiono, że aktualne przeznaczenie działki narusza również konstytucyjną zasadę proporcjonalności i wykracza swoim zakresem ponad usprawiedliwione potrzeby publiczne. Tymczasem, jak podniesiono, ingerencja w strefę prawa własności do nieruchomości musi pozostawać w racjonalnej, odpowiedniej proporcji do wskazanych celów. Wskazano przy tym, że działki otaczające nieruchomość skarżących, objęte nowym planem zagospodarowania przestrzennego, w żadnej części nie zostały przeznaczone pod zieleń urządzoną. Pozostawienie takiego przeznaczenia wyłącznie dla nieruchomości skarżących ma charakter arbitralny, chaotyczny i nieuzasadniony.
W dalszej części skargi wskazano, że trudno oprzeć się wrażeniu, że wykluczenie działki [...] z opracowywania nowego planu, w którym początkowo w całości przeznaczono ją pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną ([...]MN), podyktowane było w istocie protestami mieszkańców, którzy dotychczas nagminnie użytkowali działkę stron, jako teren społeczny, na którym m.in. składowane były materiały budowlane czy wyrzucane odpady. Organ planistyczny nie wskazał przy tym żadnych racjonalnych powodów, dla których wyłączył działkę z ustaleń nowego planu, w szczególności nie wyjaśnił, jakie dobra publiczne chroni w ten sposób, dobra ważniejsze od prawa własności właścicieli nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Gmina podniosła, że skarżący nabyli prawo własności nieruchomości w 2022 r., zatem 12 lat po obwiązywaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Mieli świadomość przeznaczenia terenu jaki zakupili. W ocenie Gminy, skarżący mając wiedzę, że działka jest przeznaczona w obowiązującym planie na tereny zieleni urządzonej [...] ZP, nabyli ją mimo wszystko, co mogło, w ocenie organu, mieć również wpływ na cenę nabycia działki. Zadaniem organu planistycznego przesądza to o braku legitymacji skarżących do zaskarżenia uchwały do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że skargę wniesiono z zachowaniem ustawowego terminu. Z uwagi na fakt, że skargą kwestionowany jest akt uchwalony przed dniem 21 czerwca 2017 r., zastosowanie znajdzie w tym przypadku art. 17 ust. 2 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935). Skarga musiała być więc poprzedzona wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa i wniesiona w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 53 § 2 ppsa w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw).
W okolicznościach sprawy skarżący wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa w dniu 8 sierpnia 2024 r. Pismem z dnia 2 października 2024 r. Rada Gminy odpowiedziała skarżącym. Skarga wniesiona została pismem z dnia 25 października 2024 r., zatem z pewnością złożona została w ustawowym terminie.
Skarga spełnia również wymagania co do legitymacji procesowej warunkującej możliwość wniesienia skargi. Zaskarżoną uchwała – miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego narusza interes prawny strony skarżącej w kwestionowanym zakresie, tj. w zakresie ustaleń odnoszących się do stanowiących własność skarżących nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb Z. Nie ma przy tym znaczenia – wbrew stanowisku organu planistycznego – okoliczność, ze prawo własności nieruchomości skarżący nabyli po 12 latach od momentu wejścia w życie zaskarżonej uchwały, ani ich ewentualna świadomość określonego w obowiązującym mpzp przeznaczenia terenu w chwili nabycia prawa własności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalono pogląd, że z przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym nie wynika, aby interes prawny strony skarżącej oraz jego naruszenie, o którym mowa w art. 101 musiało istnieć w dacie wejścia w życie uchwały organu gminy. Należy uznać, że związek pomiędzy własną indywidualną sytuacją prawną strony skarżącej, a zaskarżoną uchwałą musi powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia danego podmiotu konkretnych uprawnień lub nałożenia obowiązku w dacie wniesienia skargi. Nabycie nieruchomości w okresie, gdy zaskarżona uchwała już obowiązuje, nie uniemożliwia zaskarżenia jej w trybie art. 101 ustawy i wykazania, że zapisy tej uchwały naruszają interes prawny.
Stąd, badając legitymację skarżących do poddania zaskarżonej uchwały kontroli sądowej Sąd uznał, że przysługuje ona stronie. Skarżący wykazali, że przysługuje im prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb Z. i nieruchomość ta położona jest na terenie obowiązywania przepisów zaskarżonej uchwały. Stosownie do treści planu, teren ten w całości przeznaczony jest pod tereny zieleni urządzonej, [...]ZP. Stosownie do treści § 23 dla terenów tych ustala się jako przeznaczenie podstawowe – zieleń urządzona. Dopuszcza się na niej urządzenia sportowo – rekreacyjne, pomniki, oczka wodne, altany ogrodowe, obiekty urządzenia i sieci infrastruktury technicznej. Na terenie tym ustalono tez zakaz lokalizacji zabudowy.
Tego rodzaju ustalenia stanowią naruszenie interesu prawnego skarżących w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy z 8 III 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1875, ze zm.), co oznacza, że przysługiwała mu legitymacja procesowa do zaskarżenia MPZP.
W rezultacie skarga jako dopuszczalna podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu. Skarga zasługiwała również na uwzględnienie, albowiem ustalając w § 23 planu przeznaczenie terenu wraz z całkowitym zakazem jego zabudowy na całym obszarze nieruchomości, organ planistyczny przekroczył granice przysługującego gminie władztwa planistycznego, ukształtował bowiem treść uchwały w tej części, w sposób naruszający zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP oraz zasadę proporcjonalności.
W myśl art. 140 Kodeksu cywilnego właściciel rzeczy korzysta z niej z wyłączeniem innych osób zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego z tym, że przy wykonywaniu własności jest ograniczony treścią przepisów szczególnych. Tymi przepisami szczególnymi są między innymi regulacje zawarte w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Na tle art. 140 Kodeksu cywilnego za podstawowe składniki prawa własności, decydujące o jego istocie, uznać należy możliwość korzystania z przedmiotu własności, pobierania pożytków i innych dochodów oraz rozporządzania tym przedmiotem własności. Uprawnienia te mogą być poddawane różnego rodzaju ograniczeniom przez ustawodawcę, a ograniczenia te są dopuszczalne, jeżeli czynią zadość wymaganiom określonym w art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP. Jeżeli jednak zakres ograniczeń prawa własności przybierze taki rozmiar, że niwecząc podstawowe składniki prawa własności, wydrąży je z rzeczywistej treści i przekształci w pozór tego prawa, to naruszona zostanie podstawowa treść ("istota") prawa własności, a to jest konstytucyjnie niedopuszczalne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 P 11/98, OTK 2000/1/3, Lex nr 39282).
Jakkolwiek więc prawo własności jest w Rzeczpospolitej Polskiej chronione konstytucyjnie (art. 21 ust. 1), to prawo to nie jest prawem bezwzględnym. Doznaje ono w określonych sytuacjach ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja RP w art. 64 ust. 3, stanowiąc, że własność może być ograniczona, tyle że tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a więc z poszanowaniem zasady proporcjonalności, tj. zakazem nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych celów, dla osiągnięcia których, ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te winny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. Takimi przepisami ustawowymi w niniejszej sprawie były regulacje, m.in. obowiązującej w dacie podejmowania zaskarżonej uchwały ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, upoważniające gminy do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w których gminy ustalają przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu (art. 3 ust. 1 p.z.p.), w konsekwencji ograniczając sposób wykonywania prawa własności. Wszystkie te rozważania znajdują zastosowanie również do prawa użytkowania wieczystego, jakie przysługuje skarżącemu w niniejszej sprawie, albowiem jest to prawo najbliższe prawu własności.
Nieruchomość skarżących, zgodnie z postanowieniami skarżonego planu, położona są na terenie oznaczonym na rysunku planu symbolem [...]ZP. Na terenach tych, określonych jako tereny zieleni urządzonej wykluczono możliwość jakiejkolwiek zabudowy. Plan nie zawiera przy tym żadnych szczegółowych wskazań w tym zakresie, ograniczając się do ogólnego zakazu sytuowania "zabudowy".
Nie jest sporne, że gmina posiadając władztwo planistyczne może w jego granicach ograniczać uprawnienia właścicieli nieruchomości, kształtując zagospodarowanie przestrzenne swojego obszaru. Jednakże - jak wskazano - ważne jest, aby czyniła to każdorazowo z poszanowaniem interesu prywatnego, a wyraz wyważenia interesu publicznego z prywatnym i powody ograniczenia prawa własności, znalazł się w uzasadnieniu uchwały, wskazany w sposób jasny i przekonujący.
Zakwestionowany plan uchwalony został w dniu [...] października 2010 r., natomiast obowiązek uzasadniania podjętych w sprawie planu uchwał wprowadziła ustawa zmieniająca u.p.z.p. z dnia 9 października 2015 r., która weszła w życie w dniu 18 listopada 2015 r. Uchwała nie narusza zatem art. 15 p.z.p. w tym zakresie. Niemniej, Gmina winna była uzasadnienie wprowadzonych zapisów przedstawić najpóźniej na etapie udzielenia odpowiedzi na skargę (wskazane było to również w odpowiedzi na złożone przez stronę wezwanie do usunięcia naruszenia prawa). Obowiązkowi temu Gmina nie sprostała, zatem ocena zaskarżonych postanowień oparta została o zgromadzoną w sprawie dokumentację oraz stanowisko skarżących.
Oceniając ograniczenia wprowadzone planem miejscowym w niniejszej sprawie Sąd uznał, że takich szczegółowych wyjaśnień w sprawie brakuje. Należy zwrócić uwagę, że teren o którym mowa, położony jest w otoczeniu terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Posiada dostęp do drogi publicznej. Organ, nie wskazał również na etapie postepowania sądowego, jakichkolwiek argumentów, wskazujących na konieczność wykluczenia działki skarżących z ustaleń dokonywanych przy podejmowaniu nowego planu miejscowego. Jakiekolwiek zaś były ustalenia i powody ustalenia takich ograniczeń w 2010 r. – jak słusznie wskazano w skardze – straciły one na znaczeniu wobec utraty mocy obowiązującej tego planu dla niemal całego obszaru, poza działką skarżących.
Dodatkowo Sąd wskazuje, że na etapie podejmowania nowego planu miejscowego dla obrębu Z., organowi planistycznemu znane było stanowisko skarżących co do pożądanego przeznaczenia działki w nowym planie. W takiej sytuacji, tym bardziej Gmina winna była wykazać szczególną dokładność w uzasadnieniu w niniejszym postępowaniu sądowym, z jakich powodów postanawiła planów tych i stanowiska nie uwzględniać i to w takim zakresie, że konieczne było dokonanie zmiany w uchwale intencyjnej i wykluczenie działki skarżących spod obowiązywania nowego planu miejscowego.
Sąd ponownie podkreśla, że nawet w odpowiedzi na skargę organ planistyczny powodów takich nie wskazał. Nie wyjaśnił, jakie to wartości zaistniały w sprawie, których konieczność ochrony spowodowała wprowadzenia zaskarżonych ograniczeń.
Na taką ocenę nie wpływa fakt, że ustalenia te nie były wcześniej zaskarżane, czy też że naruszeń w tym przedmiocie nie dopatrzył się organ nadzoru. Sąd każdorazowo ocenia wprowadzone ograniczenia prawa własności, poprzez pryzmat wykazania przez organ planistyczny, że były one niezbędne dla ochrony innych, wyżej cenionych wartości. Takich argumentów w badanej sprawie Sąd się nie dopatrzył.
Organ nie wyszczególnił celów, jakie przyświecały mu, przy podjęciu takich ustaleń. Należy zgodzić się ze skarżącymi, że w formie przyjętej w zaskarżonej uchwale trudno dopatrzeć się obiektywnych okoliczności przyświecających organowi wprowadzającymi takie ustalenia.
Sąd przyznaje rację skarżącym, że Gmina nie zdołała ani w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ani też na etapie postępowania sądowego (w odpowiedzi na skargę) wykazać powodów, dla których wprowadzono tak drastyczne ograniczenia w prawie własności nieruchomości.
Ustawowa regulacja planowania i zagospodarowania przestrzennego ma w stosunku do własności i potrzeb publicznych pełnić rolę instrumentu, zapewniającego wszechstronne poszukiwanie optymalnego rozwiązania nieuchronnych konfliktów związanych z gospodarowaniem przestrzenią. Skoro ingerencja planistyczna gminy jest wyjątkiem od zasady nienaruszalności własności gruntu, więc każde wyznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dodatkowych granic wykonywania prawa własności musi być adekwatnie, szczegółowo, profesjonalnie i wiarygodnie uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1510/08, Lex nr 597314). W przypadku zaskarżonej uchwały w kontrolowanej części brak jest uzasadnienia przez organ planistyczny tak daleko idącej ingerencji w prawo własności w tym zakresie, w jakim wprowadza zakaz zabudowy na terenach działek skarżących. Wprowadzenie w akcie prawa miejscowego zakazów dalej idących od dopuszczalnych przepisami ustawowymi, bez szczegółowego i przekonującego uzasadnienia, w tym przypadku narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, które Sąd w niniejszej sprawie w całości akceptuje, że wprowadzone w ramach planu miejscowego ograniczenia prawa własności muszą być "konieczne" ze względu na wartości wyżej cenione. Organ gminy musi wykazać, że ingerencja w sferę prawa własności pozostaje w racjonalnej i odpowiedniej "proporcji" do celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Konieczne jest takie "wyważenie" ww. interesów, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, jednak w jak najmniejszym stopniu naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem (wyrok NSA z 1 VI 2017 r., II OSK 2478/15 – publ. CBOSA).
Z tych wszystkich powyższych powodów Sąd, na podstawie art. 147 §1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części (pkt I wyroku).
Zakres stwierdzenia nieważności ograniczono wyłącznie do nieruchomości skarżących mając na względzie zakres interesu prawnego.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI