II SA/Wr 1168/03

II SA/Wr 1168/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski
Ewa Kamieniecka /sprawozdawca/
Tadeusz Kuczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
art. 31 ust. 1
Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie: Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu [...]r. E. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. o przyznanie zasiłku okresowego w wysokości odpowiadającej kwocie kryterium dochodowego, podając że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od dnia [...]r. Przyznanie świadczenia jest dla niego konieczne do utrzymania się "na poziomie ludzkim nieuwłaczającym godności człowieka".
W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. odmówił przyznania E. S. zasiłku okresowego z powodu braku środków na powyższy cel. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zasiłek okresowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach realizacji zadań z zakresu administracji rządowej, zleconych gminie i nie ma on charakteru publicznego prawa podmiotowego. Zasiłek ten ma charakter fakultatywny, gdyż jest przyznawany nie tylko z uwagi na potrzeby i uprawnienia wnioskodawcy, ale również stosownie do posiadanych przez OPS środków finansowych. Obecnie OPS otrzymuje wyłącznie środki na wypłaty świadczeń obligatoryjnych i nie posiada środków na zasiłki okresowe. W związku z powyższym w bieżącym roku nie wypłacono zasiłków okresowych i sytuacja ta nie ulegnie w najbliższym czasie zmianie. Ponadto wskazano, że wnioskodawca jest mężczyzną w pełni sił, posiadającym kwalifikacje zawodowe elektryka. Nie poszukuje jednak pracy, a jego aktywność przejawia się w pisaniu wniosków, odwołań i skarg.
W odwołaniu od decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP oraz zniesławienie jego dobrego imienia i narażenie jego osoby na utratę zaufania opinii publicznej i organów państwowych.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, nie stwierdzając uchybień mających wpływ na treść decyzji organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Środki finansowe na pomoc społeczną są ograniczone i wystarczają jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin zamieszkałych na terenie gminy i kwalifikujących się do uzyskania pomocy. W pierwszej kolejności powinny być zatem przeznaczone na pomoc osobom, które nie mogą same sobie pomóc, tj. osobom starym, niedołężnym, przewlekle chorym, dzieciom, samotnym matkom wychowującym małoletnie dzieci. Natomiast zgodnie z art. 1 ustawy osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Wnioskodawca nie wykazuje własnej inicjatywy w kierunku zmiany swojej sytuacji życiowej, chociaż posiada kwalifikacje zawodowe dające możliwość wykonywania choćby dorywczo pracy i przezwyciężenie w ten sposób trudnej sytuacji życiowej. Jest w wieku produkcyjnym i mógłby podjąć stosowne działania w celu znalezienia pracy, jednakże ogranicza się tylko do wysuwania roszczeń wobec Ośrodka. Mając na uwadze ograniczony zakres środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej w stosunku do ogromnych potrzeb występujących na obszarze działalności Ośrodka, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
W skardze na decyzję skarżący zarzucił, że na rynku pracy brak jest możliwości zatrudnienia, w związku z czym pozostaje bez pracy nie z własnej woli. Ośrodek Pomocy odmówił udzielenia pomocy na rehabilitację zdrowotną, pomimo zapewnienia przez skarżącego o przedstawieniu rachunków po zakończeniu rehabilitacji. Skarżący zarzucił, że systematycznie zażywa leki przeciwbólowe, jednakże o swoich schorzeniach nie zamierza rozmawiać z pracownikami Ośrodka, ponieważ nie posiadają w tym zakresie stosownych kwalifikacji. Według skarżącego znajduje wobec niego zastosowanie art. 67 ust. 2 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) mające zastosowanie w czasie wydawania kwestionowanych decyzji.
Skarga na decyzję nie jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to, że pomoc społeczna adresowana jest do osób, które nie są w stanie zapewnić sobie środków utrzymania korzystając z własnych możliwości i uprawnień.
Natomiast zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia.
Jednakże potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej ( art. 2 ust. 4 ).
Należy podkreślić, że w przypadku zasiłku okresowego przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, lecz stanowią, że zasiłek ten może zostać przyznany. Oznacza to, że kwestia przyznania zasiłku została pozostawiona uznaniu organów pomocy społecznej. Uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby potrzebującej pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej. Organ przyznający zasiłek nie jest bowiem zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, która musi liczyć się również z tym, że zasiłek okresowy nie będzie przyznany.
Organy obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku okresowego z powodu braku środków finansowych. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany był więc do rozważenia, czy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ.
Przyznawanie i wypłata zasiłków okresowych jest jednym z zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Na realizację zadań zleconych gmina otrzymuje dotację w ograniczonej wysokości. Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji Gmina otrzymała wyłącznie środki na wypłatę świadczeń obligatoryjnych, w związku z czym nie wypłacała świadczeń fakultatywnych z uwagi na brak środków przyznanych na ten cel. Zasiłki okresowe nie były przyznawane i żadna z ubiegających się o pomoc w tej formie osób nie otrzymała świadczenia.
Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie naruszyły przepisów ustawy o pomocy społecznej, odmawiając udzielenia skarżącemu przyznania zasiłku okresowego.
Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. – SK 15/01 ( OTK 2001/8/252 ), rozważając zgodność art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając przepis ten za zgodny z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. W ustawodawstwach krajów europejskich prawo do świadczeń nie opiera się na ogólnej zasadzie roszczeniowości, lecz raczej kieruje się zróżnicowaniem pozycji prawnej świadczeniobiorcy, w zależności od rodzaju świadczenia. Także na gruncie polskiej ustawy o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone ( np. zasiłek stały przewidziany w art. 27 ), które powinny zostać udzielone ( np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie – art. 13 ) oraz takie, które mogą zostać udzielone ( np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny )." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że "w komentarzu do art. 67 ust. 2 Konstytucji wskazuje się, że "stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych" ( Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000, s. 91 )." ( ... ). Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek okresowy, który jest jednym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy powiedzieć jeszcze wyraźnie, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy..."
Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa.
Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.