II SA/Gd 6/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2025-04-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochrona środowiskapostępowanie administracyjneudział organizacji społecznejinteres społecznywznowienie postępowaniadecyzja środowiskowak.p.a.WSAGdańsk

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę stowarzyszenia na postanowienie odmawiające dopuszczenia do udziału we wznowionym postępowaniu administracyjnym w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, uznając, że nie spełniło ono przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a.

Stowarzyszenie wniosło skargę na postanowienie odmawiające dopuszczenia go do udziału we wznowionym postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji środowiskowej dla inwestycji. Stowarzyszenie argumentowało, że jego cele statutowe i interes społeczny uzasadniają jego udział. Organy administracji oraz Sąd uznały jednak, że Stowarzyszenie nie wykazało spełnienia przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a., w szczególności interesu społecznego, a jego cele statutowe koncentrują się na interesie jego członków i konkretnego osiedla, a nie szeroko pojętej ochronie środowiska.

Sprawa dotyczyła skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, które utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Gdyni o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału we wznowionym postępowaniu administracyjnym w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Stowarzyszenie twierdziło, że jego cele statutowe, obejmujące działania ekologiczne, oraz interes społeczny uzasadniają jego udział w postępowaniu. Organy administracji uznały, że Stowarzyszenie nie wykazało spełnienia obu przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a. – uzasadnienia celami statutowymi i przemawiania za tym interesu społecznego. Wskazano, że cel Stowarzyszenia jest ściśle związany z zagospodarowaniem i ochroną konkretnego osiedla mieszkaniowego oraz interesem jego mieszkańców, a nie szeroko pojętą ochroną środowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podzielił stanowisko organów, oddalając skargę. Sąd podkreślił, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom tej organizacji, a interes społeczny wymaga konkretnej oceny w każdej sprawie, nie ograniczając się do ogólnych odwołań do ochrony środowiska. Sąd uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby jego udział przyczyniłby się do lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych dla sprawy, a jego cele statutowe koncentrują się na interesie członków, a nie interesie społecznym w rozumieniu art. 31 § 1 k.p.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organizacja społeczna nie spełniła przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a., ponieważ jej cele statutowe koncentrują się na interesie członków i konkretnego osiedla, a nie na szeroko pojętym interesie społecznym w zakresie ochrony środowiska.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cele statutowe Stowarzyszenia dotyczą ochrony interesu jego członków i konkretnego osiedla, a nie szeroko pojętego interesu społecznego. Brak było wykazania, że udział Stowarzyszenia przyczyni się do lepszego wyjaśnienia sprawy lub ochrony ogólnego dobra.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 31 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym (uzasadnienie celami statutowymi i przemawianie za tym interesu społecznego).

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 31 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Stanowi, że organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony.

k.p.a. art. 31 § § 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pozwala organizacji społecznej, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, przedstawić swój pogląd organowi za jego zgodą.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przedmiot kontroli sądów administracyjnych (skargi na postanowienia).

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a), b) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia aktu administracyjnego przez sąd.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa granice rozpoznania sprawy przez sąd.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przesłanki wznowienia postępowania.

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach

Podstawa prawna działania stowarzyszeń.

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko art. 63 § ust. 1

Dotyczy analizy i rozpatrywania kwestii środowiskowych w postępowaniu.

Konstytucja RP art. 74

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje prawo do ochrony zdrowia i środowiska oraz nakłada obowiązek ochrony środowiska na władze publiczne.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje równość wobec prawa i równe traktowanie.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argument Stowarzyszenia, że jego cele statutowe i działania wskazują na interes społeczny w ochronie środowiska w szerszym zakresie niż tylko osiedle członków. Argument Stowarzyszenia, że jego działalność ujawniła okoliczności szkodliwe dla środowiska, co uzasadnia jego udział w postępowaniu. Argument Stowarzyszenia dotyczący wadliwej interpretacji art. 31 § 1 k.p.a. przez organy administracji. Argument Stowarzyszenia dotyczący naruszenia jego prawa do kontroli społecznej.

Godne uwagi sformułowania

Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej. Pojęcie interesu społecznego wymaga indywidualnej oceny w każdej sprawie. Samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za podjęciem przez organ działań żądanych przez organizację. Udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym.

Skład orzekający

Diana Trzcińska

przewodniczący

Dariusz Kurkiewicz

sprawozdawca

Jakub Chojnacki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 k.p.a., zwłaszcza w kontekście rozróżnienia między interesem społecznym a partykularnym interesem członków organizacji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której cele statutowe organizacji są wąsko zdefiniowane i dotyczą konkretnego obszaru lub grupy osób.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują kryteria dopuszczania organizacji społecznych do postępowań administracyjnych, co jest istotne dla organizacji pozarządowych i ich wpływu na decyzje dotyczące np. środowiska czy inwestycji.

Czy organizacja ekologiczna zawsze ma prawo głosu w sprawach środowiskowych? Sąd wyjaśnia granice udziału w postępowaniu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 6/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /sprawozdawca/
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Jakub Chojnacki
Symbol z opisem
6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 31 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi S. w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2024 r., nr SKO Gd/1454/24 w przedmiocie dopuszczenia do udziału we wznowionym postępowaniu administracyjnym w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia oddala skargę.
Uzasadnienie
Stowarzyszenie "[...]" wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Gdyni o odmowie dopuszczenia do postępowania.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 4 sierpnia 2020 r. nr ROD.6220.6.2020.ER Prezydent Miasta Gdyni stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku biurowo-usługowego z garażem podziemnym i infrastrukturą techniczną oraz wewnętrznym układem komunikacji drogowej przy ul. [...] w G. (dz. [...]-[...]).
W dniu 8 kwietnia 2024 r. do Prezydenta Miasta Gdyni wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gdańsku od ww. decyzji wydany na podstawie art. 182 oraz 184 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2024 r. Prezydent Miasta Gdyni wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia 4 sierpnia 2020 r.
Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2024 r. Stowarzyszenie "[...]" reprezentowane przez H. L. wystąpiło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wznowieniowym na podstawie art. 31 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu wskazano, że "spełnione są obydwie przesłanki określone w art. 31 § 1 KPA. Cele Statutowe Stowarzyszenia i ich realizację obejmują działania ekologiczne i ochronne w zakresie ochrony środowiska (...). Są one bezpośrednio powiązane z przedmiotem postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania administracyjnego dotyczy decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanej inwestycji, w której zakres oddziaływania wchodzi teren objęty działaniami ekologicznymi Stowarzyszenia". Jednocześnie z treści regulaminu Stowarzyszenia wynika, że realizując cele regulaminowe Stowarzyszenie bierze udział w szczególności: w architektonicznym kształtowaniu zabudowy, w działaniach związanych z ochroną środowiskowych warunków życia w osiedlu, z ekranizacją terenu i zabezpieczaniem przed uciążliwościami oraz zagrożeniami, w działaniach prowadzących do uzbrojenia technicznego i budowy dróg, w koordynacji budowy infrastruktury drogowej i technicznej osiedla, w pracach planistycznych oraz sprawach zagospodarowania i zabudowy dotyczących terenu osiedla oraz terenów sąsiednich, zwłaszcza tych, które mogą wpływać na warunki i jakość życia w osiedlu, w działaniach dotyczących przekształcenia prawa do nieruchomości na rzecz członków.
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2024 r. nr ROD.6220.6.2020.ER Prezydent Miasta Gdyni odmówił Stowarzyszeniu udziału na prawach strony w przedmiotowym postępowaniu wznowieniowym.
W uzasadnieniu organ przypomniał, że Stowarzyszenie "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym i figuruje w rejestrze stowarzyszeń zwykłych prowadzonym przez Prezydenta Miasta G. pod pozycją [...], data wpisu do ewidencji 10 kwietnia 2018 r. Do wniosku dołączono regulamin Stowarzyszenia. Następnie organ przypomniał treść art. 31 § 1 k.p.a. wskazując, że uznanie organizacji za stronę wymaga łącznego wystąpienia dwóch przesłanek, tj. żądanie jest uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i przemawia za tym interes społeczny. W regulaminie Stowarzyszenia określono cel jego działania jako "działanie na rzecz zabudowy i zagospodarowania osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego zlokalizowanego przy al. [...] w G., ochrony warunków życia jego mieszkańców oraz przekształcenia prawa do nieruchomości na rzecz członków". Właścicielem nieruchomości przy A. Z. [...] jest Gmina Miasta G., która uczestniczy w postępowaniu jako strona. Członkowie Stowarzyszenia są dzierżawcami ww. nieruchomości.
Prezydent Miasta Gdyni stwierdził, że cel działania Stowarzyszenia określony w regulaminie nie uzasadnia dopuszczenia ww. organizacji do udziału we wznowionym postępowaniu na prawach strony. Udział organizacji społecznej w postępowaniu na prawach strony stanowi bowiem wyjątek od zasady, zgodnie z którą w postępowaniu mogą uczestniczyć wyłącznie podmioty mające w tym interes prawny, a przyznanie uprawnień strony dodatkowemu podmiotowi ma istotny wpływ na zakres praw i obowiązków faktycznych stron postępowania. Powołując się na orzecznictwo organ przypomniał, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może służyć wyłącznie partykularnym interesom samej organizacji społecznej, jak również nie może prowadzić do naruszenia sfery prywatności stron postępowania poprzez nadmierne poszerzenie kręgu jego uczestników. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że pojęcie interesu społecznego wymaga indywidualnej oceny w każdej sprawie. Samo zaś odwoływanie się do celów statutowych organizacji nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za podjęciem przez organ działań żądanych przez organizację. Pojęcie interesu społecznego nie zostało zdefiniowane na gruncie przepisów k.p.a., jednakże należy wiązać je z działaniami na rzecz spraw istotnych ze społecznego punktu widzenia, a więc mających znaczenie dla funkcjonowania ogółu społeczności. Przyjmuje się, że ocena czy interes ten występuje powinna być w każdym wypadku przeanalizowana w odniesieniu do określonego stanu faktycznego. Ocena ta ma charakter obiektywny. Nie wystarczy samo przekonanie strony, że jego udział w postępowaniu służy interesowi społecznemu. Udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych.
W ocenie organu tak rozumiany interes społeczny musi mieć związek z toczącym się postępowaniem w takim znaczeniu, by z racji jego ochrony niezbędne było dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu organizacji społecznej jako rzecznika tego interesu. We wniosku Stowarzyszenia stwierdzono, że "uczestnictwo Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym na prawach strony jest konieczne i szeroko pożądane społecznie dla ochrony środowiskowej z uwagi na konkretne zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi na etapie realizacji i eksploatacji planowanej inwestycji, a w szczególności zagrożenia przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, zagrożenia dla zdrowia zwłaszcza psychicznego małych dzieci wstrząsami i hałasem przy wbijaniu kafarem planowanych ścianek szczelnych, zagrożeń składowaniem i przetwarzaniem substancji niebezpiecznych i szkodliwych, zagrożeń zanieczyszczeniem gruntu i wód gruntowych, zagrożeń pyleniem w czasie wykonywania prac budowlanych i innych". Organ wskazał, że powyższe jest stwierdzeniem opartym na przypuszczeniach o charakterze ogólnym, nie uzasadnionym konkretnymi argumentami. Zdaniem organu Stowarzyszenie w sposób ogólny powołuje się na potencjalne możliwe zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi podczas realizacji i eksploatacji inwestycji, jednakże nie wskazuje, jaki interes społeczny mógłby podlegać ochronie w tym postępowaniu, jak również w jaki udowodniony sposób planowana inwestycja mogłaby negatywnie wpłynąć na środowisko. Co więcej, wskazywane przez Stowarzyszenie zagadnienia związane z potencjalnym oddziaływaniem przedsięwzięcia zostały uwzględnione w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a tym samym poddawane są analizie oraz rozpatrywane w postępowaniu. Podlegają również opiniowaniu przez organy współdziałające.
Argumentacja Stowarzyszenia jest bardzo ogólna, gdyż nie wskazuje, w jaki sposób (poza podaniem rodzaju negatywnego oddziaływania - zanieczyszczenia powietrza, poziomu hałasu, negatywne skutki dla zdrowia ludzi) planowana inwestycja mogłaby negatywnie oddziaływać na środowisko. Każda inwestycja ze swej istoty wiąże się z jakimś wpływem na środowisko, stąd uznanie tego typu argumentacji za wystarczającą w świetle art. 31 § 1 k.p.a. skutkowałoby możliwością udziału Stowarzyszenia w każdym postępowaniu związanym z realizacją jakiejkolwiek inwestycji. W świetle powołanego art. 31 k.p.a. interes społeczny, jaki uzasadniałby dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu, wymaga konkretyzacji przez odniesienie go do przedmiotu postępowania, a więc określenia, jakiego rodzaju wartości istotne i ważne ze społecznego punktu widzenia podlegałyby ochronie w danym postępowaniu administracyjnym. W ocenie organu spełnieniem tego wymogu nie może być też część regulaminu stanowiąca o podejmowaniu działań zmierzających do uczestnictwa w postępowaniach administracyjnych, gdyż zamiar uczestnictwa w postępowaniach administracyjnych jest jedną z form realizacji celów statutowych stowarzyszenia, nie zaś okolicznością uzasadniającą dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym. Stowarzyszenie wskazało, w jaki sposób będzie realizować cele postępowania tj. poprzez "składanie wniosków, żądanie ich realizacji i dochodzenie praw szeroko pojętej społeczności do ochrony środowiskowych warunków życia i środowiska naturalnego" jednakże nie wykazało, że jego udział w postępowaniu przyczyni się do lepszego wypełnienia celów postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, zarówno w zakresie kontroli społecznej prawidłowości czynności postępowania, jak i jego wyniku i treści ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Zdaniem organu nie został wskazany wystarczający związek pomiędzy celami działania Stowarzyszenia a interesem społecznym oraz nie stwierdzono zaistnienia okoliczności w przedmiotowej sprawie, które pozwalałyby na ustalenie, że za dopuszczeniem podmiotu do udziału przemawia interes społeczny. W ocenie organu cel statutowy Stowarzyszenia tj. "działanie na rzecz zabudowy i zagospodarowania osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego zlokalizowanego przy al. [...] w G., ochrony warunków życia jego mieszkańców oraz przekształcenia prawa do nieruchomości na rzecz członków" wskazuje jednoznacznie, że nie reprezentuje ono interesu społecznego, a jedynie interes faktyczny członków Stowarzyszenia. Zatem dopuszczenie do postępowania administracyjnego Stowarzyszenia pozostaje bez wpływu na zwiększenie prawdopodobieństwa lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych dla sprawy.
Po rozpatrzeniu zażalenia Stowarzyszenia postanowieniem z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. SKO Gd/1454/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ II instancji przypomniał stan sprawy i w ramach wstępnej kontroli wniosku ocenił zapisy regulaminu stowarzyszenia uznając, że Stowarzyszenie "[...]" w G. jest stowarzyszeniem zwykłym wpisanym do rejestru stowarzyszeń prowadzonego przez Prezydenta Miasta G., więc jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a. Celem statutowym jest działalnie na rzecz zabudowy i zagospodarowania osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego zlokalizowanego przy al. [...] w G., ochrony warunków życia jego mieszkańców oraz przekształcenie prawa do nieruchomości na rzecz członków. Oznacza to, że zakres działania stowarzyszenia obejmuje wyłącznie teren [...]. Taki zakres - terytorialny - odnieść należy również do wskazanych w regulaminie sposobów realizacji tego celu, w tym działań związanych z ochroną środowiskowych warunków życia w osiedlu, z ekranizacją terenu i zabezpieczaniem przed uciążliwościami oraz zagrożeniami. W konsekwencji nie sposób uznać, iż Stowarzyszenie jest organizacją społeczną, której cele statutowe i ich realizacja obejmują działania ekologiczne i ochronne w zakresie ochrony środowiska w odniesieniu do innego terenu, który nie stanowi terenu samego osiedla. Oznacza to niespełnienie jednej z obowiązkowych przesłanek wskazanych w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. pozwalających na dopuszczenie Stowarzyszenia w charakterze strony we wznowionym postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji środowiskowej z dnia 4 sierpnia 2020 r.
Ponadto Stowarzyszenie wywodzi żądany status strony z interesu społecznego w rozumieniu ww. przepisu prawa mając na uwadze cele statutowe Stowarzyszenia. Zasadnie organ I instancji w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że samo odwoływanie się do celów statutowych w kontekście istnienia interesu społecznego nie jest wystarczające do uznania istnienia tego interesu. Wskazanego w zażaleniu faktu ujawnienia okoliczności zagrażających środowisku (jeszcze nie potwierdzonych ostatecznie) na terenie innym niż teren [...] nie oznacza, zdaniem Kolegium, istnienia interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia w rozumieniu ww. przepisu k.p.a.
Dodatkowo Kolegium przypomniało, że kwestia uznania Stowarzyszenia za stronę postępowania zakończonego wydaniem w dniu 4 sierpnia 2020 r. decyzji była już rozpatrywana zarówno w toku postępowania odwoławczego toczącego się przez Kolegium, jak i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. Wniesione przez osoby fizyczne oraz Stowarzyszenie odwołania od tej decyzji zostały rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w dniu 17 marca 2021 r. decyzją o sygn. akt SKO Gd/3794/20 poprzez umorzenie postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że postępowanie poprzedzające wydanie w dniu 4 sierpnia 2020 r. ww. decyzji toczyło się bez udziału społeczeństwa. Ponadto brak jest przymiotu stron odwołujących się osób fizycznych (z uwagi na to, że są dzierżawcami gruntu Gminy [...]), natomiast ww. Stowarzyszenie nie jest organizacją ekologiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko i nie uczestniczyło w postępowaniu przed organem I instancji jako jego strona. Skarga do WSA w Gdańsku na decyzję Kolegium, wniesiona przez ww. Stowarzyszenie została oddalona prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 295/21, który w całości zgodził się z poglądem Kolegium. Tym samym decyzja organu I instancji z dnia 4 sierpnia 2020 r. stała się ostateczna.
Kolegium przypomniało również, iż wznowione na skutek sprzeciwu prokuratora z urzędu postępowanie, w którym Stowarzyszenie wniosło o uznanie za stronę tego postępowania, również nie toczyło się z udziałem społeczeństwa, a organ I instancji odmawiając uchylenia - zasadnie czy nie zasadnie, co będzie przedmiotem oceny Kolegium w odrębnym postępowaniu odwoławczym - decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. uzasadnił to brakiem istnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Postanowieniem z 17 grudnia 2024 r. sygn. SKO Gd/6030/24 Kolegium sprostowało oczywiste omyłki pisarskie w swoim postanowieniu z 5 listopada 2024 r.
W skardze na powyższe postanowienie Stowarzyszenie zarzuciło:
1) istotne naruszenie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w zakresie prawa Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym,
2) bezpodstawną odmowę dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 4 sierpnia 2020 r. nr ROD.6220.6.2020.ER,
3) wadliwą interpretację w stosunku do Stowarzyszenia przepisów prawa umożliwiającego dopuszczenie organizacji społecznych do udziału w postępowaniu.
Stowarzyszenie wniosło o:
1) stwierdzenie naruszenia postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 05 listopada 2024 r. sygn. SKO GD/1454/24 prawa Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 4 sierpnia 2020 r. nr ROD.6220.6.2020.ER,
2) stwierdzenie wadliwej interpretacji przepisu art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przez SKO w Gdańsku w stosunku do uprawnień i działań Stowarzyszenia,
3) stwierdzenie, że Stowarzyszenie spełnia warunki art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.,
4) uchylenie zaskarżonego postanowienia SKO,
5) zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją społeczną, której cele statutowe i ich realizację obejmują działania ekologiczne i ochronne w zakresie ochrony środowiska. Zdaniem Stowarzyszenia spełnia ono warunki, o których mowa w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., a zaskarżonym postanowieniem naruszono prawo Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym, które zostało wszczęte na skutek działania organizacji na rzecz ogólnie pojętego interesu społecznego w zakresie ochrony środowiska. To kontrolna społeczna działalność Stowarzyszenia odnośnie działań inwestora, czyli podmiany gruntu w punktach pierwszych badań geologicznych i wykonanie ponownych badań w tych samych punktach, spowodowała zgłoszenie do Prokuratury o wyjaśnienie, czy działania te nie prowadzą do zagrożenia bezpieczeństwa konstrukcji planowanego budynku i katastrofy ekologicznej, zwłaszcza z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo terenu ze stacją paliw. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez Prokuraturę ujawniły się wysoce ponadnormatywne zanieczyszczenia gruntu substancjami szkodliwymi. To działalność Stowarzyszenia spowodowała ujawnienie okoliczności szkodliwych dla środowiska naturalnego stanowiących przyczynę wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego. Działalność Stowarzyszenia wykazała, iż działa ono w interesie szeroko pojętej ochrony środowiska. Gdyby bowiem działań tych nie było, doszłoby do poważnych konsekwencji środowiskowych, gdyż decyzja z dnia 4 sierpnia 2020 r. nie nałożyła na inwestora warunków wymiany gruntu, a organ nie dopatrzył się, że w Karcie Informacyjnej Przedsięwzięcia sporządzonej przez inwestora brak jest badań stanu gruntu pod kątem potencjalnych zanieczyszczeń.
Następnie Stowarzyszenie przypomniało, że złożyło w dniu 3 czerwca 2024 r. do Prezydenta Miasta Gdyni wniosek o uchylenie w trybie natychmiastowym decyzji środowiskowej i powiadomiło o zanieczyszczeniu powierzchni ziemi substancjami niebezpiecznymi i szkodliwymi. Pismami z dnia 3 czerwca 2024 r. Stowarzyszenie powiadomiło również o ww. zanieczyszczeniu Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku, Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Gdańsku, Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdyni, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w Warszawie, Urząd Miasta Gdyni Wydziały: Środowiska i Architektoniczno-Budowlany. Pismem z dnia 14 czerwca 2024 r. organ I instancji złożył zgłoszenie szkody w środowisku do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku - otrzymanym przez Stowarzyszenie do wiadomości. Na wniosek Stowarzyszenia o uchylenie decyzji środowiskowej organ nie odpowiedział.
Wszczynając postępowanie m.in. co do przyczyn wznowienia postępowania organ I instancji pominął organizację społeczną, która ujawniła okoliczności będące przedmiotem sprawy uniemożliwiając tym kontrolę społeczną prawidłowości przeprowadzanej procedury i wyniku. W dniu 26 czerwca 2024 r. Stowarzyszenie złożyło wniosek do organu I instancji o dopuszczenie na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. do udziału we wznowionym postępowaniu administracyjnym. Następnie zgodnie z art. 31 § 5 k.p.a. pismem z dnia 24 lipca 2024 r. Stowarzyszenie złożyło do organu I instancji uwagi do decyzji środowiskowej zawierające jeszcze inne powody, dla których zdaniem organizacji powinna zostać ona uchylona - wskazując na konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz na brak dokładnie określonych negatywnych oddziaływań z zakresu ochrony środowiska pominiętych w obligatoryjnych warunkach decyzji środowiskowej - o znaczeniu nie tylko dla osiedla, ale też dla innych terenów znajdujących się w zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji oraz szeroko pojętej ochrony środowiska i ogólnego interesu społecznego, jakim jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska naturalnego. Na podstawie dokumentów zebranych do decyzji środowiskowej w trybie dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie oraz w trybie dostępu do informacji publicznej organizacja wykazała, w jaki udowodniony negatywny sposób planowana inwestycja wpływałaby na środowisko i jakiej ochrony wymaga szeroko pojęty interes społeczny, w tym ochrona zdrowia i życia ludzi. Powyższym działaniem Stowarzyszenie włączyło się do postępowania i odmowa udziału na prawach strony jest nie tylko nieuzasadniona, ale również szkodliwa społecznie.
Następnie Stowarzyszenie przypomniało, że na wniosek złożony w dniu 26 czerwca 2024 r. o dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału we wznowionym postępowaniu organizacja otrzymała od organu I instancji w dniu 5 sierpnia 2024 r. postanowienie o odmowie datowane na 26 lipca 2024 r., po czym po 3 dniach od wydania tego postanowienia, w którym zawarto pouczenie o prawie złożenia zażalenia do SKO w Gdańsku w terminie 7 dni od jego otrzymania, czyli 29 lipca 2024 r. Wydział Środowiska Urzędu Miasta Gdyni wydał z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni decyzję o odmowie uchylenia decyzji środowiskowej z 2020 r. To już po raz drugi organ I instancji dopuścił się działania dążącego do unieważnienia prawa Stowarzyszenia do skutecznego przeprowadzenia procedury odwoławczej. Działanie takie jest zdaniem Stowarzyszenia próbą odsunięcia organizacji od kontroli społecznej, niezbędnej jak wykazały ujawnione okoliczności. Działania organu I instancji, tj. wydanie decyzji kończącej postępowanie przed rozpatrzeniem zażalenia przez organ II instancji, miały na celu i mogły mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przez organ II instancji. Ponadto zażalenie Stowarzyszenia do SKO złożone 9 sierpnia 2024 r. (w terminie) za pośrednictwem organu I instancji, zostało wysłane przez Wydział Środowiska Urzędu Miasta Gdyni do SKO pismem datowanym na 21 sierpnia 2024 r., czyli po 13 dniach, czym organ naruszył art. 133 k.p.a., nakładający termin 7 dni na przekazanie zażalenia do wyższej instancji. W dniu 13 listopada 2024 r. Stowarzyszenie otrzymało postanowienie SKO w Gdańsku z dnia 5 listopada 2024 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta Gdyni. Stowarzyszenie zarzuca SKO, że nie uchyliło decyzji administracyjnej wydanej w czasie przysługującym organizacji społecznej na złożenie zażalenia, lecz za organem I instancji podtrzymało jego postanowienie o odmowie.
W dalszej kolejności Stowarzyszenie zauważyło, że SKO w sposób nieuzasadniony zinterpretowało art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do spełnienia przez Stowarzyszenie przesłanek wymaganych przepisem. Stowarzyszenie wykazało niepodważalny związek pomiędzy celami działania a interesem społecznym, jakim jest ochrona środowiska przed zanieczyszczeniami i ochrona zdrowia ludzi przed negatywnym wpływem emisji, zwłaszcza w świetle zaniżania obliczeń ich oddziaływania i nie wykazania wszystkich negatywnych oddziaływań na środowisko w dokumentach sporządzonych przez inwestora będących podstawą do wydania decyzji środowiskowej. Wykazało tym samym, że jego udział w postępowaniu przyczyni się do lepszego wypełnienia celów postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, zarówno w zakresie kontroli społecznej prawidłowości czynności postępowania, jak i jego wyniku i treści ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Pozbawienie prawa Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym i możliwości przeprowadzenia kontroli społecznej narusza zasady współżycia społecznego. Stowarzyszenie wykazało swoją działalnością dbałość o stan środowiska oraz że jego uczestnictwo we wznowionej z urzędu procedurze na prawach strony jest konieczne i pożądane społecznie oraz wykazało konkretne zagrożenia dla środowiska naturalnego oraz zdrowia i życia ludzi, dla których wyeliminowania zabrakło warunków w decyzji środowiskowej.
Stowarzyszenie zarzuciło, że niesłuszne jest stwierdzenie SKO w skarżonym postanowieniu, iż "Wskazanego w zażaleniu faktu ujawnienia okoliczności zagrażających środowisku (jeszcze nie potwierdzonych ostatecznie) na terenie innym niż teren [...], nie oznacza zdaniem Kolegium istnienia interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia w rozumieniu ww. przepisu k.p.a." - gdyż wyniki kontrolnych badań gruntu na zawartość substancji szkodliwych zostały przeprowadzone i wykazały wysoce ponadnormatywne stężenia w niektórych punktach przeprowadzonych badań, co stanowi ogólne poważne zagrożenie dla środowiska poprzez spływ do wód gruntowych. Ponadto w strefie oddziaływania planowanej inwestycji znajduje się zabudowa jednorodzinna i w związku z projektowanymi wykopami pod garaż podziemny i podniesieniem terenu do wysokości ul. [...] istnieje poważne zagrożenie przemieszczania mas ziemnych na granicę z osiedlem i wypłukiwanie substancji szkodliwych na tereny ogrodów z poważnym zagrożeniem dla zdrowia ludzi, którzy tak jak inni obywatele objęci są konstytucyjnym prawem do ochrony zdrowia, środowiska naturalnego ich miejsca zamieszkania, bezpieczeństwa ekologicznego i równego traktowania.
Następnie wskazano, że co prawda SKO nie powołuje się wprost na argument, że członkowie Stowarzyszenia są dzierżawcami nieruchomości, lecz odnosząc się do niego Stowarzyszenie stwierdza, że nie tylko jest on bezzasadny, ale również narusza prawa członków wynikające z Konstytucji RP art. 32 do równości wobec prawa i równego traktowania. Zażalenie wniosło Stowarzyszenie zrzeszające obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którym Konstytucja RP gwarantuje ochronę zdrowia i środowiskowych warunków zamieszkania, a także nakłada na władze publiczne obowiązki ochrony środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego oraz wspierania działań obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska. Ochrona środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego przypisana jest wszystkim obywatelom, niezależnie od miejsca zamieszkania i stosunku prawnego do niego. Stowarzyszenie występuje w imieniu obywateli, których zdrowie i życie, czyli największa wartość, mogą być zagrożone przez niedostateczne nałożenie warunków na inwestora w decyzji środowiskowej. Interpretacja SKO, że działania Stowarzyszenia są przypisane jedynie do terenu osiedla, nie uzasadnia odmowy udziału w postępowaniu. Uznanie takiej interpretacji przepisów prawa za słuszną prowadziłoby do całkowitego wyeliminowania organizacji ekologicznych z postępowań, tj. do uznania, że organizacja ekologiczna mająca w statucie ochronę jedynie np. parku krajobrazowego, rezerwatu przyrody, czy innego określonego terenu nie może brać udziału w postępowaniach administracyjnych na prawach strony, bo działa na rzecz ograniczonego terenu. Ustawodawca nie określił bowiem wielkości terenu działania organizacji społecznej, który stanowiłby o przyznaniu przymiotu strony i prawa do kontroli społecznej postępowania administracyjnego. Podstawą działalności organizacji społecznych co do zasady jest interes publiczny, ogólnospołeczny. Cele statutowe Stowarzyszenia powiązane są z przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego oraz mają ogólnospołeczne znaczenie. Przedmiotem działania Stowarzyszenia, które wykazało, jest ochrona środowiska przyrodniczego oraz naturalnego życia ludzi i ich zdrowia przed negatywnymi ponadnormatywnymi oddziaływaniami. Emisje spalin i hałasu do środowiska oraz nieprawidłowe obliczenia ich kumulacji, zanieczyszczenia gruntu substancjami szkodliwymi w stężeniu poważnie przekraczającym normy i potencjalne przedostanie się ich do wód gruntowych, dotyczą ogólnie rozumianego środowiska naturalnego i nie zamykają się do oddziaływań na jeden teren, ale też na tereny zabudowy wielorodzinnej i jednorodzinnej dzielnic [...] oraz [...] znajdujących się w pobliżu osiedla i w strefie potencjalnego oddziaływania planowanej inwestycji. Uniemożliwienie Stowarzyszeniu uczestnictwa na prawach strony w postępowaniu równoznaczne jest z odmówieniem organizacji społecznej możliwości ochrony warunków zdrowia i środowiskowych warunków życia wszystkich obywateli, których miejsca zamieszkania i pracy znajdują się w strefie oddziaływania planowanej inwestycji.
Przypomniano, że w sposób nieuzasadniony SKO stwierdziło, jakoby WSA w Gdańsku podzielił stanowisko Kolegium, że Stowarzyszenie nie jest organizacją ekologiczną (str. 4 wiersz 12), powołując się następnie na prawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt SA/Gd 295/21, który (str. 4 wiersz 17) cyt. "w całości zgodził się z poglądem Kolegium" - co nie miało miejsca. WSA oddalił skargę Stowarzyszenia z uwagi, że zgłosiło się ono do organu I instancji z wnioskiem o dopuszczenie do postępowania po wydaniu decyzji administracyjnej kończącej to postępowanie. Sąd uzasadnił, że cyt. "warunkiem skuteczności wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, jest pozostawanie tego postępowania w toku." Przedmiotem ww. wyroku WSA w Gdańsku nie było, czy Stowarzyszenie spełnia statutowe warunki art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. i czy jest ekologiczna organizacją - Sąd nie podzielił więc zdania SKO, jakoby Stowarzyszenie nie było organizacją ekologiczną.
Biorąc wszystko powyższe pod uwagę Stowarzyszenie stwierdziło, że spełnia warunki art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. dla dopuszczenia do udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym oraz że jego udział na prawach strony jest uzasadniony celami statutowymi obejmującymi sprawy stanowiące przedmiot postępowania oraz szeroko pojętym interesem społecznym i niezbędny. Wskazano, że żądanie dopuszczenia do udziału na prawach strony jest uzasadnione łącznym wystąpieniem przesłanek wymaganych art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. celami statutowymi organizacji i przemawianiem za tym interesu społecznego, co wynika wprost z przytoczonych działań w obronie dobrej jakości środowiska naturalnego, a podważanie przez organ II instancji istnienia interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia jest nieuprawnione. Ponadto, SKO w Gdańsku nie udowodniło okoliczności wyłączających istnienie przesłanek wymaganych ww. przepisem, co powoduje zarzut, że postanowienie SKO o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji nie mieści się w dyspozycji art. 31 k.p.a. a odmawiając udziału organizacji w postępowaniu na prawach strony SKO odmawia konstytucyjnie zagwarantowanego (art. 74 Konstytucji RP) wsparcia władz publicznych dla działań obywateli na rzecz ochrony środowiska. Co więcej, odrzucając żądanie Stowarzyszenia do uczestniczenia na prawach strony w postępowaniu organ II instancji uniemożliwia mu dochodzenie społecznych racji w sprawie podjętej przez organ I instancji decyzji z dnia 29 lipca 2024 r. o odmowie uchylenia decyzji środowiskowej, czym rażąco narusza uprawnienia organizacji społecznej oraz zasady współżycia społecznego. Zdaniem Stowarzyszenia Kolegium nie wskazało i nie udowodniło okoliczności wyłączających możliwość uczestniczenia Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym na prawach strony i zinterpretowało przepisy niestosownie do uprawnień statutowych oraz działalności Stowarzyszenia. Udział Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym uzasadniony jest ogólnie pojętym interesem społecznym, jakim jest ochrona środowiska naturalnego oraz zdrowia i życia ludzi przed negatywnymi oddziaływaniami i ma oparcie w Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie stwierdzając, że zarzuty są w całości nieuzasadnione i podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli akt może zostać uchylony w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Gdyni o odmowie dopuszczenia skarżącego Stowarzyszenia do wznowionego postępowania administracyjnego.
Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia jest art. 31 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) – dalej jako k.p.a. Zgodnie z przywołanym przepisem organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (art. 31 § 3 k.p.a.). Z art. 31 § 1 k.p.a. wynikają zatem dwa różne uprawnienia dla organizacji społecznej – do żądania wszczęcia postępowania bądź do żądania dopuszczenia jej do udziału w toczącym się postępowaniu.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a., bowiem jest ona stowarzyszeniem zwykłym działającym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2261) i figuruje w rejestrze stowarzyszeń zwykłych prowadzonym przez Prezydenta Miasta G. pod pozycją [...] (data wpisu do ewidencji [...]). Skarżące Stowarzyszenie było prawidłowo reprezentowane przed organami administracyjnymi oraz przed tutejszym Sądem przez Prezesa (vide: § 6 ust. 3 Regulaminu Stowarzyszenia z 10 czerwca 2022 r. oraz uchwała nr 3 Stowarzyszenia z 28 marca 2018 r.). W konsekwencji kontrolując legalność odmowy dopuszczenia skarżącej do postępowania należało zbadać, czy rację miały orzekające w sprawie organy, że Stowarzyszenie nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 31 § 1 k.p.a., tj. że udział organizacji jest uzasadniony jej celami statutowymi i że przemawia za tym interes społeczny. Ponadto, w niniejszej sprawie kluczowy jest również ustawowy zwrot "w sprawie dotyczącej innej osoby".
Interes społeczny należy interpretować każdorazowo na tle określonego stanu prawnego i przepisów mających zastosowanie w tym postępowaniu oraz stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Za udziałem organizacji społecznej w konkretnym postępowaniu administracyjnym przemawia interes społeczny, gdy dysponuje ona wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych celami statutowymi, a zarazem ma rozeznanie w sprawie, w której chce uczestniczyć, co gwarantuje, że kwestie istotne dla jej załatwienia, na które wskazuje w swoim żądaniu, zostaną prawidłowo wyjaśnione (zob. wyrok NSA z 18 lutego 2025 r. sygn. II OSK 1556/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne, nie jest zasadne takie rozumienie interesu społecznego, zgodnie z którym organ byłby automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej tylko z tych powodów, że jest ona organizacją społeczną, gdyż w takim przypadku zbędny byłby art. 31 § 2 k.p.a.
Niewątpliwie chęć działania w zakresie ochrony środowiska jest "działaniem w zakresie interesu społecznego", jednak nie przesądza jeszcze o istnieniu interesu społecznego we wszczęciu postępowania/ dopuszczeniu do udziału w postępowaniu. Nie wystarczy jedynie w sposób ogólny powołać się na zasady ochrony środowiska, nawet rangi konstytucyjnej. Ogólnikowe sformułowanie wniosku, z powołaniem się na to, że organizacja działa w interesie społecznym, czy też ma na celu ochronę pewnych uniwersalnych, o wysokim poziomie ogólności dóbr nie może być uznane za wystarczające, gdyż wówczas dopuszczenie do udziału byłoby zasadą, którą nie jest. Powołująca się na interes społeczny organizacja społeczna – pretendująca w ten sposób do roli podmiotu na wzór amicus curiae niektórych postępowań przed sądami i trybunałami – ma wspomóc rozstrzygnięcie sprawy, a nie stanowić kolejne obciążenie, tak dla organu jak i przede wszystkim samych stron (zob. wyrok NSA z 12 września 2024 r. sygn. II GSK 893/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skład orzekający w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA, iż nawet jeśli udział organizacji społecznej jest uzasadniony jej celami statutowymi organ administracji publicznej może uznać jej żądanie za niezasadne. Jest oczywiste, że udział organizacji społecznej - jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym - nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej. W takiej sprawie interes indywidualny strony może kolidować z interesem określonej zbiorowości społecznej i dlatego, poza stronami, udział w postępowaniu powinien mieć również zapewniony reprezentant interesu ogólnego, społecznego. Takim reprezentantem jest w świetle procedury administracyjnej organizacja społeczna, jeżeli do udziału w postępowaniu nie motywują ją jej własne interesy (zob. wyrok NSA z 25 lipca 2024 r. sygn. II GSK 368/24, orzeczenia.nsa.ogv.pl).
Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Stowarzyszenie "[...]" ma wpisane w swoje cele regulaminowe "działanie na rzecz zabudowy i zagospodarowania osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego zlokalizowanego przy al. [...] w G., ochrony warunków życia jego mieszkańców oraz przekształcenia prawa do nieruchomości na rzecz członków" (§ 2 ust. 1 Regulaminu). W tym celu "Stowarzyszenie [...] może występować z wnioskami o udzielenie prawa strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących realizacji celów" (§ 2 ust. 3 Regulaminu). Analiza wskazanego celu prowadzi wprost do wniosku, iż celem Stowarzyszenia jest działanie na rzecz własnego osiedla mieszkaniowego (tj. osiedla, na którym mieszkają członkowie Stowarzyszenia – vide: § 4 Regulaminu) oraz ochrony warunków życia jego mieszkańców. Dopiero w konsekwencji realizacji ww. celu Stowarzyszenie m.in. bierze udział w "działaniach związanych z ochroną środowiskowych warunków życia w osiedlu, [...] i zabezpieczaniem przed uciążliwościami oraz zagrożeniami" (§ 2 ust. 2 tiret drugie Regulaminu). Zatem powoływanie się na cele ochrony środowiska w szerszym kontekście (np. poprzez odwołanie się do zagrożeń dla dzielnic [...] i [...]), w tej konkretnej sprawie nie ma racji bytu, bowiem regulaminowym celem skarżącego Stowarzyszenia jest de facto ochrona interesu członków tego Stowarzyszenia, tj. jednego osiedla mieszkaniowego i jego mieszkańców.
Odnosząc się do zarzutu Stowarzyszenia, iż wszczynając postępowanie organ I instancji pominął organizację społeczną, która ujawniła okoliczności będące przedmiotem sprawy (tj. Stowarzyszenie) wskazać należy, iż znane są sytuacje, gdy osoba czy inny podmiot prawa mają wiedzę o jakimś fakcie i sygnalizują to właściwym organom administracji, Policji czy Prokuratorowi. Jednakże podkreślić trzeba, że w przypadku wszczęcia postępowania w danej sprawie taki podmiot nie zostaje automatycznie stroną postępowania. Nie uzyskuje również uprawnienia do bycia dopuszczonym do takiego postępowania. Natomiast co do zarzutu, iż działając w opisany sposób organ I instancji uniemożliwił tym kontrolę społeczną prawidłowości przeprowadzanego postępowania ponownie wskazać należy na powołane powyżej orzecznictwo, z którego wprost wynika, jakie warunki winna spełniać organizacje społeczna, aby mogła ową kontrolę społeczną sprawować.
Podobnie niezasadny jest argument Stowarzyszenia, iż fakt, że na podstawie art. 31 § 5 k.p.a. złożyło do organu I instancji uwagi do przedmiotowej decyzji środowiskowej (pismo z 24 lipca 2024 r.) zawierające jeszcze inne powody, dla których zdaniem Stowarzyszenia powinna ona zostać uchylona, świadczy o włączeniu się do postępowania, co czyni zaskarżone postanowienia o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu nieuzasadnionymi i szkodliwymi społecznie. Zgodnie z przywołanym przepisem organizacja społeczna, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, może za zgodą organu administracji publicznej przedstawić temu organowi swój pogląd w sprawie, wyrażony w uchwale lub oświadczeniu jej organu statutowego. A zatem wskazany przepis expressis verbis dotyczy sytuacji, gdy organizacja nie aspiruje do bycia uczestnikiem postępowania na prawach strony, a jedynie realizując swoją misję kontroli społecznej prezentując własny pogląd organowi.
Natomiast odnosząc się do zarzutu Stowarzyszenia dotyczącego wydania przez organ I instancji decyzji w dniu 29 lipca 2024 r., a więc zaledwie 3 dni po wydaniu przez ten organ zaskarżalnego postanowienia o odmowie dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu, Sąd wskazuje, iż w ramach niniejszego postępowania sądowego nie może kontrolować decyzji Prezydenta Miasta Gdyni o odmowie uchylenia jego decyzji z 4 sierpnia 2020 r., w tym okresu, w jakim została ona wydana. Podobnie zarzucanie Kolegium, że nie uchyliło decyzji administracyjnej wydanej w czasie przysługującym organizacji społecznej na złożenie zażalenia nie może być przedmiotem kontroli Sądu w sprawie z zakresu dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym.
Reasumując, w ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo rozstrzygnęły sprawę z wniosku skarżącej o dopuszczenie jej do toczącego się postępowania i zasadnie odmówiły powołując się na niespełnienie przez skarżącego przesłanek wynikających z art. 31 § 1 k.p.a.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI