II SA/WR 758/22

II SA/Wr 758/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-25
Data wpływu
2022-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Wojciech Śnieżyński /przewodniczący/
Olga Białek /sprawozdawca/
Malwina Jaworska-Wołyniak
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 234 ust. 3 i 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art, 7, art, 105 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak Protokolant: asystent sędziego Sławomir Mirowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi H. C. i E.C.– następczyni prawnej po zmarłym A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 5 sierpnia 2022 r. Nr SKO 4112/12/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmian stanu wody oraz związanego z nim szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. (dalej: Wójt, organ I instancji) o umorzeniu postępowania w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie objętym działami nr [...] i nr [...], obręb J., gmina Ł., będącym we władaniu K. i K.(1) C. oraz związanego z nim szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie, tj na działkę nr [...], obręb J., gmina Ł., stanowiącą własność H. i A. C.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem złożonym w dniu 4 maja 2021 r. A. C. wystąpił do Wójta Gminy Ł. o podjęcie działań zmierzających do uregulowania stosunków wodnych na działkach nr [...] i nr [...] położonych w J. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściciel wymienionych działek zmienił odpływ wody opadowej i roztopowej poprzez podniesienie własnego terenu, co zmieniło kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych i roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że powierzchnia terenu ukształtowana jest ze spadkiem w stronę działki nr [...]. Na działce nr [...] usytuowany jest budynek gospodarczy wykonany przed 1939 r. Działka nr [...] umiejscowiona jest w bezpośrednim sąsiedztwie działki [...] i zabudowana została wolno stojącym budynkiem gospodarczym, budynkiem mieszkalnym – domem jednorodzinnym oraz stawem, który jest napełniany wodami deszczowymi z zadaszenia domu poprzez rury spustowe. Na działce znajduje się ogród porośnięty roślinnością – trawą, ogródek warzywny oraz drzewa iglaste znajdujące się wzdłuż ogrodzenia. Działka nr [...] zabudowana jest budynkiem gospodarczym (kurnikiem) z częściowym orynnowaniem, z którego wody opadowe odprowadzane są częściowo do zbiorników a częściowo bezpośrednio na teren działki. Działka ta jest obsadzona drzewami iglastymi i liściastymi, teren wzdłuż płotu (o wysokości ok. 1,6 m, wybudowanego samodzielnie przez wnioskodawcę ok. 17 lat wcześniej) pozbawiono trawy.
W wyniku przeprowadzanych oględzin organ nie stwierdził działań ingerujących w naturalny stan wody na terenie, takich jak zmiana jego ukształtowania czy kierunek odpływu wody.Nie stwierdzono nadto odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie. Podmokłość gruntu wynikała - zdaniem organu - z intensywnych opadów deszczu, przy czym brak było widocznych zastojów i strug wodnych.
Decyzją z dnia 26 stycznia 2022 r. nr 12/22 Wójt Gminy Ł. umorzył w całości postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na wyżej wskazywanym gruncie oraz związanego z nim szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Rozstrzygnięcie to, w wyniku wywiedzionego przez H. i A. C. odwołania, zostało uchylone w całości przez SKO w Wałbrzychu i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Realizując wskazania decyzji kasatoryjnej w ponowionym postępowaniu, organ I instancji w dniu 14 kwietnia 2022 r. przeprowadził oględziny, podczas których ustalono, że właściciele działek nr [...] i [...] nie zmienili kierunku odpływu znajdujących się na ich gruncie wód opadowych lub roztopowych, jednak zmienili natężenie ich odpływu. Do momentu wybudowania/przebudowania budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego i stawu oraz wykonania częściowych utwardzeń z kostki betonowej, teren wykorzystywany był rolniczo. Stwierdzono, że grunt porośnięty roślinnością w większym stopniu absorbował wodę i utrzymywał ją w korzeniach.
W dalszej części postępowania organ przeprowadził dowody z przesłuchań stron oraz świadków. W dniu 28 kwietnia 2022 r. przesłuchano H. C., która oświadczyła m.in., że właściciele nieruchomości nr [...] i [...] szkodliwie wpływają na jej grunty poprzez zmianę stanu wody od momentu podniesienia posesji, na której posadowiony jest budynek mieszkalny, zaś teren ten został podniesiony podczas prac budowlanych – budowy nowego domu. W dniu 29 kwietnia 2022 r. przesłuchano K. C., która zeznała, że nieruchomość położoną na działkach nr [...] i [...] zamieszkuje od 8 sierpnia 2016 r. Teren pod budynkiem został podniesiony na potrzeby wykonania fundamentów i budynku mieszkalnego w 2015 roku na podstawie pozwolenia na budowę wydanego w dniu 15 czerwca 2015 r. nr 463/2015. W dniu 4 maja 2022 r. przesłuchano A. C., który oświadczył, że właściciele nieruchomości znajdującej się w granicach działek nr [...] i nr [...] szkodliwie wpływają na jego grunty poprzez zmianę stanu wody od momentu podniesienia gruntu na ich posesji. W dniu 5 maja 2022 r. przesłuchano K. C.(1), który wskazał m.in., że H. i A. C. nigdy nie zgłaszali zalewania ich posesji w związku z robotami na ich jego nieruchomości i nie zauważył zmiany stanu wody na nieruchomości będącej własnością sąsiadów. Potwierdził nadto, że teren pod budynkiem przezeń zamieszkałym został podniesiony/usypany w 2015 r. na podstawie ww. pozwolenia na budowę. W dniu 9 maja 2022 r. przesłuchano D. P., radną Gminy Ł., która oświadczyła, że w dniu 20 kwietnia 2022 r. po opadach deszczu dokonała oględzin nieruchomości należącej do K.(1) i K. C., podczas których stwierdziła, że na ich terenie nie było podmoknięć i nic nie ściekało na nieruchomość H. i A. C. W dniu 10 maja 2022 r. przesłuchano sołtysa wsi J., K. Z. Zeznała ona, że była obecna w maju 2021 r. na posesji H. i A. C. podczas jej zalania i wskazała, że przyczyną zalania był intensywny i nawalny deszcz. Zaznaczyła, że pierwszy raz o zalaniu terenu została poinformowana w maju 2021 r. W dniu 31 maja 2022 r. przesłuchano ponownie A. C., który podkreślił, że właściciele nieruchomości obejmującej działki nr [...] i [...] szkodliwie wpływają na jego grunty poprzez zmianę stanu wody, od momentu podniesienia terenu na ich posesji. Zaznaczył, że mogło to nastąpić w 2015 r., lecz dokładnej daty nie pamięta. Wskazał, że rozplantowanie ziemi miało miejsce podczas budowę przez sąsiadów budynku mieszkalnego, co mogło się zakończyć w roku 2015.
Na podstawie tak zgromadzonych dowodów organ ustalił, że przyczyną zmiany stanu wody na działkach nr [...] i [...] i jego szkodliwego wpływu na działkę nr [...] było podniesienie gruntu na działkach nr [...] i [...] poprzez rozplantowaniem ziemi oraz, że właściciele nieruchomości nr [...] wiedzieli o szkodliwym wpływie na ich nieruchomość od 5 lat i 4 miesięcy (licząc od daty złożenia wniosku o interwencję organu) i wcześniej tego nie zgłaszali. W wyniku tak dokonanych ustaleń oraz wynikających z nich oceny że w sprawie zachodzi przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania wskazana w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, Wójt Gminy Ł. decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. nr 12/22 umorzył przedmiotowe postępowanie.
Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżących SKO w Wałbrzychu decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r., nr SKO 4112/12/2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po przywołaniu przepisów Prawa wodnego dotyczących zmiany stanu wody, podkreślił, że bezsporne w sprawie jest, że wniosek o naruszenie stosunków wodnych złożono po raz pierwszy w dniu 4 maja 2021 r., a zatem po upływie ponad 5 lat licząc od momentu podniesienia gruntu na sąsiedniej działce. Skoro od momentu dowiedzenia się przez skarżących o szkodliwym oddziaływaniu podniesienia gruntu na ich działkę upłynęło ponad 5 lat organ zasadnie umorzył postępowanie w sprawie zmiany stanu wód.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli H. C. i A. C. W uzasadnieniu podnieśli, że w niniejszej sprawie kwestią zasadniczą jest zaniechanie przez organ prowadzący postępowanie sprawdzenia, czy pozwolenie na budowę i wykonane prace – w tym znaczne podniesienie terenu (o ok. 2,4 m) odbyło się zgodnie warunkami i stosownymi pozwoleniami właściwych organów. Zdaniem skarżących, w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, bowiem "uzyskanie pozwolenia na budowę wcale nie oznacza, że budowa została zakończona zgodnie z warunkami zabudowy". Zarzucono, że organ przeprowadzający postępowanie nie sprawdził, czy pozwolenie na budowę jest zbieżne i zgodne ze stanem faktycznym istniejącym w trakcie odbioru technicznego budowy domu na działce sąsiadów. Zdaniem skarżących, odbiór techniczny domu powinien być zgodny z warunkami zabudowy i odbiorem faktycznym przez PINB. Nadzór budowlany powinien zaś dokładnie sprawdzić, czy posadowienie posesji jest zgodne z projektem zagospodarowania. Skarżący podnieśli, że w trakcie budowy otrzymywali stosowne decyzje, m.in. o warunkach zabudowy na działce sąsiadów, z których wynikało, że wody opadowo-ściekowe muszą odprowadzać na własną posesję, a wody z ich działki nie będą wpływać negatywnie na posesję skarżących. Zaznaczyli nadto, że znaczne podniesienie terenu na posesji wymaga odrębnej zgody i aneksu do pozwolenia na budowę. Wskazali, że teren ich posesji jest systematycznie podtapiany wskutek spływu wód opadowo-ściekowych z terenu należącego do sąsiadów, co utrudnia im korzystanie z ogrodu warzywnego i przyległego terenu rekreacyjnego. Podkreślili, także że sąsiedzi uzyskali pozwolenie na budowę w 2015 r., zaś odbiór techniczny nastąpił w 2016 r., w związku z czym pięcioletni termin do złożenia skargi płynie od daty odbioru technicznego, a nie od daty wydania pozwolenia na budowę.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2023 r. Sąd odrzucił skargę. Na skutek zażalenia skarżących postanowieniem z dnia 27 marca 2023 r. wydanym w ramach autokontroli na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. Sąd uchylił w całości własne postanowienie z dnia 3 lutego 2023 r.
Natomiast w następstwie uzyskania przez Sąd informacji o śmierci skarżącego, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2023 r. zawieszono przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne. Wobec ujawnienia kręgu spadkobierców skarżącego postanowieniem z dnia 17 marca 2025 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie.
Podczas rozprawy skarżące podtrzymały skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.
Uchylenie decyzji administracyjnej następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a.). Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji także przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowej przeprowadzonej według zakreślonych wyżej kryteriów jest decyzja SKO w Wałbrzychu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...] i [...], obręb J., gmina Ł., oraz związanego z nią szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie tj. na działkę nr [...], obręb J., gmina Ł.
Na wstępie rozważań konieczne jest zaakcentowanie, że decyzja o umorzeniu postępowania ma przede wszystkim znaczenie procesowe, gdyż stwierdza, że nie może być prowadzone postępowanie w danej sprawie gdy stało się ono bezprzedmiotowe w całości albo w części (art. 105 § 1 k.p.a.). Ocenie Sądu poddane zatem zostało rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, które nie rozstrzyga sprawy co do jej meritum ale w inny sposób kończy postępowanie. W tej sytuacji rola Sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy organ prawidłowo ustalił istnienie przesłanek uniemożliwiających mu wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego ze względu na bezprzedmiotowość postępowania.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji stwierdziły, że postępowanie administracyjne w przedmiocie zmiany stanu wody, prowadzone w oparciu o art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej jako "u.p.w."). jest bezprzedmiotowe z uwagi na upływ terminu z art. 234 ust. 5 ww. ustawy. Z zaskarżonej decyzji wynika, że naruszenie stosunków wodnych polegało na podniesieniu terenu na działkach nr [...] i [...] na potrzeby wykonania fundamentów i budynku mieszkalnego. Prace te miały miejsce w 2015 r. Podniesienie terenu spowodowało zmianę natężenia odpływu znajdujących się na tym terenie wód opadowych lub roztopowych, co skutkowało zmianą stanu wody na działce skarżących. Kolegium stwierdziło, że skarżący od chwili podwyższenia terenu stwierdzili szkodliwy wpływ tej zmiany na swoją działkę, co potwierdzają to ich oświadczenia. Także w odwołaniu skarżący potwierdzili, że spływ wód opadowych zauważyli bezpośrednio po podniesieniu terenu przez sąsiadów. Organ ustalił nadto, że wniosek o naruszenie stosunków wodnych skarżący po raz pierwszy złożyli w dniu 4 maja 2021 , a więc po upływie pięciu lat licząc od 31 grudnia 2015 r.
Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji przypomnieć należy, że stosownie do art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Z mocy art. 234 ust. 2 u.p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.p.w.). Przesłankami warunkującymi wydanie decyzji z art. 234 ust. 3 u.p.w. są zatem zmiana stanu wody na gruncie, szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie oraz istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a jej szkodliwym oddziaływaniem.
Zaznaczyć jednak trzeba, że ochrona wynikająca z art. 234 ust. 3 u.p.w. nie ma charakteru absolutnego. Zgodnie bowiem z art. 234 ust. 5 u.p.w. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że ustawodawca zadecydował o czasowości ochrony prawnej przysługującej właścicielowi gruntu, na który w sposób szkodliwy oddziaływała zmiana stanu wody spowodowana przez właściciela gruntu sąsiedniego. Przewidziana w art. 234 ust. 3 ochrona zostaje wyłączona, jeżeli właściciel gruntu, na którym wystąpiły szkodliwe następstwa wywołane zmianą stanu wody na gruncie sąsiednim, mimo świadomości tego szkodliwego oddziaływania, nie podejmował działań restytucyjnych przez odpowiednio długi okres czasu – 5 lat.
Podkreślić w tym miejscu należy, że skoro wskazany wyżej termin należy liczyć od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, to momentem konstytutywnym dla rozpoczęcia biegu tego terminu jest uzyskanie świadomości przez właściciela gruntu, na którym wystąpiła szkoda, że jej źródłem jest zmiana stanu wody na gruncie sąsiednim (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2024 r., III OSK 1233/23 CBOSA). Wobec tego dla zastosowania art. 234 ust. 5 u.p.w. znaczenie ma nie tyle kiedy doszło do zmiany stosunków wodnych, ale kiedy właściciel gruntu powziął wiedzę o szkodliwym oddziaływaniu tej zmiany na jego grunt. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że przepis art. 234 ust. 5 u.p.w. należy odczytywać, jako konieczność wykazania, że zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim powoduje szkody na gruncie wnioskującego, uzasadniające wszczęcie postępowania, a on sam, o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. Dopiero jeżeli postępowanie wykaże, że wnioskodawca wiedzę o naruszeniu stosunków wodnych ze szkodą dla jego gruntu miał od ponad 5 lat to istnieje podstawa do umorzenia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 maja 2019 r., II SA/Kr 260/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 17 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 187/22, CBOSA).
Przy stosowaniu art. 234 ust. 5 u.p.w. nie można także pomijać, że właściciel gruntu, szukający ochrony w trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. z założenia może nie mieć pewności, a zatem i wiedzy, co do tego, że na gruncie sąsiednim doszło do zmiany stanu wody i że zmiana ta szkodliwie oddziałuje na jego grunt. Aby taką wiedzę posiadać właściciel gruntu na którym wystąpiły szkody musiałby mieć świadomość nie tylko co do tego, że na gruncie sąsiednim doszło do zmiany stanu wody spowodowanej działalnością właściciela tego gruntu ale również, że w związku przyczynowym z tą zmianą pozostają szkody, które wystąpiły na jego gruncie. Tymczasem, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą ustalenie tego związku wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. W postępowaniu takim zwykle konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Dopiero bowiem treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem - por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 2983/20, z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 478/21, CBOSA).
Biorąc pod uwagę związane z powyższą wykładnią problemy w stosowaniu art. 234 ust. 5 u.p.w. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2025 r. III OSK 84/22 wyjaśnił, że przywołany przepis znajdzie zastosowanie w takich układach faktycznych, w których zmiana stanu wody na gruncie oraz wywołane nią szkodliwe odziaływanie na grunt sąsiedni, z uwagi na ich charakter, zakres i intensywność są oczywiste, a zatem dają się zweryfikować bez konieczności sięgania po wiedzę specjalistyczną. Podstawy uzasadniające zastosowanie art. 234 ust. 5 u.p.w. powinny być ustalane przez organ ad casum, a więc zawsze z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał, że początek biegu terminu z art. 234 ust. 5 u.p.w. należy liczyć od dnia 31 grudnia 2015 r. – kiedy został podniesiony grunt i kiedy Państwo C. dowiedzieli się o szkodliwym oddziaływaniu podniesienia terenu na ich działkę.
W ocenie Sądu stanowisko to nie może być jednak zaakceptowane. Po pierwsze dlatego, że organ w żaden sposób nie uzasadnił i nie wyjaśnił w oparciu o które z przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego dowodów możliwe przyjęcie tej konkretnej daty, jako dnia w którym skarżący dowiedzieli się, że do doszło do zmiany stosunków wodnych na działce sąsiedniej i zmiana ta wywołuje szkodę na ich gruncie. Organ powołuje się w tym względzie na oświadczenia skarżących złożone podczas przesłuchań jak też na oświadczenia zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Analiza przedłożonych akt administracyjnych wskazuje jednak, że stanowisko skarżących co do czasu z jakim wiążą oni wystąpienie zmiany stanu wód na gruncie sąsiednim oraz skutku w postaci zalewania ich nieruchomości nie pozwala na wysnucie tak jednoznacznych wniosków jak przyjął to organ odwoławczy (a wcześniej organ I instancji).
W piśmie z dnia 4 maja 2021 r. skarżący informował organ I instancji, że sąsiad zmienił odpływ wody opadowej i roztopowej poprzez podniesienie własnego terenu i taki stan z różnym natężeniem zalewania trwa od "chwili wybudowania domu i utworzenia ogrodu przez sąsiada". W protokole z oględzin przeprowadzonych w dniu 7 października 2021 r. oraz 11 października 2021 r. odnotowano wypowiedź skarżących, że "zmiana stanu wody na gruncie pojawiła się w roku 2017-2018". Skarżący poinformowali także, że podczas budowy domu na działce sąsiedniej, teren został podniesiony. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 14 kwietnia 2022 r. skarżąca podała, że do maja 2021 r. były delikatne podtopienia, których nigdzie nie zgłaszała, ostatnie zalania miały miejsce w maju 2021 r. (co związane było z nawalnymi deszczami) i w sierpniu 2021r. (intensywny deszcz). Podczas przesłuchania w dniu 28 kwietnia 2022 r. skarżąca także wskazywała na zalanie jej nieruchomości które miało miejsce w maju i sierpniu 2021 r. Oświadczyła wówczas, że właściciele działki sąsiedniej szkodliwe wpływają na jej grunty poprzez zmianę stanu wody od momentu podniesienia posesji na której posadowiony jest budynek. Tożsame stanowisko zajął skarżący podczas przesłuchania w dniu 4 maja 2022 r. Podczas przesłuchania w dniu 31 maja 2022 r. A. C. oświadczył ponownie, że właściciele sąsiedniej nieruchomości szkodliwie wpływają na jego grunty poprzez zmianę stanu wody od momentu podniesienia całej posesji, w szczególności gruntu pod budynkiem. Co do daty podniesienia gruntu wokół budynku skarżący oświadczył, że mogło to być w 2015r. lecz dokładnej daty nie pamięta. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący oświadczyli natomiast, że spływ wód opadowych zauważyli bezpośrednio po podniesieniu terenu przez sąsiadów.
Z przedstawionych wypowiedzi wynika zatem, że skarżący wiążą zmianę stanu wód z podniesieniem terenu całej działki sąsiedniej a nie tylko terenu pod budynkiem. Bezpośrednio po podniesieniu terenu przez sąsiadów zauważyli spływ wód opadowych na ich działkę, chociaż podają także, że miało to miejsce w latach 2017-2018. Wskazują jednak, że do maja 2021 r, podtopienia były delikatne.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że data wskazana przez organ odwoławczy ( 31 grudnia 2015 r) nie może być uznana za datę ujawnienia szkodliwości dokonanej zmiany stosunków wodnych jak też za datę dowiedzenia się o szkodzie. Po pierwsze dlatego, że nawet jeżeli do zmiany stanu wód doszłoby bezpośrednio po podwyższeniu terenu nieruchomości sąsiedniej (choć skarżący wskazują także, że mogło to być w latach 2017-2018), to w świetle dostępnego materiału aktowego, podwyższenie to nie mogło być zakończone w grudniu 2015 r. W 2016 r. właściciele nieruchomości sąsiedniej uzyskali bowiem pozwolenie na budowę stawu zlokalizowanego na ich nieruchomości i jak sami podają "ziemia wykopana ze stawu została rozplantowana na działce, co spowodowało jej podniesienie" (protokół z oględzin z 14 kwietnia z 2022 r. Po drugie, dlatego, że nie każda zmiana stosunków wodnych musi od razu powodować szkodę. Po trzecie, dlatego, że skarżący dopiero po pewnym czasie mogli uzyskać świadomość, że szkody na ich gruncie pozostają w związku przyczynowym ze zmianą stanu wody spowodowanej działalnością właściciela gruntu sąsiedniego. Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje bowiem aby zmiana stanu wody na gruncie oraz wywołane nią szkodliwe odziaływanie na grunt skarżących, z uwagi na charakter, zakres i intensywność były oczywiste. Świadczy o tym choćby stanowisko skarżącej, która oświadczyła, że do maja 2021 r. podtopienia były delikatne i dlatego nigdzie ich nie zgłaszała.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że przyjęta przez organ odwoławczy data 31 grudnia 2015 r. nie może być uznana za równoznaczną z datą uzyskania przez skarżących świadomości szkodliwości zmiany stosunków wodnych spowodowanych podwyższeniem terenu działki sąsiedniej.
Wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko Kolegium co do zaistnienia przesłanki z art. 234 ust. 5 u.p.w. nie może być zaakceptowane także z innej przyczyny – niedostrzeżonej przez organ odwoławczy. W tym względzie kluczowe jest, że do wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie doszło już po wejściu w życie ustawy Prawo wodne z 2017 r., czyli po dniu 1 stycznia 2018 r., natomiast sama zmiana stanu wody i spowodowane nią szkody na gruncie sąsiednim, miały mieć miejsce przed tą datą. W takiej sytuacji przyjęcia stanowiska organów oznaczałby bowiem, że przepis art. 234 ust. 5 u.p.w., który wszedł w życie 1 stycznia 2018 r,. działa z mocą wsteczną. Tymczasem w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że skoro norma ta została wprowadzona do obowiązującego porządku prawnego dopiero z dniem 1 stycznia 2018r., to wykluczona jest możność jej stosowania do stanów faktycznych pochodzących sprzed tej daty i w związku z tym pierwszym możliwym terminem, od którego należy liczyć bieg 5-letniego terminu określonego w art. 234 ust. 5 u.p.w. jest data wejścia tego przepisu w życie, a więc dzień 1 stycznia 2018 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 613/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2024 r., III OSK 405/23, CBOSA). Unormowania w aktualnie obowiązującej ustawie nie dają podstaw do wstecznego stosowania jej przepisów a w każdym razie do uznania, że stany faktyczne zaistniałe przed jej wejściem w życie będą miały wpływ na ocenę biegu terminu o którym mowa w art. 234 ust. 5 u.p.w. Argumentacja oparta na gramatycznej jedyne wykładni omawianego przepisu przeczy zatem fundamentalnym regułom prawa, w tym – lex retro non agit. (por. NSA w wyroku z dnia 22 maja 2025 r. III OSK 84/22 i zawarta tam argumentacja).
Z opisanych wyżej względów nie można zaakceptować stanowiska Kolegium oraz organu I instancji, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka przedawnienia w związku z upływem, przed dniem wniosku w sprawie zmiany stanu wód, pięcioletniego terminu o którym mowa w art. 234 ust. 5 u.p.w. W konsekwencji uznać należy, że organy nie wykazały także, że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości uzasadniająca umorzenie postępowania.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 3 i ust. 5 u.p.w., które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7 oraz art. 105 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając zakres opisanych uchybień w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, Sąd uznał za konieczne uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Ponownie prowadząc postępowanie właściwy organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności organ dokona jednoznacznych ustaleń co do tego, czy w ogóle nastąpiła zmiana stosunków wodnych w obrębie działek wskazywanych przez skarżących we wniosku z 4 maja 2021 r. a jeżeli tak to kiedy i na czym ona polegała. W przypadku ustalenia, że doszło do zmiany stosunków wodnych organ zbada, czy zmiana ta powoduje szkody na działkach skarżących. W tym względzie będzie miał na uwadze, że postępowanie z zakresu naruszenia stosunków wodnych ma skomplikowany charakter i z zasady wymaga opinii biegłego. W zależności od poczynionych ustaleń, organ podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.