II SA/Wr 726/25

II SA/Wr 726/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dominik Dymitruk /sprawozdawca/
Halina Filipowicz-Kremis /przewodniczący/
Olga Białek
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Dominik Dymitruk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. F. i S. F. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 lipca 2025 r. Nr 804/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, DWINB), zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 lipca 2025 r. (nr 804/2025), utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Wrocławia (dalej: PINB, organ pierwszej instancji) z dnia 23 czerwca 2025 r. (nr 1335/2025) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 24 marca 2025 r. (nr 672/2025) nakazującej M. F. i S. F. (dalej: skarżący), współwłaścicielom lokalu nr [...] w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] we W., usunięcie - w terminie 4 miesięcy od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna - występującego zagrożenia, poprzez wykonanie robót i czynności określonych w tej decyzji.
Z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego oraz akt administracyjnych wynika, że ostateczną decyzją z dnia 24 marca 2025 r. (nr 672/2025) PINB nakazał skarżącym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm., dalej: p.b.) usunięcie - w terminie 4 miesięcy od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna - występującego zagrożenia, poprzez:
1) wykonanie w dolnej części drzwi do pomieszczenia łazienki otworów nawiewnych o wymaganym przekroju czynnym wynoszącym minimum 220 cm2 (lub powiększenie istniejącego podcięcia skrzydła drzwiowego do wymaganej powierzchni czynnej nawiewu),
2) zapewnienie stałego dopływu powietrza zewnętrznego do lokalu niezbędnego dla potrzeb prawidłowego działania wentylacji wywiewnej grawitacyjnej i bezpiecznego użytkowania przyborów gazowych, poprzez zamontowanie w oknach pokoi 4 nawiewników okiennych ciśnieniowych o wydajności 30 m3/h każdy (lub więcej o sumarycznej wydajności wynoszącej min. 120 m3/h) - ma to zapewnić nawiew powietrza w ilości odpowiadającej wymaganiom Polskiej Normy PN-83/B-03430,
3) odłączenie z przewodu kominowego wentylacyjnego w pomieszczeniu kuchni okapu mechanicznego wyciągowego i osadzenie kratki wentylacyjnej o działaniu grawitacyjnym, o minimalnej powierzchni przekroju 160 cm2 i najmniejszym wymiarze przekroju, co najmniej 10cm (tj. min. Ø 150 mm lub 14 x 14 cm), usytuowanej maksymalnie 15 cm od płaszczyzny sufitu,
4) zapewnienie sprawności technicznej i użytkowej wewnętrznej instalacji elektrycznej poprzez: zapewnienie prawidłowego działania wyłącznika różnicowoprądowego RCD oraz wykonanie uziemienia ochronnego PE w pokoju (jedno gniazdo).
W dniu 29 maja 2025 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek skarżących o uchylenie decyzji PINMB z dnia 24 marca 2025 r. na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.).
Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2025 r. (nr 1335/2025) PINB – na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. – odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 24 marca 2025 r. (nr 672/2025), wskazując, że tryb z art. 154 k.p.a. może być stosowany wyłącznie w odniesieniu do decyzji, na mocy której strona nie nabyła prawa. Tymczasem we wskazanej decyzji z dnia 24 marca 2025 r. organ nałożył na skarżących obowiązek wykonania określonych robót i czynności, a zatem uzyskali oni prawo do wykonania wynikających z niej obowiązków. W tych okolicznościach, zdaniem organu, decyzja ta kształtuje prawa i obowiązki skarżących i nie może być uznana za decyzję, na mocy której strona nie nabyła prawa i zmieniona w trybie art. 154 k.p.a.
Po rozpatrzeniu zażalenia, DWINB zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 lipca 2025 r. (nr 804/2025) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia DWINB wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka przedmiotowa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania na podstawie art. 154 k.p.a., gdyż postępowanie prowadzone na podstawie Rozdziału 6 p.b., dotyczy utrzymania obiektu budowlanego, które stosuje się w przypadkach, gdy obiekt budowlany jest nieprawidłowo eksploatowany, nieremontowany, niekonserwowany, poprzez zaniechanie, niedbalstwo, brak kontroli, bierność właściciela lub zarządcy doprowadzony do stanu opisanego w art. 66 ust. 1 p.b., co skutkuje wydaniem decyzji na ww. podstawie, natomiast jak wynika z art. 61 p.b. to na właścicielu lub zarządcy ciąży obowiązek utrzymywania obiektu budowlanego zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 ust. 2 p.b., tj. w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz należytym stanem technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że organy nadzoru budowlanego w sprawach, w których wydają decyzję na podstawie p.b., zazwyczaj orzekają o obowiązkach, które nakładane są na zobowiązaną stronę, w związku z czym można mówić o pewnym nałożonym prawie (do wykonania określonych czynności) na strony danego postępowania administracyjnego, które zostało wszczęte z urzędu na podstawie p.b. Decyzją nakładająca obowiązki na strony wnoszące podanie była właśnie decyzja PINB z dnia 24 marca 2025 r. wydana na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 p.b., nakładająca określone obowiązki do wykonania. W związku z powyższym, zdaniem DWINB, zaistniała przesłanka przedmiotowa, gdyż organ nadzoru budowlanego szczebla powiatowego nie miał możliwości zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. Innymi słowy, decyzja PINB z dnia 24 marca 2025 r. nie jest decyzją, o której mowa w art. 154 k.p.a., tj. taką, w której strony nie nabywają określonych praw, a zatem nie można było prowadzić postępowania na gruncie tego przepisu.
Dodatkowo DWINB wskazał, że PINB w swoim postanowieniu pouczył skarżących, iż ich sytuacja prawna wyglądałaby inaczej, gdyby chcieli zastosować tryb zmiany ostatecznej decyzji wyrażony w art. 155 k.p.a. Ponadto, na gruncie art. 66 p.b. zmiana taka byłaby ograniczona jedynie do części decyzji, w której organ nadzoru budowlanego posiadał tzw. "luz decyzyjny", a takim elementem tego rozstrzygnięcia jest jedynie termin wykonania nałożonych obowiązków.
W skardze do tutejszego Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji PINB, a także zasądzenie kosztów postępowania, skarżący zarzucili organowi odwoławczemu naruszenie art. 7, art. 8, art. 10, art. 28, art. 61a oraz art. 154 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że decyzja PINB z marca 2025 r. nakładała na nich obowiązek niezgodny z prawem budowlanym, kodeksem cywilnym i warunkami technicznymi, natomiast organu nadzoru budowlanego niezasadnie odmówiły im podjęcia w trybie art. 154 k.p.a. procedury odwoławczej z uwagi na brak prawa strony. Wyjaśnili także, że decyzja PINB nr 672/2025 prowadzi do likwidacji lub ograniczenia działania wentylacji w nich lokalu. Przyjęte rozwiązania są zatem sprzeczne z § 150 i § 151 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, co stanowi realne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników. Organy nie zbadały zarzutów technicznych, ponieważ skarżący zostali niesłusznie pominięci jako strony.
W odpowiedzi na skargę DWINB wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakresem kognicji sądów administracyjnych, jak wynika z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., objęte są m.in. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd, kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia DWINB z dnia 30 lipca 2025 r. (nr 804/2025) stwierdził, że narusza ono przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało jego uchyleniem oraz poprzedzającego je postanowienia PINB z dnia 23 czerwca 2025 r. (nr 1335/2025) (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a.).
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia DWINB stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Cytowany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania (przy czym w orzecznictwie podkreśla się, że ów brak przymiotu strony musi być oczywisty). Druga sytuacja natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym i doktrynie prawa, odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2022 r., sygn. akt II OSK 3057/19 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub urzędu. Wszczęcie postępowania administracyjnego na żądanie strony wymaga nie tylko wyraźnego wniosku strony, a więc podmiotu mającego legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a., ale także uzewnętrznienia przez stronę swej woli w sposób nie budzący wątpliwości, a zatem przez złożenie podania spełniającego wymogi określone w art. 63 k.p.a. Jakkolwiek przepisy k.p.a. propagują zasadę odformalizowania postępowania na korzyść strony co do formy i treści żądania wszczęcia postępowania, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony, to spełnienie powyższego wymaga od organu administracji m.in. oceny treści żądania, to ono bowiem wyznacza przedmiot postępowania administracyjnego (zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 324).
Podkreślić w tym miejscu również należy, że wniosek jest czynnością dyspozytywną strony. Organ administracji jest związany żądaniem strony, które wyznacza rodzaj i granice postępowania administracyjnego. Nie jest natomiast uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. Treść żądania wyznacza bowiem stosowną normę prawa materialnego oraz prawa procesowego, które mają znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania, a zatem w przypadku istnienia jakichkolwiek wątpliwości co do treści wniosku, w szczególności co do zawartych w nim żądań, organ ma obowiązek zwrócenia się do wnioskodawcy, aby ten sprecyzował swoje żądania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 10 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 578/14; 16 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 510/07; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 264/24; także M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 61, s. 467).
Ponadto, wskazania wymaga, że podstawową zasadą postępowania administracyjnego jest spoczywający na organie obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w rozumieniu art. 7 k.p.a. obejmuje również ustalenie przez organ administracji treści rzeczywistego żądania strony. Organ zobowiązany jest zatem z urzędu podjąć czynności wyjaśnienia żądania strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1992 r., sygn. akt IV SA 1378/91).
Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli obowiązuje w całym ciągu postępowania administracyjnego, a zatem od chwili wszczęcia postępowania, w postępowaniu wyjaśniającym oraz podjęciu decyzji. O charakterze pisma decyduje natomiast jego treść, a nie tytuł, czy nazwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2105/18; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II CZ 3/13). Każde pismo, niezależnie od tego, jakie znaczenie zostanie mu nadane przez adresata, powinno być zatem rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma. To z kolei oznacza, że bez względu na to, jak pismo zostanie zatytułowane, organ ma obowiązek nadać mu właściwy bieg, zgodny z jego treścią (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 72/18). Jeśli treść pisma i wynikający z niej zamiar wnoszącego pismo nie są zgodne z oznaczeniem pisma, to prymat należy nadać treści pisma, bowiem to z niej wynika intencja strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2019 r., sygn. akt II FZ 547/19). O tym jednak, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego pismo to skierowała.
I wreszcie, należy także podkreślić, że to rolą organu czuwającego na podstawie art. 9 k.p.a. nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było (w przypadku zaistnienia wątpliwości co do zakresu żądania) wyjaśnienie zakresu żądania i przedstawienie wszystkich podstaw prawnych umożliwiających wzruszenie czynności podjętych w ramach prowadzonej egzekucji administracyjnej i udzielenie w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Kluczowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma więc ocena tego, jaki charakter miało pismo skarżących z dnia 29 maja 2025 r. i czy zasadnie organ administracji odmówił wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a.
Po pierwsze zgodzić należy się z poglądem wyrażanym w zaskarżonym postanowieniu DWINB, mającym zresztą podstawy w ugruntowanym orzecznictwie sądowym, że pojęcie "nabycia prawa", użyte w art. 154 i 155 k.p.a., rozumie się szeroko, przyjmując, iż każde indywidualne rozstrzygnięcie prawne, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona nabyła prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1529/14, wskazał, że "odnosząc się do charakteru prawnego decyzji ostatecznej ocena tego, czy strona nabyła lub nie nabyła z niej prawa powinna być dokonywana na podstawie treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej. Oznacza to, że określenie charakteru prawnego tej decyzji należy do kategorii prawnej, a nie wynika z rozsądku czy ze znaczenia językowego (...). Do decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 154 § 1 k.p.a., nie należą decyzje nakładające na stronę obowiązek, bowiem nawet te "są decyzjami, na mocy których pewne osoby nabywają prawo do wykonania tylko obowiązków wskazanych w decyzji, a nie innych" [...], a zatem są to decyzje, na mocy których strona nabyła prawo (M. Jaśkowska (w:) M. Jaśkowska. A. Wróbel. Komentarz aktualizowany do art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el, 2015)".
W konsekwencji wniosek skarżących o uchylenie w trybie art. 154 k.p.a. decyzji wydanej przez PINB na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 p.b. nie mógł być skuteczny. Decyzja taka, jako nakładająca obowiązek wykonania określonych robót, jest bowiem decyzją, na podstawie której strona "nabyła prawo". W konsekwencji, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, art. 154 k.p.a. nie mógł znaleźć zastosowania do oceny złożonego wniosku.
Kwestią sporną w sprawie było natomiast ustalenie, czy wobec oparcia wniosku o zmianę ostatecznej decyzji na art. 154 k.p.a. i stwierdzeniu przez organy nadzoru budowlanego, że przepis ten nie może znaleźć zastosowania, powinny one rozpoznać wniosek strony w trybie art. 155 k.p.a.
W orzecznictwie wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wniosek strony wiąże organ co do treści żądania, natomiast podstawy prawne podejmowanej decyzji administracyjnej ustalane są przez ten organ na podstawie własnej oceny. Powołanym przez stronę postępowania przepisom powinno się przypisywać - co do zasady - rolę jedynie propozycji prawnej podstawy rozstrzygnięcia. Organ administracji nie może być związany podaną przez stronę podstawą prawną żądania, albowiem to treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego, która będzie miała zastosowanie w konkretnej sprawie. Jeżeli zatem w ocenie organu prowadzącego postępowanie wniosek o zmianę decyzji ostatecznej odnosi się do decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, wniosek taki powinien podlegać rozpoznaniu na podstawie art. 155 k.p.a., a nie art. 154 k.p.a. Wniosek inicjujący postępowanie wyznacza jego ramy oraz zakreśla jego przedmiot. Wynika to z jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego - zasady związania organu administracji treścią wniosku inicjującego postępowanie (art. 61 k.p.a.). Wniosek strony wiąże organ, co do treści żądania, natomiast podstawy prawne podejmowanej decyzji administracyjnej lub postanowienia ustalane są przez ten organ na podstawie własnej oceny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1331/05; 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1812/11; 10 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 578/14; także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1230/19).
Sformułowane przez skarżących w piśmie z dnia 29 maja 2025 r. żądanie jednoznacznie określało przedmiot sprawy. Nie ulegało wątpliwości, że strony domagały się zmiany ostatecznej decyzji PINB z dnia 24 marca 2025 r. (nr 672/2025). Skoro zatem treść żądania nie budziła wątpliwości co do jego przedmiotu, a organ ustalił, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 154 k.p.a. (wniosek o zmianę decyzji ostatecznej odnosi się do decyzji, na mocy której strona nabyła prawo), to wniosek taki powinien podlegać rozpoznaniu na podstawie art. 155 k.p.a.
Na poparcie takiego stanowiska należy przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1812/11, w uzasadnieniu którego wskazano, że organ administracji nie może być związany podaną przez stronę podstawą prawną żądania, albowiem to treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego, która będzie miała zastosowanie w konkretnej sprawie. Jeżeli zatem w ocenie organu prowadzącego postępowanie wniosek o zmianę decyzji ostatecznej odnosi się do decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, wniosek taki powinien podlegać rozpoznaniu na podstawie art. 155 k.p.a., a nie art. 154 k.p.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie zatem rozpoznanie wniosku skarżących w trybie przewidzianym w art. 155 k.p.a. Przypomnieć przy tym należy, że postępowanie prowadzone na podstawie 155 k.p.a. ma dostarczyć odpowiedzi na pytanie, czy zaistniały wskazane w tym przepisie przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, co oznacza, że postępowanie to prowadzone jest w nowej co do przedmiotu sprawie, choć jej rozstrzygnięcie dotyczy praw lub obowiązków, które już doznały konkretyzacji w formie decyzji, o której uchylenie bądź zmianę zabiega podmiot je inicjujący. Organ powinien mieć na uwadze, że istotą postępowania prowadzonego w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za zmianą (uchyleniem) decyzji ostatecznej, pod warunkiem, że zmienione rozstrzygnięcie nie będzie kolidowało z obowiązującym porządkiem prawnym. Oznacza to, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony do tej pory. Postępowanie prowadzone w tym trybie nie jest więc kolejną (trzecią) instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji ustaleń czy też prawidłowości wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej. Służy przeprowadzeniu oceny, czy zasadne jest dokonanie modyfikacji decyzji ostatecznej właśnie z uwagi na interes społeczny lub słuszny interes strony. Jeżeli organ administracji państwowej stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 155 k.p.a. (interes społeczny lub słuszny interes strony), to przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania.
Skoro zatem w niniejszej sprawie okoliczności objęte hipotezą normy prawnej zawartej w art. 155 k.p.a. nie zostały przez organy wyjaśnione i rozważone, to podjęte w takich okolicznościach postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Sąd ocenił jako wydane z istotnym naruszeniem art. 155 k.p.a., a także art. 7, art. 8, art. 9 i art. 61 § 1 k.p.a.
Wobec powyższego Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie DWINB z dnia 30 lipca 2025 r. (nr 804/2025) oraz utrzymane nim w mocy postanowienie PINB z dnia 23 czerwca 2025 r. (nr 1335/2025), o czym rozstrzygnął w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów złożył się uiszczony przez skarżących wpis od skargi w kwocie 100 zł (pkt II sentencji wyroku).