II SA/WR 690/06

II SA/Wr 690/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2007-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus /sprawozdawca/
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Halina Kremis
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję w części
*Oddalono skargę w części
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
art. 6
Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
art. 118 ust. 2a i  ust. 4
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia NSA Halina Kremis, Asesor WSA Alicja Palus /spraw./, Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 8 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania na własność działki siedliskowej oraz działek rentowych I. uchyla zaskarżoną decyzję w części orzekającej o uchyleniu decyzji Starosty D. z dnia 24 lipca 2006 r. Nr [...] w zakresie dotyczącym odmowy nadania działki siedliskowej nr [...] i o umorzeniu postępowania przed Starostę D. w tym zakresie; II. w pozostałej części skargę oddala; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt I wyroku nie może być wykonana; IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 229 zł /dwieście dwadzieścia dziewięć złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 lipca 2006 r. Nr [...] Starosta D. działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz. U. Nr 10, poz. 53/, art. 118 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm./ oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M. Z. nieodpłatnego nadania na własność działki siedliskowej nr [...] o powierzchni 0,1183 ha oraz działki rentowej nr [...] o powierzchni 0,47 ha, położonych w S., gmina Ł., stanowiących własność gminy Ł. oraz działki rentowej nr [...] o powierzchni 0,40 ha położonej w S., gmina Ł., stanowiącej własność Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ orzekający podał, że zgodnie z przepisami powołanymi w podstawie prawnej decyzji o nieodpłatne nadanie działki siedliskowej może zwrócić się właściciel budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 roku, natomiast o nieodpłatne nadanie działki rentowej na własność może ubiegać się osoba, której przysługuje prawo użytkowania danej działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, a w wypadku jej śmierci zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością.
Następnie Starosta D. wyjaśnił, że K. Z. była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,43 ha i dla tej nieruchomości prowadzona była przez Sąd Powiatowy w D. od 12.08.1960 roku księga wieczysta Nr [...]. W dniu 20.11.1963 roku decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. nr [...] na wniosek K. Z. przejęto w całości (łącznie z budynkami) gospodarstwo rolne o powierzchni 5,43 ha położone w S. w zamian za rentę. W decyzji tej nie ma wzmianki o pozostawieniu jej jakiegokolwiek gruntu do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania (tzw. rentowki).
W dniu 09.01.1964 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. przesłało do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. odwołanie M. Z. w sprawie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa od jego matki K. Z. Powodem odwołania był fakt, że dnia 07.04.1963 roku K. Z. przy świadkach zawarła umowę, w której przekazała dla swojego syna M. Z. grunt o powierzchni 4,43 ha wraz z budynkami. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. pismem z dnia 12.02.1964 roku odrzuciło to odwołanie stwierdzając, że umowa zawarta przy świadkach nie ma znaczenia prawnego, ponieważ przeniesienie prawa własności nieruchomości może nastąpić jedynie w formie aktu notarialnego.
W dniu 21.10.1970 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych przesłało do Państwowego Biura Notarialnego w D. decyzję o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,43 ha z zabudowaniami od K. Z. wraz z pismem Nr [...], w którym zawarto wniosek o skreślenie w KW Nr [...] właściciela K. Z. i przepisanie tego gospodarstwa w całości na rzecz Skarbu Państwa. Biuro Notarialne w D. z niewiadomych powodów nigdy tego nie uczyniło. Natomiast decyzja ta została ujawniona w 1965 roku w rejestrze gruntów i działki o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 5,43 ha zostały przepisane z jednostki rejestrowej nr [...] prowadzonej dla K. Z. do jednostki rejestrowej nr [...] prowadzonej dla Państwowego Funduszu Ziemi.
K. Z. zmarła w dniu 26 września 1975 roku. Postanowieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia 03.06.1996 roku Sygn. akt INs 164/96 spadek po niej nabyły dzieci: M. Z., S. Z. i M. M. z domu Z. wszyscy po 1/3 części. W skład masy spadkowej nie mogło wchodzić gospodarstwo rolne, ponieważ zostało ono w 1963 roku przejęte w całości na własność Skarbu Państwa.
W decyzji [...] z dnia 20.11.1963 roku o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za rentę nie pozostawiono K. Z. budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności ani działki gruntu do dożywotniego, bezpłatnego użytkowania, wobec czego pan M. Z. nie ma podstaw do roszczeń wynikających z art. 6 ustawy z dnia 24.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz z art. 118 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 20.12.1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z informacją zawartą w piśmie Urzędu Gminy w Ł. nr [...] z dnia 11.07.2006 roku pan M. Z. zajmuje lokal mieszkalny położony w S. w budynku nr [...] na podstawie umowy najmu nr [...] z 21.03.1985 roku, aneksowanej w dniu 01.06.1995 roku. W budynku tym mieszka jeszcze drugi lokator. Budynek ten wraz z działką nr [...] jest własnością Gminy Ł. i nieruchomość ta jest wpisana w księdze wieczystej nr [...].
Odwołanie od opisanej powyżej decyzji wniósł M. Z., żądając zmiany zaskarżonej decyzji i nieodpłatnego przekazania mu na własność działki siedliskowej nr [...] o powierzchni 0,1183 ha oraz działki nr [...] o powierzchni 0,47 ha położonej w S. nr [...] gmina Ł. wraz z budynkiem mieszkalnym i zabudowaniem gospodarczym.
Uzasadniając swoje żądanie M. Z. wskazał, że zwrócił się do Starosty powiatowego w D. o przyznanie na własność działki siedliskowej wraz z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym oraz działki przyzagrodowej o powierzchni łącznej 0,48183 ha położonej w S. [...], uzasadniając wniosek przepisami Ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. "o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym". (Dz. U. z 28 lutego 1989 r. tj. Dz. U. z 1998 r. nr 7 poz. 25).
Wniosek uzasadniał tym, iż jego matka K. Z. była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,53 ha wraz z zabudowaniami które nabyła w zamian za mienie pozostawione na ziemiach wschodnich.
W roku 1963 K. Z. przekazała gospodarstwo na Skarb Państwa w zamian za rentę, a następnie wniosek ten cofnęła, a decyzję anulowano.
W tym samym roku nieznana wnioskodawcy ani matce osoba złożyła i podpisała w jej imieniu kolejny wniosek na podstawie którego sukcesywnie na przestrzeni kilkunastu lat Gmina odbierała i sprzedawała kolejne działki, zakładając księgi wieczyste.
M. Z. podał, że do chwili obecnej ma ustanowioną księgę wieczystą w Sądzie Rejonowym w D. pod nr [...].
Działka oraz zabudowania o które występował znajdują się we władaniu gminy Ł.
Następnie M. Z. zarzucił, że Starosta odmówił nieodpłatnego nadaniu mu własności w/w nieruchomości uzasadniając, że we wniosku na podstawie którego Skarb Państwa przejął gospodarstwo K. Z. w zamian za rentę nie ma żądania pozostawienia jakiegokolwiek gruntu do bezpłatnego dożywotniego użytkowania. Jest to konkluzja całkowicie błędna zważywszy, że obowiązujące w 1963 r. przepisy w sprawie przekazania gospodarstw rolnych Skarbowi Państwa w zamian za rentę nie przewidywały pozostawiania rolnikowi jakiegokolwiek gruntu.
Powołane na wstępie przepisy pozwalają na przyznanie na własność spadkobiercy część gruntu który pozostaje we władaniu organów samorządu terytorialnego.
W ocenie odwołującego się chybiony jest również zarzut podniesiony w uzasadnieniu decyzji Starosty, że wnioskodawca nie jest i nie był właścicielem budynków skoro od śmierci matki w 1975 r. gospodaruje wraz z rodziną na tym gospodarstwie i mieszka w tym samym domu, zachowuje się i działa jak właściciel, opłaca podatki, ubezpieczenie i inne świadczenia związane z prowadzeniem gospodarstwa.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 8 września 2006 r. Nr [...] stosując przepisy art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz. U. Nr 10, poz. 53, z poźn. zm./ i art. 118 ust. 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm./, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy nadania działki siedliskowej nr [...] i w tym zakresie umorzyło postępowanie przed Starostą D., a w pozostałej części utrzymało decyzję w mocy.
Przedstawiając motywy podjętego orzeczenia Kolegium wyjaśniło – wobec kwestionowania przez wnioskodawcę ostatecznej decyzji rentowej, że ostateczna decyzja może być zmieniona lub uchylona tylko w trybie wskazanym w Kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych.
Zatem dopóki decyzja z dnia 20 listopada 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. nr [...] z dnia nie jest zmieniona lub uchylona we wskazanym w Kodeksie postępowania administracyjnego trybie jest ona wiążąca dla organu administracji publicznej w innym postępowaniu.
Kwestie uwłaszczenia rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne za zaopatrzenie emerytalne regulują dwie ustawy :
1. z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53 ze zmianami), która w art. 6 przyznaje roszczenie właścicielom budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności o nieodpłatne nadanie na własność działki związanej z tymi budynkami,
2. z dnia 20 grudnia 1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998 Nr 7, poz. 25 ze zmianami), która w art. 118 przyznaje byłym rolnikom i ich następcom dwa roszczenia:
a. roszczenie o nieodpłatne nadanie na własność działki, do której przysługuje rolnikowi prawo użytkowania,
b. osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich roszczenie o nieodpłatne nadanie na własność działki znajdującej się pod nimi w granicach niezbędnych do korzystania z nich.
Co do działki rentowej, to strona nietrafnie podnosi ,że obowiązujące w 1963 r. przepisy w sprawie przekazania gospodarstw rolnych nie przewidywały pozostawienia rolnikowi jakiegokolwiek gruntu. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin można było rolnikowi pozostawić w użytkowaniu działkę o powierzchni do 0,2 ha, a także zabudowania lub ich część.
Decyzją rentową - z dnia 20 listopada 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. nr [...] - nie przyznano jednak K. Z. prawa do działki rentowej i wobec tego wnioskodawca nie może uzyskać prawa do nieodpłatnego nabycia takiej działki.
Co zaś tyczy działki nr [...] to należy wyjaśnić, uzasadniając rozstrzygnięcie organu odwoławczego, iż przewidziane w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. kompetencje terenowych organów administracji państwowej do realizacji przewidzianego w tym artykule roszczenia, w chwili wejścia przepisów ustaw samorządowych oraz przepisów ustawy kompetencyjnej, rozbiły się na dwa organy i tak w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa realizacja lub odmowa realizacji tego roszczenia należy do zadań organów administracji rządowej, w odniesieniu zaś do nieruchomości stanowiącej własność gminy stanowi zadanie własne gminy. W tej sprawie Starosta D. rozstrzygnął o nieruchomości stanowiącej własność gminy Ł.
Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionował M. Z. w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W petitum skargi wniósł o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty D. i nadanie na własność działki rentowej oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,48 ha, położonej w S. nr [...], gmina Ł., stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi M. Z. podał, że w 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na podstawie sfałszowanego (nie wiadomo przez kogo pisanego i podpisanego) wniosku K. Z. wydało decyzję przejmującą na Skarb Państwa całe gospodarstwo w zamian za rentę. Renty faktycznie K. Z. nie otrzymywała.
Gospodarstwo K. Z. otrzymała w 1945 r. w zamian za mienie pozostawione na ziemiach wschodnich.
Skarżący od 1945 r. mieszkał i gospodarował wraz z matką na tym gospodarstwie i nadal mieszka i użytkuje obecnie tylko działkę siedliskową tj. ½ domu i działki przyzagrodowej o powierzchni 0,48 ha. Pozostałe grunty Gmina sukcesywnie sprzedawała poszczególnym rolnikom.
Na te działki nabywcy zakładali księgi wieczyste.
Gmina Ł. wystąpiła do Sądu Rejonowego w S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym działek, które są przedmiotem niniejszej skargi. Sąd powództwo oddalił, wyrok jest prawomocny.
Ustawa z dnia 24.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, oraz ustawa z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala na nieodpłatne nadanie na własność działki o powierzchni 0,48 ha oraz działki pod budynkiem które znajdują się we władaniu Gminy Ł.
Starosta D. decyzją z dnia 24.07.2006 r. odmówiła nieodpłatnego nadania działki, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty D. w części dotyczącej działki przyzagrodowej o powierzchni 0,48 ha.
Skarżący w dniu 16.03.2006 r. wystąpił do Urzędu Gminy w Ł. z wnioskiem o wznowienie postępowania zarzucając, że decyzja z dnia 20.11.1963 r. została wydana na podstawie sfałszowanego dokumentu.
Wniosek o wznowienie postępowania do chwili obecnej nie został rozpoznany i zdaniem skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno zawiesić postępowanie, ewentualnie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania ze wskazaniem zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. Że złożenie takiego wniosku było zasadne, wskazuje w swym uzasadnieniu wyroku z dnia 22.11.2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 326/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Skarżący złożył w 1998 r. doniesienie do Prokuratury o popełnieniu przestępstwa polegającego na sfałszowaniu wniosku i podpisu K. Z. z 20.11.1963 r. lecz Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania z uwagi na przedawnienie. Skarżący nie mógł tego uczynić wcześniej, ponieważ dopiero w 1996 roku otrzymał do wglądu akta K. Z. i zauważył, że matka nie pisała i nie podpisywała tego wniosku.
Gmina Ł. wystąpiła do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w D. o dokonanie wpisu w księgach wieczystych przedmiotowej działki na jej rzecz, ale Sąd takiego wpisu odmówił.
W odpowiedzi na skargę zawartej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu 6 listopada 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
W toku postępowania sądowoadministracyjnego M. Z. skierował do Sądu pismo wraz z załącznikami, w którym podtrzymał dotychczasowe żądania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem /jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/, formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność uwzględnienia skargi w zakresie objętym treścią pkt I wyroku poprzez zastosowanie przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134 § 1 tego aktu. Dokonując oceny legalności zaskarżonego orzeczenia w pozostałym zakresie Sąd nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego i materialnego przy orzekaniu, co obligowało Sąd do oddalenia skargi w tej części.
Ponadto poprzedzając wyjaśnienie przesłanek wydanego wyroku Sąd uznał za konieczne wyjaśnić, że w zakresie kompetencji przyznanej ustawowo sądom administracyjnym nie zawiera się uprawnienie do merytorycznego orzekania w sprawie administracyjnej, co powoduje, że uwzględniając skargę na decyzję sąd może tylko podjąć orzeczenie kasacyjne w warunkach określonych w art. 145 powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty D. z dnia 24 lipca 2006 r. stanowił art. 6 powoływanej poprzednio ustawy o zmianie ustawy o ubezwłasnowolnieniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz art. 118 ust. 2a i ust. 4 wskazywanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Na przepisy tych aktów prawnych jako podstawę prawną swoich żądań wskazywał M. Z. we wniosku z dnia 5 czerwca 2006 r. skierowanym do Starosty D.
Oddalając skargę w zakresie określonym w wyroku Sąd miał na względzie to, że zgodnie z treścią wskazywanego powyżej art. 6 właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.
Jednoznaczna treść tego przepisu wskazuje, że wolą ustawodawcy było wyłącznie objęcie tym szczególnym trybem uwłaszczenia skierowanym do określonego kręgu podmiotów działki gruntu, na której znajdują się budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Tym samym wnosić z niego należy, że zasadniczym kryterium determinującym orzekanie w przedmiocie nadania na własność działki w warunkach tego przepisu jest istnienie na działce objętej wnioskiem budynków i posiadanie przez wnioskodawcę statusu ich właściciela.
Natomiast z przepisu art. 118 powoływanej poprzednio ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki. /ust. 1/. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajduje się ten lokal i te pomieszczenia o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków /ust. 2/. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. /ust. 2a/.
W stanie prawnym ukształtowanym wskazanymi normami uznać należy, że przyznanie prawa własności działek, o których mowa w przywołanych przepisach jest bezwzględnie zależne od treści i zakresu uprawnień, jakie przysługiwały osobie, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe.
Z materiału zebranego w sprawie w tym przede wszystkim z treści decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. z dnia 20 listopada 1963 r. Nr [...] wynika, że gospodarstwo rolne stanowiące własność K. Z., położone we wsi S. zostało przejęte na własność Państwa w całości na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin /Dz. U. Nr 38, poz. 166 z późn. zm./.
W decyzji brak jest postanowień stwierdzających, że K. Z. w ogóle zgłosiła przewidziane w art. 1 ust. 2 w związku z art. 7 wskazanej wcześniej ustawy żądanie wyłączenia spod przejęcia budynków mieszkalnych i gospodarskich w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb oraz działki gruntu o obszarze do 0,2 ha.
Z załączonych akt administracyjnych nie wynika też, aby w stosunku do K. Z. wydane zostało orzeczenie pozwalające na realizację prawa do użytkowania działki gruntu o obszarze do 0,2 ha, o którym mowa w art. 1 ust. 2 powołanej poprzednio ustawy z dnia 28 czerwca 1962 roku. Na konieczność uzyskania orzeczenia w tym przedmiocie wskazuje treść art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Z przepisu tego wynika również, że stosownej czynności orzeczniczej właściwego organu wymagało wyznaczenie lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w przypadku przejmowania gospodarstwa rolnego przy zastosowaniu przepisu art. 2 ust. 1 omawianej ustawy.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że możliwość korzystania z przysługującego osobie przekazującej w całości gospodarstwo rolne Państwu w trybie omawianej ustawy prawa do nieodpłatnego zajmowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w rozmiarze niezbędnym do zaspokajania potrzeb przez spadkobierców tej osoby została określona poprzez treść art. 2 ust. 2 tego aktu ograniczającą krąg tych osób do współmałżonka i tych członków rodziny, którzy należą do grona osób uprawnionych do renty rodzinnej.
Z uzasadnienia decyzji rentowej wynika natomiast, że K. Z. była osobą samotną, nie mogła prowadzić gospodarstwa ze względu na wiek oraz brak pomocy ze strony osób trzecich i z tych powodów złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa w zamian za rentę.
W tych okolicznościach nie można uznać, aby przysługiwało jej prawo użytkowania działek gruntu wskazywanych przez wnioskodawcę, czy jakiejkolwiek innej działki a z prawa do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego położonego w S. nr [...] nie mógł skorzystać skarżący. Taka sytuacja eliminuje możliwość uwzględnienia wniosku M. Z. w warunkach określonych art. 118 ust. 2 a powoływanej poprzednio ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wskazać przy tym należy, że M. Z. korzysta z lokalu mieszkalnego, położonego w budynku stanowiącym własność Gminy Ł. na podstawie umowy najmu z dnia 21 marca 1985 r.
W okolicznościach istniejących w tej sprawie wnioskodawcy a wcześniej K. Z. nie można też uznać za właścicieli budynków znajdujących się na działce gruntu, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, który może skutecznie ubiegać się o nadanie na własność działki gruntu, na której budynki zostały wzniesione w trybie art. 6 powoływanej ustawy.
W tym kontekście należy również wyjaśnić, że niezasadna jest sugestia skarżącego, że wobec złożenia przez niego do Starosty D. wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. z dnia 20 listopada 1963 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na wniosek K. Z., postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie powinno zostać zawieszone albo powinna być w nim wydana decyzja kasacyjna w przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ze wskazaniem zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. Organ administracji publicznej dysponujący kompetencją orzeczniczą jest bowiem uprawniony do uwzględnienia przy wydawaniu decyzji stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania, co w warunkach tej sprawy oznaczało prawo do uwzględnienia pozostającej w obrocie prawnym decyzji z dnia 20 listopada 1963r. wcześniej wskazywanej.
Zdaniem Sądu – nie oceniającego dopuszczalności złożonego wniosku o wznowienie postępowania – ewentualna weryfikacja kwestionowanej przez M. Z. w postępowaniu wznowieniowym decyzji będzie mogła wpłynąć na byt prawny orzeczeń administracyjnych, wydanych z odwołaniem się do decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na wniosek K. Z. i z takiej możliwości skarżący będzie mógł skorzystać.
W ocenie Sądu natomiast organ orzekający – mając na względzie przepis art. 107 § 1 kpa – powinien w osnowie decyzji wyszczególnić podstawę prawną i odnieść do niej konkretne rozstrzygniecie, a nie orzekać w sposób kumulatywny, uniemożliwiający zidentyfikowanie właściwej podstawy prawnej przyjętej dla poszczególnych czynności orzeczniczych. Sąd uznał jednak, że to naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy wobec niezaistnienia w niej przesłanek ustawowych wymaganych dla uwzględnienia żądania wnioskodawcy.
Niezależnie od tego Sąd zwrócił uwagę na niekonsekwencję w działaniu skarżącego. Skoro skarżący, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w D. z dnia 3 czerwca 1996r. /sygn. akt I Ns 164/96/ stwierdzającego nabycie spadku po zmarłej K. Z. oraz wpisy w księdze wieczystej i nieskuteczność działań Gminy Ł. w przedmiocie ich zmiany, uznaje siebie za właściciela gospodarstwa rolnego, stanowiącego wcześniej własność jego matki K. Z., to niezrozumiałe jest żądanie nadania mu na własność działek oznaczonych geodezyjnie numerami [...], [...], [...], wchodzących w skład tego gospodarstwa /pod innymi oznaczeniami geodezyjnymi/, bowiem i tak – w jego przekonaniu – jest ich właścicielem.
Z kolei zweryfikowanie decyzji, na podstawie której przejęto przedmiotowe gospodarstwo rolne od jego matki, do czego skarżący zmierza sukcesywnie podejmowanymi działaniami /np. wykonaniem opinii grafologicznej/ i ewentualne wyeliminowanie jej z obrotu prawnego wyłącza możliwość wystąpienia z roszczeniami wynikającymi z art. 6 i art. 118 ust. 2a przywoływanych poprzednio ustaw.
W rozpoznawanej sprawie istotne jest również, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 11 kpa oraz z treścią art. 107 § 3 kpa uzasadnienie decyzji powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, zawierać omówienie przepisów zastosowanych przy orzekaniu i przedstawiać logiczny związek pomiędzy nimi, a treścią decyzji.
Zważyć zatem należy, że organ odwoławczy uchylając decyzję Starosty D. w części dotyczącej odmowy nadania działki siedliskowej nr [...] i umarzając postępowanie organu I instancji w tym zakresie ograniczył się w uzasadnieniu do stwierdzenia, że w chwili wejścia przepisów ustaw samorządowych oraz przepisów ustawy kompetencyjnej kompetencje do realizacji roszczenia w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. "rozbiły się na dwa organy" tj. organy administracji rządowej i organy gminy.
Takie działanie – zdaniem Sądu – uchybia wymogom ustawowym.
W ocenie Sądu w obowiązującym stanie prawnym konieczne było wskazanie konkretnych przepisów ustrojowych czy materialnych, z których wynika właściwość organu gminy do orzekania w sprawie określonej treścią art. 6 powoływanej ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym z jednoczesnym odniesieniem się do treści art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz. U. Nr 133, poz. 872/. Rozważenia również wymagało stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte w uchwale Składu Pięciu Sędziów NSA z dnia 5 marca 2001 r. /sygn. akt OPK 24/00, ONSA 2001/3/06/ oraz prezentowane w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 lutego 2004 r. /sygn. akt ON 7/04, nie publ./.
Sąd uznał, że stwierdzone w tym zakresie naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany, uwzględniony w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powoływanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uchylił zaskarżoną decyzję w części stanowiącej orzeczenie kasacyjne.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny – zgodnie ze wskazanym powyżej przepisem oraz przepisem art. 151 powołanej ustawy – orzekł jak w sentencji.
Klauzula zawarta w pkt III wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią art. 200 i art. 206 tej samej regulacji.