II SA/Wr 675/24

II SA/Wr 675/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Marta Pawłowska /sprawozdawca/
Olga Białek
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 31
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Grzegorz Dubaniowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 17 czerwca 2024 r., nr SOC-OP.621.1.43.2024.MR w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
UZASADNENIE
Wnioskiem z dnia 30 października 2023 r. A. G. (dalej jako: "strona", "skarżąca") złożonym na formularzu w Urzędzie Miejskim w W. wniosła o zameldowanie jej na pobyt stały pod adresem ul. [...] w W. W dołączonym pisemnym wyjaśnieniu wskazała, że stale pod tym adresem zamieszkuje.
Organ meldunkowy ustalił, że umowę najmu przedmiotowego lokalu posiadała A. G., jednakże została jej ona wypowiedziana w 2017 roku i przed Sądem Rejonowym w W. toczy się postępowanie o eksmisję wszystkich osób zamieszkałych w tym lokalu (sprawa sygn. akt [...]), w tym skarżącej.
Pismem z dnia 21 listopada 2023 r. organ – po wskazaniu, że wnioskodawczyni nie legitymuje się tytułem prawnym do lokalu, co jest niezbędne do zameldowania na pobyt stały – wezwał stronę do zmiany żądania w zakresie charakteru zgłoszonego pobytu. Pismem z dnia 30 listopada 2023 r. skarżąca podtrzymała żądanie zameldowania na pobyt stały i wniosła o wydanie w jej sprawie stosownej decyzji administracyjnej. Pismem z dnia 18 grudnia 2023 r. organ meldunkowy wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu. Pismem z dnia 8 stycznia 2024 r. skarżąca wezwała organ do wydania decyzji w sprawie.
Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Po rozpoznaniu zażalenia strony, postanowieniem z dnia 4 marca 2024 r. Wojewoda Dolnośląski uchylił zaskarżone orzeczenie, wskazując na konieczność rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.
Decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta W. orzekł o odmowie zameldowania skarżącej na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] m. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ gminy wskazał, że strona wprawdzie zamieszkuje obecnie w przedmiotowym lokalu, jednakże przeciwko niej toczy się postępowanie eksmisyjne z tego mieszkania.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że jedynym i wystarczającym warunkiem zameldowania na pobyt stały jest stwierdzenie przez organ, że dana osoba faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania i powołała się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie sygn. akt II SA/Ol 572/14 z dnia 22 lipca 2014 r.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wojewoda Dolnośląski wskazał w pierwszej kolejności, że prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowi art. 31 ustawy o ewidencji ludności, wedle którego, że jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości, o zameldowaniu lub wymeldowaniu organ gminy rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1), natomiast wątpliwości co do stałego lub czasowego charakteru pobytu osoby pod deklarowanym adresem rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Jednocześnie przez pojęcie "pobytu stałego" w myśl art. 25 ust. 1 tej ustawy należy rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały. Przy czym zamiar stałego przebywania w danym lokalu musi być oceniany na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Elementy powyższe muszą wystąpić łącznie, gdyż sam fakt rzeczywistego zamieszkiwania w lokalu bez zamiaru stałego w nim przebywania nie daje podstawy do zameldowania na pobyt stały, podobnie jak subiektywnie pojmowany zamiar osoby ubiegającej się o zameldowanie, nawet przy jednoczesnym zamieszkiwaniu w danym lokalu. A zatem zamiar stałego pobytu w określonym miejscu musi być oceniany jednocześnie w aspekcie wolicjonalnym wnioskodawcy oraz w aspekcie obiektywnym, uwzględniającym okoliczności niezależne od tej osoby. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że orzekając o zameldowaniu danej osoby na pobyt stały w określonym lokalu organ administracji musi stwierdzić, iż dana osoba nie tylko zamieszkuje w tym lokalu, ale również jej zamiar pobytu stałego w tym mieszkaniu jest obiektywnie możliwy do realizacji. Jak wskazał Wojewoda – w rozpoznawanej sprawie okoliczność, że skarżąca faktycznie mieszka w przedmiotowym lokalu jest bezsporna, podobnie jak fakt, że nie posiada do zajmowanego lokalu tytułu prawnego. Jak wywodził organ odwoławczy, w toku postępowania ustalono również, że przed Sądem Rejonowym w W. toczy się postępowanie w przedmiocie eksmisji ze wskazanego lokalu m.in. skarżącej, co świadczy o tym, że właściciel lokalu – Gmina W.(1), w sposób wyraźny nie wyraża woli zajmowania należącego do niej lokalu przez skarżącą, co ma bezpośredni wpływ na ocenę charakteru jej pobytu w lokalu. Biorąc bowiem pod uwagę treść art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, który formułuje dwie przesłanki uzasadniające zameldowanie na pobyt stały, wątpliwości w sprawie budzi ziszczenie się jednej z nich, tj. "zamiaru stałego przebywania", który musi być oceniany na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Tym obiektywnym, gdyż zewnętrznym wobec woli wnioskodawczyni kryterium, jest właśnie kwestia, czy skarżąca w ogóle będzie mogła mieszkać w przedmiotowym lokalu. Toczy się bowiem sądowe postępowanie eksmisyjne wobec tej osoby, zaś po jego zakończeniu może nie dojść do ziszczenia się przesłanki zamiaru stałego przebywania w tym lokalu w ujęciu obiektywnym. Jak wywodził organ odwoławczy, skoro właściciel lokalu podjął działania mające na celu usunięcie skarżącej z przedmiotowego lokalu, to strona ubiegająca się o zameldowanie w tym mieszkaniu na pobyt stały, w przypadku orzeczenia sądu o eksmisji z tego lokalu, bezspornie nie będzie miała możliwości przebywania w nim na stałe (dlatego organ gminy wskazywał stronie możliwość zmiany zgłoszenia meldunkowego na pobyt czasowy).
Podsumowując organ wskazał, że zgodnie z zapisami ustawy o ewidencji ludności do organów gmin należy rejestrowanie danych dotyczących miejsca pobytu mieszkańców, przy czym dane te powinny odzwierciedlać stan rzeczywisty (obiektywny), a nie tworzyć fikcję meldunkową. W ustalonym stanie faktycznym, skoro w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdzono na podstawie zebranych dowodów, że wprawdzie strona zamieszkuje jeszcze w lokalu przy ul. [...] m. [...] w W., to jej zamiar stałego pobytu w tym mieszkaniu jest wątpliwy do zrealizowania - a więc pobyt ten ma charakter jedynie czasowy, to organ gminy zobligowany był wydać decyzję administracyjną orzekającą o odmowie zameldowania tej osoby na pobyt stały w przedmiotowym lokalu.
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. G. wniosła do tutejszego sądu skargę, domagając się zmiany decyzji i uwzględnienia żądania, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 31 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w okolicznościach gdy z ustaleń organu bezspornie wynika, że strona jest polskim obywatelem, przebywa pod adresem [...] w W., nie ma innego miejsca stałego pobytu i złożyła organowi żądanie zameldowania na pobyt stały, co skutkowało koniecznością zastosowania art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 25 ust. 1 w zw. z art. 26 ustawy o ewidencji ludności. Dodatkowo w skardze wskazano, że organ pominął okoliczność, że w toku egzekucji o opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu, Gmina wskazała przedmiotowy lokal wnioskodawcy jako lokal zastępczy, a jest to fakt znany organowi z urzędu. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne skarżąca podniosła, że do czasu otrzymania prawomocnego wyroku w sprawie o eksmisję, przedmiotowy lokal stanowi jej centrum życiowe i przebywa ona w nim z zamiarem stałego pobytu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo Wojewoda Dolnośląski wskazał, że w sprawach dotyczących zameldowania na pobyt stały sam zamiar nie jest wystarczający, istotna jest bowiem obiektywna możliwość jego realizacji.
Na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. skarżąca przedstawiła wydruk sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 listopada 2024 r. sygnatura akt [...] umarzającego postępowanie z powództwa Prezydenta Miasta W. przeciwko A. G., M. M., A. M. i P. M. o opróżnienie lokalu mieszkalnego, z adnotacją o prawomocności od dnia 10 stycznia 2025 r. Wyjaśniła, że dysponuje jedynie wydrukiem sentencji postanowienia, nie składała bowiem wniosku o jego uzasadnienie i nie wie, z jakiej przyczyny postępowanie to zostało umorzone. Wyjaśniła również, że w październiku 2024 r. ogłosiła upadłość konsumencką. Podała, że faktycznie w lokalu w którym chce być zameldowana mieszka od 30 lat. Najpierw mieszkała w lokalu nr [...], do 2008 roku, a potem przeniosła się do lokalu [...], na tym samym piętrze. Wskazała, że miała umowę najmu na lokal do 2017 r., potem została jej ona wypowiedziana. Zameldowana tam była jedynie czasowo, natomiast mieszkała tam faktycznie i nadal mieszka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości o zameldowaniu lub wymeldowaniu rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej.
Z kolei w myśl art. 28 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski dokonuje zameldowania na pobyt stały lub czasowy:
1) w formie pisemnej, na formularzu, w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, przedstawiając do wglądu dowód osobisty lub paszport, albo
2) w formie dokumentu elektronicznego, na formularzu umożliwiającym wprowadzenie danych do rejestru PESEL przez organ, o którym mowa w pkt 1, pod warunkiem otrzymania urzędowego poświadczenia odbioru.
W niniejszej sprawie kwestią bezsporną jest, że skarżąca we wskazanym lokalu zamieszkuje od wielu lat i nie planuje miejsca zamieszkania zmieniać. Innego miejsca pobytu nie ma. Nie ma również wątpliwości co do tego, że skarżąca nie dysponuje prawem do zajmowanego lokalu, korzysta z niego bezumownie. Z tego powodu niezbędne stało się rozstrzygnięcie przez organy meldunkowe kwestii zgłoszonego zamiaru zameldowania na pobyt stały.
Według Wojewody Dolnośląskiego decydujące dla oceny charakteru pobytu strony w przedmiotowym lokalu jest okoliczność, że Gmina W. wniosła do sądu powszechnego powództwo o opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu, co w sposób jednoznaczny w ocenie organu meldunkowego przesądza, że zamiar stałego pobytu zgłoszony przez stronę nie będzie mógł być zrealizowany, z uwagi na brak zgody właściciela lokalu i możliwość przymusowego nawet wykonania wyroku eksmisyjnego.
W ocenie Sądu stanowisko Wojewody nie jest zasadne. W pierwszej kolejności podnieść należy, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji powództwo o eksmisję było wniesione, jednakże wyrok jeszcze nie zapadł. Z akt sprawy nie wynika nawet, na jakim etapie było postępowanie. Organ odwoławczy wskazując w swym rozstrzygnięciu na przyszłą konieczność opuszczenia lokalu z powodu zapadłego wyroku, w sposób nieuprawniony i przedwczesny wskazał na treść rozstrzygnięcia, które jeszcze nie zapadło. Taka konstatacja możliwa byłaby dopiero po wydaniu wyroku i jego uprawomocnieniu. Jednakże nawet w przypadku, gdyby uznać, że kwestia wyroku korzystanego dla strony powodowej jest wysoce prawdopodobna, to nadal za nieuprawnione należy uznać, że przesądza to o braku możliwości zameldowania na pobyt stały. Wszak w momencie dokonania zameldowania ocenia się zamiar pobytu, a szacunkowa długość trwania faktycznego zamieszkiwania nie może determinować samej możliwości dokonania zameldowania. Ewentualne wykonanie wyroku eksmisyjnego stanowiłoby przesłankę do wymeldowania strony, natomiast powoływanie się na przyszłe, niepewne zdarzenia, które mogą spowodować zmianę miejsca zamieszkania, nie mogą stanowić podstawy do odmowy dokonania zameldowania.
Dodatkowo w sprawie nie ustalono w sposób jednoznaczny kiedy i w jaki sposób doszło do zamieszkania przez skarżącą w spornym lokalu, a ma to przecież kluczowe znaczenie dla oceny faktu, czy do zamieszkania tego doszło istotnie w sposób bezprawny.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2024 r., sygnatura akt II OSK 1965/22, "w dotychczasowym orzecznictwie kilkukrotnie wyrażano pogląd, że: "uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, związany z przebywaniem w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, nie może ich sankcjonować zameldowanie i pobyt w lokalu będące następstwem naruszenia posiadania czy miru domowego" . Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie kwestionuje powyższej przywołanych orzeczeń, ale zarazem zastrzega, że powielanie tez tam wyrażonych nie może być automatyczne. Wykładnia prawa dokonywana przez organy i sądy w konkretnych rozpatrywanych sprawach, zwłaszcza gdy opiera się na dyrektywach innych niż znaczenie językowe tekstu prawnego (wykładnia funkcjonalna, systemowa), nie powinna abstrahować od indywidualnych okoliczności tych spraw" (wyrok II OSK 1965/22, CBOSA).
W niniejszej sprawie nie ustalono w sposób wystarczający stanu faktycznego, w szczególności w świetle twierdzeń skarżącej, że mieszka w spornym lokalu od kilkudziesięciu lat. Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności sprawy nie dają podstawy, aby przesądzać o niemożności zameldowania skarżącej zgodnie ze złożonym wnioskiem, w lokalu, w którym bezspornie zamieszkuje i którego opuszczać dobrowolnie nie zamierza.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy weźmie pod rozwagę przedstawione okoliczności, jak również uwzględni zgłoszony przez stronę na rozprawie fakt prawomocnego umorzenia przez Sąd Rejonowy w W. postępowania z powództwa Gminy W.(1) o eksmisję skarżącej z lokalu przy ulicy [...] w W.
Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Z kolei w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W ocenie Sądu, organy w przedmiotowej sprawie nie sprostały powyższym obowiązkom. W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77 i 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obliguje do jej uchylenia.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku i przeprowadzi stosowne wyjaśnienia przed podjęciem decyzji w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 p.p.s.a.