II SA/Wr 651/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2006-09-29
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot mieniagospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjneprawo rzeczowedecyzja administracyjnazasada dwuinstancyjnościbezprzedmiotowość postępowania

WSA uchylił decyzję Wojewody umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, uznając, że umorzenie było niezasadne, a sprawa nie była bezprzedmiotowa.

Skarżąca domagała się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej od jej rodziców. Starosta odmówił zwrotu z powodu braku dowodów wywłaszczenia. Wojewoda uchylił decyzję Starosty i umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe. WSA uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że umorzenie postępowania było nieprawidłowe, a sprawa nie była bezprzedmiotowa.

Sprawa dotyczyła wniosku S. J. o zwrot nieruchomości, która należała do jej rodziców i miała zostać wywłaszczona bez odszkodowania. Starosta T. odmówił zwrotu, ponieważ nie znaleziono dowodów na wywłaszczenie w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda D. uchylił decyzję Starosty i umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował przepis o umorzeniu postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Sąd podkreślił, że bezzasadność żądania strony wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie umorzenia postępowania. WSA uznał, że sprawa nie była bezprzedmiotowa i nakazał organowi odwoławczemu ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni pojęcia bezprzedmiotowości postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może umorzyć postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości, jeśli żądanie strony nie jest bezzasadne. Bezzasadność żądania wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie umorzenia postępowania.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak podstaw prawnych do jego merytorycznego rozpoznania, podczas gdy bezzasadność żądania strony wymaga rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy dysponuje kompetencjami do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania, ale tylko w przypadku bezprzedmiotowości postępowania.

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część.

u.g.n. art. 216

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję, jeśli narusza przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dekret o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym art. 15

k.p.a. art. 15 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nieprawidłowo umorzył postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości, podczas gdy bezzasadność żądania strony wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. Sprawa nie była bezprzedmiotowa, ponieważ istniały podstawy do rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości, nawet jeśli nie doszło do wywłaszczenia w rozumieniu ustawy.

Godne uwagi sformułowania

Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. bezprzedmiotowość postępowania (...) oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Skład orzekający

Alicja Palus

sprawozdawca

Mieczysław Górkiewicz

członek

Zygmunt Wiśniewski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego oraz rozróżnienie między bezprzedmiotowością a bezzasadnością żądania strony. Określenie przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku dowodów wywłaszczenia i błędnego umorzenia postępowania przez organ odwoławczy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w postępowaniu administracyjnym – prawidłowego umorzenia postępowania. Pokazuje, jak kluczowe jest rozróżnienie między bezprzedmiotowością a bezzasadnością żądania.

Kiedy umorzenie postępowania jest błędem? Sąd wyjaśnia różnicę między bezprzedmiotowością a bezzasadnością żądania.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 651/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus /sprawozdawca/
Mieczysław Górkiewicz
Zygmunt Wiśniewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 138 par. 1 pkt 2,  art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz, Asesor WSA Alicja Palus /sprawozdawca/, Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 15 września 2006r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu pozostawionego mienia stanowiącego nieruchomość położoną w obrębie wsi W. gm. P., powiat T. o powierzchni około [...]ha I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej kwotę 200 zł /dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm./ oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, Starosta T. odmówił S. J. zwrotu pozostawionego przez rodziców wnioskodawczyni - Z. i K. małżonków S. - mienia stanowiącego nieruchomość położoną w obrębie W., gmina P., powiat T. o powierzchni około [...]ha.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Starosta T. wyjaśnił, że Wojewoda D. postanowieniem z dnia [...]r. przekazał wniosek S. J. w sprawie zwrotu wywłaszczonej w roku [...] nieruchomości o powierzchni [...]ha położonej we wsi W., gmina P., powiat t..
S. J. w uzasadnieniu wniosku wskazuje, iż jej rodzice Z. i K. małż. S. byli właścicielami nieruchomości rolnej wyżej opisanej z której zostali wywłaszczeni w [...]r. bez odszkodowania, a następnie w roku [...] nieruchomość ta została przejęta przez H. W. oraz Kółko Rolnicze. Odpowiadając na pismo z dnia [...]r. w sprawie dostarczenia decyzji wywłaszczeniowej do Starostwa Powiatowego w T. wskazała, że nie jest w stanie doręczyć w/w decyzji z uwagi na fakt, iż w wyniku pożaru dokument uległ spaleniu. W odpowiedzi na zawiadomienie z dnia [...]r. w sprawie przesłuchania świadka H. W., S. J. wyraziła zgodę na jego przesłuchanie oraz, ponownie potwierdziła, "że aktu własności nie posiada, gdyż uległ on zniszczeniu podczas pożaru, a duplikat nie został wydany". Według niej "dowodem posiadania gospodarstwa jest potwierdzenie zameldowania wydane przez Generalny Urząd Adresowy w Warszawie". W piśmie tym jednocześnie wskazuje, "iż wszystkie dowody potwierdzające posiadania gospodarstwa rolnego przez Z. i K. S. znajdują się w Starostwie Powiatowym w T. oraz w Urzędzie Gminy P.".
W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
1. W zbiorze akt osiedleńczych założonych dla gospodarstw nadanych na obszarze wsi W. brak jest akt osiedleńczych małżeństwa K. i Z. S.. Zgodnie z informacją Z-cy Burmistrza Miasta i Gminy P. teczka osiedleńcza została założona na nazwisko H. W. zam. W. (pismo z dnia [...]r. nr [...]).
2. W operacie ewidencji gruntów i budynków założonym dla obrębu W. gmina P. nie wykazano gospodarstwa rolnego małż. K. i Z. S.. Na podstawie analizy dokumentów znajdujących się w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w T. stwierdzono, że nazwisko S. nie figuruje na żadnych dokumentach techniczno-prawnych tj. szkicach polowych, protokołach ustalenia stanu władania, rejestrach gruntów.
3. W przechowywanych aktach przez Archiwum Państwowe we W. b. Starostwa Powiatowego w T., Starostwa Powiatowego w M. oraz w aktach Gminy P. nie odnaleziono żadnej informacji dotyczącej posiadania w latach [...] - [...]gospodarstwa rolnego we wsi W. przez Z. i K. S. (pismo Z-cy Dyrektora Archiwum Państwowego we W. z dnia [...]r.).
4. W teczce osiedleńczej H. W. na jego podaniu z dnia [...]roku o przydzielenie gospodarstwa wpisano, "że gospodarstwo po Ob. Z. S. zostało opuszczone w dniu [...]roku, które z kolei zostało użytkowane przez R.Z.S. do m-ca [...] roku, w tym czasie zajął to gospodarstwo Ob. H. W. opuszczając swoje własne które posiadał od [...] roku".
5. H. W. zeznał (protokół z dnia [...]r.), że wyprowadził się z nadanego mu wcześniej aktem nadania Nr [...] z dnia [...]r. gospodarstwa rolnego i wprowadził się do zabudowań należących do Skarbu Państwa a wcześniej będących w posiadaniu Z. S.. Zeznał też, że po opuszczeniu tych zabudowań przez Z. S. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna wykorzystywała przez około jednego roku budynek gospodarczy dla bydła a część budynku mieszkalnego przeznaczono na świetlicę. Natomiast nie wie czy otrzymane grunty wcześniej były użytkowane przez Z. S. i czy był wydany akt nadania na nazwisko Z. S..
6. Zgodnie z aktem nadania Nr [...] z dnia [...]r. i postanowieniem Sądu Nr [...]o założeniu księgi wieczystej KW [...] H. W. otrzymał gospodarstwo rolne w skład którego wchodziły działki gruntu o numerach geodezyjnych [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], o łącznej powierzchni [...]ha. Dla nieruchomości zabudowanej stanowiącej współwłasność H. W. w udziale 8/9 oznaczonej geodezyjnie działkę nr [...]o powierzchni [...]ha Sąd założył księgę wieczystą KW [...].
Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że zabudowania które wchodziły w skład przydzielonego dla H. W. aktem nadania z [...]r. gospodarstwa rolnego były użytkowane przez Z. S. oraz, że opuścił to gospodarstwo. Zjawisko opuszczania gospodarstw rolnych na Ziemiach Odzyskanych w latach 1950-1955 było dość częste. Zgodnie z art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107 ze zmianami) gospodarstwa rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przed dniem wejścia w życie dekretu (tj. przed 29 kwietnia 1955 roku) przechodziły z mocy prawa bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych na własność Państwa. Do prezydium powiatowej rady narodowej należało jedynie stwierdzenie przejścia na własność państwa opuszczonego gospodarstwa. Stwierdzenie takie miało znaczenie tylko deklaratoryjne. Gospodarstwa, które przeszły na własność Państwa zgodnie z art. 15 tego dekretu nadawano na własność osadnikowi, który na nim gospodarował na podstawie przydziału dokonanego przez prezydium powiatowej rady narodowej.
Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity z 2004r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zmianami) określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 tej ustawy.
Artykuł 136 ust. 3 tej ustawy stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Przez pojęcie nieruchomość wywłaszczona należy rozumieć wyłącznie nieruchomość, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.
W świetle powyższych ustaleń, Skarb Państwa nie nabył prawa własności w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości.
Brak dokumentów dowodowych w przedmiotowej sprawie w zgromadzonych aktach przez tut. organ powoduje, iż należało odmówić zwrotu -jak twierdzi strona - wywłaszczonych nieruchomości.
Decyzję powyżej opisaną zaskarżyła S. J. poprzez odwołanie skierowane do Wojewody D.. W odwołaniu wniosła o uchylenie decyzji wydanej przez organ I instancji i zwrot mienia pozostawionego przez rodziców. Uzasadniając to żądanie S. J. zakwestionowała prawidłowość ustaleń i twierdzeń organu orzekającego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i stwierdziła, iż z powołanych przez nią faktów wynika, że jej rodzice K. i Z. małżonkowie S. byli posiadaczami spornego obecnie gospodarstwa rolnego i że winno ono być jej zwrócone.
Oświadczyła ponadto, że opuszczenie przez rodziców gospodarstwa było spowodowane prześladowaniami politycznymi. Zwróciła też uwagę, że z twierdzeń H. W. wynika w sposób oczywisty, iż przejął on gospodarstwo użytkowane poprzednio przez Z. S..
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. decyzją z dnia [...]r.. Nr [...]stosując przepis art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Uzasadniając to orzeczenie organ odwoławczy opisał czynności procesowe dotychczas podjęte w tej sprawie przez organy administracji publicznej, a następnie wskazał, że Starosta T. wydał zaskarżoną decyzję w wynika rozpatrzenia wniosku S. J. z dnia [...]r. w sprawie zwrotu nieruchomości, stanowiącej własność rodziców Z. i K. małż. S., z której zostali wywłaszczeni w roku [...], nie uzyskując żadnego odszkodowania.
Sprawę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, Nr 281, poz. 2782, Dz. U. z 2005 r. Nr 130, poz. 1087). W przepisie art. 216 tej ustawy taksatywnie wymieniono podstawy prawne przejęcia lub nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, co do których stosuje się odpowiednio przepisy regulujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Upoważnia to do stwierdzenia, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości, niezależnie od tego kiedy nastąpiło wywłaszczenie, o ile nastąpiło ono na podstawie obowiązującej w danym momencie ustawy wywłaszczeniowej.
Natomiast wywłaszczenie nieruchomości, polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości (art. 112 ust. 2 przywołanej wyżej ustawy). Przy wywłaszczeniu konieczne jest zatem podjęcie przez uprawniony organ - przewidzianych prawem - konkretnych czynności procesowych, powodujących z jednej strony nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, z drugiej zaś przymusowe odjęcie tego prawa.
Odnosząc powyższe regulacje do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż Starosta T., w oparciu o dokonane ustalenia słusznie uznał, że cyt. "(...) Skarb Państwa nie nabył prawa własności w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości."
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Z. S. prowadził gospodarstwo rolne we wsi W., które opuścił w [...] roku. Gospodarstwo to było użytkowane przez R.Z.S. do [...]r., a następnie zostało samowolnie zajęte przez H. W., który otrzymał dokumenty własnościowe na to gospodarstwo w [...] r.
Brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że K. i Z. małżonkowie S. posiadali tytuł prawny do przedmiotowego gospodarstwa i utracili go w drodze wywłaszczenia rozumianego w sposób, o którym mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Ustaleń takich dokonał organ orzekający w oparciu o dostępne dokumenty znajdujące się w teczce osiedleńczej gospodarstwa znajdującej się w Urzędzie Miasta i Gminy w P., w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w T. oraz Archiwum Państwowym we W.. Dokumentów takich nie przedstawiła również wezwana wnioskodawczyni - S. J.. Z powyższego Starosta T.i wywiódł, że należało odmówić zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Rozpatrując ponownie sprawę w toku instancji należy stwierdzić, że skoro organ orzekający prawidłowo ustalił, że nie można rozważać w ogóle wniosku o zwrot nieruchomości, ze względu na brak przesłanek do orzekania co do istoty sprawy, winien był prowadzone postępowanie administracyjne umorzyć, jako bezprzedmiotowe. Decyzję Starosty T. z dnia [...]05 r., jako rozstrzygającą w sprawie należało zatem uchylić, a postępowanie organu pierwszej instancji umorzyć.
Zasadność orzeczenia podjętego w postępowaniu odwoławczym zakwestionowała S. J. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W skardze zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji i kontynuowanie postępowania w sprawie, zarzucając błędne ustalenia stanu faktycznego dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości.
Ponownie podkreśliła, że jej rodzice zostali pozbawieniu prawa własności nieruchomości nie uzyskując żadnego odszkodowania, a stosowna decyzja powinna być w posiadaniu właściwego organu.
W odpowiedzi na skargę zawartej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu [...]r. Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu tego wniosku organ uznał skargę za bezzasadną i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął orzeczenie w sprawie po rozważeniu następujących okoliczności faktycznych i prawnych:
Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność zastosowania przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134 § 1 tej regulacji.
Wskazać przede wszystkim należy, że postępowanie administracyjne podporządkowane jest ustrojowej zasadzie dwuinstancyjności, sformułowanej w art. 15 kpa i mającej również walor zasady konstytucyjnej z racji wpisania jej w treść art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta w toku administracyjnym realizowana jest poprzez odwołanie lub inny środek zaskarżenia przysługujący w zwyczajnym trybie weryfikacyjnym, który skutecznie wniesiony gwarantuje rozpoznanie sprawy załatwionej przez organ administracji publicznej I instancji, po raz drugi przez właściwy organ wyższego stopnia i uzyskanie rozstrzygnięcia tego organu.
Katalog rodzajów orzeczeń, jakie może zastosować w sprawie organ odwoławczy zawarty został w przepisie art. 138 kpa i obejmuje on decyzje merytoryczne, merytoryczno-reformacyjne, kasacyjne i decyzje umarzające postępowanie.
Treść tego przepisu wskazuje, że organ odwoławczy dysponuje zarówno kompetencjami kontrolnymi jak i merytorycznymi, przy czym z istoty zasady dwuinstancyjności wynika powinność organu odwoławczego rozpatrzenia na nowo sprawy, w której wniesiono odwołanie w jej całokształcie z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy i po uprzednim wszechstronnym ich wyjaśnieniu.
Organowi odwoławczemu nie wolno natomiast ograniczyć się do kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji, czy kontroli zasadności argumentów i zarzutów przedstawionych w odwołaniu /np. wyrok NSA z dnia 22 marca 1996r., sygn. akt SA/Wr 1996/95; ONSA 1997/1/35; wyrok NSA z dnia 14 października 1999r., sygn. akt IV SA1313/98, Lex nr 48725/.
Ustawodawca wprowadził wprawdzie w przepisie art. 138 § 1 pkt 2 in fine wyjątek od przyjętej w postępowaniu administracyjnym zasady obowiązku rozstrzygnięcia o istocie sprawy, ale jednocześnie wskazał sposób zakończenia sprawy wiążąc go bezpośrednio z bezprzedmiotowością postępowania jako przesłanką jego umorzenia. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania jako okoliczność determinująca niemerytoryczne zakończenie sprawy w instancji powoduje: brak podstaw prawnych do jej merytorycznego rozpoznania lub brak podstaw prawnych do rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym w ogóle albo w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przed organem I instancji /np. B. Adamiak, J. Borkowski KPA Komentarz, Warszawa 2006; wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 1995r., sygn. akt SA/Wr 96/95, niepubl.; wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999r. sygn. IV SA 1167/97, Lex nr 47913/.
Pewnym uzupełnieniem stanowiska judykatury był pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 13 lutego 2001r. /sygn. akt I SA 2032/99, Lex nr 75519/, zgodnie z którym postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania.
W ocenie Sądu w tak określonych warunkach prawnych organ odwoławczy orzekając w sprawie nieprawidłowo uwzględnił kryterium bezprzedmiotowości, wskazane w art. 105 § 1 kpa, obarczając przez to podjętą decyzję wadliwością wymagającą wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
Zgodnie bowiem z powszechnie zaakceptowanym stwierdzeniem "bezprzedmiotowość postępowania, o której stanowi wskazany powyżej przepis oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Jest to bowiem niezgodne z prawem uchylenie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy" /wyrok NSA z dnia 9 marca 2000r., sygn. akt IV SA/2/98, Lex nr 77609/.
W okolicznościach istniejących w tej sprawie nie można uznać, aby postępowanie wszczęte na wniosek zawierający żądanie zwrotu nieruchomości - powtórzone w odwołaniu od decyzji wydanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym - stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu tego pojęcia wypracowanym przez naukę i orzecznictwo /por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt II SA/Gd 1266/00, Lex nr 76113/. Organ odwoławczy nie kwestionuje zresztą tego, że sprawa ma charakter sprawy administracyjnej, ogranicza ją natomiast do zagadnień związanych z wywłaszczeniem, mimo że w osnowie decyzji organu I instancji odmówiono zwrotu pozostawionego /a nie wywłaszczonego/ mienia stanowiącego nieruchomość. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na powinność zachowania tożsamości sprawy w głównym postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej.
Mając na względzie przedstawione wcześniej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny - stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Klauzula zawarta w pkt III wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 powołanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią przepisu art. 200 tego samego aktu, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni w dokonywanej ocenie sposób traktowania przez doktrynę i orzecznictwo bezprzedmiotowości postępowania we wszystkich jej aspektach i stosownie do tego podejmie orzeczenie w sprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI