II SA/Wr 644/23

II SA/Wr 644/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Filipowicz-Kremis /sprawozdawca/
Malwina Jaworska-Wołyniak
Olga Białek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 191
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak Protokolant: asystent sędziego Michał Sikora po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 września 2023 r., nr WR.RPU.533.3.2023.WD w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego funkcji i szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji; II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz strony skarżącej kwotę 300 zł (słownie: trzysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Zarządu Zlewni W Nysie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 10 lipca 2023 r., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kpa, (Dz.U.2023.775 t. j. z dnia 2023.04.25) w związku z art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2022. poz. 2625 ze zm.), w sprawie dotyczącej nienależytego utrzymywania urządzeń wodnych tj. rowów, zlokalizowanych na lub przy działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W. gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...], którego następstwem jest zmiana funkcji i szkodliwe oddziaływanie tych urządzenia na wody lub grunty umorzył postępowanie dot. zmiany funkcji i szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty położonego na działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W. gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...]. Na uzasadnienie organ wskazał, że w dniu 07.02.2023 r. do wpłynął wniosek z dnia 16.01.2023 r. R. L. - dotyczący urządzeń wodnych -rowów - znajdujących się na działkach lub przy działkach [...], [...] – dróg gminy B., położonych w m. W. ze wskazaniem negatywnego oddziaływania na grunty oraz do przywrócenia funkcji urządzenia wodnego tj. rowu przebiegającego przez te działki. W związku z powyższym, na podstawie art. 61 § 1 i 4, w związku z art. 79 § 1 i art. 85 Kodeksu Postępowania Administracyjnego (Dz.U.2023.775 t.j. z dnia 2023.04.25.), zawiadomieniem z dnia 14 marca 2023 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Nysie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie poinformował strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany funkcji i szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty oraz o terminie wizji lokalnej. W dniu 23.03.2023 r. przeprowadzono wizję lokalną. W czasie oględzin stwierdzono, iż w zadłuż działki nr ewidencyjny [...], występuje zagłębienie w terenie, prowadzące (w dniu wizji) wodę opadową, aczkolwiek w ocenie organu nie wpisuje się ono w definicję urządzenia wodnego. Zgodnie bowiem z ustawą Prawo Wodne (tj. Dz. U. z 2022. poz. 2625 ze zm ) tj. art. 16 § 65: urządzenia wodne - rozumie się przez to urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym: podpkt. a), urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy. Zgodnie z definicją rowy (art. 16 § 47 ustawy Prawo Wodne) są to sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu. Zastane w terenie zagłębienie z porastającymi kilku/kilkunastoletnimi drzewami rozmija się definicją rowu. Podobną sytuację zastano na działce nr ewidencyjny [...]. Stwierdzenie faktycznej funkcji zagłębienia nie wpisuje się w definicje urządzenia wodnego wyżej wymienionej Ustawy Prawo Wodne. W uzyskanych wypisach i wyrysach z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Kłodzku, na działkach [...] i [...] bark jest klaso-użytku -"W" - czyli rowy. Klaso-użytku "W" nie posiadają również działki przyległe tj. [...],[...],[...],[...]. Dodatkowo na wskazanych działkach brak jest urządzeń wodnych w ewidencji prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Z uzyskanych materiałów, wtoku prowadzenia postępowania, na szczególną uwagę zasługują pisma: 1. [...] z dnia 25 czerwca 2019 r. - Biuro Rady Miejskiej - Komisji Rolnictwa i Zagospodarowania Gminy, mówiące o wnioskowaniu do Burmistrza w sprawie wykopania rowów przydrożnych przy działkach [...], [...] w miejscowości W. 2. [...] z dnia 21 lutego 2023 r. -Starosty Kłodzkiego - dotyczących gospodarki wodnej dla działki [...] w miejscowości W. [...] z dnia 25 kwietnia 2023r. - Gmina B. - dotyczących prac przy wykonaniu drogi na działce [...] oraz udostępnienia informacji dotyczących działki [...]. Pismo [...] z dnia 25 czerwca 2019 r. - wskazuje na zalecenie wykonania urządzeń wodnych tj. rowów w działkach [...] i [...] w miejscowości W., nie mniej do dnia dzisiejszego do organu nie wpłynął wniosek o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzeń wodnych (art. 389 podpunkt 6 Ustawy Prawo Wodne Dz. U. z 2022. poz. 2625 ze zm.). Pismo [...] z dnia 21 lutego 2023 r. - wskazuje na brak w zasobach urzędu materiałów dotyczących gospodarki wodnej dla działki nr ewidencyjny [...] w miejscowości W. Pismo [...] z dnia 25 kwietnia 2023 r. -jest informacją o naprawie cząstkowej drogi działka nr ewidencyjny [...] w roku 2019 i braku robót związanych z utworzeniem urządzenia wodnego tj. rowu oraz informuje o braku materiałów archiwalnych dotyczących drogi działka nr ewidencyjny [...] w miejscowości W. gmina B. Po analizie całości materiału dowodowego zebranego w toku prowadzonego postępowania organ uznał, iż przedmiotowe urządzenia wodne ich nie stanowią. Podstawowym warunkiem zastosowania procedury określonej w art. 191 §. 1 Ustawy Prawo Wodne (Dz. U. z 2022. poz. 2625 ze zm.) jest istnienie urządzenia wodnego. Jeżeli urządzenie wodne nie istnieje - nie można mówić ani o jego utrzymywaniu, ani badać, czy owo utrzymywanie jest "nienależyte" i jakie są następstwa owego nienależytego utrzymania urządzenia wodnego. W tej sprawie, w ocenie organu zastosować należy art. 234 ustawy Prawo Wodne (Dz. U. z 2022. poz. 2625, ze zm.), który mówi: pkt.1.: Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: a. zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkoda dla gruntów sąsiednich; b. odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie; pkt.2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich pkt.3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności; pkt.4. nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane; pkt.5. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, zawiadomieniem z dnia 06.06.2023 r. poinformowano strony o zebraniu całości materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, zgłaszania ewentualnych uwag i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. W wyznaczonym terminie do zawiadomienia wpłynęło zgłoszenie (w dniu 12.06.2023r.) poprzez wiadomość e-mail dot. prac na rowie R-[...], jednakże dotyczy ono zgłoszenia które zostało przekazane do jednostki nadrzędnej tj. RZGW we Wrocławiu. Mając na uwadze powyższe oraz art. 77 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, który stanowi iż organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, należało orzec jak w sentencji niniejszej decyzji.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 18-09-2023 (WR.RPU.533.3.2023.WD), wydaną na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 1478 z późn. zm.), zwanej dalej "Prawo wodne" oraz na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 775 z późn. zm. ), w związku z postępowaniem dotyczącym odwołania od decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Nysie z dnia 10 lipca 2023 r., znak: WR.ZPU.4.534.2.2023.MW umarzającej postępowanie dotyczące zmiany funkcji i szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty, położonego na działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W., gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...] utrzymano w mocy decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Nysie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 10 lipca 2023 r., znak: WR.ZPU.4.534.2.2023.MW. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 02.08.2023 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie otrzymał akta sprawy wraz z odwołaniem R. L. z dnia 18.07.2023 r. W treści odwołania z dnia 18.07.2023 r. R. L. zarzucił Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Nysie nieokreślenie dokładnego terminu 5 lat w uzyskaniu pozwoleń wodnoprawnych, brak rozeznania w infrastrukturze oraz występowaniu rowów, jednocześnie informując o wykonywaniu prac bez jakichkolwiek zezwoleń. Organ po zapoznaniu się z zebranym materiałem dowodowym oraz po przeanalizowaniu zarzutów odwołującego R. L., nie dopatrzył się naruszenia prawa przy prowadzeniu postępowania administracyjnego oraz wydaniu decyzji przez organ I instancji. Organ I instancji właściwie wszczął postępowanie administracyjne, zawiadamiając strony oraz przeprowadzając wizje terenową, dokładnie rozpoznał brak przedmiotu sprawy w związku z niewystępowaniem rowów na działkach nr [...] oraz [...] obrębu W., w gminie B. oraz mając dostęp do danych ewidencji urządzeń wodnych oraz urządzeń melioracji wodnych, mógł właściwie ocenić, czy przedmiotowe rowy występowały w przeszłości. W ocenie organu II instancji właściwe również było przekazanie do Wydziału Kontroli Gospodarowania Wodami Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu kwestii nieutrzymywania rowu melioracyjnego R-[...]. Ponadto przeprowadzona kontrola gospodarowania wodami, pozwoli stwierdzić, czy podjęte działania dotyczące utrzymania dróg, wymagały uzyskania właściwej zgody wodnoprawnej oraz będzie można stwierdzić, czy należy podejmować działania odnoszące się do legalizacji urządzeń wodnych przez właściwy organ na podstawie przepisów art. 190 Prawa wodnego. Należy również zaznaczyć, że w treści zaskarżanej decyzji brak terminu pięciu lat odnoszącego się do uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego, a jedyny termin dotyczący okresu pięciu lat zawarty w decyzji wynika z przepisów art. 234 ust. 5 Prawa wodnego oraz kwestii upływu pięciu lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Przywołanie przez organ I instancji przepisów art. 234 Prawa wodnego w odniesieniu do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych oraz odprowadzania wód na grunty, również w ocenie organu odwoławczego było właściwe. Władze gminy B., jako organ właściwy do egzekwowania przepisów art. 234 Prawa wodnego oraz jako właściciel gminnych dróg, może jednocześnie podejmować działania mające na celu budowę lub odbudowę urządzeń wodnych pełniących funkcję odwodnienia dróg, po uzyskaniu właściwej zgody wodnoprawnej. Odnosząc się do kwestii map archiwalnych, w tym map poniemieckich, o których wspomina w treści odwołania R. L., należy zaznaczyć fakt, że na archiwalnych mapach powojennych nie występują rowy przydrożne, przy jednoczesnym występowaniu nowej sieci rowów melioracyjnych, w tym odwodnienie działki [...] przez rów R-[...] oraz zachowanie rowu R-[...] w pierwotnej trasie. Może świadczyć to o nowych działaniach melioracyjnych, podejmowanych w okresie powojennym na danym obszarze. Tym bardziej należy uznać za właściwe, przekazanie przez organ I instancji do Wydziału Kontroli Gospodarowania Wodami Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu sprawy braku wykonywania obowiązku utrzymywania istniejących urządzeń melioracji wodnych, o którym mowa w art. 205 Prawa wodnego, celem o przeprowadzenia kontroli. Mając na uwadze, że kwestia oceny niewykonywania obowiązku utrzymania rowu R-[...] jest rozpatrywana, przez Wydział Kontroli Gospodarowania Wodami, tutejszy organ uważa również za zasadne, zweryfikowanie zgodności z wydanymi pozwoleniami wodnoprawnymi działań dotyczących budowy przepustu w drodze gruntowej na działce nr [...] oraz występowania i przebudowy nieewidencjonowanej sieci rowów, mogącej skutkować zalewaniem działki nr [...]. W związku z brakiem występowania urządzeń wodnych, tj. rowów na działkach nr [...] oraz [...] obrębu W., w gminie B., brak jest podstaw do stosowania art. 191 Prawa wodnego, względem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie na grunty.
W skardze na tę decyzję R. L. Zaskarżył w całości decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządy Gospodarki Wodnej we Wrocławiu zarzucając naruszenie, w zaskarżonej decyzji, naruszenie Prawa Wodnego. Skarżący wniósł na podstawie art 145 [pic]pkt 1 litera A i C o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz na podstawie art 135ppsa uchylenia decyzji pierwszej instancji. Na uzasadnienie skarżący podniósł, że już jego poprzedniczka prawna napisała pismo odnośnie zasypania rowu na sąsiedniej działce [...] przez właściciela. Starał się o decyzję o warunkach zabudowy. Zasypanie rowu powoduje to szkodliwość dla gruntów sąsiednich i zmianę kierunku odpływu wody. ponieważ jak są silne opady deszczu to wybiją główny rów R-[...] który (jest nie udrożniony)ale nadmiar wody na przepuście który jest na drodze [...] rowami przy działce [...] przepustem pod drogą [...] i dalej rowem wzdłuż działki [...](droga gmina )woda spływała rowem na [...] do innego rowu a następnie do wilczki ale jak wynika z pisma z dnia 10.07.2014 pojawiły się informacje i zaprzeczenia o istnieniu rowu na działce [...]. Po pismach mamy skarżącego na miejsce przyjechał nadzór budowlany oraz umig z informacją ,że właściciele mieli wyczyścić rowy od przepustu na r [...] i kierować się wzdłuż drogi [...] aby wykopać nowy rów lub odkopać stary będący na działce [...] w sąsiedztwie działki [...] (obecnie mojej własności jest działka [...], która uległa podziałowi na [...] i [...] i jak wynika z decyzji umig właściciel stara się o decyzję o warunkach zabudowy ponieważ chcę ją sprzedać ale na tej działce był też rów który powodował ,że woda odpływała z drogi ale nie ma gdzie bo jest zniszczony i dlatego strona nie zgadza się z dyrektorem rzgw we Wrocławiu. Skarżący wskazuje, że jest właścicielem dwóch działek [...] i [...] które są od ponad 30 lat zalewane. Strona dodaje, że wielokrotnie zwracała się do Komisji Rolnictwa Rady Miejskiej i nawet podczas wizji lokalnych Komisji Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego nikt nie uczestniczył z ramienia Zarządu Gminy a szczególności Burmistrz B. do którego wystosowano pisma ze Starostwa wg ustawowych kompetencji. Dalej zarzucono, że pracownicy UMIG nie brali udziału w wizjach lokalnych. Bez pozwolenia wodnoprawnego wkopano przepust na drodze [...]. Nadto dodaje, że (jego zdaniem) podmiot starający się o warunki zabudowy musi dysponować pozwoleniem wodnoprawnym. Powiat ma na względzie jedynie dbałość o drogę [...], zapominając o interesie właścicieli sąsiednich działek, a strona ma zalewane grunty podobnie jak T. D. Pozostaje sporne kto winien odkopać rowy na działkach [...] i [...] a Wody Polskie. Skarżący domaga się wydania decyzji odnośnie R-[...] w celu pogłębienia i odbudowania brzegów aby przywrócić stosunki wodne w obrębie [...] i [...] a na to Gmina B. potrzebuje operatu wodno-prawny oraz pozwolenia wodnoprawnego.
Na koniec skarżący dodaje, że w dniu 5-go września 2023 r będąc w siedzibie RZGW we Wrocławiu PGW Wody Polskie w trakcie rozmowy okazało się, że przyczyną wybijania rowu R-[...] jest mała średnica przepustu na tym rowie a wszelkie kwestie techniczne związane są z pozwoleniami wodnoprawnymi jak i operatorem wodnoprawnym którego na pewno Gmina B. nie ma. Skarżący stoi na stanowisku, że tylko właściciele danych działek są w stanie określić co do istoty istnienia rowów czy nie oraz zapisu mapowego (załącznik do działki [...]. wydane przez geodezję powiatową).Decyzje I i II instancji w Nysie i We Wrocławiu pokazały bezczynność organów gm. B. w odniesieniu do postępowań administracyjnych w obrębie odprowadzenia wody z gruntów.
W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Organ odwoławczy stwierdził, że nie dopatrzył się naruszenia prawa przy prowadzeniu postępowania administracyjnego oraz wydaniu decyzji przez organ I instancji, uznając za właściwe przekazanie sprawy do Wydziału Kontroli Gospodarowania Wodami, celem przeprowadzenia kontroli w związku z niewykonywaniem obowiązków wynikających z art. 205 Ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne [Dz.U. 2023 poz. 1634, dalej: "Prawo wodne"]. W sytuacji, gdy zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji, który jest jednocześnie organem I instancji do prowadzenia postępowania oraz wydania decyzji na podstawie art. 206 Prawa wodnego, w przypadku niewykonywania obowiązków utrzymywania urządzeń melioracji wodnych wynikających z art. 205 Prawa wodnego, stosują tą samą wykładnię, która przy nieutrzymywaniu rowów pełniących funkcję urządzeń melioracji wodnych, przyjmuje stosowanie przepisów art. 205 oraz 206 Prawa wodnego przed przepisami art. 191 Prawa wodnego, brak było podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 191 Prawa wodnego. W związku z zarzutami skarżącego, organ odwoławczy dołączył do odpowiedzi na skargę wyrys z ewidencji urządzeń melioracji wodnych i zmeliorowanych gruntów, na podstawie którego stworzono Zał. 2 Mapę z opisem działek i urządzeń melioracji wodnych w miejscowości W. w gminie B., która była przedstawiona do wglądu skarżącemu dnia 5 września 2023 w siedzibie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, a przedstawia aktualną sieć rowów na obszarze objętym postępowaniem. Jedyne rowy, jakie są na niej przedstawione mają nazwy R-[...], R-[...], R-[...] i brak jest innych rowów zlokalizowanych na działkach nr [...], [...] oraz [...], co potwierdza słuszność działań organu I instancji, który odpowiada za prowadzenie powyższej ewidencji w Wodach Polskich. Do wiadomości Sądu, organ dołączył również zrzuty z ekranu z ogólnodostępnego serwisu geoportal województwa [...]: Zał. 3, Zał.4, Zał.5, zawierające skany map archiwalnych, przedstawione w trakcie wizyty skarżącego, które zgodnie z zasadami korzystania z serwisu, nie mogą być podstawą podejmowanych czynności administracyjnych, więc organ odwoławczy ich nie uwzględnił opierając się jedynie na danych oficjalnych wynikających z przepisów art. 196 ustawy Prawo wodne. Wynika z nich, że rów który był zlokalizowany na obecnej działce [...] nie jest wyróżniony w obecnej ewidencji urządzeń melioracji wodnych. Jeżeli rów ten został zasypany nielegalnie jak twierdzi skarżący, to po potwierdzeniu tego faktu w wyniku przeprowadzonej kontroli, jego ewentualna odbudowa, powinna wynikać z decyzji legalizacyjnej, wynikającej z przepisów art. 190 Prawa wodnego, a nie przepisów art. 191 odnoszących się do nienależytego utrzymania. Tym bardziej należy uznać podjęte działania organu I instancji za właściwe. Uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy na podstawie art. 53 ust. 4 pkt 6 oraz art. 60 ust. 1 Ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym [Dz.U. z 2023 poz. 977], są podejmowane przez Dyrektora Zarządu Zlewni, jako organu właściwego w sprawach ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz melioracji wodnych, i są odnoszone do istniejących urządzeń melioracji wodnych, zawartych w wymienionej ewidencji urządzeń melioracji wodnych i zmeliorowanych gruntów. W związku z tym, część materiału dowodowego odnosząca się do uzgodnień decyzji o warunkach zabudowy inwestycji polegającej na budowie budynków mieszkalnych, instalacji fotowoltaicznych, czy dróg dojazdowych, również odnosiłaby się do urządzeń melioracji wodnych przedstawionych na załączonym wyrysie z ewidencji urządzeń melioracji wodnych, których przebudowa lub likwidacja wymagałaby właściwej zgody wodnoprawnej, co w przypadku stwierdzenia braku takich zgód po przeprowadzeniu czynności kontrolnych, tym bardziej wskazuje na stosowanie przepisów art. 190 Prawa wodnego zamiast przepisów art. 191 Prawa wodnego. Przepisy art. 190 Prawa wodnego, w ocenie organu odwoławczego jednoznacznie wskazują, że w przypadku dokonanych czynności bez wymaganych prawnie zgód wodnoprawnych, w postaci pozwoleń lub zgłoszeń, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych wydaje decyzje legalizacyjne na wniosek, z zastosowaniem art. 190 ust. 1. Prawa Wodnego lub z urzędu, zgodnie z art. 190 ust. 13 i 14, mające charakter nakazowy, więc nie wydaje się już w tych przypadkach pozwolenia wodnoprawnego z określeniem terminu na jego uzyskanie, o którym pisze skarżący R. L. Również celowe zmiany stanu wody na gruncie wpływające szkodliwie na grunty sąsiednie, wynikające z materiału dowodowego, które nie odnoszą się do nienależytego utrzymywania urządzeń wodnych, powinny być rozpatrywane na podstawie przepisów art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, więc nie mogły być rozpatrywane na podstawie przepisów art. 191 Prawa wodnego przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Nysie, gdyż nie był on organem właściwym w tej sprawie. W odniesieniu do zarzutów skarżącego i materiału dowodowego, organ odwoławczy uważa, że nie odnoszą się one do przepisów art. 191 Prawa wodnego, na podstawie których zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Po przeprowadzeniu oględzin terenowych i zawnioskowaniu przez Zarząd Zlewni w Nysie o przeprowadzenie kontroli gospodarowania wodami w odniesieniu do odrębnych przepisów art. 205 oraz 206 Prawa wodnego, postępowanie zostało umorzone przez organ I instancji. Brak jest więc podstaw do uwzględnienia zarzutów, które mogłyby się odnosić w ocenie organu odwoławczego do postępowania z zakresu kontroli gospodarowania wodami. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wnósł jak na wstępie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022, poz. [...]2) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Co istotne – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 1634, dalej p.p.s.a.) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem dokonuje on zbadania całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Mając na względzie wskazane kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w niniejszej sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych uznał, iż wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. p.p.s.a.).
Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i literaturze ugruntowany jest pogląd, według którego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu albo stwierdzając w niej o niedopuszczalności takiego orzekania. Art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, co powoduje, że umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych jak i przedmiotowych, jednakże umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do jego uznania. Organ zobowiązany jest do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości, o ile zachodzą ku temu przesłanki, a swoje stanowisko w tej kwestii powinien należycie uzasadnić oraz poprzeć materiałem dowodowym (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 364/23, CBOSA). W ocenie Sądu w realiach badanej sprawy niniejszego zabrakło. W tym kontekście należy przede wszystkim zauważyć, że co najmniej przedwcześnie i bez zebrania wystarczającego materiału dowodowego organy przyjęły stanowisko, iż nie mamy do czynienia ze sprawą, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach. W kontekście powyższego trzeba przede wszystkim zauważyć, że wszczęcie postępowania miało miejsce – jak to wynika z zawiadomienia z "w sprawie dotyczącej nienależytego utrzymywania urządzeń wodnych tj. rowów, zlokalizowanych na lub przy działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W. gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...], którego następstwem jest zmiana funkcji i szkodliwe oddziaływanie tych urządzenia na wody lub grunty umorzył postępowanie dot. zmiany funkcji i szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty położonego na działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W. gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...], t j z art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2022. poz. 2625 ze zm.). Z tego względu skarga podlega uwzględnieniu.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia niewłaściwego utrzymania urządzania wodnego (rowów melioracyjnych) i związanego z tym gromadzenia się stojącej wody (między innymi) na działce skarżącego. Strona skarżąca domaga się nałożenia na właścicieli tych urządzeń obowiązków, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, właściwy organ Wód Polskich z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (ust. 1). W decyzji tej określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust. 2). Dla wydania decyzji, o której mowa w art. 191 ustawy - Prawo wodne, koniecznie jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy stanem konkretnego urządzenia wodnego a szkodliwym oddziaływaniem tego urządzenia na wody lub grunty. Nakazanie właścicielowi urządzenia przywrócenia jego funkcji, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód może bowiem nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sprawie zostanie jednoznacznie ustalone, że stan urządzenia powoduje szkodliwe oddziaływanie na określone wody lub grunty. Decyzja wydawana na gruncie tego przepisu ma charakter restytucyjny, czyli jej celem jest przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (w przypadku utraty prawidłowej funkcji tego urządzenia, spowodowanym nienależytym jego utrzymaniem) bądź wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (w przypadku gdy następstwem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie na wody lub grunty). Celem wydawanych na gruncie tego przepisu decyzji restytucyjnych, jest zapewnienie korzystania z wód w taki sposób, aby nie powodować pogorszenia stanu tych wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody oraz w taki sposób, aby nie wyrządzać szkód. Dalej trzeba powiedzieć, że w świetle dyspozycji art. 191 ust. 1 ustawy - Prawo wodne wydanie decyzji nakazującej właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej właściwej jego funkcji jest ustalenie w toku postępowania: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie. W kontrolowanym przypadku na działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...] w miejscowości W. gmina B. (obszar wiejski), powiat [...], woj. [...], bowiem w takim zakresie organ wszczął przeprowadzone postępowanie administracyjne. W konsekwencji, zdaniem sądu doszło do naruszenia prawa procesowego, art. 7 kpa, w myśl którego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej). W ocenie sądu organy nie ustaliły stanu faktycznego w sposób właściwy, a w konsekwencji wszechstronnej i wnikliwej oceny okoliczności sprawy na podstawie analizy pełnego materiału dowodowego, a zawarte w uzasadnieniach decyzji nie wyjaśnia szczegółowo stanowiska, co jest wymogiem ustawowym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie przeprowadziły wszystkich czynności procesowych, aby zebrać cały materiał dowodowy, zatem nie został on zgromadzony w sposób wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. W konsekwencji zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 80 ani art. 8 k.p.a. Podsumowując stwierdzić należy, że rzeczą kompetentnych organów w sprawie niniejszej jest, stosownie do przywołanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ustalenie przesłanek do wydania decyzji w trybie art. 191 ustawy - Prawo wodne. Dotychczas zgromadzone dowody wskazują, że kwestia zalewania terenu jest od długiego czasu podnoszona tak przez poprzedniczkę prawną skarżącego, jak i jego samego. Wskazują na to dokumenty, znajdujące się w aktach, między innymi pismo Burmistrza z dnia 10 lipca 2014 r. (!), skierowane do poprzedniej właścicielki działki, w którym poinformowano, że "..gmina nie ma możliwości prowadzenia prac w obrębie nieruchomości prywatnych, ponieważ jest to obowiązkiem właścicieli nieruchomości. Zgodnie z art 77 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli i użytkowników gruntów. Po wnikliwej analizie dokumentacji mapowej, będącej przedmiotem niniejszej sprawy wg pierworysu działek nr [...] i [...] stworzonego na podstawie pomiaru stanu posiadania, wykonanego w 1961 r. i wpisanego do ewidencji składnicy geodezyjnej w 1963 r. przez Powiatowe Biuro Geodezji i U.T. w obrębie działki nr [...] stwierdzono istnienie tylko jednego rowu, który jest uwidoczniony na aktualnej mapie zasadniczej oraz znajduje się w terenie. Na podstawie zebranej w trakcie rozpatrywania sprawy dokumentacji, poinformowano o braku wystąpienia przesłanki z art. 29 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. -Prawo wodne (Dz. U. nr 115 poz. 1229 z pozn. zm.) do wydania decyzji nakazującej przywrócenia poprzedniego stanu na gruncie. Z uwagi na fakt, że teren tych nieruchomości stanowi własność prywatną strony mogą dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilno — prawnej, zgodnie z art 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, który stanowi "Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych."
Ponadto jest także pismo Komisji Rolnictwa i Zagospodarowania Gminy, w którym komisja wyjaśnia, że na posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2019 r. wypracowała następujące wnioski: 1. Komisja wnioskuje do Burmistrza o wykopanie rowu przydrożnego wraz z wkopaniem przepustów przez drogę nr [...] w miejscowości W., po wcześniejszym usunięciu drzew i zarośli. 2. Komisja wnioskuje do Burmistrza o wykopanie przy drodze nr [...] po wcześniejszym wycięciu drzew i zarośli oraz okazaniu granic między działkami prywatnymi nr [...] i nr [...]. Komisja zaznaczyła przy tym, że koszt prac geodezyjnych i wycinki drzew poniosą właściciele przydrożnego w miejscowości W. rowu.
Nadto, na co zwrócił sąd uwagę już wcześniej, sama strona przeciwna w odpowiedzi na skargę stwierdziła, że wyrys z ewidencji urządzeń melioracji wodnych i zmeliorowanych gruntów, stanowiący odstawę dla mapy z opisem działek i urządzeń melioracji wodnych w miejscowości W. w gminie B., przedstawia aktualną sieć rowów na obszarze objętym postępowaniem. Rowy, jakie są na niej przedstawione mają nazwy R-[...], R-[...], R-[...] i brak jest innych rowów, zlokalizowanych na działkach nr [...], [...] oraz [...]. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że wnioskodawca w swoim podaniu powołuje się (między innymi) na niedrożność rowu R-[...], zatem choćby w tym zakresie postępowanie wyjaśniające winno być przez kompetentne organy uzupełnione (strona pisze, że spust rowu ma niewłaściwą szerokość-?).
Reasumując, wobec naruszenia przepisów postępowania, wskazanych wcześniej zaskarżone decyzje, zdaniem sądu, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Orzeczenie o kosztach znajduje swoje uzasadnienie w art. 200 i 205 ppsa.