II SA/WR 626/24

II SA/Wr 626/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Filipowicz-Kremis /sprawozdawca/
Malwina Jaworska-Wołyniak
Olga Białek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6051 Dokumenty stwierdzające tożsamość
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 653
art. 75 ust. 2 iart. 75 ust,. 3 pkt 3
Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak Protokolant: asystent sędziego Sławomir Mirowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 19 czerwca 2024 r. Nr SOC-OP.622.6.2024.MR w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym zmarłej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
W. D. (dalej: skarżący, strona skarżąca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) z dnia 19 czerwca 2024 r. (Nr SOC-OP.622.6.2024.MR) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wałbrzycha (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia 25 marca 2024 r. (Nr BEL.5345.2.17.2024) odmawiającą udostępnienia dokumentacji związanej z dowodami osobistymi zmarłej M. D.
Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Pismem z dnia 13 lutego 2024 r. (data wpływu do organu) podpisanym przez skarżącego oraz R. D. wniesiono o odszukanie i udostępnienie kopii (kopert dowodowych) dokumentacji przechowywanej w urzędzie odnośnie zmarłych członków rodziny, tj. J. D. oraz M. D. Jednocześnie wskazano, że dokumenty te są ważnym elementem kultywowania pamięci o osobach zmarłych i stanowią podstawę opracowania historii rodziny, a prawo do kultu zmarłego członka rodziny jest uznane za samoistne dobro osobiste, przy czym przepis art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny jest podstawą do żądania udostępnienia dokumentów. Dodatkowo podniesiono, że dowodem posiadania interesu prawnego jest również fakt, iż W. D. (tj. syn J. D. i M. D.) jako spokrewniony ze zmarłymi wyraził zgodę na uzyskanie żądanej dokumentacji i "złożył podpis na dole we wniosku". Końcowo oświadczono, że uzyskane dane zostaną wykorzystane wyłącznie do opracowywania historii rodziny i do celów genealogicznych. Do pisma dołączono formularz "Wniosku o udostępnienie dokumentacji związanej z dowodem osobistym". We wniosku tym jako zakres żądanych dokumentów zaznaczono rubrykę "Inne" i wskazano, że żądana jest "archiwalna dokumentacja dowodowa dot. wniosku o wydanie dowodu osobistego z lat od 1952 roku".
Organ I instancji przyjął, że R. D. występuje w sprawie jako pełnomocnik skarżącego (swojego męża), wskutek czego organ wezwał tę osobę do przedłożenia stosownego pełnomocnictwa. W odpowiedzi na to wezwanie nadesłano pełnomocnictwo szczególne dla R. D. do reprezentowania skarżącego.
Decyzją z dnia 25 marca 2024 r. (Nr BEL.5345.2.17.2024) Prezydent odmówił udostępnienia dokumentacji związanej z dowodami osobistymi zmarłej M. D. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący wnosząc o jej zmianę poprzez udostępnienie dokumentacji związanej z dowodami osobistymi.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. (Nr SOC-OP.622.6.2024.MR) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że materialnoprawną przesłanką rozstrzygnięcia w sprawie były przepisy ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 671, ze zm., dalej: u.d.o.). W ocenie Wojewody skarżący jest podmiotem, któremu można udostępnić dokumentację związaną z dowodem osobistym innej osoby jedynie wówczas, gdy wykaże on w uzyskaniu tej dokumentacji interes prawny, bowiem przepisy u.d.o. nie przewidują w tym zakresie innych regulacji dla członków rodziny. Jak zauważono organ obowiązany jest istnienie interesu prawnego wnioskodawcy ocenić i udostępnić żądaną dokumentację tylko wówczas, gdy uzna ten interes za wykazany, natomiast wtedy, gdy taki interes nie zostanie wykazany - powinien odmówić udostępnienia tej dokumentacji. Odnosząc się zatem do kwestii interesu prawnego skarżącego wskazano, że jakkolwiek przysługuje mu niewątpliwie dobro osobiste w postaci kultu pamięci po swoim zmarłym członku rodziny, jednakże samo posiadanie tego dobra, które jest chronione przed zachowaniem grożącym mu lub je naruszającym, nie skutkuje automatycznie istnieniem interesu prawnego, o którym mowa jest w art. 75 ust. 3 pkt 3 u.d.o. Jak podkreślono z prawa do kultu pamięci osoby zmarłej nie można bowiem wywieść konkretnego obowiązku lub uprawnienia, którego realizacji można dochodzić w postępowaniu administracyjnym. Samo odwołanie się do art. 23 k.c. nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego, ponieważ przepis ten wiązać należy z określonymi działaniami, które zmierzałyby do ochrony określonego dobra w przypadku jego naruszania lub z wykazaniem określonej sytuacji w związku z postępowaniem toczącym się przed sądem lub innym organem administracji publicznej. W ocenie Wojewody, skarżący dla wykazania posiadania interesu prawnego w uzyskaniu żądanej dokumentacji musiałby wykazać, że bez tej dokumentacji jest zakłócone czy naruszone kultywowanie pamięci o tej osobie. Tymczasem skarżący stwierdził jedynie, że żądane dokumenty stanowią podstawę opracowywania historii rodziny i nawet nie powoływał się na okoliczność taką, jak faktyczne czy choćby potencjalne naruszenie dobra osobistego w przedstawionych powyżej aspektach i związaną z takim naruszeniem potrzebą zapewnienia ochrony tego dobra, lecz wskazał jedynie, że prawo do kultywowania pamięci osoby zmarłej jest uznawane za samoistne dobro osobiste. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że skarżący posiada wyłącznie interes faktyczny, którego obowiązujące przepisy u.d.o. nie uwzględniają przy możliwości udostępnienia dokumentacji związanej z dowodami osobistymi. Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że co prawda po otrzymaniu przedmiotowego wniosku od osoby, która może uzyskać żądaną dokumentację jedynie po wykazaniu interesu prawnego, organ I instancji powinien wezwać wnioskodawcę na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. do wykazania tego interesu i poinformować o konsekwencjach braku jego wykazania, to jednak dostrzeżone uchybienie nie miało wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie.
W skardze na powyższą decyzję Wojewody zarzucono naruszenie:
I. art. 6 w związku z art. 7a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), poprzez zastosowanie niekorzystnej dla Skarżącego argumentacji w zakresie utrwalonej sądowej wykładni przepisu art. 23 k.c. oraz art. 75 ust. 2 i 3 pkt 3 u.d.o., stanowiącej podstawę utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
II. art. 75 ust. 2 i 3 pkt 3 u.d.o. poprzez przyjęcie, że skarżący nie posiada interesu prawnego, wynikającego z art. 23 k.c., podczas gdy po pierwsze skarżący takowy interes posiada, a po drugie interes ten został wykazany;
III. art. 23 k.c., poprzez przyjęcie i wskazanie jako jednej z podstaw zaskarżonej decyzji, niekorzystnego dla skarżącego i nieprzeważającego w orzecznictwie poglądu, iż art. 23 k.c. "nie kreuje prawa, ale wskazuje na określone dobra osobiste, przy czym dobra te podlegają ochronie, ale w sytuacji wystąpienia ich zagrożenia bądź naruszenia".
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że Wojewoda w treści decyzji powołał się na orzeczenia prezentujące stanowisko odmienne do orzeczeń wskazanych przez skarżącego na etapie postępowania przez organem I instancji oraz organem odwoławczym. Tym samym naruszył zasadę praworządności oraz zasadę rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony. Skoro bowiem przepisy stanowiące materialną podstawę wniosku tj. art. 75 ust. 2 i 3 pkt 3 u.d.o. oraz art. 23 k.c. interpretowane są w orzecznictwie rozbieżnie, to zgodnie z treścią art. 7a § 1 k.p.a. organ powinien rozstrzygnąć według interpretacji korzystniejszej dla skarżącego, a tym samym udostępnić dokumentację związaną z dowodami osobistymi zmarłej M. D. W zakresie kwestii interesu prawnego wskazano, że nie ulega wątpliwości bliskość łącząca skarżącego z osobą zmarłą. Po drugie, stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 469/21 uprawnia skarżącego do uzyskania dostępu do dokumentacji dla celów opracowania historii rodziny. Po trzecie, dokumenty o które wnioskował skarżący mogą zawierać istotne dla poznania historii rodziny informacje, a więc ich nieudostępnienie stanowi zagrożenie dla braku kultywowania pamięci osoby zmarłej. W odniesieniu do ostatniego zarzutu podniesiono, że organ odwoławczy wskazał jedną z dwóch – w tym przypadku niekorzystną dla skarżącego linię orzeczniczą, co pozostaje w ścisłym związku z pierwszym zarzutem skargi tj. zamiast rozstrzygnąć wątpliwości na korzyść skarżącego postąpił wbrew jego interesowi. W rezultacie wniesiono o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta i udostępnienie archiwalnej dokumentacji oraz zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Przy czym w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną jednakże powyższe regulacje nie pozwalają sądowi na stosowanie przy orzekaniu zasad współżycia społecznego lub zasad słuszności. Uchylenie decyzji lub postanowienia, względnie stwierdzenie ich nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, odpowiednio mogących mieć lub mających wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując zatem, w myśl tych wskazań, oceny zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, że materialnoprawną podstawę działania organów sprawie stanowiły przepisy u.d.o. Jak wynika zatem z treści art. 75 ust. 2 u.d.o. dokumentację związaną z dowodami osobistymi udostępnia się na uzasadniony wniosek złożony przez uprawniony podmiot na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Stosownie zaś do art. 75 ust. 3 pkt 3 u.d.o. do uzyskania dostępu do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi są uprawnione inne podmioty - jeżeli wykażą interes prawny.
W okolicznościach sprawy zasadniczą istotą sprawy pozostaje rozstrzygnięcie, czy skarżący posiada interes prawny, który uzasadniałby dostęp do dokumentów związanych z dowodami osobistymi.
Jak wskazał skarżący we wniosku o udostępnienie dokumentacji związanej z dowodami osobistymi prawo do kultu zmarłego członka rodziny jest uznane za samoistne dobro osobiste, przy czym przepis art. 23 k.c. jest podstawą do żądania udostępnienia dokumentów. Jak natomiast wskazano w skardze wobec rozbieżności orzeczniczych w odniesieniu do wykładni art. 23 k.c. oraz art. 75 ust. 2 i art. 75 ust. 3 pkt 3 u.d.o. organ powinien rozstrzygnąć według interpretacji korzystniejszej dla skarżącego, a tym samym udostępnić dokumentację związaną z dowodami osobistymi zmarłego członka rodziny. W zakresie kwestii interesu prawnego powołano się na stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 469/21 i w rezultacie stwierdzono, że uprawnia ono skarżącego do uzyskania dostępu do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi zmarłego ojca dla celów opracowania historii rodziny.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że zostało ono w dużej mierze oparte na powołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 469/21 (publ. CBOSA). Umknęło jednak skarżącemu, że został on uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1762/22 (publ. CBOSA). Uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji zawartej w uchylanym wyroku i zaprezentował stanowisko, z którym w pełni zgadza się Sąd w składzie orzekającym i przyjmuje je za własne.
Zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, że obecnie obowiązująca regulacja prawna nie daje możliwości uzyskania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi przez krewnych osoby zmarłej, bez wykazania interesu prawnego.
Jak już natomiast wskazano w ocenie skarżącego jego interes prawny miałby wynikać z art. 23 k.c. Zgodnie z tym przepisem dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach, przy czym wskazany przepis zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Skarżący na podstawie tego przepisu, jako dobro osobiste wskazał kult pamięci i czci po zmarłym przodku. Zauważyć zatem należy, że prawo do kultywowania pamięci osoby zmarłej, chociaż niewymienione w art. 23 k.c. stanowi samoistne dobro osobiste (wyrok SN z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt V CSK 256/10, LEX nr 794581).
Kult pamięci osoby zmarłej jest chroniony na gruncie prawa cywilnego w sytuacji, gdy powstaje jego zagrożenie lub naruszenie (art. 24 k.c.). Dopiero wówczas można wystąpić o jego ochronę. W sytuacji braku zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, brak jest interesu prawnego w domaganiu się jego ochrony. Istnienie dobra osobistego jest kwestią faktu. Interes prawny ma natomiast wynikać z prawa, a nie z faktu. Podkreślić należy, że dopiero z potrzeby ochrony dobra osobistego może wynikać cudzy interes prawny.
Samo li tylko posiadanie dobra osobistego, które jest chronione na gruncie art. 23 i art. 24 k.c. przed zachowaniem mu zagrażającym lub je naruszającym, nie skutkuje jeszcze istnieniem interesu prawnego, o którym mowa w art. 75 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 u.d.o. Odwołanie się przez skarżącego wyłącznie do art. 23 k.c. nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego, ponieważ przepis ten wiązać należy z określonymi działaniami, które zmierzałyby do ochrony określonego dobra w przypadku jego naruszania lub też w wykazaniu określonej sytuacji w związku z toczącym się przed sądem lub innym organem administracji publicznej postępowaniem. W rozpoznawanej sprawie skarżący do takich okoliczności nie odwołuje się, a tym samym nie wykazał, iż legitymuje się stosownym interesem prawnym.
Z prawa do kultu pamięci osoby zmarłej nie można wywieść konkretnego obowiązku lub uprawnienia, którego realizacji można dochodzić w postępowaniu administracyjnym. Artykuł 23 k.c. sam w sobie nie kreuje prawa, ale wskazuje na określone dobra osobiste, których istnienie wiąże się z człowieczeństwem i które są dopiero podstawą wszelkich praw i obowiązków. Dobra te podlegają ochronie, ale w sytuacji wystąpienia zagrożenia bądź naruszenia. Posiadanie dobra osobistego w postaci kultu pamięci zmarłego nie determinuje więc interesu prawnego co do udostępnienia dokumentów związanych z dowodami osobistymi. Skarżący musi mieć interes prawny w posiadaniu tychże dokumentów, które mają służyć do realizacji konkretnych praw. Strona musi zatem wykazać, że posiadanie wnioskowanych dokumentów służy ochronie jej prawa do kultu pamięci zmarłego krewnego. W przypadku jednak - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - gdy kult pamięci po zmarłym nie jest ani zagrożony, ani naruszony, uznać należy, że skarżący nie wykazał się interesem prawnym w posiadaniu wnioskowanych dokumentów. Badanie dziejów rodziny nie stanowi interesu prawnego, a zatem nie uzasadnia dostępu do dokumentów związanych z dowodami osobistymi. Jest to jedynie realizacja interesu faktycznego skarżącego, co też słusznie stwierdziły organy.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.