II SA/Wr 548/25

II SA/Wr 548/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dominik Dymitruk /sprawozdawca/
Olga Białek /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 191
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Asesor WSA Dominik Dymitruk (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 21 maja 2025 r. nr V.RPU.533.1.2025.MP w przedmiocie nakazu odbudowania rowu melioracyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 maja 2025 r. (nr V.RPU.533.1.2025.MP) Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), uchylił w całości decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Zgorzelcu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor ZZ PGW WP, organ pierwszej instancji) z dnia 30 grudnia 2024 r. (nr VZ.ZPU.534.1.2024.SB) w przedmiocie nakazania J. K. (dalej: uczestnik postępowania) odbudowania rowu melioracyjnego w działce nr [...], obręb O., gm. Ż., w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji, i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 30 grudnia 2024 r., podjętą w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ pierwszej instancji nakazał uczestnikowi postępowania przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego poprzez odbudowę rowu melioracyjnego na dz. nr [...] w miejscowości O., gm. Ż. W ramach prowadzonego postępowania Dyrektor ZZ PGW WP zgromadził materiał dowodowy z postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy Ż. w sprawie zmiany stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] w O. oraz przeprowadził oględziny terenowe w dniu 20 czerwca 2024 r., a także rozprawę administracyjną w dniu 14 listopada 2024 r., połączoną z oględzinami terenowymi.
W wyjaśnieniach udostępnionych przez Gminę Ż., uczestnik postępowania, reprezentowany w postępowaniu przed organem gminy przez profesjonalnego pełnomocnika, potwierdził w piśmie z dnia 13 lutego 2023 r. fakt istnienia w działce nr [...] "rowu, drenażu i rur odprowadzających wodę" oraz wskazał, że fakt ten został udowodniony podczas wizji lokalnej dokonanej na wiosnę 2022 r. Ponadto, uczestnik postępowania wyjaśnił, że zdecydował się ten rów zasypać w związku z niepodjęciem przez Wójta Gminy Ż. czynności mających na celu zapobieżenie niszczeniu działki nr [...] oraz w związku z wykonaniem przez właściciela działki nr [...] tamy na odpływie wody ze stawu. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji wyjaśnił w piśmie z dnia 5 września 2024 r., że według posiadanych przez niego informacji na działce nr [...] nie funkcjonował w przeszłości rów otwarty, natomiast około roku 2013, na prośbę i potrzeby właściciela stawu na działce sąsiedniej, został wykonany wykop i w wykopie została ułożona rura drenażowa w obsypie kamiennym. Wyjaśnił też, że widoczna na zdjęciach lotniczych oraz hipsometrycznych bruzda, o przebiegu wschód-zachód, nie stanowi rowu, lecz obrazuje wykop drenarski, który w wyniku zagęszczenia gruntu osiadł w stosunku do terenu przyległego. Ponadto wyjaśnił, że nie doszło do zarurowania rowu, lecz do ułożenia rurociągu w wykopie i że nie zna konkretnej daty wykonania tych prac, oraz że do likwidacji rurociągu doszło po kontroli przeprowadzonej przez przedstawicieli organu odwoławczego.
Z wyrażonego przez A. G. (dalej: skarżący) stanowiska wynikało z kolei, że istnienia w działce nr [...] rowu (urządzenia wodnego), którym odprowadzane były wody ze stawu na działce nr [...], dowodzi protokół z kontroli gospodarowania wodami przeprowadzonej przez pracowników RZGW we Wrocławiu w dniu 27 stycznia 2022 r., w którym stwierdzono, iż wylot ze stawu na działce nr [...] odbywa się do rowu przepustem o szerokości 3,2 m do granicy działki kontrolowanego, w kierunku zachodnim, poprzez działkę sąsiednią nr [...]. Rów od działki kontrolowanego biegnie w kierunku zachodnim przez obszar działki [...]. W tej części swojego biegu ma on charakter rowu zamkniętego (zarurowany) aż do ujścia, do głównego rowu melioracyjnego. Uzasadniając konieczność odbudowy rowu w działce nr [...], skarżący wskazał, że rów pełnił funkcje melioracyjne, zaś jego likwidacja jest równa nienależytemu utrzymywaniu rowu i doprowadziła do zmiany jego funkcji polegającej na odprowadzaniu wody ze stawu do rowu [...].
W toku postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny terenowe w dniu 20 czerwca 20024 r. i ponowne oględziny w ramach rozprawy wodnoprawnej w dniu 14 listopada 2024 r. W wyniku oględzin stwierdzono, że działka nr [...] jest porośnięta sitowiem, na działce nie ma żadnego rowu i woda rozlewa się (spływa) swobodnie zgodnie z naturalnym spadkiem po powierzchni terenu.
W tym stanie rzeczy, Dyrektor ZZ PGW WP, wskazaną decyzją z dnia 30 grudnia 2024 r., nakazał uczestnikowi postępowania przywrócenie poprzedniej funkcji rowu w działce [...] przez jego odbudowę. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ, w kontekście art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm., dalej: p.w.), uznał za udowodnione, iż doszło do likwidacji rowu w działce nr [...] oraz konieczność jego odbudowy w celu przywrócenia poprzedniej funkcji. Na wcześniejsze istnienie rowu w działce nr [...] wskazuje, według organu pierwszej instancji, analiza dołączonych do akt z postępowania materiałów mapowych pozyskanych z ogólnodostępnych stron internetowych: mapy z 1924 r. oraz map z lat 2019-2024, na których widoczny jest przebieg koryta rowu na działkach nr [...] i [...]. Ponadto organ wykorzystał w postępowaniu materiały mapowe i ustalenia zawarte w ekspertyzie technicznej pt. "Ocena wpływu zmiany stanu wody na gruncie działki nr ewid. [...] obręb O., gm. Ż., na grunty sąsiednie", opracowanej na zlecenie Urzędu Gminy w Ż. w 2022 r. przez Z. G., w związku z prowadzonym przez Gminę postępowaniem w trybie art. 234 p.w. w sprawie zakłócenia stosunków wodnych na gruncie. W szczególności organ wskazał na zawarte w opracowaniu mapowe załączniki graficzne, w tym mapę ewidencyjną z urządzeniami melioracyjnymi pochodzącą z dokumentacji technicznej Gminnej Spółki Wodnej w Ż., z analizy których wynika, że okresowo pojawiające się wody powierzchniowe w istniejącym rowie w działce nr [...] spływały do naturalnego obniżenia terenowego na działce nr [...] i [...] i następnie zgodnie z naturalnie ukształtowanym terenem odpływały do rowu o nazwie [...] poprzez działkę nr [...]. Likwidacja rowu w działce nr [...] może, według oceny zawartej w ekspertyzie, powodować przy intensywnych opadach czy roztopach zmianę kierunku i natężenia odpływu wód opadowych i roztopowych na gruncie działki nr [...], co stanowi uzasadnienie dla nakazu odbudowy rowu w działce nr [...]. Organ pierwszej instancji nie dał więc wiary wyjaśnieniom właściciela działki nr [...], według którego na działce nr [...] nie funkcjonował w przeszłości rów otwarty, a widoczne na mapach lotniczych zagłębienie o przebiegu wschód-zachód, nie stanowi rowu, lecz obrazuje ślad po wykonanym na potrzeby właściciela stawu na działce nr [...] rurociągu rozebranym po kontroli gospodarowania wodami, przeprowadzonej przez przedstawicieli RZGW Wód Polskich we Wrocławiu w 2022 r.
Na skutek rozpoznania odwołania uczestnika postępowania, organ odwoławczy, zaskarżoną decyzją z dnia 21 maja 2025 r. (nr V.RPU.533.1.2025.MP), uchylił w całości decyzję Dyrektor ZZ PGW WP z dnia 30 grudnia 2024 r. (nr VZ.ZPU.534.1.2024.SB) w przedmiocie nakazania uczestnikowi postępowania odbudowania rowu melioracyjnego w działce nr [...], obręb O., gm. Ż., w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji, i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że aby właściwy organ mógł wydać decyzję nakazującą właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, korzystając z dyspozycji art. 191 ust. 1 p.w., powinien ustalić w prowadzonym przez siebie postępowaniu, czy zachodzą przesłanki określone w ww. przepisie, a więc ustalić w przede wszystkim, czy na danym terenie występuje legalnie urządzenie wodne, kto jest właścicielem urządzenia i czy doszło do nienależytego utrzymywania urządzenia i zmiany jego funkcji. Dalej argumentował na podstawie analizy akt sprawy zebranych w postępowaniu pod kątem spełnienia przesłanek do zastosowania przepisów art. 191 p.w., że istnienie w działce nr [...] urządzenia wodnego w postaci rurociągu służącego do odprowadzania wody ze stawu na działce nr [...] należącej do skarżącego zostało stwierdzone w protokole z kontroli z zakresu gospodarowania wodami przeprowadzonej w styczniu 2022 r. w związku nielegalnym wykonaniem tego stawu rybnego. Powołując się z kolei na wyjaśnienia uczestnika postępowania zawarte w piśmie z dnia 5 sierpnia 2024 r., organ odwoławczy wskazał, że według uczestnika postępowania przedmiotowy rurociąg został przez niego wykonany w wykopie, z rur drenażowych, około roku 2013, na prośbę właściciela stawu i na jego potrzeby. Uczestnik postępowania wskazywał także, że do likwidacji rurociągu doszło po kontroli gospodarowania wodami przeprowadzonej w styczniu 2022 r., a także, iż w działce nr [...] nie było wcześniej rowu otwartego, a ślad po rozbiórce tego rurociągu nie może być brany za ślad po rowie. Potwierdzeniem na nieistnienie rowu otwartego w działce nr [...] stanowi wycinek mapy z dokumentacji technicznej sporządzonej w 1983 r. na potrzeby Gminnej Spółki Wodnej Ż. Z analizy przedmiotowej mapy wynika, że w granicach działki nr [...] nie został zlokalizowany (zainwentaryzowany) rów otwarty stanowiący przedłużenie rowu zainwentaryzowanego w granicach działki nr [...].
Organ odwoławczy wyjaśnił również, że na wykonanie rurociągu drenażowego w działce [...] uczestnik postępowania nie uzyskał wymaganego przepisami p.w. pozwolenia wodnoprawnego, stąd likwidację (rozbiórkę) rurociągu należy potraktować jako przywrócenie stanu działki [...] do stanu poprzedniego, zgodnego z obowiązującymi przepisami p.w.
Brak rowu, czy innego urządzenia odwadniającego w działce nr [...] niewątpliwie ma związek z ukształtowaniem się na niej wadliwych, z punktu widzenia melioracyjnego, stosunków gruntowo wodnych. Działka nr [...] należąca do uczestnika postępowania, jak wynika z protokołów z oględzin, jest bowiem porośnięta roślinnością charakterystyczną dla terenów podmokłych. Z punktu widzenia rolniczego odbudowa rowu odwadniającego w jej granicach umożliwiłaby racjonalne rolnicze użytkowanie działki, ale odbudową rowu nie jest zainteresowany właściciel działki, który przewidział ją na cele budownictwa mieszkaniowego, na co Starosta Ż. wydał mu już stosowną decyzję - pozwolenie na budowę 9 budynków mieszkalnych jednorodzinnych (pozwolenie nr 362/2023 z dnia 7 sierpnia 2023 r.).
Dalej organ odwoławczy wskazywał, że za odbudową rowu optuje natomiast skarżący, widząc w tym możliwość odprowadzania ewentualnych nadmiarów wody z wykonanego nielegalnie stawu i możliwość regulacji stosunków wodnych w obrębie dolnej, graniczącej z działką nr [...], części działki nr [...]. Staw został wybudowany bezpośrednio na rowie jako staw przepływowy (stanowi rodzaj zbiornika zaporowego) i związana z tym zmiana w ukształtowaniu terenu działki spowodowała, że pierwotna funkcja odwadniająca rowu w odniesieniu do tej części działki uległa likwidacji. Przywrócenie tej funkcji przez odbudowę rowu w działce [...] nie jest w tej sytuacji osiągalne ani możliwe, chyba że właściciel tej działki przywróci ją do stanu sprzed budowy stawu. Ponadto, organ odwoławczy zauważył, że budowa stawu odbyła się z naruszeniem obowiązujących przepisów p.w., tj. bez pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie stawu i na korzystanie z wód dla jego potrzeb. W celu prawnego uregulowania istnienia i funkcjonowania stawu wdrożone zostało postępowanie legalizacyjne w trybie art. 190 p.w. które zostało zawieszone w związku z wszczęciem postępowania w sprawie przywrócenia funkcji rowu w działce [...] prowadzonego w trybie art. 191 p.w.
Konkludując, organ odwoławczy stwierdził na podstawie analizy akt sprawy, że uczestnik postępowania (właściciel działki nr [...]), nie jest zainteresowany uregulowaniem stosunków wodnych przez jej odwodnienie i zmienił jej status z działki rolnej na budowlaną oraz, że jednocześnie skarżący (właściciel działki [...]), zmienił ukształtowanie swojej działki i sposób funkcjonowania rowu w działce [...] przez wybudowanie na rowie stawu rybnego. W tej sytuacji oczywistym jest, że przywracanie poprzednich funkcji rowu jest niecelowe, nie znajduje logicznego uzasadnienia i brak jest przesłanek dla rozstrzygania sprawy w trybie przepisów art. 191 p.w. przez wydanie decyzji nakazującej obudowę rowu w działce nr [...] w celu przywrócenia jego funkcji. W celu uregulowania pod względem formalno-prawnym problemu istnienia i funkcjonowania, bądź nie, urządzeń melioracji wodnych na działce nr [...] organ pierwszej instancji powinien rozważyć ewentualność wdrożenia postępowania przewidzianego przepisami art. 190 p.w. (postępowanie legalizacyjne). Na konieczność rozważenia tej kwestii organ odwoławczy zwrócił już uwagę w swojej decyzji z dnia 15 lutego 2024 r. (nr WR.RPU.533.5.2023.MP) uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia 18 września 2023 r. (nr WR.ZPU.6.534.1.2023.SB) i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W skardze do tutejszego Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, skarżący zarzucił naruszenie:
1) prawa materialnego, a to art. 191 ust. 1 p.w. w zw. z art. 16 pkt 65) tir. a) poprzez błędną wykładnię oraz brak ustalenia w sprawie, że na działce nr [...] w O., należącej do uczestnika postępowania występowało urządzenie wodne - rów melioracyjny, który był nienależycie utrzymywany oraz, że konieczne jest nakazanie właścicielowi urządzenia wodnego odbudowę rowu i przywrócenie jego funkcji, a nadto naruszenie art. 191 ust. 3 p.w. poprzez brak zbadania pierwotnej funkcji urządzenia wodnego;
2) prawa procesowego, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji z dnia 30 grudnia 2024 r. wydanej przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Zgorzelcu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (nr VZ.ZPU.534.1.2024.SB.), w sytuacji gdy decyzja ta odpowiadała prawu, zawierała prawidłowo ustalony stan faktyczny, w szczególności wykazywała, że urządzenie wodne istniało i gdzie funkcjonowało, a także, jakie dowody o tym świadczą, tj. pisma pełnomocnika pana uczestnika postępowania, jak również jeszcze przedwojenne mapy pochodzące z 1924 r.;
3) prawa procesowego, a to art. 7 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania przez organ odwoławczy bez zachowania ustawowego obowiązku podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uwzględniającego interes społeczny, w szczególności poprzez:
a. przyjęcie braku występowania rowu melioracyjnego, w sytuacji, gdy materiał dowodowy potwierdzał występowanie rowu melioracyjnego,
b. przyjęcie wyłącznie planów inwestycyjnych uczestnika postępowania jako pozaustawowej przesłanki warunkującej wydanie decyzji restytucyjnej, o której mowa w art. 191 § 1 p.w., nie zaś zbadania faktu występowania urządzenia wodnego oraz jego niewłaściwego utrzymywania,
c. niezbadanie wpływu pozostawania i gromadzenia się wody opadowej na nieruchomości skarżącego wobec braku należytego zagospodarowania rowu melioracyjnego przez właściciela nieruchomości sąsiedniej tj. uczestnika postępowania,
d. niezbadanie, że istniało połączenie pomiędzy rowem na działce [...] a rowem [...];
4) prawa procesowego a to art. 6 k.p.a. poprzez brak działania na podstawie przepisów prawa oraz nierozważenie w sposób zupełny przesłanek, o którym mowa w art. 191 § 1 p.w., lecz pozostawienie prymatu woli właściciela działki nr [...], pomimo faktu, że na tejże działce istniało urządzenie wodne;
5) prawa procesowego, a to art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oparcie przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, niezbadanie całokształtu materiału dowodowego oraz poddanie go dowolnej ocenie, w szczególności:
a. z pominięciem ekspertyzy technicznej: "Ocena wpływu zmiany stanu wody na gruncie działki nr ewid. [...]obręb O., gm. Ż. na grunty sąsiednie" opracowanej na zlecenie Urzędu Gminy Ż. w 2022 r. przez Z. G.,
b. z pominięciem załączników mapowych do ww. opracowania,
c. z pominięciem przyznania, że na działce [...] występował rów oraz, że właściciel tejże działki dokonał jego zarurowania, a następnie likwidacji rurociągu,
d. z pominięciem protokołu z wizji terenowej z dnia 20 czerwca 2024 r., z którego wynikał, że jest widoczny ślad końcowego odcinka rowu na działce nr [...],
e. z pominięciem zalegających w aktach sprawy opracowań technicznych określających kierunki przepływu wód powierzchniowych na podstawie pomiarów LIDAR wraz z przekrojami wykonanymi przez mgr inż. B. S.,
f. poprzez danie prymatu osobistym wyjaśnieniom uczestnika postępowania, które nie wytrzymują konfrontacji z ww. opracowaniami mapowymi i technicznymi oraz jego własnym wcześniejszym stanowiskiem jak w pismach z dnia 13 lutego 2023 r., w którym pełnomocnik stwierdził, że na działce nr ewid. [...] istniał rów, którego istnienie potwierdzono w czasie wizji lokalnej przeprowadzonej przez RZGW PGW WP we Wrocławiu w 2022 r.
Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wyszczególnionych w treści skargi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
W postanowieniu wydanym na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego, uznając, że zostały one włączone w poczet materiału dowodowego postępowania administracyjnego, a tym samym, jako akta sprawy, stanowią podstawę orzekania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym. Zaznaczyć trzeba, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy lub prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności we wzmiankowanym w skardze zakresie.
Materialnoprawną podstawą prowadzonego w sprawie postępowania był art. 191 ust. 1 p.w., stanowiący, że w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, właściwy organ Wód Polskich z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (ust. 1). W decyzji tej określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust. 2).
Nie budzi zatem wątpliwości, że decyzja wydana w trybie art. 191 ust. 1 p.w. ma doprowadzić do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego. Niemniej przesłanką jej wydania jest wyłącznie nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty. Decyzja wydana w celu przywrócenia funkcji urządzenia nie zawsze musi prowadzić do jego całkowitego odtworzenia w pierwotnej postaci, gdyż może to w okolicznościach danej sprawy okazać się zbędne, np. w przypadku poprawy stosunków wodnych czy też ich istotnej zmiany. Jak wskazuje się słusznie w orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie nieobowiązującego już art. 64b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), przewidującego tożsamą instytucję prawną, decyzja taka nie może być natomiast wydawana w celu realizacji nowego urządzenia wodnego. W takiej bowiem sytuacji właściwą drogą jest wystąpienie o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego. Decyzja taka nie może być również wydana w odniesieniu do urządzenia wodnego, które nie zostało wybudowane legalnie. Dyspozycję tego przepisu można bowiem zastosować do takich sytuacji, gdy nieprawidłowy stan urządzenia wodnego wynika z jego nienależytego utrzymywania, a nawet faktycznego zlikwidowania, np. poprzez zasypanie, ale urządzenia wodnego legalnie działającego. Urządzenie nielegalne może ewentualnie podlegać legalizacji, a jego usunięcie przywraca stan zgodności z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 291/17 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tego wynika, że kluczową okolicznością dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego w postaci rowu melioracyjnych zlokalizowanych na działce nr [...], który zasypał właściciel tej działki, było więc ustalenie, czy wykonany rów miał charakter legalny, czy też został wybudowany bez uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że sporny rów nie został ujęty na mapach ewidencyjnych pozostających w zasobie organów administracji wodnej, jak również mapie zasadniczej analizowanego terenu. Jak przyznano wprost w opinii technicznej z dnia 11 września 2024 r., sporządzonej przez kierownika Działu Utrzymania Zarządu Zlewni w Zgorzelcu, posiadającego uprawnienia budowlane do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, zgodnie z posiadaną przez organ pierwszej instancji mapą melioracyjną rów przebiegający przez działkę nr [...] i prowadzący wody z działek powyżej kończył się na granicy działek nr [...] i [...]. Woda przez niego prowadzona rozlewała się swobodnie po działce nr [...] zgodnie ze spadkiem terenu w kierunku rowu [...].
Brak zinwentaryzowania przedmiotowego rowu na działce nr [...] jako urządzenia wodnego należy uznać za okoliczność faktyczną mającą istotne znaczenie w sprawie. Należy przy tym zaznaczyć, że dane ujawnione na mapach pozostających w zasobie organów administracji wodnej nie wiążą się z istnieniem domniemań prawnych zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym. Nie mają one zatem charakteru rozstrzygającego ani nie przesądzają samodzielnie o istnieniu bądź nieistnieniu określonych urządzeń wodnych w sensie prawnym. Niemniej jednak dane te posiadają istotne znaczenie dowodowe, albowiem umożliwiają wnioskowanie o istnieniu określonych urządzeń wodnych, ich funkcji oraz dacie ich ewentualnego ujawnienia lub likwidacji.
Jak wynika z akt sprawy, również mapa z 1983 r., znajdująca się w zasobie ówcześnie funkcjonującej spółki wodnej, nie obejmowała spornego rowu. Okoliczność ta może sugerować, że urządzenie to zostało wcześniej zlikwidowane, a co najmniej – że w dacie sporządzenia mapy nie funkcjonowało już jako rów melioracyjny. Teza ta jest o tyle uzasadniona, że jedyną urzędową mapą, która ujawnia sporny rów, jest mapa archiwalna z 1924 r. Na jej podstawie, jak również biorąc pod uwagę mapę topograficzną oraz ortofotomapy, a także dokumentację z kontroli przeprowadzonej przez organ odwoławczy 27 stycznia 2022 r. biegły sporządzający opinię w postępowaniu w sprawie zmiany stosunków wodnych uznał, że rów ten istniał na działce nr [...], jednak został zlikwidowany przez uczestnika postępowania.
W ocenie Sądu, to, czy dane urządzenie wodne istnieje w sensie prawnym i stanowi element infrastruktury wodnej, nie sposób wywodzić jedynie na podstawie danych historycznych, w sytuacji gdy aktualne zasoby ewidencyjne nie potwierdzają takiego stanu rzeczy, przy jednocześnie spójnych i logicznych wyjaśnieniach właściciela wskazanej działki. Brak innych obiektywnych i wiarygodnych dowodów potwierdzających istnienie rowu na działce nr [...], a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, potwierdza zatem stanowisko organu odwoławczego o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania.
Nie można również podzielić stanowiska, zgodnie z którym obraz ortofotomapy, na którym widoczne są ślady bruzd na działce nr [...], miałby samodzielnie świadczyć o istnieniu, a następnie likwidacji rowu. Ortofotomapa, jako materiał poglądowy odzwierciedlający stan powierzchni terenu w określonym momencie czasowym, nie stanowi bowiem dowodu umożliwiającego jednoznaczną identyfikację konkretnego urządzenia wodnego ani określenie jego charakteru. Widoczne na niej nierówności terenu mogą wynikać z różnych działań technicznych lub rolnych i nie mogą być automatycznie utożsamiane z pozostałościami po rowie.
Znaczenia powyższego nie niwelują również wnioski opinii biegłego, albowiem w tym zakresie opinia ta opiera się w istocie na pośrednich przesłankach, w tym na interpretacji obrazu ortofotomapy oraz mapie historycznej, a nie na obiektywnych danych wynikających z ewidencji urządzeń wodnych lub innych, aktualnych dokumentach urzędowych lub mapach potwierdzających istnienie rowu w sensie prawnym. Tym bardziej, że ze spójnych i konsekwentnych wyjaśnień uczestnika postępowania wynika, iż w przedmiotowym miejscu wykonano drenaż, a następnie ułożono rurę służącą do odprowadzania nadmiaru wody ze stawu położonego na działce skarżącego, która została następnie usunięta. W konsekwencji sam obraz ortofotomapy, w oderwaniu od innych miarodajnych i obiektywnych dowodów, nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że w rzeczywistości istniał tam rów jako legalne urządzenie wodne.
Biorąc z kolei pod uwagę deklarowany przez uczestnika postępowania – przy braku sprzeciwu skarżącego – cel wykonanego urządzenia, polegający na odprowadzeniu nadmiaru wody ze stawu położonego na działce skarżącego, nie było podstaw do przyjęcia, że sporny rów stanowił urządzenie melioracji wodnej w rozumieniu art. 195 p.w. Urządzenie to nie zostało również zewidencjonowane jako urządzenie melioracyjne, mimo że przepisy prawa wodnego, w szczególności art. 196 p.w., nakładają obowiązek prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Brak jego ujęcia w tych rejestrach dodatkowo potwierdza, że nie funkcjonowało ono jako legalne urządzenie melioracyjne w rozumieniu ustawowym.
W niniejszej sprawie należy zatem podkreślić, że zarówno skarżący, jak i organ pierwszej instancji oparli swoje stanowiska przede wszystkim na opinii biegłego sporządzonej w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych. W opinii tej wniosek o istnieniu rowu został sformułowany głównie na podstawie historycznej mapy z 1928 r., a następnie w oparciu o stanowisko uczestnika postępowania. Zdaniem jednak Sądu z treści pisma pełnomocnika uczestnika postępowania z dnia 13 lutego 2023 r., odnoszącej się zresztą wprost do wyników kontroli przeprowadzonej 27 stycznia 2022 r., wynika, że faktycznie na działce nr [...] istniał zamknięty, zarurowany rów, który służył do drenażu oraz odprowadzenia nadmiaru wody ze stawu położonego na działce skażającego, który następnie został zlikwidowany przez uczestnika postępowania. Wbrew stanowisku skarżącego, jedynie więc w tym zakresie można mówić o fakcie przyznanym przez uczestnika postępowania. Z dalszych pism składanych w postępowaniu przez uczestnika postępowania wynika nadto, że rów ten został wykopany około roku 2013, w wykopie zaś umieszczona została rura drenarska w obsypie kamiennym. Inwestycja ta została wykonana - jak wskazał uczestnik postępowania - na prośbę skarżącego. Widoczna natomiast na mapach hipsometrycznych oraz lotniczych bruzda nie stanowi rowu, lecz obrazuje wykop drenarski, który w wyniku zagęszczenia gruntu osiadł w stosunku do terenu przyległego.
W świetle powyższego, przy braku zewidencjonowania rowu na mapach ewidencyjnych prowadzonych przez organy administracji wodnej, nie sposób było uznać, że rów ten faktycznie istniał w charakterze legalnego urządzenia wodnego. Dopiero przyjęcie takiego wniosku mogłoby stanowić podstawę do zastosowania art. 191 ust. 1 p.w.
W tym stanie rzeczy uprawnione było stanowisko organu odwoławczego, że powstałe na działce nr [...] około 2013 r. urządzenie wodne służące odprowadzaniu nadmiaru wody z działki skarżącego, mając na względzie, iż powstało bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, mogło co najwyżej podlegać procedurze legalizacyjnej, natomiast jego usunięcie prowadzi do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Przyjęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby natomiast w istocie zalegalizowaniem urządzenia wodnego z pominięciem trybu określonego w art. 190 p.w., co należy uznać nie tylko za niedopuszczalne, lecz również za rażąco naruszające prawo.
Mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przeprowadzoną ocenę prawną, Sąd stwierdza, że pozostałe zarzuty skargi również nie zasługiwały na uwzględnienie. W szczególności nie można podzielić stanowiska skarżącego, jakoby organ administracji oparł rozstrzygnięcie na przyjęciu wyłącznie planów inwestycyjnych uczestnika postępowania jako pozaustawowej przesłanki warunkującej wydanie decyzji restytucyjnej, o której mowa w art. 191 ust. 1 p.w. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało oparte na stanowisku skarżącego w tym zakresie, lecz na braku wykazania istnienia urządzenia wodnego w sensie prawnym, co czyniło niemożliwym zastosowanie wskazanego trybu postępowania. Plany inwestycyjne uczestnika postępowania nie miały zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich ewentualna doniosłość mogłaby zostać oceniona jedynie w ramach postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 190 p.w., które nie było przedmiotem niniejszego postępowania.
Nie znajduje również usprawiedliwienia zarzut dotyczący niezbadania wpływu pozostawania i gromadzenia się wód opadowych na nieruchomości skarżącego, rzekomo wynikającego z braku należytego zagospodarowania rowu melioracyjnego przez właściciela nieruchomości sąsiedniej, tj. uczestnika postępowania. W trybie art. 191 ust. 1 p.w. okoliczności te w żadnym wypadku nie podlegają badaniu, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji wykazania istnienia urządzenia wodnego oraz jego niewłaściwego utrzymywania lub likwidacji. Skoro podstawowa przesłanka w postaci istnienia legalnego urządzenia wodnego nie została spełniona, organ nie był uprawniony ani zobowiązany do prowadzenia dalszych ustaleń dotyczących skutków hydrologicznych na nieruchomości skarżącego.
Na marginesie Sąd zauważa również, że istnienie śladu końcowego odcinka rowu na działce nr [...] samo w sobie nie przesądza o jego aktualnym istnieniu jako urządzenia wodnego. Z jednej strony okoliczność ta może świadczyć o tym, że w przeszłości rów faktycznie istniał, co nie jest w niniejszym postępowaniu przecież negowane. Z drugiej strony może ona również wynikać z funkcji, jaką rów pełnił w okresie jego wykonania przez uczestnika postępowania, tj. odprowadzania nadmiaru wody ze stawu położonego na działce skarżącego. W żadnym jednak wypadku nie pozwala to na przyjęcie, że rów ten istniał w chwili relewantnej dla zastosowania art. 191 ust. 1 p.w. jako legalne i funkcjonujące urządzenie wodne.
Nie ujawniły się zatem okoliczności mogące stanowić podstawę do władczego działania organu poprzez sformułowanie wobec uczestnika postępowania (właściciela działki nr [...]) stosownych nakazów. Z tego względu organ odwoławczy zasadnie umorzył w całości postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.
W tym miejscu zauważyć należy, że celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Ten cel nie zawsze może być jednak osiągnięty z przyczyn różnego charakteru. Powodem takiej sytuacji może być bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, z którą w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Umorzenie postępowania administracyjnego może bowiem nastąpić zarówno z przyczyn podmiotowych jak i przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza zatem sytuację, w której nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 929/14). Opisana wyżej przyczyna niewątpliwie stanowiła o podjętym przez organ odwoławczy rozstrzygnięciu w przedmiotowej sprawie i zdaniem Sądu odpowiada prawu.
W konsekwencji Sąd uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a zaskarżona decyzja odpowiadała prawu, co spowodowało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.