II SA/Wr 54/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-04-06
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanawstrzymanie budowylegalizacja obiektutymczasowy obiekt budowlanybudynekwłaściciel nieruchomościinwestornadzór budowlanyWSA

WSA we Wrocławiu uchylił postanowienia PINB i DWINB dotyczące wstrzymania budowy pawilonu handlowego, uznając go za tymczasowy obiekt budowlany, a nie budynek, co wpływa na sposób legalizacji i wysokość opłaty.

Sprawa dotyczyła samowolnie wybudowanego pawilonu handlowego (kontenera) na działce J. W. Organy nadzoru budowlanego wstrzymały budowę, uznając obiekt za budynek. J. W. kwestionowała swoją odpowiedzialność jako właścicielka nieruchomości, wskazując na inwestora. Sąd uchylił postanowienia organów, uznając obiekt za tymczasowy obiekt budowlany, a nie budynek, co ma znaczenie dla procedury legalizacyjnej i wysokości opłaty. Sąd potwierdził jednak, że J. W. jako właścicielka nieruchomości jest właściwym adresatem postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę J. W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB), które uchyliło postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) wstrzymujące budowę pawilonu handlowego (kontenera) na działce skarżącej. Sprawa dotyczyła samowolnej budowy obiektu bez wymaganego pozwolenia na budowę. PINB wstrzymał roboty budowlane, uznając obiekt za budynek wzniesiony w warunkach samowoli. J. W. wniosła zażalenie, argumentując, że nie jest inwestorem i nie powinna być stroną postępowania. DWINB, uchylając postanowienie PINB, orzekł co do istoty sprawy, wstrzymując budowę i informując o możliwości legalizacji, ale uznał J. W. za właściwego adresata postanowienia, powołując się na przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące części składowych gruntu. Skarżąca wniosła skargę do WSA, podtrzymując argumentację o braku swojej odpowiedzialności jako inwestora. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia, ale z innych powodów niż podnosiła skarżąca. Sąd uznał, że sporny obiekt, posadowiony na betonowych płytach i nieposiadający fundamentów, nie jest budynkiem w rozumieniu art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego, lecz tymczasowym obiektem budowlanym w rozumieniu art. 3 pkt 5 tej ustawy. Ta kwalifikacja ma znaczenie dla obliczenia opłaty legalizacyjnej, która w przypadku budowli jest niższa niż dla budynków. Sąd podzielił jednak stanowisko organów, że J. W., jako właścicielka nieruchomości, jest właściwym adresatem postanowień w sprawie samowoli budowlanej, zwłaszcza w sytuacji, gdy inwestorzy (obywatele Ukrainy) nie są łatwo dostępni, a skarżąca złożyła wniosek o legalizację.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, taki obiekt należy kwalifikować jako tymczasowy obiekt budowlany, a nie budynek, ponieważ definicja budynku wymaga posiadania fundamentów.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że definicja budynku w art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego wymaga istnienia fundamentów, ścian i dachu. Obiekt posadowiony na płytach betonowych, bez fundamentów, nie spełnia tej definicji i powinien być traktowany jako tymczasowy obiekt budowlany.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.b. art. 48 § 1 pkt 1 oraz ust. 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis upoważnia organy nadzoru budowlanego do wstrzymania budowy obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, z jednoczesnym umożliwieniem sprawcy samowoli jego legalizację.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 lit. a, lit. b oraz lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.b. art. 3 § pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja budynku, który jest obiektem budowlanym trwale związanym z gruntem, wydzielonym z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiadającym fundamenty i dach.

u.p.b. art. 3 § pkt 5

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja tymczasowego obiektu budowlanego, który jest obiektem budowlanym niepołączonym trwale z gruntem, jak np. obiekty kontenerowe.

u.p.b. art. 28

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Ogólna zasada, że roboty budowlane można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę.

u.p.b. art. 29 § ust. 1 pkt 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę dla tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie 180 dni.

u.p.b. art. 52

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis wskazujący podmioty zobowiązane do dokonania czynności nakazanych decyzjami w sprawach samowoli budowlanej (inwestor, właściciel, zarządca).

u.p.b. art. 59f

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis dotyczący obliczania stawki opłaty legalizacyjnej.

k.c. art. 191

Kodeks cywilny

Przepis stanowiący, że właściciel gruntu nabywa własność rzeczy połączonych z gruntem jako części składowe.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada, że organ administracji publicznej nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania w takim samym stanie faktycznym i prawnym bez uzasadnionej przyczyny.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obiekt budowlany w postaci kontenera posadowionego na betonowych płytach, bez fundamentów, nie jest budynkiem w rozumieniu Prawa budowlanego, lecz tymczasowym obiektem budowlanym. Kwalifikacja obiektu jako tymczasowego obiektu budowlanego ma znaczenie dla sposobu legalizacji i wysokości opłaty legalizacyjnej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącej, że nie jest stroną postępowania i nie powinna być adresatem postanowienia, została odrzucona przez sąd, który uznał ją za właściwego adresata jako właścicielkę nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Z definicji legalnej pojęcia budynku wyraźnie wynika, że zasadniczymi jego determinantami są: ściany, dach i fundamenty. Nie można uznać za budynek obiektu, który nie posiada fundamentów, albowiem istnienie każdego z tych elementów definicji normatywnej budynku jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia takiego charakteru obiektu. Właściciel nieruchomości gruntowej, na której stoi pawilon handlowy, jest właścicielem obiektu budowlanego, niezależnie od ewentualnych zawartych umów i innych ustaleń poczynionych przez strony.

Skład orzekający

Władysław Kulon

przewodniczący

Wojciech Śnieżyński

sprawozdawca

Malwina Jaworska-Wołyniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji budynku i tymczasowego obiektu budowlanego w Prawie budowlanym, ustalenie adresata postanowień w sprawach samowoli budowlanej, wpływ kwalifikacji obiektu na wysokość opłaty legalizacyjnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego (kontener na płytach betonowych) i może wymagać analizy w kontekście innych orzeczeń dotyczących podobnych obiektów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje praktyczne problemy z definicjami prawnymi (budynek vs. tymczasowy obiekt) i odpowiedzialnością w prawie budowlanym, co jest istotne dla prawników i właścicieli nieruchomości.

Kontener na działce to budynek czy tymczasowy obiekt? Sąd wyjaśnia kluczowe różnice dla legalizacji i opłat.

Dane finansowe

WPS: 597 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 54/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Malwina Jaworska-Wołyniak
Władysław Kulon /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Nadzór budowlany
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 48 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon, Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.), Asesor WSA Malwina Jaworska - Wołyniak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 6 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 listopada 2022 r. Nr 1124/2022 w przedmiocie wstrzymania budowy pawilonu handlowego wykonanej bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W związku zawiadomieniem Zastępcy Burmistrza Z. z 06.11.2019 r. w sprawie budowy pawilonu handlowego (kantoru) na działce nr [...], obręb [...], AM-[...] przy ul. [...] w Z., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. (dalej: PINB, organ I instancji) zwrócił się do właścicielki opisanej nieruchomości - J. W. o wskazanie numeru decyzji administracyjnej lub zgłoszenia, na których podstawie został wybudowany pawilon handlowy oraz o wskazanie inwestora/właściciela tego obiektu. W odpowiedzi z 03.12.2019 r. J. W. wskazała, że nie jest właścicielem kontenera zlokalizowanego na działce nr [...], którą to nieruchomość wydzierżawiła P. na podstawie umowy z 02.09.2019 Pismami z 18.12.2019 r. oraz 23.01.2020 r. PINB zwrócił się do S. F. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P. o wskazanie na jakiej podstawie na działce został posadowiony kontener (numer decyzji administracyjnej czy też zgłoszenia) oraz kto jest inwestorem tego zamierzenia. Jednocześnie PINB poinformował J. W. i P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie samowolnej budowy pawilonu (zawiadomieniem z 03.02.2020 r.). Pismem z 14.08.2020 r. S. F. poinformował, że kontener został przez niego sprzedany. Do pisma dołączył umowę sprzedaży z 01.06.2020 r., z której wynika, że kontener nabył obywatel U. W toku dalszego postępowania organ ustalił, że na podstawie kolejnej umowy z 15.07.2020 r. kontener został odsprzedany innemu obywatelowi U. Próby zawiadomienia osób wskazanych w tych umowach o toczącym się postępowaniu okazały się bezskuteczne z uwagi na nieprawidłowe dane teleadresowe. Pismem z 01.03.2022 r. PINB zwrócił się do J. W. o wskazanie aktualnego właściciela pawilonu kontenerowego na działce nr [...]. Przy piśmie z 28.03.2022 r. pełnomocnik J. W. poinformował, że zgodnie z posiadaną wiedzą kontener w 2021 r. został sprzedany kolejnemu obywatelowi U. Podjęta przez organ próba zawiadomienia o toczącym się postępowaniu tej osoby okazała się niemożliwa z uwagi na brak możliwości doręczenia. W dniu 19.09.2022 r. pracownicy organu przeprowadzili w obecności pełnomocnika J. W. oględziny działki nr [...]. W ich trakcie stwierdzili, że szkielet pawilonu stanowi metalowa, obłożona blachą z pianką (jako wypełnienie) konstrukcja. Jest ona posadowiona na betonowych płytach. Posiada instalację elektryczną oraz toaletę. Ustalono również, że pawilon znajduje się bezpośrednio na granicy działki.
Po przeprowadzeniu opisanych czynności, postanowieniem z 03.10.2022 r., wydanym na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 ustawy z 07.07.1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r., poz. 2351 ze zm.) – dalej: u.p.b., PINB wstrzymał roboty budowlane polegające na budowie pawilonu handlowego położonego w Z. przy ul. [...], na działce nr [...], wykonywane w warunkach samowoli budowlanej. Jednocześnie organ poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację wskazanych robót budowlanych oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego. Postanowienie zostało doręczone J. W.
Z tym postanowieniem PINB nie zgodziła się J. W. Pismem z 12.10.2022 r., działając przy pomocy pełnomocnika, wniosła zażalenie do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: DWINB, organ odwoławczy), zaskarżając je w całości. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 48 oraz art. 52 u.p.b., poprzez uznanie jej za stronę postępowania i nałożenie na nią obowiązków określonych w postanowieniu; 2) prawa materialnego, tj. art. 48 w zw. z art. 52 u.p.b., poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie, że można na nią nałożyć jako właściciela nieruchomości ustalony w postanowieniu obowiązek, pomimo że nie jest ona inwestorem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu złożonego zażalenia jego autor wskazał, że zgodnie z przekazaną organowi informacją, to nie J. W. rozpoczęła inwestycję polegającą na budowie pawilonu. Dnia 02.09.2019 r. podpisała umowę najmu działki nr [...] z S. F. Została ona zawarta na czas nieoznaczony i do tej pory nie została rozwiązana. Ewentualne prace budowlane były zatem wykonywane przez najemcę lub podmioty działające w jego imieniu, dlatego też nie jest w stanie zgodzić się z twierdzeniem, że przysługuje jej status strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Pełnomocnik podniósł, że skoro inwestorem był S. F. to on powinien być adresatem postanowienia. Natomiast jeżeli nie można skontaktować się z właścicielami kontenera, to i tak za inwestora należy uznać najemcę. Ponadto organ nie wykazał, aby nie mógł nawiązać kontaktu z rzeczywistymi, aktualnymi właścicielami kontenera. Nie udowodnił on także, że jest to niemożliwe.
Przywołując treść przepisu art. 52 u.p.b. pełnomocnik wskazał, że wspomniany przepis wprost wskazuje podmioty zobowiązane do dokonania czynności nakazanych decyzjami. W ocenie skarżącej skonstruowanie tego przepisu na zasadzie alternatywy pozwala na wysunięcie wniosku, że w pewnych sytuacjach zobowiązanym do likwidacji samowoli budowlanej będzie inwestor niebędący jednocześnie właścicielem nieruchomości. Skarżąca podniosła argument, że w orzecznictwie podkreśla się wręcz, że w pierwszej kolejności nakaz rozbiórki powinien być skierowany do inwestora, który jest sprawcą samowoli budowlanej (por. wyrok NSA z 11.04.2000 r. sygn. akt II SA/Ka 2059/98). Zdaniem pełnomocnika nie ulega również wątpliwości, że pojęcie inwestora w rozumieniu art. 52 u.p.b., oznacza w istocie sprawcę samowoli budowlanej, tym bardziej, że rozbiórka jest w swej istocie likwidacją stanu niezgodnego z prawem. Konkludując pełnomocnik wskazała, że nie może się zgodzić z poglądem, że to J. W. jest adresatem obowiązku nałożonego w zaskarżonym postanowieniu, gdyż organ bezspornie ustalił, kto jest inwestorem. Skoro wiadomo kto jest inwestorem, to wiadomo także kto powinien być adresatem nałożonego obowiązku.
Po rozpoznaniu wniesionego zażalenia, DWINB działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a., postanowieniem z 21.11.2022 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o istocie sprawy poprzez wstrzymanie budowy pawilonu handlowego wykonanej bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę. Jednocześnie poinformował J. W. o możliwości złożenia wniosku o legalizację tego obiektu budowlanego i konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o jego legalizacji (kontenera).
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisów stanowiących podstawę prawną wydanego podstawienia (art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.b.) oraz wskazał powody kwalifikacji spornego obiektu jako budynku (art. 3 pkt 2 u.p.b.), którego budowa wymagała uzyskania pozwolenia na budowę (art. 28 u.p.b.). W tym zakresie organ dokonał rozważań dotyczących pojęcia "obiektu budowlanego" oraz "budynku". W drugim przypadku wskazał, że poprzez budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Analizie organ poddał także problematykę wykładni cechy "trwałego związania z gruntem". Po przeprowadzeniu analizy stanu faktycznego oraz wybranego orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w sprawie mamy do czynienia z budynkiem, ponieważ jest to obiekt budowlany trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiadający dach. Jednocześnie wskazano, że kontener znajduje się na działce nr [...] od roku 2019, dlatego nie można go zakwalifikować jako tymczasowego obiektu budowlanego. Budowa tego rodzaju budynków nie została zwolniona z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której . Tym samym należało stwierdzić, że obiekt (kontener) powstał w tzw. warunkach samowoli budowlanej i prawidłowo zastosowano art. 48 u.p.b.
Pomimo prawidłowości dokonanej w sprawie kwalifikacji obiektu budowlanego jako budynku wymagającego pozwolenia na budowę, DWINB uznał za konieczne uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy z uwagi na brak wyraźnego wskazania przez PINB adresata orzeczenia. DWINB podkreślił, że określenie adresata - z uwagi na skutki związane z nałożeniem określonych obowiązków, powinno zostać dokonane w sposób wyraźny, czyli w sentencji orzeczenia, nie zaś wynikać z jego uzasadnienia.
W dalszej części uzasadnienia DWINB zaznaczył, że roboty budowlane związane z budową kontenera zostały już zakończone, a okoliczności sprawy wskazują na to, że wykonanie postanowienia nie byłoby możliwe przez inwestora, gdyż nie jest on właścicielem nieruchomości, na której został posadowiony ten obiekt budowlany ani też sam nie jest właścicielem tego obiektu. W tak kształtującym się stanie faktycznym jedyną możliwością było skierowanie postanowienia do J. W., bowiem o ile dany obiekt jest trwale związany z gruntem (w rozumieniu art. 48 k.c.), to stanowi on część składową gruntu i jako taki nie może być (odrębnym) przedmiotem własności lub innego prawa rzeczowego. Tym samym, obiekt ten stanowi własność właściciela gruntu (nieruchomości) zgodnie z art. 191 k.c., niezależnie od ewentualnych zawartych umów i innych ustaleń poczynionych przez strony. W tej sytuacji pomimo, że strony postępowania mogą twierdzić inaczej, w aktualnym stanie faktycznym sprawy, właścicielem obiektu budowlanego jest właściciel nieruchomości gruntowej, na której stoi pawilon handlowy. W końcowej fazie uzasadnienia organ odwoławczy poczynił jeszcze rozważania w przedmiocie procedury legalizacyjnej, w tym wskazał, że zgodnie z art. 49d ust. 1 u.p.b. wysokość opłaty legalizacyjnej w przypadku budowy wymagającej decyzji o pozwoleniu na budowę - oblicza się zgodnie z przepisem art. 59f z tym, że stawka opłaty podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu. Z przepisu tego wynika, że wysokość opłaty legalizacyjnej stanowi iloczyn stawki opłaty (s) x 50, współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w). Stawka opłaty (s) jest stała i wynosi 500 zł. Przedmiotowy obiekt budowlany zalicza się do kategorii XVII (zgodnie z załącznikiem do Prawa budowlanego), gdzie współczynnik kategorii obiektu (k) wynosi 15,0 a współczynnik wielkości obiektu (w) wynosi 1,0. Stąd też opłata legalizacyjna = (s)x50x (k) x(w) = 500złx50x15x1 = 375 000 zł.
Skargę na powyższe postanowienie złożyła J. W., zarzucając DWINB naruszenie tych samych przepisów postępowania oraz prawa materialnego jak w zażaleniu. W wywiedzionym środku zaskarżenia pełnomocnik skarżącej powołał również te same okoliczności oraz twierdzenia, co w wystosowanym zażaleniu. Raz jeszcze uwypuklił argument, że zgodnie z art. 52 u.p.b. czynności nakazane na podstawie decyzji z art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51 u.p.b. w pierwszej kolejności powinny być skierowane do inwestora, który jest sprawcą samowoli budowlanej, a skoro w przedmiotowej sprawie organ bezspornie ustalił kto jest tym podmiotem, to nie skarżąca jako właściciel nieruchomości gruntowej powinna być adresatem obowiązków nałożonych w postanowieniu DWINB. Opierając się na art. 145 § 1 lit. a, lit. b oraz lit. c ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej: p.p.s.a., skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia organu II instancji oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę DWINB podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 29.12.2022 r. J. W. wystąpiła o legalizację obiektu budowlanego znajdującego się na działce nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji podlegają uchyleniu, aczkolwiek nie z powodów, na które zwrócono uwagę w skardze.
Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 21.11.2022 r., mocą którego organ odwoławczy uchylił z przyczyn procesowych postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. 03.10.2022 r. i orzekając o istocie sprawy wstrzymał budowę pawilonu handlowego wykonaną bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę oraz poinformował J. W. o możliwości złożenia wniosku o legalizację tego obiektu budowlanego i konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o jego legalizacji (kontenera).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 48 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 ustawy z 07.07.1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2022 r., poz. 2351 ze zm.), który upoważnia organy nadzoru budowlanego do wstrzymania budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę z jednoczesnym umożliwieniem sprawcy samowoli jego legalizację.
W niniejszej sprawie jest poza sporem, że zabudowa na działce nr [...] powstała samowolnie, to znaczy nie uzyskano na jej budowę pozwolenia na budowę ani nie dokonano zgłoszenia. W konsekwencji organy prawidłowo podjęły próbę weryfikacji warunków ewentualnej legalizacji stwierdzonej samowoli. Regulacja skutków samowoli budowlanych jest konsekwencją obowiązującej w Prawie budowlanym generalnej zasady - wyrażonej w art. 28 u.p.b., przewidującej, że roboty budowlane można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę, z wyjątkami przewidzianymi w art. 29-31 u.p.b.
W takiej sytuacji kontrola legalności działań organów nadzoru winna rozpocząć się od sprawdzenia prawidłowości dokonanej kwalifikacji prawno-budowlanej obiektu powstałego samowolnie. Sankcjonowanie samowoli budowlanej musi być adekwatne do jej charakteru i czasu jej powstania. Organy nadzoru budowlanego muszą zatem dysponować wystarczającymi dowodami pozwalającymi stwierdzić kwestię zasadniczą dla tego rodzaju sprawy, a więc obowiązane są ustalić stan obiektu budowlanego stanowiący rezultat samowolnych robót budowlanych. Konieczne jest również szczegółowe scharakteryzowanie obiektu objętego działaniami kontrolnymi, w tym dokładne określenie jego parametrów oraz szczegółów konstrukcyjnych mających wpływ na kwalifikację jako określonego rodzaju obiektu budowlanego. Tylko pod takim warunkiem możliwe jest dokonanie wiarygodnej identyfikacji zakresu samowolnych robót umożliwiającej ich prawidłową kwalifikację prawno-budowlaną a następnie dobór właściwego trybu i warunków legalizacji. Dla prawidłowości procedowania w takim przedmiocie niezbędnym jest również ustalenie przybliżonej daty samowolnego wykonania robót budowlanych oraz podmiotu za nie odpowiedzialnego.
W kontrolowanej sprawie jakkolwiek materiał dowodowy jaki zgromadziły organy nadzoru budowlanego był wystarczający do formułowania wiarygodnych ocen w zakresie opisanych wyżej okoliczności, to w ocenie Sądu nie można zgodzić się z kwalifikacją spornego obiektu budowlanego, jako budynku w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.p.b. Z uzasadnienia organu odwoławczego wynika z jednej strony, że przedmiotowy obiekt został uznany za trwale związany z gruntem ze względu na jego gabaryty i ciężar, które wykluczają możliwość jego przeniesienia. Organ zaprezentował przy tym znaną i podzielaną przez tut. Sąd argumentację, zgodnie z którą cecha trwałego związania z gruntem sprowadza się do posadowienia obiektu budowlanego na tyle trwale, aby zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie w inne miejsce. Dalsza argumentacja organu odwoławczego pomija jednak fundament jako element kształtujący budynek. Organ nie dostrzegł, że w świetle art. 3 pkt 2 u.p.b. sama cecha trwałego związania z gruntem nie determinuje kwalifikacji obiektu jako budynku. Dokonana przez organ kwalifikacja obiektu budowlanego jako budynku narusza zatem przepis art. 3 pkt 2 u.p.b., którego brzmienie na przestrzeni lat nie uległo zmianie, i nakazuje przez budynek rozumieć wyłącznie taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Z definicji legalnej pojęcia budynku wyraźnie wynika, że zasadniczymi jego determinantami są: ściany, dach i fundamenty. Nie można uznać za budynek obiektu, który nie posiada fundamentów, albowiem istnienie każdego z tych elementów definicji normatywnej budynku jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia takiego charakteru obiektu. Jednym z elementów współkształtujących budynek są zatem fundamenty. Bezspornym jest natomiast w sprawie, że usytuowany na działce nr [...] obiekt nie posiada fundamentów, został on bowiem posadowiony na betonowych płytach.
W ocenie Sądu, wskazany pawilon handlowy, składający się z kontenera ustawionego na płytach betonowych, zakwalifikować można, kierując się definicją zawartą w art. 3 pkt 5 u.p.b., jako tymczasowy obiekt budowlany. Zgodnie z tym przepisem przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć m.in. obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe. Tego rodzaju obiekt (w dacie jego realizacji) nie wymagał pozwolenia na budowę jedynie wówczas, gdy spełniał warunki wynikające z art. 29 ust. 1 u.p.b. Zgodnie z przepisem art. 29 ust. 1 pkt 7 u.p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia budowa tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce - w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Powyższe oznacza, że skoro sporny obiekt nie został rozebrany lub przeniesiony w inne miejsce przed upływem 180 dni od jego wzniesienia, to nie można go potraktować jako zwolnionego z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę i uprawnionego do skorzystania z dobrodziejstwa zgłoszenia. Z kolei brak uzyskania pozwolenia na budowę determinuje potrzebę wszczęcia postępowania legalizacyjnego w trybie art. 48 u.p.b. Przyjdzie przy tym zauważyć, że zaprezentowane stanowisk, pozostaje zbieżne z dotychczasową praktyką orzeczniczą DWINB w podobnych sprawach samowoli budowlanych dotyczących obiektów kontenerowych (zob. sprawy poddane kontroli przez WSA we Wrocławiu w nieprawomocnych wyrokach z 13.03.2023 r., sygn. akt II SA/Wr 6/23, z 14.02.2023 r., sygn. akt II SA/Wr 323/22 i z 21.03.2023 r., sygn. akt II SA/Wr 466/22). Zgodnie z art. 8 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej bez nieuzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania staw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Wobec powyższego, jeśli tymczasowy obiekt budowlany nie stanowi budynku, to należy zaliczyć do budowli w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.p.b. (tak NSA w wyrokach z: 30.06.2017 r., sygn. akt II OSK 2717/15, 15.03.2018 r., sygn. akt II OSK 1324/16, a także WSA w Gliwicach z 09.04.2021 r, sygn. akt I SA/GI 41/21).
Powyższa kwalifikacja, aczkolwiek nic nie zmienia w kwestii zastosowania art. 48 u.p.b., to ma o tyle znaczenie dla sprawy (uwzględniając złożony przez skarżącą wniosek o legalizację), że w przypadku obliczania stawki opłaty legalizacyjnej na podstawie art. 59f u.p.b. przedmiotowy obiekt budowlany będzie zaliczony do kategorii VIII - inne budowle, gdzie współczynnik (k) wynosi 5,0, nie zaś tak jak przyjął DWINB w zaskarżonym postanowieniu, do kategorii XVII - budynki handlu, gastronomi, usług, gdzie współczynnik kategorii obiektu (k) wynosi 15,0.
Powyższa przyczyna legła u podstaw eliminacji zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wezmą więc pod uwagę wskazania Sądu wyżej przedstawione.
Sąd natomiast podzielił stanowisko organu odwoławczego, że adresatem nakazów orzekanych na podstawie art. 48, art. 49b, art. 50a i art. 51 u.p.b. powinien być ten spośród trzech ustawowo wymienionych podmiotów – inwestor, właściciel, zarządca obiektu budowlanego, który ma faktyczną możliwość wykonania nakazu, uwarunkowaną z zasady swobodnym dostępem do tego obiektu. Takim podmiotem w realiach sprawy, zwłaszcza uwzględniając fakt sprzedaży przez S. F. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P. kontenera obywatelom U., niewątpliwie pozostaje właściciel działki nr [...], którym jest skarżąca. Co znaczące dla sprawy, skarżąca złożyła wniosek o legalizację. Nie zaprzeczając temu, że przyjęta przez ustawodawcę w art. 52 u.p.b. kolejność podmiotów, do których mogą być kierowane nakazy wykonania określonych decyzją czynności w trybie wskazanych poprzednio przepisów, nie jest przypadkowa, tym niemniej w realiach tej konkretnej sprawy, względy racjonalne i słusznościowe zdecydowały, że organ nadzoru budowlanego w toku całego postępowania zapewnił skarżącej czynny udział w postępowaniu, a finalnie skierował do niej postanowienie z art. 48 ust. 1 i ust. 3 u.p.b.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt l sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania orzekł w pkt II na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI