II SA/Wr 534/06

II SA/Wr 534/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2007-01-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Julia Szczygielska /przewodniczący/
Olga Białek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
par. 20 ust. 3 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Asesor WSA Olga Białek /sprawozdawca/ Protokolant Kamila Zawiślan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. G. decyzją z dnia [...] (nr [...]), po rozpatrzeniu wniosku M. K., odmówił mu przyznania renty strukturalnej. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191) oraz art. 104 k.p.a.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że z analizy wniosku z dnia 8 listopada 2005 r. i dołączonych do niego wówczas dokumentów wynikało, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z Z. K. będącą współwłaścicielką przekazywanego gospodarstwa rolnego, co potwierdzone zostało własnoręcznym podpisem Z. K. pod wnioskiem. W tych okolicznościach Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. G. zweryfikował złożony wniosek pozytywne i w postanowieniu z dnia [...] (nr [...]) stwierdził, że wnioskodawca spełnia warunki niezbędne dla uzyskania renty strukturalnej, określone w § 4 pkt 1-3, pkt 6 i 7, § 11 i § 20 ust. 4 przywołanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. Dalej organ wyjaśnił, że po uzyskaniu przedstawionego postanowienia wnioskodawca – w dniu 14 marca 2006 r. – złożył " zmianę do wniosku o przyznanie renty strukturalnej wraz z załącznikami". W związku z pojawieniem się nowych dowodów (akt notarialny z dnia 2 marca 2006 r.) stwierdzono jednak, że wnioskodawca nie spełnia warunku wynikającego z § 4 ust. 4 i wynikającego z niego § 6 ust. 1 pkt 1 wskazanego już rozporządzenia, gdyż osoba będąca współwłaścicielem przekazywanego gospodarstwa – w chwili składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej – nie była jego współmałżonką. Przekazując gospodarstwo rolne M. K. był bowiem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z osobą która nie była jego współmałżonką - nie spełnia więc warunków niezbędnych do przyznania renty strukturalnej.
W odwołaniu od decyzji M. K., w imieniu którego działała jako jego pełnomocnik Z. K. podniósł, że był współwłaścicielem gospodarstwa z byłą żoną Z. K. Z chwilą orzeczenia rozwodu współwłasność gruntów uległa przekształceniu z współwłasności ustawowej małżeńskiej we współwłasność ułamkową (art. 196 k.c.). Rozporządzenie udziałem we współwłasności nie wymaga zgody drugiego współwłaściciela. Dla spełnienia warunku określonego w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, nie jest więc konieczne współdziałanie drugiego współwłaściciela jak i przekazanie przez niego użytków rolnych. Skoro więc odwołujący się, spełnił wymogi określone w § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia "nieporozumieniem jest twierdzenie, że będąc współwłaścicielem nie spełnił warunków do uzyskania renty strukturalnej". W ocenie strony, przywołane przez organ przepisy nie nakładają ograniczenia w postaci określenia kręgu osób, z którymi przekazujący może być współwłaścicielem gruntu, w szczególności nie precyzują, że przekazujący musi być współwłaścicielem z współmałżonkiem.
W dniu [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 6 ust. 1 pkt 1 i § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm.), art. 5a ust 3 i 4 ustawy z dnia 29 rudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 1, poz. 2 z późn. zm.), art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 42, poz. 386) decyzję Nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z dołączonej do akt sprawy umowy darowizny z dnia 2 marca 2006 r. (akt notarialny rep. [...] nr [...]) zawartej pomiędzy M. K. i Z. K. a K. R. wynika, że małżeństwo M. K. i Z. K. zostało rozwiązane przez rozwód orzeczony przez Sąd Okręgowy w J. G. prawomocnym wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2001 r.; w chwili stawania do umowy darowizny byli więc oni współwłaścicielami opisanego w umowie gospodarstwa rolnego w udziałach po ½ części. Według ustaleń organu drugiej instancji strona w chwili składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie była zatem wyłącznym właścicielem ani współwłaścicielem wraz z małżonkiem minimum 1 ha użytków rolnych. Z ww. aktu notarialnego wynikało też, że M. K. całość gruntów rolnych będących przedmiotem przekazania w celu uzyskania renty strukturalnej, miał we współwłasności z osobą trzecią – niebędącą już jego żoną. Organ podkreślił, że przywołane wcześniej rozporządzenie – stanowiące podstawę weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej – jednoznacznie określa wymóg dotyczący dozwolonych form własności gruntów rolnych będących przedmiotem przekazania w ramach renty, jak również przypadki w których kierownik biura powiatowego wydaje decyzję odmawiającą przyznania renty strukturalnej. I tak, w § 20 ust. 3 tego rozporządzenia określono, że jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem tego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika – kierownik biura powiatowego Agencji w drodze decyzji, odmawia przyznania renty strukturalnej stronie. W tych okolicznościach organ podjął decyzję o utrzymaniu w mocy orzeczenia pierwszoinstancyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, działający w imieniu M. K. pełnomocnik radca prawny P. P., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem zawartym w przedstawionej wyżej decyzji, gdyż analiza treści § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. prowadzi do wniosku, iż przepisy te nie stanowią odrębnej regulacji pojęcia własności i współwłasności oraz "zakreślają obszar praw majątkowych dla potrzeb regulacji" określając go jako całość użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa: a) stanowiących przedmiot własności odrębnej rolnika; b) stanowiące przedmiot własności odrębnej małżonka; c) stanowiące przedmiot współwłasności rolnika oraz jego małżonka. Taka regulacja nie wyklucza więc sytuacji, w której rolnik nie ma małżonka, co powoduje, że z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe przekazanie użytków stanowiących przedmiot odrębnej własności nieistniejącego małżonka oraz użytków stanowiących przedmiot współwłasności nieistniejącego małżeństwa. W ocenie skarżącego spełnione zostały konieczne wymogi wynikające obiektywnie z jego sytuacji życiowej, gdyż przekazał całość użytków rolnych wchodzących w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa i spełnił pozostałe przesłanki określone w § 4. Nie ma więc podstaw do uznania, że nie spełnia przesłanek określonych w § 6 ust. 1 pkt 1 omawianego aktu. Ponadto zarzucono, że w pojęciu własności rolnika mieści się sytuacja, w której własność tej samej rzeczy przysługuje kilku osobom (art. 195 k.c.). Przepisy kodeksu cywilnego w sposób jasny określają współwłasność jako prawo własności. Odrębność w sposobie wykonywania prawa współwłasności, zgodnie z art. 198 k.c., nie ma zaś znaczenia dla oceny spełnienia wymogów wynikających z § 6.2 pkt 1 przywołanego rozporządzenia. Z "ostrożności procesowej" skarżący wskazał, że grunty przedmiotowego gospodarstwa mogą być bez przeszkód wykorzystane jako zwarty obszar produkcyjny, gdyż również Z. K. przekazała następcy swój udział w gruntach rolnych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając zatem w granicach przyznanych kompetencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnych (postanowień) uchybiających prawu materialnemu - jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - jak też rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b przywołanego przepisu), a także wydanych bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c ww. przepisu).
Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w granicach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził aby wydane ono zostało z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 wskazanej wyżej ustawy, zwłaszcza zaś aby naruszało przepisy prawa materialnego w sposób wpływający na wynik sprawy, lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.
Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji w niniejszej sprawie były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191) podjętego na podstawie delegacji zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 r., Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.). Sąd rozpatrując niniejszą sprawę musiał zatem ocenić, czy organy administracji w sposób właściwy zastosowały przepisy wskazanego aktu i czy nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej.
W § 4 przywołanego rozporządzenia określono, jakie warunki łącznie musi spełnić wnioskodawca, ubiegający się o rentę strukturalną. W pkt 4 tego przepisu wskazano - przekazanie gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wnoszących co najmniej 1 ha (pkt 4). Warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się zaś za spełniony jeżeli: zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności z zastrzeżeniem § 9 pkt 1; przekazanie nastąpiło: a/ przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy albo, b/ na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub, c/ na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez przekazanie wchodzących w skład gospodarstwa rolnego użytków rolnych w dzierżawę, na podstawie zawartej na okres co najmniej 10 lat pisemnej umowy zgłoszonej do ewidencji gruntów, umowy w formie aktu notarialnego (§ 6 ust 1 pkt 1 i 2).
Omawiane rozporządzenie w sposób szczegółowy reguluje również tryb postępowania przed organem właściwym do przyznania renty strukturalnej. Postępowanie to przebiega w dwóch etapach.
Zgodnie z § 18 ust. 1 przywołanego aktu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek rolnika ubiegającego się o rentę strukturalną, do którego dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków do przyznania renty strukturalnej, w tym potwierdzające łączną powierzchnię i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego oraz zmiany, jakim podlegała powierzchnia i stan prawny tego gospodarstwa w ostatnich 5 latach przed złożeniem wniosku ( § 18 ust. 5 pkt 1 ). W § 19 ust. 2 pkt 1-7 szczegółowo wyliczono zaś jakie dokumenty potwierdzają powyższą okoliczność.
Według § 20 ust. 1 i ust. 2 kierownik powiatowego bura Agencji zobowiązany jest następnie do weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej - w ciągu 40 dni od dnia jego złożenia. Co istotne dla rozpoznawanej sprawy, weryfikując wniosek ustala on w pierwszej kolejności spełnienie przez wnioskodawcę warunków określonych w § 4 pkt 1-3, 6 i 7. Na tym etapie postępowania weryfikacji nie podlega przesłanka określona w § 4 pkt 4, gdyż w chwili złożenia wniosku nie jest jeszcze wymagane przekazanie gospodarstwa rolnego. Weryfikując wniosek organ ustala zaś między innymi stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego oraz zmiany, jakim podlegał ten stan w ostatnich 5 latach przed złożeniem wniosku (§ 20 ust. 2 pkt 3). Jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku zostanie ustalone, że: wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w § 4 pkt 1-3, 6 i 7 lub § 11 lub wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, właścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika, kierownik biura powiatowego Agencji w drodze decyzji administracyjnej odmawia przyznania renty strukturalnej ( § 20 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia).
Dopiero spełnienie warunku opisanego w § 20 ust. 3 pkt 2 oraz wymogów określonych w § 4 pkt 1-3, 6 i 7 oraz § 11 powoduje, że weryfikacja wniosku może być pozytywna, czego wyrazem powinno być postanowienie wydane przez kierownika biura powiatowego Agencji o spełnieniu powyższych warunków (§ 20 ust. 4 rozporządzenie). Uzyskanie postanowienia otwiera drogę do drugiego etapu postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej, który w zasadzie sprowadza się do sprawdzenia, czy wnioskodawca spełnia kolejne warunki wymienione w § 4 pkt 4 i 5. Pozytywny wynik tego sprawdzenia zobowiązuje organ do wydania stosownej decyzji.
Zgodnie bowiem z § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia kierownik biura powiatowego Agencji wydaje decyzję administracyjną w sprawie przyznania renty strukturalnej wnioskodawcy, który otrzymał ww. postanowienie, w terminie 30 dni od dnia przedłożenia przez tego wnioskodawcę dowodów potwierdzających przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej.
Sytuacja kształtuje się jednak odmiennie w przypadku, gdy na pierwszym etapie postępowania stwierdzone zostanie, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w § 4 pkt 1-3 , 6, 7 oraz § 11 albo nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmiej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem albo właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika. W takim przypadku, organ już na tym etapie wydaje decyzję o odmowie przyznania renty strukturalnej (§ 20 ust. 3 rozporządzenia). Jeżeli więc zaistnieje sytuacja określona w przywołanym przepisie organ w ogóle nie bada czy spełnione zostały wymogi określone w § 4 pkt 4 i 5 omawianego aktu, a więc czy doszło do przekazania gospodarstwa rolnego.
Jak wynika z przekazanych Sądowi akt postępowania, w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji najpierw dokonał pozytywnej weryfikacji wniosku M. K. o przyznanie renty strukturalnej co wyraził w postanowieniu z dnia [...], a następnie decyzją z dnia [...] odmówił mu przyznania tego świadczenia motywując owo orzeczenie nie spełnieniem warunku określonego w § 4 pkt 4 rozporządzenia. Z kolei organ odwoławczy w swojej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jako przyczynę odmowy przyznania renty strukturalnej wskazał nie spełnienie warunku określonego w § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia. W obu decyzjach jako przyczynę odmowy wskazano jednak tę samą okoliczność podnosząc, że M. K. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z osobą która nie była jego współmałżonką, co nie pozwala na przyznanie mu renty strukturalnej.
Sytuacja faktyczna i prawna zaistniała w rozpoznawanej sprawie przedstawia się zatem w sposób bardziej skomplikowany niż w klasycznym przypadku. Wymaga rozważenia, czy organy w sposób prawidłowy określiły przyczyny odmowy oraz czy w zaistniałych okolicznościach dopuszczalne było, po uprzednim wydaniu postanowienia stwierdzającego nabycie uprawnienia do renty strukturalnej, odmówienie tego świadczenia z tego względu, że jeden z pozytywnie zweryfikowanych wcześniej warunków nie został jednak spełniony.
Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji istotne znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe wyinterpretowanie normy określającej, jakie warunki muszą być spełnione dla uzyskania omawianego świadczenia. Interpretacja ta nie może ograniczać się jedynie do wykładni § 4 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 w oderwaniu od pozostałych przepisów tego aktu. Dopiero bowiem łączne ich odczytanie pozwoli na wyinterpretowanie warunków, których spełnienie w określonym momencie, prowadzi do przyznania renty strukturalnej.
Kierując się powyższą zasadą, omawiane warunki wywieść należy nie tylko z § 4 ale również z § 20 wskazanego rozporządzenia. Z ust. 3 pkt 2 § 20 wynika dodatkowy warunek uzyskania renty strukturalnej, który – obok warunków określonych w § 4 pkt 1-3, 6, 7 i § 11- musi być spełniony co najmniej w momencie złożenia wniosku. Osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia musi być bowiem właścicielem lub współwłaścicielem wraz z małżonkiem gospodarstwa rolnego, albo właścicielem takiego gospodarstwa musi być małżonek rolnika. Prawodawca, określając tytuł prawny do gospodarstwa rolnego który uprawnia do uzyskania renty strukturalnej, rozróżnił zatem wyraźnie trzy alternatywne sytuacje: 1/ własność gospodarstwa rolnego przysługującą wyłącznie rolnikowi, 2/ współwłasność gospodarstwa rolnego przysługującą rolnikowi i jego współmałżonkowi, oraz 3/ własność gospodarstwa rolnego przysługującą małżonkowi rolnika. Konsekwencją takiego unormowania, jest regulacja zawarta w § 6 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia, stanowiąca, kiedy warunek przekazania gospodarstwa rolnego uznaje się za spełniony. W tym przepisie również wyróżniono trzy sytuacje wypełniające pojęcie przekazania gospodarstwa rolnego. Mianowicie, wymóg ten jest zrealizowany gdy zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa : 1/ będące przedmiotem odrębnej własności rolnika, 2/ odrębnej własności jego małżonka, 3/ przedmiotem ich współwłasności. Łączne odczytanie ww. przepisów pozwala zatem na przyjęcie, że o rentę strukturalną może ubiegać się rolnik, który albo jest wyłącznym właścicielem gospodarstwa rolnego (według rozporządzenia - stanowi przedmiot jego odrębnej własności), albo wyłącznym właścicielem gospodarstwa jest małżonek rolnika (według rozporządzenia - stanowi przedmiot odrębnej własności małżonka) lub rolnik i jego małżonek są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, przy czym bez znaczenia jest czy mamy do czynienia ze współwłasnością łączną czy ułamkową. Zastosowanie klasycznej reguły wykładni gramatycznej i systemowej prowadzi zatem do wniosku, że nie jest możliwe przyznanie renty strukturalnej w przypadku, gdy gospodarstwo rolne i wchodzące w jego skład użytki rolne stanowią przedmiot współwłasności rolnika i osoby, która nie jest jego małżonkiem.
Przy wykładni omawianych przepisów trzeba też mieć na względzie, że renty strukturalne są instytucją uzupełniającą rolniczy system emerytalny i są ściśle z tym system powiązane. Renta strukturalna stanowi świadczenie, które winno zapewniać dochód starszym rolnikom, którzy jeszcze nie osiągnęli wieku emerytalnego, a którzy zdecydowali się na zaprzestanie gospodarowania i przekazanie całości gospodarstwa następcom mogącym w miarę potrzeb, poprawić ich rentowność. Niewątpliwie świadczenie to winno zastąpić dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, które zwykle stanowiło dla rolnika i jego rodziny główne lub wyłączne źródło utrzymania. Można więc przyjąć, że jest ona substratem dochodu uzyskiwanego z całego gospodarstwa rolnego i wchodzących w jego skład użytków rolnych przez rolnika i jego najbliższą rodzinę – w tym małżonka /jeżeli go posiada/. Potwierdza to również zapis § 5 ust. 1 rozporządzenia, w którym wskazano, że jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu z nich. Trzeba też pamiętać, że renta strukturalna stanowi formę pomocy finansowej - wcześniejszej emerytury - trwającej jednak nie dłużej niż 10 lat (§ 1 i § 13 ust. 1 rozporządzenia). Najdalej po upływie tego okresu, rolnik który pobierał rentę strukturalną oraz jego małżonek (jeżeli renta wypłacana była z dodatkiem na małżonka), z mocy prawa, podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (por. art. 16 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.). Przepisy określające zasady przyznawania renty strukturalnej współfinansowanej ze Środków Sekcji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej pozostają zatem w ścisłym związku z przepisami regulującymi ubezpieczenie społeczne rolników i członków ich rodzin co uzasadnia ograniczenia w ubieganiu się o rentę strukturalną tylko do tych współwłaścicieli gospodarstw rolnych (i wchodzących w ich skład użytków rolnych), którzy prawo to wykonują wyłącznie ze współmałżonkiem i z uzyskanego dochodu utrzymują wspólne gospodarstwo domowe. Na marginesie należy też zauważyć, że omawiane rozwiązanie przyjęte w rozporządzeniu z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie odbiega od dotychczasowych rozwiązań stosownych w ustawodawstwie, regulujących warunki uzyskania renty strukturalnej w rolnictwie (por. art. 18 ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie, Dz. U., Nr 52, poz. 539 z późn. zm.). Współwłasność gospodarstwa rolnego z osobą inną niż małżonek oznacza, że dochód uzyskiwany z takiego gospodarstwa służy zaspokajaniu potrzeb również innego rolnika i jego rodziny. Jednym z podstawowych celów instytucji rent strukturalnych, jest też poprawa rentowności gospodarstw rolnych, co zapewnić ma przekazanie całości gospodarstw - zwłaszcza użytków rolnych - które przecież stanowią ich podstawę. Z tego też względu nie jest możliwe przyjęcie proponowanej przez skarżącego koncepcji, iż rolnik będący współwłaścicielem (z inną osobą niż małżonek) gospodarstwa rolnego (użytków rolnych), w ramach swobodnego rozporządzania swoim udziałem, mógłby przenieść na następcę tylko ten udział. Nie byłby bowiem spełniony warunek przekazania gospodarstwa rolnego, w rozumieniu § 4 pkt 4 rozporządzenia, gdyż przekazaniu nie mogłyby podlegać wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa (§ 6 ust. 1). W takiej sytuacji przekazanie gospodarstwa rolnego w całości (przekazanie całości użytków rolnych), jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, wymagałoby zgody współwłaściciela (art. 199 k.c.), a co za tym idzie, prawodawca musiałaby zawrzeć odpowiednie regulacje normujące kwestię przyznania substratu dochodu z gospodarstwa, również dla tego współwłaściciela. Takiej sytuacji prawodawca jednak nie przewidział, ograniczając możliwość uzyskania renty, do tych współwłaścicieli, którzy prawo to wykonują ze współmałżonkiem.
Organy administracji prawidłowo przyjęły zatem, że osoba, która jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z inną osobą niż małżonek, nie może skutecznie ubiegać się o rentę strukturalną na podstawie rozporządzania Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że w chwili złożenia wniosku współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 13,13 ha opisanego w księdze wieczystej KW nr [...] byli M. K. i Z. K. Nie jest również kwestionowane, że małżeństwo M. K. i Z. K. zostało rozwiązane przez rozwód orzeczony przez Sąd Okręgowy w J. G. prawomocnym wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2001 r. (sygn. akt I C 103/01). Powyższe oznacza, że wnioskodawca nie był w chwili składania wniosku wyłącznym właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. przekraczającej 1 ha, nie był też współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani też wyłącznym właścicielem takiego gospodarstwa nie był małżonek wnioskodawcy.
Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 2 przywołanego rozporządzenia stwierdzenie takiej okoliczności uzasadniało zatem wydanie decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy.
Do rozpoznania pozostaje jednak, czy wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia o stwierdzeniu, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do przyznania mu renty strukturalnej - gdyż zrealizowane zostały przesłanki określone w § 20 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia - a następnie wydanie decyzji o odmowie przyznania mu tej renty z uwagi na to, że nie spełnia on jednego z tych warunków (§ 20 ust. 3 pkt 2 ), nie stanowi naruszenia prawa, które stanowiłoby podstawę dla uchylenia przez sąd administracyjny kwestionowanej w skardze decyzji. Jak wcześniej zauważono - zgodne z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylenie decyzji całości lub w części możliwe jest jedynie w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z akt sprawy wynika, że wniosek z dnia 8 listopada 2005 r. o przyznanie renty strukturalnej podpisany został przez M. K. oraz przez Z. K., która swój podpis umieściła w miejscu przeznaczonym dla małżonka rolnika ubiegającego się o przyznanie renty strukturalnej. W treści samego wniosku (część A pkt V) M. K. oświadczył zaś, że jego małżonką jest Z. K. z domu K. Dołączone do wniosku dokumenty, a to: odpisy z księgi wieczystej nr [...], wypisy z rejestru gruntów oraz akty notarialne z dnia 11 września 1986 r., rep. A [...], z dnia 18 września 1986 r., rep. A [...], z dnia 30 czerwca 1987 r., z dnia 30 listopada 1989 r., rep. A [...] oraz dnia 10 kwietnia 1997 r., rep A [...] potwierdzają, że przedmiotowe gospodarstwo rolne o pow. 13,13 ha położone w C. w gminie M., stanowiło nieprzerwanie przedmiot wspólności ustawowej Z. K. i M. K. Co więcej, z odpisu z KW nr [...] wynikało, ż taki stan trwał jeszcze grudniu 2005 r. – a więc już po złożeniu wniosku. W tych okolicznościach, wobec treści wniosku o przyznanie renty strukturalnej oraz złożonego na nim własnoręcznego podpisu Z. K. jak też wobec dołączonych do tego wniosku dokumentów i oświadczeń (patrz oświadczenie M. K. z dnia 8 listopada 2005 r.) brak było uzasadnionych podstaw do kwestionowania zawartego we wniosku oświadczenia, że współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa jest wraz z M. K. jego małżonka Z. K. W takich okolicznościach uzasadnione było – przy spełnieniu pozostałych przesłanek – wydanie postanowienia, o którym mowa w § 20 ust. 4 omawianego rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r.
Opisana sytuacja uległa – na dalszym etapie postępowania i przed wydaniem ostatecznej decyzji – zasadniczej zmianie, spowodowanej zmianą treści wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Wnioskodawca oświadczył bowiem, że współwłaścicielka przedmiotowego gospodarstwa jest jego byłą żoną i podał nowe dane identyfikacyjne małżonka. Z dołączonych dokumentów wynikało również, że małżeństwo z Z. K. uległo rozwiązaniu przez rozwód w 2001 r. a to potwierdzało, że Z. K., pomimo złożonych oświadczeń, już w chwili składania wniosku nie była żoną wnioskodawcy.
Przedstawiona wyżej zmiana wniosku oraz ujawnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych, istniejących już w chwili jego złożenia, spowodowało, że organy zobowiązane były do ponownego rozpoznania wniosku od nowa, zgodnie z wynikającym z jego zmiany, nowym stanem faktycznym sprawy. Tym samym organy nie były związane wydanym wcześniej postanowieniem. Uzasadnione było zatem - w myśl § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia - wydanie decyzji odmawiającej przyznanie renty strukturalnej ze względu na niespełnienie określonego w tym przepisie warunku, nie zaś, z powodu niespełnienia warunku określonego w § 4 ust. 4. Ujawnienie tak istotnych okoliczności w toku postępowania, spowodowało powrót do jego pierwszego etapu, w którym organ nie bada spełnienia warunku przekazania gospodarstwa rolnego. Podanie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej jako przyczyny odmowy przyznania renty, nie spełnienia warunku wynikającego z § 4 pkt 4 - przy jednoczesnym powołaniu w podstawie decyzji § 20 ust. 3 - stanowiło uchybienie, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Uchybienie to zostało zresztą usunięte przez organ drugiej instancji, który zgodnie z art. 138 k.p.a. posiada kompetencje do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i jest uprawniony do usunięcia naruszeń prawa występujących w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym o ile nie przekroczy tym granic dwuinstancyjności.
Zebrany i utrwalony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje zatem, że nie można postawić organom administracji zarzutu istotnego naruszenia prawa procesowego, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu takiego zarzutu nie można również postawić co do prawa materialnego. Organy prawidłowo – wobec ujawnionego stanu faktycznego sprawy – ustaliły odnoszącą się do niego normę prawną i niewadliwie ją zastosowały. Zmiana wniosku i ujawnione tą zmianą okoliczności spowodowały, że organy nie były też związane postanowieniem, które – co należy podkreślić – podjęte zostało na podstawie innego stanu faktycznego.
Nawet gdyby jednak przyjąć, że wydanie powyższego postanowienia – wobec ustalonych okoliczności istniejących w momencie jego podjęcia (aczkolwiek nieznanych organowi) – obiektywnie stanowi naruszenie § 20 ust. 4 rozporządzenia, to tego typu naruszenie dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, jedynie wówczas, gdyby miało wpływ na wynik sprawy. Musiałby zatem istnieć związek przyczynowy, między treścią ukształtowanego w decyzji stosunku administracyjno - prawnego materialnego a naruszeniem normy prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie takiego związku nie da się jednak ustalić. Niezależnie bowiem od treści omawianego postanowienia, organy prawidłowo rozstrzygnęły, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do ubiegania się o rentę strukturalną.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, należy zauważyć że są one oparte na interpretacji odnoszącej się wyłącznie do treści § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. Faktycznie, prawodawca określił wymogi uzyskania przedmiotowego świadczenia w § 4 omawianego rozporządzenia, jednakże wskazać należy, że dopiero łączne odczytanie § 4 pkt 4 i § 20 ust. 3 tego aktu, pozwala na wyinterpretowanie kompletnej normy prawnej statuującej warunki uprawniające do ubiegania się o rentę strukturalną. Ta okoliczność została zaś przez skarżącego zupełnie pominięta. Przedstawione przez niego argumenty nie mogą więc być uwzględnione.
Wobec przedstawionych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania poprawności rozstrzygnięcia Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W., utrzymującego w mocy decyzję organu pierwszej instancji i stąd, zgodnie z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.