II SA/Wr 499/02

II SA/Wr 499/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Moskała
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Krystyna Anna Stec /przewodniczący/
Symbol z opisem
620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Sędzia NSA - Anna Moskała Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu w dniu 8 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Zespołu Szkół Społeczno-Socjalnych w L. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...]. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania Zespołu Szkół Społeczno-Socjalnych w L. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L., znak [...]z dnia [...]. o stwierdzeniu u R. Ś. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu - wymienionej w pozycji 7 wykazu chorób zawodowych - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył, że Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. opisaną wyżej decyzją stwierdził u R. Ś. chorobę zawodową narządu głosu - na podstawie orzeczenia lekarskiego Poradni Chorób Zawodowych WOMP w L. z dnia [...] oraz przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w środowisku pracy. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego podano, iż obecnie badaniem foniatrycznym i laryngologicznym stwierdza się u zainteresowanego przerostowe zapalenie śluzówki krtani oraz niedowład fałdów głosowych. Zmiany te odpowiadają symptomatologii choroby zawodowej wywołanej wysiłkiem głosowym. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że zainteresowany był zatrudniony jako nauczyciel muzyki w latach 1969 - 1992, tj.:
- od 1969r. do 1975r. pracował jako nauczyciel wychowania muzycznego w Szkołach Podstawowych w M. i L. Ś., w wymiarze do 10 godzin tygodniowo;
- w latach 1975-1984 zatrudniony był jako nauczyciel w Szkole Podstawowej Nr 3 w L., w tym też czasie pracował w innych szkołach jako instruktor zespołu wokalnego i muzycznego w wymiarze od 6 do 9 godzin tygodniowo;
- od 1984r. do 1992r. na stanowisku nauczyciela muzyki oraz wicedyrektora w Szkole Podstawowej Nr 11 w L., w wymiarze od 12 do 27 godzin tygodniowo;
- po przejściu na emeryturę w 1992r. również pracował w niepełnym wymiarze czasu pracy;
- w latach 1991 - 1996 zatrudniony był w Młodzieżowym Domu Kultury w L. jako instruktor gry na pianinie od 9 do 17 godzin tygodniowo;
- od [...] do [...] pracował w Zespole Szkół Społeczno-Socjalnych w L. jako nauczyciel muzyki w wymiarze 6 godz. tygodniowo.
Od decyzji organu I instancji Zespół Szkół Społeczno-Socjalnych w L. wniósł odwołanie zarzucając, iż tak krótki okres zatrudnienia w tej szkole nie mógł spowodować choroby zawodowej, a do zachorowania przyczyniła się praca w innych szkołach. Jednocześnie Zespół Szkół wniósł o ponowne przebadanie R.Ś. w Instytucie Medycyny Pracy, jednakże pismem z dnia [...] R. Ś. nie wyraził zgody na badania konsultacyjne.
Jak zauważył organ odwoławczy - bezsprzeczny jest fakt, iż zainteresowany przez 23 lata do emerytury, a także przez 5 lat po przejściu na emeryturę pracował w zawodzie nauczyciela muzyki, łącznie przepracowując 28 lat w różnym wymiarze czasu pracy, od 6 do 27 godzin tygodniowo w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy. Zgadzając się ze skarżącym Zespołem, iż do powstania choroby zawodowej narządu głosu u R. Ś. nie przyczyniła się tylko praca w ostatnim miejscu, lecz złożył się na to cały okres zatrudnienia - D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że rozstrzyganie kwestii odpowiedzialności, bądź przyczynienia się zakładu pracy do powstania choroby zawodowej nie należy do kompetencji organów inspekcji sanitarnej zaś wobec faktu, że orzeczenie lekarskie wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych w L. nie budzi żadnych zastrzeżeń, a R.Ś. odmówił poddania się badaniom w Instytucie Medycyny Pracy, organ drugiej instancji uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Choroba rozpoznana u R. Ś. wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych, rozpoznana została przez uprawnioną do tego placówkę służby zdrowia, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło wieloletnie zatrudnienie w zawodzie nauczyciela muzyki. Ocena wielkości wysiłku głosowego jest trudna bez częstej wizytacji sposobu prowadzenia zajęć dydaktycznych konkretnego nauczyciela, należy jednak przyjąć, że narażenie na wieloletni wysiłek głosowy było przyczyną rozpoznanej przedmiotowej choroby.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Zespół Szkół Społeczno-Socjalnych w L. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we W. - domagając się, cyt. : "uznania wymienionych decyzji za bezzasadne i bezskuteczne w stosunku do strony skarżącej" oraz "zwolnienia ze skutków choroby zawodowej w części dotyczącej jednorazowego odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu".
Na poparcie skargi skarżący Zespół Szkół zarzucił, że R.Ś. był zatrudniony w Liceum Technicznym w L. w okresie od [...] do [...] w wymiarze 6/18 czasu pracy, (tj. - 6 godzin lekcyjnych, 45 minutowych, w tygodniu). Faktyczne zatrudnienie to okres od [...] do [...] ( w tym czasie była jeszcze w szkole przerwa świąteczna i semestralna), pozostała zaś część umowy o pracę przypada na czas przebywania R. Ś. na zwolnieniu lekarskim, od 4 kwietnia do końca roku szkolnego oraz na okres wakacji, kiedy zajęcia się nie odbywają. Decyzja Inspektora Sanitarnego podjęta na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz.294 z późn. zm.) jest decyzją kierowaną do szkoły, w której zainteresowany nie mógł fizycznie nabawić się choroby zawodowej, ponieważ ani wymiar czasu pracy, ani okres zatrudnienia, nie pozostawał w związku przyczynowym. Ponadto zgodnie z art. 91 b Karty Nauczyciela zatrudnienie poniżej 1/2 etatu nie daje uprawnień nauczycielskich, w tym również w zakresie uznania nauczycielskiej choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu zawiązanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym o charakterze przerostowego zapalenia śluzówki krtani oraz niedowładu fałdów głosowych. Stąd - jak twierdzi strona skarżąca - zakład pracy, który nie przyczynił się do powstania choroby zawodowej, nie może ponosić skutków finansowych w postaci jednorazowego odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu.
W odpowiedzi Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że nie twierdził w swojej decyzji, iż schorzenie powstało w związku z zatrudnieniem R.Ś. w Zespole Szkół Społeczno-Socjalnych w L. Do schorzenia tego przyczynił się bowiem cały okres zatrudnienia. Decyzję w sprawie choroby zawodowej , zgodnie z § 10 ust.3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych przesyła się między innymi zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. I tak też postąpił Inspektor Sanitarny przesyłając decyzję skarżącej Szkole, jako jednemu z adresatów. Przesłanie skarżącej Szkole decyzji dotyczącej choroby zawodowej nie przesądza o odpowiedzialności tego zakładu za powstałą chorobę. Spory na tym tle rozstrzygają sądy powszechne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). Stosownie zaś do brzmienia art. 134 § 1 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną postawą prawną.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest bezzasadna.
Przedmiotem zaskarżenia były decyzje organów państwowej inspekcji sanitarnej stwierdzające chorobę zawodową u R.Ś. Zasadność samego stwierdzenia choroby zawodowej w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie jest podważana. Argumentacja podnoszona przez Zespół Szkół Społeczno-Socjalnych w L. zmierza bowiem w istocie jedynie do wykazania, że organy administracji orzekające w obu instancjach niesłusznie skierowały wydane decyzje stronie skarżącej, ponieważ - w jej ocenie - choroba zawodowa R.Ś. nie mogła powstać w czasie jego zatrudnienia w Zespole Szkół Społeczno-Socjalnych. Zdaniem Składu orzekającego, przesądzenie tej ostatniej okoliczności nie ma jednak żadnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia .
Zgodnie z § l ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), obowiązującego w okresie podejmowania decyzji przez organy inspekcji sanitarnej obu instancji, za choroby zawodowe uważało się choroby określone w wykazie stanowiącym załącznik do tegoż rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Przepis § 10 ust. l przywołanego aktu normatywnego przesądza z kolei o tym, że inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia, przyjmując za podstawę swojego rozstrzygnięcia treść orzeczenia jednostki organizacyjnej służby zdrowia właściwej do rozpoznania chorób zawodowych oraz wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Z brzmienia cytowanych przepisów wynika jasno, że zakres kognicji organów państwowej inspekcji sanitarnej ograniczony został wyłącznie do przesądzenia, czy choroba, objęta wspomnianym wykazem chorób zawodowych, została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy pracownika, czy też taka zależność nie występuje. Kompetencja organów inspekcji sanitarnej nie obejmuje natomiast wskazania konkretnego zakładu pracy, w którym pracownik zapadł na rozpoznaną u niego chorobę zawodową w podanym rozumieniu. W stanie prawnym obowiązującym w okresie załatwiania sprawy stwierdzania choroby zawodowej R. Ś., wspomniana okoliczność miała natomiast znaczenie dla przypisania ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej konkretnego zakładu pracy. Zagadnienie to przekracza jednak ramy postępowania administracyjnego, mającego na celu - co już podkreślono - jedynie stwierdzenie choroby zawodowej u pracownika lub braku podstaw do stwierdzenia takiej choroby.
Dotychczas sformułowane wnioski znajdują dodatkowe wsparcie w treści § 10 ust. 3 rozporządzenia RM z 1983 r. Przepis ten - o charakterze proceduralnym - ustala krąg podmiotów, którym należy przesłać decyzję wydaną w przedmiocie stwierdzenia (lub odmowy stwierdzenia) choroby zawodowej. W pkt 2 wymieniono tam zakład pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. Z brzmienia tego przepisu wynika jednoznaczne wskazanie przez legislatora na ten zakład pracy, który jako ostatni zatrudniał pracownika w warunkach występującego w tym zakładzie, potencjalnego nawet tylko, narażenia na działanie czynnika wywołującego stwierdzoną chorobę zawodową. Bez znaczenia jest natomiast to, czy w tym właśnie zakładzie pracownik zapadł na daną chorobę. Zespół Szkół Społeczno-Socjalnych w L. był bez wątpienia pracodawcą zatrudniającym R. Ś. jako ostatni zakład pracy, w momencie rozpoznania u zainteresowanego zawodowego przewlekłej choroby narządu głosu. Strona skarżąca mogłaby zatem zasadnie twierdzić, że decyzje organów państwowej inspekcji sanitarnej zostały nieprawidłowo adresowane do niej, jedynie poprzez wykazanie, że w okresie pracy w Zespole Szkół R. Ś. nie był w ogóle narażony na działanie czynnika stanowiącego źródło powstania przedmiotowego schorzenia. Tylko przy takim założeniu, odpis decyzji należałoby bowiem przesłać do innego zakładu pracy. Jednakże z racji samego charakteru pracy nauczyciela narażenie na nadmierny wysiłek głosowy także w Zespole Szkół Społeczno-Socjalnych, poza innymi miejscami świadczenia pracy przez R. Ś. - nie mogło być w toku postępowania administracyjnego kwestionowane.
Na marginesie zasadniczego wywodu uzasadnienia, godzi się dodatkowo zauważyć, że przesłanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową zakładowi pracy wskazanemu w ostatnio przywołanym przepisie, nie przesądza jeszcze o tym, że ten właśnie zakład będzie podmiotem zobowiązanym do spełnienia na rzecz pracownika świadczeń przewidywanych z tego tytułu odrębnymi przepisami.
W czasie wydawania decyzji kwestionowanych w niniejszej sprawie, obowiązywały w tym zakresie rozwiązania przewidziane w rozdziale 8 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm.). W świetle przepisu art. 32 ust. l pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy, w razie choroby zawodowej, jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci przysługiwało - co do zasady - od zakładu pracy zatrudniającego pracownika w czasie, kiedy stwierdzono stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. Jeżeli jednak w czasie pracy w tym zakładzie pracownik nie był narażony na powstanie lub nawrót choroby, świadczenia te przysługiwały od ostatniego zakładu pracy, w którym narażenie takie występowało. Łatwo zauważyć, że cytowane przepisy ustawowe posługują się innym zakresem pojęciowym niż przepis § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM z 1983 r. Z tych pierwszych wynikało, że podmiotem zobowiązanym do zapłaty jednorazowego odszkodowania, o którym tam mowa, był ten zakład pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na powstanie lub nawrót choroby zawodowej, a nie zakład pracy, w którym pracownik ten był jedynie narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną u niego chorobę zawodową. Porównanie przepisów obu analizowanych aktów normatywnych przekonuje ponad wszelką wątpliwość, że dopiero w czasie ustalania i egzekwowania należnego odszkodowania - a nie na poprzedzającym ten proces etapie stwierdzania choroby zawodowej - istotne jest dowiedzenie, w którym zakładzie pracy nastąpiło powstanie lub nawrót zdiagnozowanej uprzednio u pracownika choroby zawodowej. Dopiero w ramach postępowania, w którym przesądzana jest kwestia jednorazowego odszkodowania, miałyby zatem znaczenie powoływane przez stronę skarżącą okoliczności (wymiar czasu pracy, okres trwania narażenia), sugerujące - zdaniem strony skarżącej - że choroba zawodowa R. Ś. nie powstała w okresie jego pracy w Zespole Szkół Społeczno-Socjalnych.
Na specyfikę wzajemnej relacji obu etapów postępowania, tzn. postępowania w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej i zupełnie odrębnego postępowania o ustalanie przysługujących z tego tytułu świadczeń, zwrócił zresztą uwagę Sąd Najwyższy. Charakterystyczne są zwłaszcza dwa aspekty tego zagadnienia. Wcześniejsze zakończenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej uznane zostało za warunek ważności postępowania sądowego w sprawie o jednorazowe odszkodowanie należne z tytułu tej choroby (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 271/00, OSNP 2002, Nr 21, poz. 530), mimo że sąd powszechny rozpatrujący sprawę o świadczenie z tytułu choroby zawodowej nie jest związany decyzją inspektora sanitarnego (tak z kolei SN w uchwale 7 sędziów z dnia 16 czerwca 1994 r., II PZP 4/93, OSNP 1994, Nr 11, poz. 170).
W obecnie obowiązującym stanie prawnym, zagadnienie odpowiedzialności zakładu pracy straciło swoje znaczenie wobec przyjęcia przez ustawodawcę zasady o ustalaniu i wypłacaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczeń należnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (por. zwłaszcza przepisy art. 15 w związku z art. 2 pkt 14 oraz przepisy przejściowe - przede wszystkim art. 46-48, 51, 55, 56 i 59 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.).
Zaskarżona decyzja zatem w żadnym razie nie nakłada odpowiedzialności finansowej z tytułu stwierdzonej choroby zawodowej, co wynika także z jej rozstrzygnięcia.
Przywołany przez stronę skarżącą przepis art. 91 lit. b ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1997r. Nr 56 poz. 357 ze zm.) w brzmieniu następującym w ust. 1 (w stanie prawnym z daty orzekania przez organy inspekcji sanitarnej) - cyt. "Do nauczyciela zatrudnionego w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć nie stosuje się przepisów art. 54-61, 71, 72 i 86-91" - nie znajduje żadnego zastosowania, albowiem ani w swej treści ( również w treści pozostałych ustępów), ani w przepisach, do których odsyła nie zawiera on jakiegokolwiek odniesienia do kwestii związanych z orzekaniem w sprawie choroby zawodowej. Jedynie w art. 72 ust. 3 postanowiono, że minister właściwy do spraw zdrowia, w porozumieniu z właściwymi ministrami, określi, w drodze rozporządzenia, formy profilaktyki i leczniczej pomocy specjalistycznej dla nauczycieli, uwzględniając w szczególności wczesne wykrywanie chorób zawodowych i dostęp do środków pomocniczych. Ten wszakże przepis stanowi wyłącznie delegację dla właściwego ministra do wydania przepisów wykonawczych o charakterze norm regulujących zagadnienia w zakresie profilaktyki (zapobiegania) chorobom zawodowym oraz leczenia, nie normuje natomiast spraw związanych ze stwierdzaniem chorób zawodowych.
Konkludując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem, tj. wydane z zachowaniem norm rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych oraz kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności decyzje w I i II instancji podjęły właściwe do rozpoznania choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej (§ 10 ust. 1 rozp.), na podstawie orzeczenia lekarskiego powołanej do tego stosownie do wymogu § 7 rozporządzenia jednostki organizacyjnej służby zdrowia. Moc dowodowa tego orzeczenia nie została obalona, wobec czego jest ono wiążące dla organów inspekcji sanitarnej w myśl § 10 ust. 1 rozporządzenia. Pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie odnośnie narażenia zawodowego podczas całego okresu zatrudnienia jest wyczerpujący i nie budzi wątpliwości.
W konsekwencji, skarga Zespołu Szkół Społeczno-Socjalnych w L. podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.