II SA/Wr 482/22

II SA/Wr 482/22 - Postanowienie WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-02
Data wpływu
2022-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Olga Białek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
III OSK 2165/23 - Wyrok NSA z 2025-03-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Odrzucono wniosek o przywrócenie terminu do dokonania innej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 88
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 2 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. sp. z o.o. z siedzibą w R. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi T. P. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach postanawia: odrzucić wniosek.
Uzasadnienie
T. P. sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: "Spółka, strona skarżąca") pismem z dnia 10 marca 2022 r. zwróciła się za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z [...] r., nr [...].
Pełnomocnik skarżącej we wniosku podniósł, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi spowodowane było przekazaniem przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję osobie, która jak twierdzi pełnomocnik, nie jest znana stronie skarżącej. O powyższej okoliczności pełnomocnik dowiedział się poprzez wgląd do akt w dniu 3 marca 2022 r., a w dniu 4 marca 2022 r. Zarząd Spółki zapoznał się z dokumentem doręczenia zastępczego i w tym też terminie ustała przyczyna uchybienia terminowi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329 ze zm. zwanej dalej: "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W świetle przytoczonych przepisów nie może budzić wątpliwości, że warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest ustalenie, że do uchybienia terminu w ogóle doszło. Jeżeli czynność strony była zatem dokonana w terminie albo termin w ogóle nie rozpoczął biegu (art. 86 § 1 p.p.s.a.), to wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny i jako taki podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 960/12 oraz z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FZ 431/19; a także B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. WKP, 2018; komentarz do art. 88).
Zgodnie z art. 53 § 1 i art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Termin uważa się za zachowany, także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego (art. 53 § 4 p.p.s.a.).
Według art. 40 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi. Doręczenie pism jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym reguluje art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: .k.p.a.). Zgodnie z tym przepisem doręczeń dokonuje się w lokalu siedziby tych podmiotów do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Powołany przepis zawiera zatem dwie przesłanki skuteczności doręczenia, jedną związaną z adresem i drugą związaną z osobą odbierającą korespondencję.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy należy zauważyć, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawartego w aktach administracyjnych wynika, iż korespondencja zawierająca akt organu, podlegający w sprawie zaskarżeniu została doręczona w sposób nieprawidłowy. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. przesyłki zaznaczono, że pismo doręczono "dorosłemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu*), który podjął się oddania pisma adresatowi (zawiadomienie o doręczeniu pisma umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata, a jeżeli nie jest to możliwe, na drzwiach adresata*)" nie zakreślając jednocześnie, którą z tych osób jest R. Z. podpisany jako osoba, której doręczono przesyłkę oraz nie zakreślając miejsca umieszczenia zawiadomienia o doręczeniu. Zbadanie prawidłowości dokonanego doręczenia ma w tym przypadku zasadnicze znaczenie, ponieważ od daty tej czynności należy liczyć bieg terminu do wniesienia skargi. Kwestia odbioru korespondencji w sprawie może zatem nasuwać wątpliwości co do faktycznego jej otrzymania przez skarżącą spółkę w dacie widniejącej na ZPO.
Przepis art. 45 k.p.a. wymaga również aby doręczenie zostało dokonane do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że upoważnienie do odbioru korespondencji może być udzielone w sposób dorozumiany. Mianowicie, jeżeli odbioru pisma dokonał pracownik, potwierdzając odbiór poprzez przybicie pieczątki zawierającej oznaczenie danego podmiotu wraz ze swoim podpisem, to z takiego działania można domniemywać, że był uprawniony do odbioru korespondencji (por. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia 1999 r., II CKN 509/99, OSNC 2000, nr 2, poz. 42; postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., II FSK 1456/08, lex nr 552655). Skutki uchybień pracowników obciążają adresata (por. postanowienie SN z dnia 5 października 1994 r., III ARN 54/04, OSNP 1994 r., nr 12, poz. 187). Natomiast odebranie korespondencji przez osobę nieuprawnioną jest prawnie bezskuteczne (postanowienie SN z dnia 27 września 1969 r., I CZ 86/69, Palestra 1970 r., nr 12, poz. 225). Z komentowanego przepisu wynika niedopuszczalność zarówno doręczenia pisma pracownikowi innemu niż pracownik upoważniony do odbioru pism, jak i doręczenia pisma innym osobom, np.: członkom rodziny, dorosłym domownikom, klientowi, sąsiadowi lub osobom przebywającym przypadkowo pod wskazanym adresem siedziby (por. postanowienie SN z dnia 5 października 1994 r., III ARN 54/94, OSNP 1994, nr 12, poz. 187). Nieprawidłowe, czyli niezgodne z art. 45 k.p.a., doręczenie pisma (decyzji) należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw i zbadania zgodności z prawem wydanej decyzji przez sąd administracyjny.
Co do zasady należy stwierdzić, że przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć nie tylko osobę, która ma specjalne upoważnienie w tym zakresie, ale również osobę, która ze względu na funkcję wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism. Wskazać przy tym należy, że to na osobie prawnej ciąży obowiązek takiej organizacji pracy, by doręczanie pism w lokalu ich siedziby było możliwe a także, że osobę prawną obciąża takie zorganizowanie odbioru korespondencji, by odbioru dokonywała osoba upoważniona. Zaniedbania w tym zakresie obciążają adresata korespondencji.
Jak wynika z akt sprawy zaskarżony akt został odebrany w dniu 20 sierpnia 2022 r. przez R. Z., określonego jako jedna z osób: "dorosły domownik, sąsiad, dozorca domu", który na zwrotnym potwierdzeniu odbioru potwierdził odbiór tegoż pisma własnoręcznym podpisem. Brak kompetencji osoby odbierającej skierowaną do spółki przesyłkę wydaje się mieć w sprawie istotne znaczenie tym bardziej, że z ZPO nie wynika, iż osoba, która dokonała tej czynności posiadała stosowne upoważnienie i była uprawniona do odbioru pism. Co więcej, wobec braku zakreślenia sposobu umieszczenia zawiadomienia o doręczeniu pisma, tym samym nie jest możliwe ustalenie, czy strona mogła posiadać wiedzę o dokonaniu doręczenia zastępczego.
W piśmie z dnia 20 września 2022 r., pełnomocnik strony skarżącej, na wezwanie Sądu, wyjaśnił że osobą, która podpisywała się w toku postępowania administracyjnego pod potwierdzeniami doręczeń jest R. Z. Ponadto pełnomocnik wskazał, że osoba ta zatrudniona jest jako kierownik tartaku znajdującego się na terenie nieruchomości pod tym samym adresem co siedziba spółki. Co więcej, podkreślono, że R. Z. nie pozostaje w żadnej relacji prawnej bądź społecznej w stosunku do strony skarżącej.
Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, że za osobę uprawnioną do odbioru pism uznaje się osobę, która z racji podziału czynności w jednostce organizacyjnej wykonuje te czynności, ale dotyczy to niewątpliwie tylko pracownika tej jednostki. W konkretnej sytuacji, jaka miała miejsce w rozpoznawanym przypadku, nie można natomiast uznać za osobę uprawnioną do odbioru pism w imieniu spółki pracownika innego przedsiębiorstwa, który w chwili doręczenia przebywał pod adresem siedziby spółki, jednakże przy odbiorze nie przedstawił stosownego upoważnienia do odbioru korespondencji adresowanej do skarżącej.
Reasumując Sąd stwierdza, że odbiór korespondencji nastąpił wprawdzie pod adresem spółki, jednakże odbioru dokonała osoba określona na ZPO jako "dorosły domownik, sąsiad, dozorca domu", a nie jako osoba uprawniona do odbioru pism. Przy odbiorze przesyłki nie było ponadto żadnej wzmianki, co do tego, że osoba która odebrała korespondencję podjęła się tej czynności w imieniu skarżącej spółki i była do tego przez stronę upoważniona.
Powyższe oznacza, że w niniejszej przesyłka zawierającej zaskarżoną decyzję została wadliwie doręczona, co podkreśla również strona skarżąca w swoich pismach procesowych, przedstawiając na tę okoliczność stosowne dowody z dokumentów. W piśmie z dnia 20 września 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej podkreślił, że w sprawie ma miejsce "brak doręczenia decyzji SKO". W związku z powyższym, doręczenie takie nie wywołuje skutku domniemania doręczenia.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że za skutecznie wniesiony środek prawny można uznać tylko taki, gdy zaskarżany akt administracyjny wszedł do obrotu prawnego i jednocześnie znalazł się w posiadaniu podmiotu uprawnionego do złożenia środka zaskarżenia w momencie jego wnoszenia, chociażby naruszono przepisy regulujące procedurę jego doręczeń. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma więc dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z chwilą doręczenia decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i po drugie, jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób (por. postanowienie z 16 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 246/21 – dostępny w CBOSA).
Nieprawidłowe, czyli niezgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, doręczenie pisma, od którego rozpoczyna bieg termin procesowy, należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń pism, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Prawidłowość postępowania organu w tym zakresie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji, postanowienia) może być uznane przez Sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające stwierdzenie, że do doręczenia doszło w innej dacie, niż to przyjmuje organ, albo że w ogóle nie doszło do doręczenia. Wynika to z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady, że decyzja administracyjna (postanowienie) wywiera skutki prawne od daty jej doręczenia lub ogłoszenia (art. 109 § 1 k.p.a.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, że przepisy o doręczeniu należy rozumieć w świetle funkcji, jaką pełnią w postępowaniu administracyjnym. Po pierwsze bowiem, prawo proceduralne, w tym przepisy dotyczące doręczeń, stanowią instrument realizacji prawa materialnego. Po drugie, przepisy o doręczeniach stanowią dla strony postępowania gwarancję przestrzegania przez administrację publiczną zasady demokratycznego państwa prawnego. Po trzecie, ich celem jest między innymi zagwarantowanie stronie postępowania prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Przepisy o doręczeniach zostały ustanowione w interesie stron postępowania i w związku z tym nie mogą być interpretowane i wykorzystywane przez organ administracji na niekorzyść tych stron. W świetle powyższego należy zgodzić się z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, że w sytuacji, gdy doręczenie zostało przeprowadzone wadliwie, to chociaż nie wywołuje skutku domniemania doręczenia, to jednak nie może zanegować faktu, że strona decyzję otrzymała. W sytuacji zatem, gdy zgodnie z twierdzeniem strony weszła ona w posiadanie decyzji w konkretnej dacie, organ nie może tego faktu kwestionować (np. wyrok NSA z 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 3095/15 – dostępny w CBOSA). Uznanie, że wadliwe doręczenie nie wywołuje skutku domniemania doręczenia, jest zabezpieczeniem dla strony postępowania przed negatywnymi konsekwencjami procesowymi, np. przed rozpoczęciem terminu do wniesienia skargi zanim strona faktycznie dowiedziała się o treści decyzji. Jeżeli, tak jak w rozpoznawanej sprawie, strona neguje skuteczność doręczenia w dniu 20 sierpnia 2021 r. przesyłki kierowanej do spółki, zawierającej zaskarżoną decyzję, wskazując jednocześnie, że o decyzji dowiedziała się od jej udziałowca M. L. w dniu 23 sierpnia 2021 r., któremu doręczona została decyzja jako stronie postępowania i zapoznała się z jej treścią (co wynika już z samej skargi do sądu) to należy uznać, że merytoryczne rozpoznanie skargi w takim przypadku będzie działaniem zgodnym z celem i funkcją przepisów o doręczeniu, a w szczególności będzie stanowić realizację prawa strony do sądu. Odmienna wykładnia prowadziłaby natomiast do zbędnego formalizmu i zamknięcia drogi do sądu stronie, która działała w dobrej wierze. Jeżeli strona nie kwestionuje podjęcia informacji o wydaniu decyzji w dniu 23 sierpnia 2021 r. oraz faktu zapoznania się z jej treścią, decyduje się na podjęcie procesowych czynności zmierzających do zaskarżenia decyzji, to należy dopuścić możliwość uznania konkretnej czynności procesowej za skuteczną (por. postanowienia NSA z 16 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 246/21, 28 czerwca 2022 r., II OSK 1079/22). Nie można, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucić skargi wniesionej przed dniem skutecznego doręczenia decyzji stronie skarżącej, jeżeli uprzednio, przed wniesieniem skargi do sądu, strona podjęła informację o wydaniu decyzji i zapoznała się z jej treścią. W takim przypadku skarga jest wniesiona w terminie określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a.
Za prawidłowością powyższego stanowiska przemawia także pogląd wyrażony w orzecznictwie odnoszący się do terminu zaskarżenia aktu w przypadku wielości stron postępowania. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej Spółki stronami postępowania administracyjnego było jeszcze sześć podmiotów, którym organ odwoławczy doręczył skutecznie decyzję w dniach 19-23 sierpnia 2021 r. Tym samym przedmiotowa decyzja weszła do obrotu prawnego wywołując skutki wobec jej adresatów i innych uczestników obrotu prawnego. To wywołanie skutków prawnych polega także na zastosowaniu specjalnej regulacji, dla sytuacji polegającej na pozbawieniu strony udziału w postępowaniu. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy bowiem rozumieć także przypadki, gdy stronie skutecznie nie doręczono decyzji. Dotyczy to m.in. spraw, w których występuje wielość stron, gdy jednej ze stron nie doręczono decyzji lub doręczono ją wadliwie. W konsekwencji przyjmuje się, że skarżąca, której nie doręczono prawidłowo decyzji, mogła wnieść skutecznie skargę w terminie otwartym dla pozostałych stron postępowania. W odniesieniu do niniejszej sprawy oznacza to, że wniesienie skargi przez skarżącą w dniu 21 września 2022 r. (data nadania w placówce pocztowej przesyłki zawierającej skargę), nastąpiło w terminie otwartym dla innych stron postepowania – tj. przed upływem terminu 30 dni liczonych od dnia 23 sierpnia 2021 r.
Zgodnie z treścią art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Niedopuszczalny jest wniosek o przywrócenie terminu złożony w przypadku, gdy strona nie uchybiła terminowi – a contrario z art. 86 § 1 ab initio p.p.s.a. (tak: uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09).
Wniosek o przywrócenie terminu, który nie został uchybiony, traktować należy jako niedopuszczalny. Orzecznictwo sądów w tej kwestii nie pozostawia wątpliwości. Nie można przywrócić terminu, który nie został uchybiony, bowiem instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w sytuacji, gdy strona nie dokonała czynności w terminie. Dopiero bowiem w sytuacji stwierdzenia, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi, Sąd może merytorycznie rozpoznać wniosek strony o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, tj.: przywrócić termin bądź wniosek oddalić. Natomiast, jak wynika z art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu (por. postanowienie NSA 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 276/16). Natomiast złożonej w terminie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 29 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zostanie nadany bieg.
Mając na uwadze powyższe Sąd stosownie do treści art. 88 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.