II SA/Wr 463/06

II SA/Wr 463/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący sprawozdawca/
Julia Szczygielska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
art. 6
Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Julia Szczygielska Asesor WSA Alicja Palus Protokolant: Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu U. P.-S. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Starosty Powiatu O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej nieodpłatnie M. G. na własność grunt pod budynkami oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta Powiatu O. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53) przyznał nieodpłatnie na własność M. G., grunt stanowiący dotychczas własność Skarbu Państwa pod budynkami wpisanymi do księgi wieczystej KW nr [...] obejmujący działkę nr [...] o powierzchni 0,13 ha w obrębie S. gmina T. W uzasadnieniu podano, że rodzice wnioskodawczyni A. i P. małżonkowie G. przekazali w dniu 20 kwietnia 1974 r. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne z wyłączeniem zabudowań zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] Sądu Rejonowego w O. Wnioskodawczyni jest wyłącznym spadkobiercą zgodnie z postanowieniem spadkowym z 1999 r.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po zbadaniu z urzędu wskutek wystąpienia Prokuratora Okręgowego we W. zgodności z prawem powyższej decyzji, na podstawie art. 157 § 1 i 2 w związku z art. 158 § 1 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji.
W uzasadnieniu organ przytoczył pogląd prawny prokuratora, według którego w dniu wydania decyzji wnioskodawczyni wbrew treści księgi wieczystej nie była właścicielką budynków, zatem nie przysługiwała jej nieodpłatnie własność działki na podstawie art. 6 powołanej ustawy. Gospodarstwo rolne zostało bowiem przekazane przez jej rodziców na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 ze zm.), zaś art. 4 tej ustawy przewidywał, że z chwilą śmierci rolnika budynki wyłączone spod przejęcia przechodzą na własność Skarbu Państwa, co w odniesieniu do niniejszej sprawy nastąpiło w dniu 7 marca 1976 r., to jest w dacie śmierci ostatniego z małżonków G. Tymczasem, zdaniem organu, organy administracji publicznej oraz wszystkie inne podmioty są związane ustaleniami wynikającymi z prawomocnych wpisów do księgi wieczystej, co wynika z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Do obalenia domniemania o zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym służy postępowanie przewidziane w art. 10 tej ustawy. Prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego uległo oddaleniu powództwo Skarbu Państwa przeciwko M. G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zatem omawiane domniemanie nie zostało skutecznie wzruszone. W tej sytuacji nie zachodziła również ustanowiona w art.156 §1 pkt 2 k.p.a. przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji.
Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarb Państwa - Starosta O. podniósł, że omawiane domniemanie nie ma zastosowania w przypadku nabycia prawa własności z mocy prawa, natomiast H. T. (najemca mieszkania na nieruchomości objętej decyzją) podkreślał, że badana decyzja w sposób rażący naruszyła prawo oraz opisywał jej niekorzystne skutki dla niego i jego rodziny.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało powyższą decyzję w mocy.
Według oceny tego organu, decyzja wydana na podstawie wpisu prawa własności w księdze wieczystej nie mogła być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Na poparcie swojego stanowiska Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2338/98 (LEX nr 47173), zgodnie z którym wykluczona jest jakakolwiek kontrola treści wpisów własności w księdze wieczystej w postępowaniu administracyjnym. Jedynie usunięcie skutków prawnych wywołanych prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego oddalającym powództwo Skarbu Państwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i ustalenie Skarbu Państwa jako właściciela budynków, mogłoby stworzyć ewentualne podstawy do podważenia badanej decyzji. Domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych może być obalone jedynie w drodze powództwa z art. 10 tej ustawy, nie zaś przeciwdowodem w toku postępowania administracyjnego.
W skardze na powyższą decyzję Skarb Państwa – Starosta Powiatu O. przytoczył dotychczasowe twierdzenia i zarzuty oraz podkreślił, że oddalenie powództwa Skarbu Państwa nastąpiło jedynie z uwagi na skutki prawne badanej decyzji i dlatego wyrok oraz ta decyzja pozostają w odwrotnej zależności, od przyjętej w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ ten podtrzymał dotychczasową argumentację oraz zwrócił uwagę, że nie rozważał w ogóle kwestii własności działki, chociaż w tym zakresie miarodajna jest treść księgi wieczystej, ponadto zaś przedstawione przez strony względy społeczne nie mogły mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy nieważności ostatecznej decyzji.
W piśmie złożonym w toku postępowania H. T. ponownie omówił swoją sytuację jako najemcy budynku w nieruchomości objętej postępowaniem, a także opisał i udokumentował dotychczasowy przebieg postępowania oraz okoliczności podejmowania badanej decyzji.
Wyrokiem z dnia 24 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Wr 1761/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że nieprawdziwe jest twierdzenie jakoby powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece było wyłącznym środkiem udowodnienia prawa własności przez rzeczywistego właściciela nie wpisanego do księgi wieczystej i przesłanką dochodzenia przez niego uprawnień wynikających z własności. Podkreślono także, że celem powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest uzyskanie wpisu rzeczywistego prawa, gdyż sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do ustalania podstawy wpisu nieudokumentowanej w ściśle określony sposób, natomiast domniemanie prawidłowości wpisu z art. 3 tej ustawy może być obalone każdym dowodem, w każdym innym postępowaniu prawnym. Zdaniem Sądu, domniemania tego nigdy nie powinien przyjąć organ, który obok wpisu w księdze wieczystej, dysponował jednocześnie dokumentami, które były podstawą tego wpisu i wykazywały oczywistą nielegalność tego wpisu od samego początku. Ponadto Sad podzielił stanowisko strony skarżącej, że podstawą oddalenie powództwa Skarbu Państwa opartego na przepisie art. 10 ustawy o księgach wieczystych było uwzględnienie przez Sąd powszechny stanu prawnego stworzonego decyzją z dnia [...] i organ nie mógł z powołaniem się na treść wyroku sądu powszechnego przekonywać, że istnienie tego wyroku stanowi przeszkodę do rozważenia przesłanek nieważności decyzji. Zdaniem Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało racji wywodząc, że organ administracji nie mógł w toku postępowania administracyjnego stwierdzić stanu własności, błędne także było założenie, iż ważniejszy od wynikającego z ustawy stanu własności nieruchomości jest błędny zapis tego stanu przez kogokolwiek i w jakimkolwiek urządzeniu rejestrującym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
Kolegium zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, polegającą na przyjęciu, że osoba wpisana w księdze wieczystej jako właściciel budynków nie korzysta z domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji nie jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie na własność działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualne o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. podniosło, że w powołanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1993 r. sygn. akt I CRN 202/93 (LEX nr 79940), chodziło o to, że domniemanie prawne z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece można obalić, wykorzystując wszelkie dostępne środki dowodowe, w każdym postępowaniu prawnym, ale chodziło o postępowanie o charakterze cywilnoprawnym. Reguła, którą sformułował Sąd Najwyższy, odnosiła się do sprawy rozstrzyganej w postępowaniu cywilnym i nie mogła mieć zastosowania do postępowania administracyjnego będącego postępowaniem odrębnym. Kolegium powołało w uzasadnieniu skargi kasacyjnej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 1999 r., w którym wskazywano, że zasada wyrażona w powołanym wyżej art. 3 wyłącza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w księgach wieczystych.
Wnosząc odpowiedź na skargę kasacyjną Starosta Powiatu O., Prokurator Okręgowy we Wrocławiu oraz H. T. wnieśli o jej oddalenie, natomiast M. G. popierając w pełni stanowisko zawarte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podał, że zarzut skargi kasacyjnej jest zasadny, a tym samym należało ją uwzględnić. Wywody skargi kasacyjnej w kwestii domniemania, o jakim mowa w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) są w pełni zasadne, co potwierdzają powołane w niej orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tezy, jaką przyjął, jako oczywistą, Sąd I instancji uznający, że obalenie domniemania z art. 3 powołanej ustawy może nastąpić w każdym postępowaniu i wszelkimi dowodami, w tym w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oczywiste jest stanowisko odmienne, zawarte w skardze kasacyjnej, iż obalenie prawdziwości wpisu w księdze wieczystej może nastąpić w każdym postępowaniu, ale o charakterze cywilnym. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organy administracji publicznej nie mają kompetencji do samodzielnego rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym, zastrzeżonych do właściwości sądów powszechnych oraz że tylko na gruncie postępowań cywilnych można wykorzystywać wszelkie dostępne środki dowodowe w celu obalenia domniemania prawidłowości wpisu w księdze wieczystej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Zgodnie z treścią art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wówczas, gdy po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (zob. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, wyd. Lexis Nexis 2004, str. 268).
Ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz analizy stanu prawnego wynika, że w sprawie niniejszej nie zaszły takie okoliczności. Przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05, jest zatem wiążące dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu orzekającego obecnie w tej sprawie.
W motywach wymienionego wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że obalenie prawdziwości wpisu w księdze wieczystej może nastąpić w każdym postępowaniu, ale o charakterze cywilnym. Organy administracji publicznej nie mają kompetencji do samodzielnego rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym, zastrzeżonych do właściwości sądów powszechnych. Tylko na gruncie postępowań cywilnych można wykorzystywać wszelkie dostępne środki dowodowe w celu obalenia domniemania prawidłowości wpisu w księdze wieczystej, przy czym można tak czynić nie tylko w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.).
Skoro zatem w toku postępowania administracyjnego nie jest możliwe obalenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, to za prawidłowe uznać należy stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., że decyzja wydana na podstawie wpisu prawa własności w księdze wieczystej nie mogła być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. W rozpatrywanej sprawie nie została więc spełniona przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co uzasadniało odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...] nr [...].
Fakt, że w obecnej sytuacji brak jest podstaw do wzruszenia decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...], nie wyklucza ewentualnej możliwości jej skutecznego zakwestionowania, jeżeli w trybie postępowania cywilnego zostanie obalone domniemanie prawne z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Jak słusznie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, nie tylko w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, lecz w każdym postępowaniu cywilnoprawnym może zostać obalone domniemanie prawne z art. 3 tej ustawy, przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych środków dowodowych. Tak więc to, że w przedmiotowej sprawie uprzednio było już prowadzone postępowanie w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które prawomocnie zostało zakończone, nie wyklucza przeprowadzenia innego postępowania cywilnoprawnego, pozwalającego na obalenie powyższego domniemania.
W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.