II SA/Wr 46/23

II SA/Wr 46/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pawłowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Artur Stefański po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] 2022 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Wojewoda Dolnośląski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 18 lipca 2022 r. którą orzeczono o wymeldowaniu L. K. (skarżący) z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym we W., przy ulicy [...].
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wymeldowania wszczęte zostało przez Prezydenta Wrocławia z urzędu, po powzięciu informacji z Wydziału Lokali Mieszkalnych Departamentu Nieruchomości i Eksploatacji Urzędu Miejskiego W., w którym wskazano, że konto lokalu mieszkalnego obciążone jest zaległościami, natomiast najemcy w lokalu tym nie zamieszkują.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku prowadzonego przez Prezydenta Wrocławia postępowania, pomimo wielokrotnych prób nie udało zastać się skarżącego w miejscu zameldowania. Nadto, organ pierwszej instancji, że w stosunku do skarżącego wydany został wyrok Sądu Rejonowego o eksmisji.
Przesłuchany w charakterze świadka syn skarżącego wyjaśnił do protokołu, że ojciec od około 10 lat przebywa w celach zarobkowych w W. Przekazał również organowi dane na temat aktualnego adresu zamieszkania i korespondencji skarżącego, co pozwoliło Prezydentowi doręczyć zawiadomienie o wszczętym postępowaniu w sprawie wymeldowania.
Zawiadomiony o postępowaniu L. K. na piśmie wyjaśnił organowi, że jego wyjazd do A. ma cel wyłącznie zarobkowy, natomiast swoją przyszłość i centrum życiowe widzi w Polsce, w lokalu przy ulicy [...]. Dodał, że zaległości o jakich mowa w informacji z Wydziału Lokali Mieszkaniowych są przedawnione i powództwo Gminy wobec niego w tym przedmiocie zostało prawomocnie oddalone, podobnie jak powództwo o eksmisję. Dodał, że przyjeżdża do Polski kiedy może i wówczas mieszka w przedmiotowym lokalu. Wskazał, że obecnie się leczy na [...], dlatego nie był w Polsce po pandemii (oczekuje na operację [...]). Podniósł również, że w związku z tym, że po zakończeniu aktywności zawodowej planuje powrót do Polski na emeryturę, na bieżąco opłaca należności czynszowe za lokal podczas pobyt w W.
Pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy odpisy prawomocnych orzeczeń, tj. postanowienia Sądu Rejonowego dla W. –[...] Wydział VIII Cywilny z dnia 9 listopada 2017 r. [...] umarzającego postępowanie o zapłatę z powództwa Gminy W. przeciwko skarżącemu oraz wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 26 stycznia 2018 r., [...], oddalającego powództwo o eksmisję pozwanych (skarżącego z synem).
Po tak przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, Prezydent Wrocławia wydał w dniu 18 lipca 2022 r. decyzję, którą orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięci wskazał, że niezależnie od korzystnych dla niego wyroków o zapłatę i eksmisję, skarżący od 2004 roku nie przebywa stale w lokalu i nie realizuje w nim czynności dowodzących o stałym pobycie w nim.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Wojewoda Dolnośląski, utrzymując zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy przedstawił materialnoprawne podstawy orzekania oraz przyjętą ich wykładnię. Stwierdził, że w sprawie nie budzi wątpliwości fakt obecnego niezamieszkiwania przez skarżącego w spornym lokalu. Istotą sprawy jest natomiast ustalenie czy do opuszczenia doszło w sposób trwały i dobrowolny.
Oceniając powyższą kwestię w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Wojewoda stwierdził, że powodem opuszczenia miejsca wymeldowania przez skarżącego był wyjazd do A. Strona twierdzi co prawda, że nie opuściła lokalu trwale, gdyż ma zamiar do niego powrócić po zakończeniu pracy zarobkowej i przejściu na emeryturę. nauki przez syna. Ponadto przyjeżdża do lokalu "od czasu do czasu", jednakże w ocenie Wojewody o przebywaniu na pobyt stały świadczy wykonywanie w lokalu codziennych czynności takich jak nocowanie, spożywanie posiłków, przyjmowanie wizyt. Tych czynności skarżący w mieszkaniu przy ulicy [...] nie wykonuje.
Dalej, organ zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem, przesłanką konieczną do umożliwienia wydania decyzji o wymeldowaniu jest nie tylko dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu, ale również to, aby fizycznemu przebywaniu tej osoby w innym miejscu niż miejsce zameldowania towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z nowym miejscem. Przy czym przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko jako wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Zatem przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego wymaga ustalenia, czy dana osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar ten zrealizowała. Jednocześnie rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez oświadczenie woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby.
Mając na uwadze powyższe Wojewoda uznał, że skarżący powziął wolę opuszczenia lokalu i wyjeżdżając kilka lat temu do A. wolę tę zrealizował koncentrując tam jednocześnie sprawy życiowe. O zamierza stałego pobytu w A. świadczy również zdaniem organu fakt, że to właśnie tam skarżący korzysta ze świadczeń medycznych i tam oczekuje na operacje [...].
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że po zakończeniu pracy pragnie powrócić do lokalu, organ wyjaśnił, że niedopuszczalne jest uprawianie fikcji meldunkowej w poświadczeniu, że osoba zainteresowana w bliżej nieokreślonej przyszłości mogłaby powrócić do lokalu, wyłączenie na podstawie tego, że wyraża ona taki zamiar który nie ma pokrycia w okolicznościach sprawy. Według organu II instancji, okres i cel pobytu za granicą skarżącego, spowodował, że ich pobyt na terenie Polski utracił charakter pobytu stałego. Natomiast fakt pozostawienia w mieszkaniu rzeczy osobistych oraz odwiedzania dawnego miejsca pobytu stałego, jak również kwestie dotyczące kosztów utrzymania lokalu,, pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż nie dowodzą stałego przebywania w lokalu. Co do faktu pozostawienia części rzeczy organ wyjaśnił, że opuszczenie lokalu nie musi być połączone z opróżnieniem ze wszystkich rzeczy należących do osoby opuszczającej. Pozostawienie części rzeczy osobistych nie świadczy bowiem o skoncentrowaniu spraw życiowych w spornym lokalu. Wskazując na powyższe okoliczności Wojewoda stwierdził, że skarżący opuścił lokal nie tylko dobrowolnie ale i trwale.
W odniesieniu do wniosku dowodowego strony o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z kartoteki lokalu na okoliczność bieżącego opłacania czynszu za mieszkanie, organ podniósł, że wniosek ten nie został dopuszczony albowiem kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Jedyną okolicznością istotną pozostaje bowiem czy skarżący opuścił czy nie miejsce pobytu stałego.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem L. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji odwoławczej zarzucił||:
1/ naruszeniem prawa materialnego tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, gdyż zgromadzony w sprawie materiał nie dawał podstaw do jego zastosowania.
2/ naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. przez sprzeczność ustaleń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia z zebranym materiałem dowodowym i nie uwzględnieniem wniosku dowodowego skarżącego o dopuszczenie dowodu z kartoteki mieszkania, podczas gdy jest to dowód istotny albowiem dowodzi woli powrotu do lokalu.
W skardze zawarto również wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, syna skarżącego, dowodów wpłat za czynsz oraz o zwrócenie się do Wydziału Lokali Mieszkalnych Gminy W., na okoliczność regularnego opłacania czynszu.
Wskazując na powyższe uchybienie wniósł o uchylenie decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 11 maja skarżący podtrzymał zarzuty i stanowisko zajmowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności działań organów administracji publicznej (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U z 2021 r., poz. 137) wykazała, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 259 dalej jako p.p.s.a.) wskazane naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie zaś z art. 135 ww. ustawy Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji uznając, że jest to niezbędne dla usunięcia naruszenia prawa.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej jako u.e.l) w szczególności art. 35 tej ustawy. Stanowi on, że organ gminy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2 ustawy decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza do rozstrzygnięcia, czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego we wskazanym na wstępie lokalu mieszkalnym. Przesłanki te wynikają wprost z powołanego powyżej art. 35 u.e.l. Sprowadzają się one do opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego tam przebywania. Podkreślenia wymaga, że oba wymienione w tym przepisie elementy muszą wystąpić łącznie. Samo bowiem przebywanie pod oznaczonym adresem, nawet jeśli ma charakter dobrowolny i trwały, nie przesądza o stałym charakterze pobytu. Musi być ono połączone z wolą przebywania. Również sam zamiar stałego pobytu w oznaczonym miejscu, nie decyduje o stałym jego charakterze. Towarzyszyć musi mu przebywanie pod oznaczonym adresem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Zatem zasadniczą okolicznością która powinna być ustalona w postępowaniu o wymeldowanie jest wykazanie, czy osoba która ma być wymeldowana "opuściła miejsce stałego pobytu". Podobnie jak przebywanie w miejscu pobytu także opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 u.e.l., musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Co jednocześnie istotne, judykatura przyjmuje, że wykonywanie pracy w miejscowości innej niż ta, w której konkretna osoba jest zameldowana na pobyt stały nie oznacza automatycznie, że centrum życiowe tej osoby zlokalizowane jest w miejscowości w której pracuje i że z tego powodu, doszło do zerwania więzi z miejscem w którym jest ona zameldowana na pobyt stały. Trafnie argumentuje się także, że skoro ustawodawca dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, to oznacza to, że dopóki trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa (por. NSA w wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., II OSK 720/17, z dnia 19 stycznia 2021 r., II OSK 159/19, z dnia 28 kwietnia 2022 r., II OSK 2153/18 CBOSA). Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której wiele osób nie mogłoby mieć miejsca stałego zameldowania z uwagi na wykonywaną pracę.
Opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego zameldowania z powodu takich okoliczności jak praca w innej miejscowości czy nawet w innym kraju nie może być zatem automatycznie uznane za zerwanie więzi z lokalem w którym osoba ta była zameldowana na pobyt stały, jeżeli nie zostanie wykazane, że jej centrum życiowe zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu. Wynika to z przyjęcia, że opuszczeniem miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizyczne nie przebywanie w danym lokalu ale jednocześnie zerwanie z nim związków (wyrok NSA z dnia 28 listopada 2017 r. II OSK 251/17, CBOSA). W świetle orzecznictwa czasowość pobytu w innym miejscu (w innych miejscach) nie zrywa tej więzi (tak NSA w przywołanym już wyroku z dnia 19 stycznia 2021r., II OSK 159/19). Także sam fakt pobytu za granicą nie jest równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego uzasadniającym wymeldowanie jeżeli nie jest połączony z trwałą i dobrowolną rezygnacją z dotychczasowego miejsca pobytu (zob. wyroki NSA: z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 2153/18; z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 297/17; z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 29/17; z dnia 8 listopada 2013r., sygn. akt II OSK 1301/12, CBOSA).
Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy przy wykładni art. 35 u.e.l. pominęły przedstawione wyżej poglądy orzecznicze przyjęte na gruncie spraw gdy opuszczenie lokalu wiąże się z wyjazdem w celach zarobkowych lub edukacyjnych. Tym samym podjęte rozstrzygnięcie należy uznać, za przedwczesne, gdyż organy nie ustaliły wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla stwierdzenia, że spełnione zostały opisane wyżej przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z miejsca stałego pobytu.
Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że strona wyjeżdżając za granice do pracy zerwała więzi z miejscem stałego pobytu i nie traktuje już spornego lokalu jako swoje centrum życiowe.
Przedwczesne co najmniej jest także stwierdzenie organu II instancji, że okres i cel pobytu za granicą skarżącego a także to, że poddaje się tam operacji oka, spowodował, że pobyt na terenie Polski utracił charakter pobytu stałego.
Już wyżej wskazano, że jeżeli celem wyjazdu jest praca na określony czas, nawet długi, to nie jest to jednoznaczne z brakiem zamiaru powrotu do miejsca pobytu stałego po jej zakończeniu. Zarzut natomiast że skarżący korzysta z opieki medycznej a nie przyjeżdża do Polski w tym celu jest zupełnie niezrozumiały. Jest oczywiste, że jeżeli skarżący wykonuje stała pracę w W, to znacznie łatwiej jest korzystać z opieki medycznej na miejsc. Przyjazdy w tym celu do Polski wiązałyby się z wysokimi kosztami podróży oraz koniecznością uzyskania dni wolnych od pracy, co kłóciłoby się z celem wyjazdu (zarobkowym).
Organ w zasadzie nie wyjaśnił na czym oparł główną konstatację o opuszczeniu w sposób trwały i dobrowolny miejsca pobytu stałego. Wszystkie dowody zgromadzone przez organy, pisemne wyjaśnienia skarżącego, fakt, że cały czas opłaca czynsz, zeznania świadka oraz wyroki przedstawione przez stronę świadczą o tym, że skarżący nie miał nigdy zamiaru trwałego opuszczenia mieszkania i chce do niego powrócić. Tymczasem organy stawiają zupełnie odmienną tezę.
Reasumując - Sąd uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający dla przyjęcia jednoznacznej i niepodważalnej oceny, że skarżący trwale zerwał więzi z lokalem dotychczasowego zameldowania i że uczynił inny lokal swoim centrum życiowym. Okoliczności te nie zostały przez organy w wystarczający sposób wykazane. Skoro organ I instancji jak i II instancji nie ustalił należycie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, decyzję o wymeldowaniu jak też utrzymująca ją w mocy decyzję organu odwoławczego należy uznać za wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zauważyć w tym miejscu wypada, że uchybienie przez organy normom zawartym w przywołanych przepisach ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). W niniejszej sprawie uchybienie przepisom prawa procesowego wynikało także z niewłaściwej wykładni art. 35 u.e.l. i pominięcie przez organy przedstawionych wcześniej poglądów orzeczniczych odnoszących się do sytuacji gdy opuszczenie lokalu nastąpiło dla celów zarobkowych.
Przedstawione względy uzasadniały uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji Wojewody ale także decyzji organu I instancji.
Ponownie rozpatrując sprawę właściwy organ uwzględni przedstawioną przez Sąd ocenę prawną i podejmie odpowiednie czynności dowodowe celem ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych które pozwolą na rozstrzygnięcie, czy istotnie skarżący zerwał więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania i uczynił centrum życiowe za granicą.
Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach wydane zostało z uwzględnieniem art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe skarżącego w zakresie przesłuchania świadków oraz zobowiązania Gminy W. o złożenie kartoteki lokalu, albowiem zgodnie z przytoczonym przepisem sąd może przeprowadzić dowody wyłącznie z dokumentów (nie ze źródeł osobowych) i tylko w przypadku gdy nie spowodują one przedłużenia postępowania. Zwrócenie się do Gminy o dowody wskazane przez stronę spowodowałoby natomiast konieczność odroczenia rozprawy.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18, ze zm.).