II SA/Wr 457/21

II SA/Wr 457/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący/
Halina Filipowicz-Kremis /sprawozdawca/
Marta Pawłowska
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Sygn. powiązane
II OSK 162/23 - Wyrok NSA z 2025-06-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 242
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na postanowienie Wojewody Dolnośląskiego z dnia 21 maja 2021 r. nr SOC-OP.6234.1.17.2021.MR w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego F. F. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100), w tym kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) z tytułu podatku VAT.
Uzasadnienie
Postanowieniem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Zgorzelcu nr USC.5364.29.2021 z dnia 23 marca 2021 r. odmówiono wnioskodawcy wydania zaświadczenia tj. o treści żądanej przez wnioskodawcę.
Zażalenie na to postanowienie złożył D. D.
Wojewoda Dolnośląski postanowieniem z dnia maja 2021 r. (SOC-OP.6234.1.17.2021 .MR), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 oraz art. 219 kpa, po rozpatrzeniu zażalenia D. D. na opisane postanowienie uchylił je w całości i odmówił wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 22 marca 2021 r. D. D. złożył w Urzędzie Stanu Cywilnego w Zgorzelcu wniosek o wydanie mu zaświadczenia stwierdzającego, że D. D. i K. D. są synami J. D. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazał, że nazwiskiem rodowym jego ojca jest nazwisko D., ale z niewiadomych przyczyn w akcie małżeństwa rodziców wnioskodawcy figuruje nazwisko D., dlatego on i brat noszą nazwisko D. Zatem żądane zaświadczenie jest niezbędne celem przedłożenia sądowi w sprawie spadkowej po ojcu, jak i w innych sprawach sądowych i urzędowych. Po otrzymaniu powyższego wniosku organ pismem z dnia 22 marca 2021 r. wyjaśnił D.D., że skoro w akcie małżeństwa jego rodziców zamieszczono błędne nazwisko, to należy zwrócić się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Bogatyni, który sporządził ten akt o sprostowanie błędnego nazwiska, a następnie należy do tego samego organu wnieść o sprostowanie aktu urodzenia wnioskodawcy oraz do Kierownika USC w Legnicy o sprostowanie aktu urodzenia jego brata. Tego samego dnia telefonicznie poinformowano wnioskodawcę, że nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o żądanej przez niego treści, skutkiem czego D. D. zażądał wydania stosownego postanowienia o odmowie wydania wskazanego zaświadczenia, które będzie mógł zaskarżyć. Z uwagi na powyższe, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Zgorzelcu postanowieniem nr USC.5364.29.2021 z dnia 23 marca 2021 r. odmówił wydania ww. osobie zaświadczenia stwierdzającego, że D. D. i K. D. są synami J. D., tj. o określonej treści.
Na postanowienie to D. D. wniósł w ustawowym terminie zażalenie do Wojewody Dolnośląskiego. W zażaleniu stwierdził, że "doszliśmy" do wniosku, że w związku ze stwierdzeniem rozbieżności w nazwiskach należy wystąpić o wydanie żądanego we wniosku zaświadczenia, które będzie potrzebne do sądu zarówno do sprawy spadkowej, jaki i innych, dlatego złożył on przedmiotowy wniosek. Podniósł przy tym, że jego zdaniem nie ma obiektywnych przeszkód do wydania żądanego zaświadczenia, a zaskarżone postanowienie jest niesłuszne.
Po analizie otrzymanych dokumentów organ odwoławczy stwierdził, co następuje. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa organ odwoławczy ma nie tylko ocenić zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu I instancji, które zostało zaskarżone, ale jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie całej sprawy. W rozpatrywanej sprawie D. D. wniósł o wydanie mu przez Kierownika USC w Zgorzelcu zaświadczenia stwierdzającego, że on i jego brat- K. D. są synami zmarłego J. D. Wówczas organ ten stwierdził, że w jego posiadaniu nie ma żadnej dokumentacji, która dotyczyłaby aktów urodzenia wnioskodawcy i jego brata K., jak również aktu urodzenia i małżeństwa zmarłego J. D., gdyż akty te zostały sporządzone w innych urzędach stanu cywilnego. Jednocześnie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709) określa, jakie dokumenty kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego (1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego; 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby; 3) zaświadczenia o stanie cywilnym). W związku z powyższym Kierownik USC w Zgorzelcu, powołując się na przepis art. 219 kpa odmówił wydania wnioskodawcy zaświadczenia o żądanej przez niego treści. Odnosząc się do tego organ stwierdza, że - zgodnie z art. 219 Kpa - odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jednakże przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego określają tylko ogólne zasady procedury administracyjnej, natomiast dla umożliwienia wydania decyzji administracyjnej bądź stosownego zaświadczenia musi istnieć konkretna podstawa materialnoprawna. Kwestie dotyczące rejestracji stanu cywilnego i dokonywania czynności z zakresu tej rejestracji zostały uregulowane w ustawie z dnia 28 listopada 20ł4 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709). Przepisy tej ustawy określają możliwość dokonania różnych czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, w tym wydawanie określonych zaświadczeń. Jednocześnie – zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, zatem żaden organ administracji publicznej nie może podejmować działań, które nie zostały określone w obowiązujących przepisach prawa i przypisane do zadań oraz kompetencji danego organu. Zatem organ stwierdza, że żaden z obowiązujących obecnie przepisów ustawy nie przewiduje możliwości wydania przez kierownika usc zaświadczenia stwierdzającego, że dana osoba jest synem czy córką innej wskazanej osoby, a -jak wskazano powyżej - organ administracji publicznej nie może podejmować działań nieprzewidzianych w przepisach prawa. Wobec powyższego stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie ma materialnoprawnych podstaw do wydania przez organ administracji publicznej zaświadczenia żądanego przez D. D. W tej sytuacji Kierownik USC w Zgorzelcu po otrzymaniu wniosku winien wydać postanowienie o odmowie wydania wnioskodawcy zaświadczenia (w ogóle), a nie o odmowie wydania zaświadczenia określonej treści. To drugie zaświadczenie mógłby wydać wówczas, gdyby przepisy prawa przewidywały wydawanie takich zaświadczeń, ale z dostępnych organowi ewidencji czy rejestrów nie wynikałby fakt, którego urzędowego potwierdzenia domaga się wnioskodawca. Zatem, skoro Kierownik USC w Zgorzelcu odmówił wydania jedynie zaświadczenia o żądanej treści, to tutejszy organ - mając kompetencje merytotyczno-reformacyjne - zobowiązany jest do uchylenia zaskarżonego postanowienia organu I instancji i odmowy wydania D. D. zaświadczenia. Zgodnie bowiem z art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję -umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Natomiast art. 144 Kpa stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń na postanowienia, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Na marginesie organ odnosi się do stwierdzenia zawartego w zażaleniu w zakresie "dojścia do wniosku", że w sytuacji niezgodnych nazwisk jego i jego brata z nazwiskiem ojca należy wystąpić o wydanie żądanego zaświadczenia celem przedłożenia go w sądzie i wyjaśnić, że - mając na uwadze tzw. doświadczenie życiowe tutejszego organu - wniosek taki jest błędny. W postępowaniach m.in. spadkowych należy bowiem przedłożyć stosowne akty stanu cywilnego zarówno osoby spadkodawcy, jak i osób ubiegających się o nabycie spadku, gdyż wyłącznym dowodem zdarzeń stwierdzanych w aktach stanu cywilnego (tj. urodzenia, małżeństwa czy zgonu) są te akty, a nie inne dokumenty (zgodnie z art. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego).
Skargę na postanowienie Wojewody Dolnośląskiego z dnia 21 maja 2021 r. złożył, działając w imieniu skarżącego na podstawie powołania dziekańskiego, na podstawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 sierpnia 2021 oraz wyznaczenia Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 7 września 2021, r. doręczonego pełnomocnikowi z urzędu dnia 13 września 2021 r. zaskarżył on w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie mających istotny wpływ na wynik sprawy przepisów postępowania tj: - art. 217 kodeksu postępowania administracyjnego polegające na przyjęciu, iż przepisy prawa spadkowego dotyczące dziedziczenia po zmarłym J. D. nie wymagają udowodnienia w tym w formie zaświadczenia stosunku pokrewieństwa istniejącego pomiędzy skarżącym D. D. a jego zmarłym ojcem J. D. oraz pomiędzy bratem skarżącego K. D. a zmarłym J. D. - art. 217 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. art. 218 § 2 Kodeks postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że nie ma podstaw do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie okoliczności faktycznych podanych przez skarżącego, iż zmiana nazwiska J. D. na D. nastąpiło w wyniku omyłki pisarskiej powstałej podczas sporządzania przez Urząd Stanu Cywilnego w Bogatyni aktu małżeństwa; - art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego i w zw. z art. 218 § 2 Kodeks postępowania administracyjnego w związku z niezebraniem i nierozpatrzeniem w sprawie przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co do okoliczności wskazanych przez skarżącego w zakresie powstania przy sporządzaniu aktu małżeństwa J. D. oczywistej omyłki pisarskiej i wpisaniu w akcie małżeństwa nazwiska D. co skutkowało wpisaniem w aktach urodzenia jego dzieci również nazwiska D. W oparciu o tak sformułowane zarzuty: 1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c strona skarżąca wnosi o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody Dolnośląskiego w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Kierownika Urzędu Stanu cywilnego w Zgorzelcu z dnia 23 marca 2021 nr USC.5364.29.2021 oraz o nakazanie właściwemu organowi wydania zaświadczenia zgodnie z wnioskiem skarżącego; 3. nadto pełnomocnik wnosi o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w niniejszej sprawie według norm prawem przepisanych z uwzględnieniem należnego podatku VAT. Jednocześnie pełnomocnik oświadcza, że żadna opłata za świadczenie pomocy prawnej w niniejszej sprawie nie została mi zapłacona ani w całości ani w części.
Na uzasadnienie skargi podniesiono, że skarżący wniósł o wydanie zaświadczenia stwierdzającego, że D. D. i K. D. są synami J. D., ale z niewiadomych przyczyn w akcie małżeństwa skarżącego figuruje nazwisko D. nie D. co było wynikiem o oczywistej omyłki pisarskiej powstałej przy sporządzeniu aktu małżeństwa. Konsekwencją powstałej w akcie małżeństwa omyłki pisarskiej było nadanie w akcie urodzenia skarżącego i jego brata nazwiska D. nie D. Skarżącemu odmówiono wydania zaświadczenia z czym skarżący się nie zgadza i niniejszą skargą zaskarża postanowienie Wojewody Dolnośląskiego z dnia 21 maja 2021 r. Organ II instancji jak też organ I instancji odmówili wydania skarżącemu zaświadczenia zgodnie z jego wnioskiem pomimo, iż skarżący posiadał interes prawny w wydaniu tegoż zaświadczenia. Wydanie zaświadczenia jest skarżącemu niezbędne do toczącego się postępowania spadkowego po zmarłym J. D. w celu wykazania istniejącego między nimi stosunku pokrewieństwa wpływającego na zasady dziedziczenia. Organ I jak też Organ II instancji odmówił wydania zaświadczenia, zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w ogóle nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w zakresie weryfikacji podanych przez skarżącego informacji nie zweryfikowano jakie akty urodzenia stały się podstawą sporządzenia spornego aktu małżeństwa bezpodstawnie uznając iż nie ma podstaw do wydania zaświadczenia zgodnie z wnioskiem skarżącego podczas gdy zgodnie z art. 217 k.p.a zaświadczenie wydaje się gdy urzędowe poświadczenie faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego co ma miejsce w zaistniałej sprawie w przypadku skarżącego. W świetle powyższego strona wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie właściwemu organowi wydania zaświadczenia zgodnie z wnioskiem.
W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki sąd Administracyjny zważył:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.). W ocenie sądu analizowane pod tym kątem orzeczenia, zaskarżone skargą nie naruszają prawa, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie z dnia maja 2021 r. (SOC-OP.6234.1.17.2021.MR), którym organ ten uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i odmówił wydania zaświadczenia.
Ustawodawca wskazuje w art. 218 § 1 k.p.a., że w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Jednocześnie w myśl art. 218 § 2 k.p.a organ przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Ponadto w świetle art. 219 k.p.a. odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie, następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Dalej trzeba powiedzieć, że zaświadczenie w rozumieniu k.p.a. jest urzędowym potwierdzeniem w formie pisemnej obiektywnie istniejącego stanu rzeczy (faktycznego lub prawnego), dokonanym przez organ administracji publicznej na żądanie zainteresowanej osoby, której interes jest oparty na prawie. Przyjmuje się, że "zaświadczenia nie są aktami administracyjnymi, lecz czynnościami faktycznymi, ponieważ nie są oświadczeniami woli, lecz wiedzy. Jeżeli zaświadczenie jest urzędowym potwierdzeniem istnienia określonego stanu prawnego lub faktów, to przy jego pomocy organ stwierdza, co mu wiadome, nie rozstrzyga jednak żadnej sprawy" (por. C. Banasiński, D. Szafrański, Zaświadczenie jako warunek złożenia wniosku o podjęcie działalności koncesjonowanej, Monitor Prawny 1996/7/241).
W trybie wydawania zaświadczeń nie jest dopuszczalne dokonywanie ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające może dotyczyć zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia się domaga. Jest ono zatem ograniczone do badania dokumentacji o charakterze określonym w art. 218 § 1 k.p.a. Inaczej mówiąc, w uproszczonym postępowaniu, dotyczącym wydawania zaświadczeń, ustawodawca nie daje organowi podstaw do dokonywania jakichkolwiek ustaleń faktycznych i prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Natura zaświadczenia sprowadza się bowiem do prostego przeniesienia (zacytowania) danych znajdujących się w posiadaniu organu. Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ nie posiada w prowadzonych rejestrach danych, które mogłyby stanowić podstawę wydania zaświadczenia stosownie do żądania wnioskodawcy, oczywistym jest, że nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści. Dla braku możliwości potwierdzenia faktów lub stanu prawnego nie mają przy tym znaczenia przyczyny, dla których organ nie znajduje się w posiadaniu określonych danych, brak ten nie obliguje również organu do prowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia faktów czy stanu prawnego. Mając na uwadze dotychczasowe wywody, należy stwierdzić, że skoro zaświadczenie z istoty swej może dotyczyć nie budzących wątpliwości danych znajdujących się w ewidencjach organu, rejestrach czy innego rodzaju zbiorach, przedmiotem żądania nie może być wniosek zmierzający w swej istocie do ustalenia zasadnych w ocenie skarżącego a niewynikających z pozostających w dyspozycji organów, zgromadzonych danych. Inaczej mówiąc, jeżeli potwierdzenie faktów albo stanu prawnego nie wynika z wiedzy organu, w szczególności z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, wówczas organ - korzystając z dyspozycji art. 218 § 2 k.p.a. - może przeprowadzić, ale wyłącznie w koniecznym zakresie, postępowanie wyjaśniające. Nie jest natomiast dopuszczalne dokonywanie w tym trybie ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających wprost z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w posiadaniu organów(v. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1223/19). Z uwagi na "naturę" zaświadczenia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się też uwagę, że jeżeli problematyka, której dotyczy zaświadczenie jest sporna, wydanie zaświadczenia zgodnie z żądaniem strony nie jest możliwe. Zaświadczenie nie może rozstrzygać bowiem czegokolwiek, żadnych kwestii spornych. To, co ma potwierdzać, musi być zatem oczywiste, wynikające w sposób bezsporny z tych dokumentów (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1385/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 292/06).
Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca domaga się od organu wydania zaświadczenia stwierdzającego, że "D. D. i K. D. są synami J. D.". Należy pamiętać, że, stosownie do art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, zatem należy zgodzić się z organem odwoławczym, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U.2021.709 t. j.) nie przewidują możliwości wydania zaświadczenia potwierdzającego, że konkretna osoba jest synem bądź córką innej osoby. Co równie istotne, wydanie zaświadczenia nie jest dopuszczalne, aby wydać zaświadczenie w sytuacji, gdy z dostępnych organowi ewidencji czy rejestrów nie wynikają okoliczności, których urzędowego potwierdzenia domaga się wnioskodawca.
Reasumując, na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak na wstępie.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 242 p.p.s.a.