II SA/WR 436/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2006-08-03
NSAbudowlaneWysokawsa
roboty budowlanenadzór budowlanypostępowanie administracyjnedecyzja kasacyjnaprawo budowlanewstrzymanie robótumorzenie postępowaniasąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając, że błędnie zastosowano przepis o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania zamiast merytorycznego rozstrzygnięcia.

Sprawa dotyczyła robót budowlanych w lokalu mieszkalnym, które zostały wstrzymane, a następnie postępowanie umorzone przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uchylił decyzję o umorzeniu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, powołując się na błędy proceduralne. Sąd administracyjny uznał jednak, że decyzja kasacyjna organu odwoławczego była nieprawidłowa, ponieważ organ ten powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę, a nie przekazywać jej z powrotem do pierwszej instancji, zwłaszcza że niektóre kwestie, jak wygaśnięcie postanowienia o wstrzymaniu robót, mogły być ocenione na podstawie zebranego materiału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę Z. i S. O. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora umarzającą postępowanie w sprawie robót budowlanych w lokalu mieszkalnym. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając roboty za remont i bieżącą konserwację, które nie stwarzały zagrożenia. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję, wskazując na błędy proceduralne, w tym niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. (przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia). Sąd administracyjny uznał, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Podkreślono, że decyzja kasacyjna jest wyjątkiem i powinna być stosowana tylko w ściśle określonych sytuacjach, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub było ono niewystarczające, a organ odwoławczy nie może uzupełnić materiału dowodowego. W tej sprawie organ odwoławczy powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę, oceniając zarzuty odwołania i zebrany materiał dowodowy, w tym protokół oględzin i opinię techniczną. Sąd wskazał, że upływ terminu na wydanie decyzji na podstawie art. 50 ust. 4 Prawa budowlanego powodował wygaśnięcie postanowienia o wstrzymaniu robót, co w orzecznictwie stanowi podstawę do umorzenia postępowania. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 138 § 2 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. (nieprawidłowe uzasadnienie).

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę.

Uzasadnienie

Decyzja kasacyjna jest wyjątkiem i może być stosowana tylko w ściśle określonych przypadkach. Organ odwoławczy powinien był rozpoznać sprawę merytorycznie, oceniając zebrany materiał dowodowy i zarzuty odwołania, a nie przekazywać jej do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten stanowi wyłom w konstrukcji postępowania odwoławczego i nie powinien być poddawany wykładni rozszerzającej. Może być stosowany tylko w ściśle określonych sytuacjach, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub było ono niewystarczające, a organ odwoławczy nie może uzupełnić materiału dowodowego.

Prawo budowlane art. 50 § ust. 1

Ustawa - Prawo budowlane

Podstawa do wstrzymania robót budowlanych.

Prawo budowlane art. 50 § ust. 4

Ustawa - Prawo budowlane

Przepis określający wygaśnięcie postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych z mocy prawa.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej z powodu naruszenia prawa procesowego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa prawna decyzji organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący możliwości przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis określający wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

Prawo budowlane art. 51 § ust. 1

Ustawa - Prawo budowlane

Przepis dotyczący decyzji nakazującej wykonanie określonych czynności lub robót.

Prawo budowlane art. 51 § ust. 7

Ustawa - Prawo budowlane

Odesłanie w przypadku zakończonych robót.

Prawo budowlane art. 3 § pkt 8

Ustawa - Prawo budowlane

Definicja remontu.

Prawo budowlane art. 30 § ust. 1

Ustawa - Prawo budowlane

Obowiązek zgłoszenia robót budowlanych.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 134

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania sądu zarzutami skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował przepis o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, zamiast merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Uzasadnienie decyzji kasacyjnej było wadliwe i nie wykazywało konieczności ponownego prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Upływ terminu na wydanie decyzji na podstawie art. 50 ust. 4 Prawa budowlanego powinien skutkować umorzeniem postępowania.

Godne uwagi sformułowania

organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak jest podstaw do przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji nie może być podjęta w innych sytuacjach niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie można umorzyć postępowania już raz umorzonego procedowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe jest niedopuszczalne postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych wygasło z mocy prawa

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący

Anna Siedlecka

członek

Olga Białek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście decyzji kasacyjnych organów administracji, a także kwestia wygaśnięcia postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym robót budowlanych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje istotne błędy proceduralne popełniane przez organy administracji, które sąd administracyjny koryguje, podkreślając znaczenie merytorycznego rozstrzygania spraw i prawidłowego stosowania przepisów k.p.a.

Sąd administracyjny demaskuje błędy organów: dlaczego decyzja kasacyjna nie zawsze jest rozwiązaniem?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 436/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-08-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Anna Siedlecka
Olga Białek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 9,  art. 7,  art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia WSA Anna Siedlecka, Asesor WSA Olga Białek /sprawozdawca/, Protokolant Katarzyna Grott, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2006r. przy udziale - sprawy ze skargi Z. i S. O. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie prowadzonych robót budowlanych w budynku przy ul. Z. w K. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., nr [...], D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we W., na podstawie art. 138 §2 k.p.a. uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r., nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie prowadzenia robót budowlanych przez Z. i S. O. w budynku położonym w D. Z. przy ul Z. [...], i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że powiatowy organ nadzoru budowlanego wszczął – na wniosek J. i J. T., współwłaścicieli wskazanego wyżej budynku – postępowanie w sprawie wykonania przez Z. i S. O. robót budowlanych w stanowiącym ich własność lokalu mieszkalnym. Przeprowadzony w dniu [...] r. dowód z oględzin wykazał, że osoby te w [...] r. dokonały remontu swojego mieszkania, nie zgłaszając tego faktu właściwemu organowi. Elementem sporu sąsiedzkiego był fakt wymiany ścianki oddzielającej mieszkanie inwestorów od klatki schodowej.
W tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2003, Nr 207, poz. 2016 z późn.zm.) wstrzymał roboty budowlane polegające na remoncie przedmiotowego lokalu mieszkalnego oraz nałożył na inwestorów obowiązek przedłożenia i sporządzenia inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych oraz orzeczenia o stanie technicznym wykonanych robót ze szczególnym uwzględnieniem ścianki oddzielającej lokal mieszalny od klatki schodowej.
Decyzją z dnia [...]r., nr [...]. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył przedmiotowe postępowanie administracyjne. Na podstawie przedłożonej przez inwestorów dokumentacji, sporządzonej przez osobę uprawnioną, organ uznał bowiem że, wszystkie roboty budowlane miały charakter częściowo bieżącej konserwacji (malowanie) oraz remontu. Takie roboty jak wymiana posadzek oraz ścianki działowej wraz z drzwiami, wypełniają bowiem dyspozycję art. 3 pkt 8 ustawy Prawo budowlane, co z kolei oznacza, że inwestorzy powinni na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 2 uzyskać zgodę właściwego organu na wykonanie przedmiotowego zamierzenia. Brak stosownego zgłoszenia uprawnia organy nadzoru budowlanego do przeprowadzenia procedury opartej na art. 50 i 51 Prawa Budowlanego. W dalszej części uzasadnienia organ wywodził, że ustalenia poczynione podczas oględzin oraz przedstawione przez inwestorów orzeczenie techniczne wskazuje, że ustalone roboty budowlane zostały zrealizowane w sposób zgodny z warunkami technicznymi i sztuką budowlaną. Zatem – zdaniem organu –nie ma możliwości, tak jak zapisano w ustawie, nałożenia na inwestorów obowiązku wykonania jakichkolwiek czynności lub robót budowlanych, ponieważ nie istnieje taka potrzeba. Stwierdzone roboty budowlane nie stwarzały (i nie stwarzają) , na jakimkolwiek etapie ich wykonania zagrożenia konstrukcji lub użytkowania. Z tych przyczyn organ uznał, że postępowanie nie może być zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem lecz jedynie formalnym. Wstrzymanie robót budowlanych na podstawie art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego, nie przesądza bowiem bezwzględnie o konieczności wydania decyzji na podstawie art. 51, jeżeli organ, po uzyskaniu informacji na temat stanu technicznego wykonanych robót uzna za zbędne rozstrzygnięcie sprawy na podstawie wskazanego przepisu. Co do ponoszonych przez strony niniejszego postępowania J. i J. T. zarzutu, odnoszącego się do bezprawnego przesunięcia wyremontowanej ściany o 25 cm, organ stwierdził, że zarzuty te nie znalazły potwierdzenia w orzeczeniu technicznym; nawet gdyby ten fakt miał miejsce, kwestia ta powinna być rozpoznana przed sądem powszechnym.
W wyniku odwołania złożonego od powyższej decyzji przez J. i J. T., D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we W. decyzją z dnia [...]r. ( nr [...]) – na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Na uzasadnienie organ stwierdził, że umorzenie postępowania w rozpatrywanej sprawie, ze względów proceduralnych, nie jest właściwe. Przede wszystkim zwrócono uwagę, że organ pierwszej instancji wydał postanowienie z dnia [...]r. wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych oraz nakazujące przedłożenie określonych dokumentów. Analizując przepisy art. 50 ust 1 Prawa budowlanego organ odwoławczy wskazywał, że wydanie takiego postanowienia możliwe jest tylko wobec prowadzonych robót budowlanych. Natomiast jeżeli roboty zostały zakończone, zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 51 ust. 7, zbędne jest wydawanie przedmiotowego postanowienia a organ nadzoru budowlanego powinien od razu wydać decyzję o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, jeżeli nie będzie możliwe doprowadzenie go do stanu zgodne z prawem, albo określającą czynności jakie należy wykonać w tym celu. Jeżeli natomiast wstrzymane roboty nie były zakończone, organ pierwszej instancji zobligowany był - zamiast umarzać postępowanie - wydać decyzję o której mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 (nakazującą wykonanie określonych czynności lub robót) a następnie stosując art. 51 ust. 3 sprawdzić wykonanie obowiązku i wydać w tym zakresie rozstrzygnięcie o którym mowa w pkt 1 lub 2 art. 51 ust. 3. Jeżeli zaś, po dręczeniu postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych, inwestor prowadziłby nadal roboty, organ winien przerwać procedurę legalizacyjną i wydać decyzję o której mowa w art. 50a pkt 2 ww. aktu.
Niezależnie od powyższego organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 50 ust. 4 omawianej ustawy, postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych wygasło z mocy prawa, gdyż w terminie 2 miesięcy od dnia jego doręczenia nie wydano stosownego rozstrzygnięcia ( na podstawie art. 50a pkt 2 lub art. 51 ust. 1). Dlatego, jeżeli przedłożone przez inwestora dokumenty spełniały wymogi aby doprowadzić inwestycję do stanu zgodnego z prawem, w ocenie organu odwoławczego, nie było potrzeby wydawania odrębnej decyzji na podstawie art. 105 k.p.a., "..gdyż decyzję umarzającą postępowanie wydaje się zawsze w połączeniu z przepisem prawa materialnego na podstawie którego prowadzone jest postępowanie. Zatem skoro skutek prawny następuje z mocy prawa przez upływ terminu, procedowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe jest niedopuszczalne".
Przedstawione uchybienia proceduralne, powodują – zdaniem organu – konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki organ nadzoru budowlanego uznał również, że nie ma możliwości wydania decyzji reformacyjnej, a podstawowym argumentem, który za tym przemawia, jest fakt, że "nie można umorzyć postępowania już raz umorzonego" a ponadto konieczne jest jednoznaczne wyjaśnienie kwestii postanowienia wstrzymującego roboty budowlane. Jednocześnie organ odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, podkreślając, że przedłożenie dokumentu stwierdzającego prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie jest warunkiem koniecznym dla wydania pozwolenia na wznowienie robót budowlanych, w postępowaniu tym, orzeka się bowiem wyłącznie o przydatności robót .
Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli Z. O. i S. O. (po uzupełnieniu braku formalnych w postaci braku podpisu Z. O.), podnosząc, że nie zgadzają się z opinią wyrażoną przez organ drugiej instancji, gdyż jest dla nich krzywdząca. Wnoszą zatem o potrzymanie decyzji pierwszoinstancyjnej.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 z późn.zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając zatem w granicach przyznanych kompetencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Należy też dodać, że w myśl przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma prawo, a nawet obowiązek, wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.
Działając w graniach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, konieczność zastosowania art. 145 § 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja kasacyjna wydana na postawie art. 138 § 2 k.p.a., co oznacza, że przedmiotem kontroli Sądu musi być przede wszystkim prawidłowość zastosowania przez organ odwoławczy tego przepisu.
Trzeba zatem podkreślić, że – jak wynika to z art. 15 k.p.a. – postępowanie administracyjne jest postępowaniem dwuinstancyjnym. Istotą administracyjnego postępowania odwoławczego jest zaś przede wszystkim ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W myśl przywołanej wyżej dyrektywy, każda sprawa administracyjna, w której zastosowany został środek zaskarżenia w postaci odwołania, podlega bowiem dwukrotnemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu. Celem postępowania odwoławczego jest zatem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez organ odwoławczy, gdyż strona tego postępowania ma prawo do merytorycznego załatwienia jej sprawy rozstrzygniętej uprzednio przez organ pierwszej instancji. Takich możliwości nie stwarza art. 138 § 2 k.p.a. Wydana na jego podstawie decyzja ma charakter kasacyjny a nie reformacyjny. Stosując omawianą podstawę prawną organ nie orzeka zatem o istocie sprawy ale uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dlatego uchylenie decyzji na tej podstawie, możliwe jest jedynie, gdy zostaną spełnione określone przesłanki tj. organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak jest podstaw do przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 k.p.a.). W judykaturze utrwalony jest pogląd, że omawiany przepis stanowi wyłom w kodeksowej konstrukcji postępowania odwoławczego i między innymi dlatego, nie powinien być poddawany wykładni rozszerzającej ( zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 9 czerwca 1999 r., SN III RN 7/99, OSNP 2000/9/338; uzasadnienie uchwały SN z dnia 16 stycznia 1997 r, 1997 r., III ZP 5/96; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 4 maja 1998 r. FPS 2/98, ONSA 1998,Nr 3, poz. 79).
Należy zatem wyraźnie podkreślić, że decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji nie może być podjęta w innych sytuacjach niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a.. Żadne inne wady postępowania, ani wady decyzji nie dają bowiem podstaw do zastosowania tego przepisu. Natomiast przyczyny dla których organ uznał za konieczne wydanie decyzji kasacyjnej tego typu i nie skorzystał z uregulowania art. 136 k.p.a. powinny być w sposób przekonujący przedstawione w uzasadnieniu decyzji ( art. 107 § 3 k.p.a.). Trzeba tutaj zwrócić uwagę na szczególną rangę jaką ustawodawca przypisał uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. organ administracji jest zobowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym swojej decyzji między innymi fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na jakich się oparł oraz przyczyny, z powodu których odmówił wiarygodności innym dowodom. W uzasadnieniu prawnym należy zaś wyjaśnić podstawę prawną z przytoczeniem przepisów prawa. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że zadaniem uzasadnienia jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Motywy decyzji powinny być zatem tak przedstawione aby strona mogła zrozumieć i ewentualnie zaakceptować zasadność przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy nie pozwala również na dokonanie kontroli tej decyzji w postępowaniu sądowym. Niedopełnienie tego obowiązku powoduje naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 9, art. 7 i art. 11 k.p.a. i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.
Analizując treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że nie spełnia ono określonych wyżej wymogów. Nie zostało bowiem precyzyjnie wykazane z jakich względów organ odwoławczy uznał, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga przekazania jej do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organ drugiej instancji przedstawił w uzasadnieniu obszerny wywód prawny, ale w ogóle nie podał, czy i w jakim zakresie postępowanie wyjaśniające powinno zostać uzupełnione. Nie wykazał również, że bez uzupełnienia postępowania w znacznej części, nie jest możliwe podjęcie decyzji o której mowa w art. 138 § 1 k.p.a., gdyż zebrany materiał dowodowy jest do tego niewystarczający.
Zasadniczym motywem wydania zaskarżonej decyzji kasacyjnej były "błędy proceduralne" popełnione przez organ pierwszej instancji, przy czym w obszernym uzasadnieniu tej decyzji nie zostało jednoznacznie i czytelnie wskazane na czym konkretnie - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy - błędy te miały polegać. Jak należy domniemywać z wywodu zawartego w uzasadnieniu – uchybienia te polegały na wydaniu przez organ pierwszej instancji postanowienia w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, bez należytego wyjaśniania, czy istniały ku temu wystarczające przesłanki, tzn. czy roboty budowlane były w momencie podjęcia tego postanowienia wykonywane. W zależności od tego, jaki byłby ustalony stan faktyczny, organ wskazywał teoretycznie, różne możliwe kierunki dalszego postępowania. Jednocześnie zauważył jednak, że powyższe postanowienie, wobec brzmienia art. 50 ust. 4 Prawa budowlanego, z mocy prawa utraciło swoją ważność /posługując się terminologią organu: "wygasło z mocy prawa"/ gdyż w terminie dwóch miesięcy nie została wydana decyzja o której mowa w art. 51 ust. 1 lub w art. 50a pkt 2 . W takiej sytuacji stwierdził, że skoro przez upływ terminu nastąpił określony wyżej skutek prawny, "procedowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe jest niedopuszczalne".
Przytoczone uwagi wskazują zatem, że organ odwoławczy, mógł dokonać oceny prawnej zdarzeń jakie zaistniały w rozpoznawanej sprawie w związku z nie wydaniem przez organ pierwszej instancji stosownego orzeczenia, bez konieczności przeprowadzenia postępowania uzupełniającego. Potwierdza to również fakt, że organ ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, a więc można przyjąć, że rozpoznał sprawę w pewnej części. Obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji odnosi się bowiem do sprawy w jej całokształcie, na który składają się również podniesione w odwołaniu zarzuty. Zatem rozpatrzenie tylko zarzutów odwołania, przy jednoczesnym zastosowaniu instytucji kasacyjnej, kłóci się z istotą regulacji zawartej w art. 138 § 2 k.p.a. Nie było również wystarczających powodów do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia z tego względu, że niewyjaśniona została - jak to ujął organ – kwestia postanowienia wstrzymującego roboty budowlane. Zebrany w sprawie materiał dowodowy - zwłaszcza protokół z dowodu z oględzin i opinia dotycząca stanu technicznego wykonanych robót z dokumentacją fotograficzną – zawierał wystarczające informacje dla ustalenia czy roboty budowlane pozostawały w toku, czy też nie. Organ II instancji, mając pomimo to wątpliwości, mógł skorzystać z możliwości jakie stwarza mu art. 136 k.p.a.
Zauważyć, również należy, że upływ dwumiesięcznego terminu określonego w art. 50 ust. 4 ustawy Prawo budowlane i nie wydanie przed upływem tego terminu wskazanych wcześniej decyzji, spowodowało utratę ważności postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych. W takim przypadku, w orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony jest pogląd, że okoliczność ta stanowi podstawę umorzenia postępowania ( np. wyrok SN z dnia 13 maja 1999 r., III RN, 2/99; wyrok NSA z dnia 14 lipca 1998 r., IV 1497/96). W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji jako przyczynę umorzenia postępowania wskazał jednak inną okoliczność. Bezprzedmiotowość postępowania wiązał bowiem ze stwierdzeniem, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania legalizacyjnego skoro wszystkie wykonane roboty budowlane odpowiadają normom technicznym. Zatem – wobec utraty ważności przywołanego wcześniej postanowienia - przede wszystkim ta okoliczność powinna być poddana ocenie organu odwoławczego, który w oparciu o zebrany materiał dowodowy powinien ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę objętą zakresem postępowania pierwszoinstancyjnego. W razie potrzeby, w granicach określonych w art. 136 k.p.a. organ ten mógł przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe.
Podkreślić należy, że orzeczenie organu odwoławczego powinno mieć przede wszystkim charakter merytoryczno - reformacyjny. Zgodnie z art. 138 §1 k.p.a. kompetencje organu odwoławczego obejmują zarówno korygowanie wad prawnych decyzji pierwszoinstancyjnej polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych. Jeżeli więc organ II instancji stoi na stanowisku, że podstawa prawna zastosowana przez organ pierwszej instancji jest wadliwa lub organ błędnie ocenił okoliczności faktyczne, to zdarzenia te nie mogą być przyczyną skorzystania z art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy uchyla zatem zaskarżoną decyzję jeżeli uzna, że rozstrzygniecie sprawy jest wadliwe, i jest to podstawa do merytorycznej zmiany treści rozstrzygnięcia, albo też utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. W razie gdy uzasadnienie takiej decyzji jest wadliwe, organ nadzoru ma prawo zastąpić je uzasadnieniem prawidłowym. Natomiast dla wydania decyzji kasacyjnej konieczne jest spełnienie przesłanek normatywnych kasacji tj. stwierdzenie, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części a uzupełnienie postępowania w trybie art. 136 k.p.a. nie jest możliwe. W niniejszej sprawie – jak wcześniej wykazano – ta podstawowa przesłanka nie została jednak wykazana.
Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego zawartych w art. 15, art. 136 i art. 138 § 2 k.p.a. a także przepisów o uzasadnieniu decyzji zawartych w art. 107 § 3 k.p.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie w pierwszym rzędzie rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wskazań i uwag zawartych w niniejszym wyroku. Jeżeli zaś organ odwoławczy będzie miał nadal istotne wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, powinien rozważyć możliwość zastosowania przepisu art. 136 k.p.a. Dopiero jeżeli uzna, że zakres uzupełniającego postępowania dowodowego przekracza dopuszczalne granice, gdyż istnieje konieczność przeprowadzenia tego postępowania w znacznej części, zobligowany będzie zastosować decyzję kasacyjną. Trzeba jednak zaznaczyć, iż przekonujące i rzeczowe motywy takiego działania powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji.
Uwzględniając powyższe Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Zgodnie zaś z art. 152 przywołanej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI