II SA/Wr 43/09

II SA/Wr 43/09 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2009-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Julia Szczygielska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 1,4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Cisek, Sędzia WSA Anna Siedlecka, Protokolant Izabela Krajewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2009 sprawy ze skargi K.P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęty grunt zajęty pod drogę publiczną I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania K.P. od decyzji Starosty Powiatu K. z dnia [...], Nr [...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz K.P. za przejście z mocy prawa na własność Powiatu K. działki gruntu zajętej pod drogę publiczną, Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda D. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., przez Powiat K., własności gruntu zajętego pod drogę publiczną, położonego w J., gmina L.K. oznaczonego w operacie ewidencji gruntów jako działka nr 387/2 AM-1, o powierzchni 1,10 ha. Nabycie nastąpiło w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Żadna ze stron nie wniosła odwołania od powyższej decyzji, w związku z tym stwierdzono jej ostateczność z dniem 5 czerwca 2006 r.
Wnioskiem z dnia 18 października 2004 r. K.P. wystąpił do Starosty K. o wypłatę odszkodowania za nieruchomość, objętą księgą wieczystą nr 49663, która z mocy prawa przeszła na własność Powiatu K..
Organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania, działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), art. 129 ust. 1 i 5, art. 130, art. 132 ust. la i 2, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. - decyzją nr [...] z dnia [...] orzekł:
1) Przyznać K.P. odszkodowanie za zajętą pod drogę publiczną z mocy prawa nieruchomość, położoną na terenie gminy L.K., oznaczoną geodezyjnie jako działka 387/2 (AM-1) obręb J., o powierzchni 1,10 ha,
2) Ustalić wysokość odszkodowania zgodnie z operatem szacunkowym rzeczoznawcy majątkowego A.S. z dnia 19 listopada 2007 r. na kwotę 109.800 zł.
3) Wypłacić odszkodowanie na rzecz K.P. - w terminie 14 dni od dnia, w którym przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna.
Od decyzji tej odwołanie wniósł pełnomocnik strony - adwokat R.B. zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść przedmiotowej decyzji, w postaci naruszenia art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez:
1) nieuwzględnienie w ustalonym odszkodowaniu - części składowej przejętej nieruchomości tj. działki nr 387/2 (JAM-1) obręb J., którą stanowi droga powiatowa;
2) uwzględnienie w całości operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego A.S., przy jednoczesnym całkowitym pominięciu operatu prywatnego, sporządzonego przez rzeczoznawców majątkowych E.M. oraz E.J.-S..
W związku z powyższym, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z treścią odwołania bądź uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Wojewoda D. nie uwzględnił wniesionego odwołania, stwierdzając, że Starosta K. przeprowadził postępowanie, respektując przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) jak i ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).
Odnosząc się do zarzutu dot. niewyjaśnienia przez organ pierwszej instancji rozbieżności pomiędzy operatami co do obliczonej wartości nieruchomości organ odwoławczy wskazał, że ustalenie odszkodowania w przedmiotowej sprawie powinno nastąpić przy odpowiednim zastosowaniu przepisów działu III, rozdziałów 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.). z uwzględnieniem przepisów z art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Biorąc pod uwagę art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami - podstawę ustalenia odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135 ustawy, wartość rynkowa nieruchomości. Przy ustalaniu tejże wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan zagospodarowania oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami. Stosownie do przepisu § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109), przy określaniu wartości rynkowej gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne stosuje się podejście porównawcze, przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych bądź zajętych pod drogi publiczne. Przepis ten stosuje się odpowiednio do określania wartości nieruchomości lub ich części dla ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z tym, że stan tych nieruchomości przyjmuje się na dzień 29 października 1998 r., a ceny na dzień wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania. Nie uwzględnia się nakładów dokonanych przez osobę uprawnioną po utracie prawa do władania gruntem.
Operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego na zlecenie organu, spełnia w ocenie organu odwoławczego wymogi powołanych wcześniej przepisów.
Wartość rynkowa nieruchomości została określona podejściem porównawczym, metodą porównywania parami. Stan nieruchomości został ustalony na dzień 29 października 1998r., zaś wartość nieruchomości ustalono na podstawie cen z dnia wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania.
Zgodnie z art. 153 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podejście porównawcze polega na określeniu wartości nieruchomości przy założeniu, że wartość ta odpowiada cenom, jakie uzyskano za nieruchomości podobne, które były przedmiotem obrotu rynkowego. Ceny koryguje się ze względu na cechy różniące nieruchomości podobne od nieruchomości wycenianej oraz uwzględnia się zmiany poziomu cen wskutek upływu czasu. Podejście porównawcze stosuje się, jeśli są znane ceny i cechy nieruchomości podobnych do nieruchomości wycenianej. Przy metodzie porównywania parami porównuje się nieruchomość będącą przedmiotem wyceny, której cechy są znane, kolejno z nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości.
Odpowiadając na zarzut naruszenia przepisu art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił na podstawie zgromadzanych dowodów, że w omawianej sprawie słuszne odszkodowanie obejmuje jedynie wartość gruntu zajętego pod drogę publiczną.
Z ustalonego w sprawie stanu fatycznego wynika, że przedmiotowa droga została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przez Rejon Dróg Publicznych w W. jako droga o nawierzchni tłuczniowej, w miejscu istniejącej drogi gruntowej. Natomiast w roku 1988 została wykonana nawierzchnia mineralno-bitumiczna.
Dalej organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością J.P. w efekcie przysądzenia prawa własności (między innymi działki nr 387 (AM-1) obręb J., o urządzonej księdze wieczystej nr 49663) postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], zmienionego następnie w dniu 13 grudnia 2002 r. - po uprzednim przybiciu w toku postępowania egzekucyjnego. K.P. stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy darowizny (akt notarialny Rep. [..] z dnia [...]).
Jak wynika z powyższych ustaleń, w granicach przedmiotowej działki znajdowała urządzona droga J.-K. K.-S., która zgodnie z rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: bydgoskim, elbląskim, gdańskim, gorzowskim, legnickim, krakowskim, łódzkim, skierniewickim, toruńskim, wałbrzyskim, włocławskim i wrocławskim (Dz. U. Nr 35, poz. 179 ze zm.) została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich i, oznaczona numerem porządkowym [...]. Natomiast zarząd nad nią sprawowała Okręgowa Dyrekcja Dróg Publicznych, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. Nr 14, poz. 60 ze zm.).
Zgodnie z art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dotychczasowe drogi krajowe i wojewódzkie, które nie zostały wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) z dniem 1 stycznia 1999r. stały się drogami powiatowymi.
Droga wojewódzka nr [...] nie została wymieniona w przedmiotowym rozporządzeniu, z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą powiatową. Natomiast zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, drogi powiatowe są własnością powiatu.
Przedłożony przez stronę operat szacunkowy z dnia 15 lutego 2007 r., sporządzony przez rzeczoznawców majątkowych E.M. i E.J.-S., określający wartość działki nr 387 (AM-1) obręb J., o powierzchni 1,13 ha wraz z występującą na niej urządzoną drogą, na kwotę 966.630 zł., nie odpowiada w ocenie organu odwoławczego wymogom określonym w rozporządzeniu w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Przede wszystkim w operacie tym nie wymieniono obszaru badanego rynku nieruchomości (województwo dolnośląskie jest określeniem zbyt ogólnym) oraz nie sprecyzowano wyraźnie czy nieruchomości przyjęte do porównania są to nieruchomości przeznaczone czy zajęte pod drogę. Ponadto uwzględnione zostały nakłady poczynione na przedmiotową nieruchomość w latach siedemdziesiątych XX wieku przez Skarb Państwa.
W operacie sporządzonym na zlecenie organu, rzeczoznawca dokonał wyceny uwzględniającej zasady szacowania nieruchomości dla określonego celu i wyceniony został wyłącznie grunt.
Odpowiadając na zarzut w zakresie braku działań organu pierwszej instancji celem rozstrzygnięcia pojawiających się wątpliwości, organ podkreślił, iż obowiązujące orzecznictwo potwierdza fakt, że żaden przepis prawa procesowego nie nakłada na organy administracji publicznej obowiązku przeprowadzenia kolejnego dowodu z opinii biegłego (biegłych) tylko dlatego, że w sprawie wydane zostały przeciwstawne opinie. Wprawdzie organ orzekający niewątpliwie dysponuje możliwością zasięgnięcia dowodu z kolejnej opinii biegłego, jednakże wówczas gdy dostępnymi środkami dowodowymi (a w tym wydaniem opinii uzupełniającej) nie dałoby się usunąć zachodzących w sprawie wątpliwości [zob. Wyrok NSA z dnia 05.05.1999 r., sygn. IV SA 2316/97, Lex nr 48641].
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, dowód z opinii biegłego (również - rzeczoznawcy majątkowego), jak każdy dowód w sprawie podlega ocenie przez organ administracji z uwzględnieniem całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie (art. 77 ust. 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.). Ocena wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy należy do obowiązków organu, ponieważ to właśnie organ ostatecznie rozstrzyga sprawę. Nie może więc ograniczać się jedynie do powołania na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły konkluzję tę oparł i skontrolować prawidłowość jego rozumowania z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Dokonanie tych czynności potwierdzać powinno uzasadnienie decyzji.
W niniejszej sprawie zdaniem organu odwoławczego czynności organu pierwszej instancji odpowiadają powyższym wymogom. Starosta K. prawidłowo dokonał porównania i wyczerpującej oceny wszystkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, od czego nie może zwolnić się przez dyskrecjonalne przyznanie wartości dowodowej jednemu z nich. W uzasadnieniu decyzji zostały wskazane dowody, na których organ się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie przed organem pierwszej instancji zostało przeprowadzone prawidłowo, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Treść uzasadnienia decyzji Starosty świadczy o tym, że przeprowadził w stopniu wystarczającym postępowanie wyjaśniające w sprawie, a w szczególności dokonał analizy operatów szacunkowych, stosownie do wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady, która ustanawia obowiązek organów administracji publicznej, by w toku postępowania podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ pierwszej instancji wyważył słuszny interes w sprawie, dowodem tego jest ustalenie wysokości odszkodowania zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 19 listopada 2007 r. sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego A.S. w kwocie 109.800 zł.
Zgodnie z powyższym organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty Powiatu K. i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję, K.P. - podobnie jak w odwołaniu - zarzucił:
naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść wydanej decyzji a to w postaci naruszenia: art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego - poprzez stwierdzenie, że decyzja wydana przez Starostę K. została wydana prawidłowo a zatem że prawidłowo zostało przyznane K.P. odszkodowanie nie uwzględniające znajdującej się na działce nr 387/2 (AM-l) drogi, podczas gdy stanowi ona część składową wskazanej nieruchomości, a tym samym winna zostać uwzględniona podczas orzekania o należnym stronie odszkodowaniu. Ponadto uwzględnienie w całości operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego A.S. oraz całkowite pomięcie operatu prywatnego, sporządzonego przez rzeczoznawców majątkowych E.M. oraz E.J.-S., bez wskazania konkretnych podstaw a także bez dokonania porównania i wyjaśnienia i istotnych rozbieżności, dotyczących obliczonej wartości nieruchomości, do czego organ administracji jest zobowiązany a tym samym ustalenie wysokości odszkodowania z pominięciem istotnych dla sprawy zagadnień.
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływa na treść zapadłego rozstrzygnięcia, mianowicie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez nie uwzględnienie wątpliwości strony odnośnie sporządzonego operatu szacunkowego oraz nie rozstrzygnięcie istotnych w sprawie okoliczności, wynikających z przedstawienia dwóch rozbieżnych opinii biegłych oraz podnoszonych przez stronę wątpliwości związanych z prawidłowym dokonaniem wyceny przedmiotowego gruntu, pomimo iż strona zgłaszała własne zastrzeżenia w odwołaniu od decyzji Starosty K..
W uzasadnieniu skargi ponawiając argumentację podniesioną w odwołaniu, K.P. powołał się dodatkowo na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i literaturę, podkreślając, że w momencie przejścia własności gruntu na K.P. jego część składową stanowiła także należąca do niej droga. Zatem dokonując zajęcia tejże nieruchomości pod drogę publiczną należne odszkodowanie winno uwzględniać całość nieruchomości, zatem wraz z przynależną do niej drogą. Nie znajduje bowiem Jego zdaniem uzasadnienia wycena jedynie części tej nieruchomości z pominięciem przynależnych do niej elementów, gdy to cały grunt, wraz z drogą, został zajęty pod drogę publiczną i jego własność przeszła na rzecz Powiatu K..
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję
Na wstępie należy podkreślić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Wojewody D. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty K. z dnia [...], Nr [...] - naruszają przepisy prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), co powoduje, iż decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.
Wskazać należy, że w prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu administracyjnym obowiązkiem organów, warunkującym wydanie zgodnej z prawem decyzji, było podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli /art.7 k.p.a./. W tym zakresie organy zobowiązane były zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy /art. 77 § 1 k.p.a./ oraz dokonać jego prawidłowej oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów /art.80 k.p.a./.
Przedstawione wyżej przepisy i wynikające z nich obowiązki zostały przez orzekające w niniejszej sprawie organy naruszone, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie odszkodowania na grunt zajęty pod drogę publiczną, położony na terenie gminy L.K., oznaczony geodezyjnie jako działka 387/2, /AM-1/ obręb J. o powierzchni 1,10ha.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art.73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze. zm. - zwanej dalej u.p.w.u.r.a.p.).
Zgodnie z ust.1 w/w art.73 u.p.w.u.r.a.p. - nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. O objęciu zatem powyższą regulacją danej nieruchomości decyduje jej przynależność do wyznaczonej generalnymi przesłankami kategorii gruntów. Przesłanki te mają charakter tak pozytywny, tj. pozostawanie nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego oraz zajęcie tej nieruchomości pod drogę publiczną, jak i negatywny, tj. Skarb Państwa bądź właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie może być właścicielem danej nieruchomości.
Podstawą zaś ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o której była mowa wyżej, jest ostateczna decyzja wojewody /art.73 ust.3 u.p.w.u.r.a.p./.
Warunkiem zaś zgodnie z art.73 ust.4 omawianej ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - ustalenia i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 1 jest złożenie wniosku przez właściciela w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Niesporna jest w niniejszej sprawie okoliczność, że zgodnie z przywołanym art. 73 ust. 1 u.p.w.u.r.a.p. z dniem 1 stycznia 1999r. Powiat K. stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, położonej w J. gmina L.K., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu J. jako działka nr 387/2 AM-1, o pow. 1,10 ha, co zostało potwierdzone ostateczną decyzją Wojewody D. z dnia [...], Nr [...].
Skarżący K.P. wniosek o przyznanie odszkodowania za utratę ww. gruntu zajętego pod drogę publiczną złożył w Starostwie Powiatowym w K. w dniu 21 października 2004r.
W takiej sytuacji, skoro bezsporne było, że opisana wyżej nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność Powiatu K. na zasadzie określonej art. 73 ust.1 u.p.w.u.r.a.p, podstawowym zadaniem organu było ustalenie, czy wniosek pochodzi od osoby legitymowanej do żądania wypłaty przedmiotowego odszkodowania.
Tak jak to już wyżej Sąd podkreślił, zgodnie z art. 73 ust. 4 przywołanej ustawy odszkodowanie wypłaca się bowiem i ustala na wniosek właściciela nieruchomości złożony w ustawowym terminie.
Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wykładnia celowościowa i funkcjonalna wskazanego wyżej przepisu prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż uprawnionym do odszkodowania jest wyłącznie właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę nieruchomości i na jej wniosek zgodnie z art.73 ust.4 ustalane i wypłacane jest odszkodowanie /por. wyrok NSA z 8 lutego 2008r., sygn.akt I OSK 68/07 - nie publikowany, treść /w:/ orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z 6 maja 2008r., sygn.akt I OSK 704/07 - nie publikowany, treść /w:/ orzeczenia.nsa. gov.pl/.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest też pogląd, że przedmiotowe uprawnienie odszkodowawcze przysługuje również osobom, które w drodze czynności prawnych nabyły prawo do tego odszkodowania (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2008 r., sygn.akt I OSK 1981/06 - nie publikowany, treść /w:/ orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2009r., sygn.akt I OSK 260/08 - nie publikowany, treść /w:/ orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Lektura akt niniejszej sprawy wskazuje, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie na wniosek skarżącego K.P. i przyznał na Jego rzecz odszkodowanie nie przeprowadzając czynności wyjaśniających dla ustalenia czy skarżący istotnie posiada prawo do przedmiotowego odszkodowania.
W niniejszej sprawie, organy obu instancji nie rozważały, czy nabycie przedmiotowej działki gruntu przez K.P. w formie darowizny uczynionej przez J.P., uprawnia skarżącego do ubiegania się o ustalenie przedmiotowego odszkodowania.
Organy nie badały, czy w w/w akcie darowizny J.P. oprócz własności nieruchomości dokonał także na rzecz skarżącego przeniesienia prawa do przedmiotowego odszkodowania.
Równie istotnym przy tym uchybieniem organów było nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji zaniechanie rozważenia, jaki charakter ma przybicie, a dalej postanowienie Sądu o przysądzeniu prawa własności tej działki na rzecz Józefa Przygodzkiego, czyli ustalenie, czy na rzecz J.P. przeniesione zostało prawo do przedmiotowego odszkodowania . Zgodnie zaś z zasadą nemo plus iuris ad alium transfere potest, quam ipse habet darczyńca nie może przenieść na obdarowanego więcej praw niż sam posiada.
Podkreślić należy, że w postępowaniu odszkodowawczym organy obowiązane były podjąć czynności wyjaśniające w powyższym zakresie.
Dodatkowo Sąd zauważa, że w przekazanych Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych brak jest tak w/w umowy darowizny, jak i postanowienia Sądu o przybiciu, jak i postanowienie Sądu o przysądzeniu prawa własności tej działki gruntu na rzecz J.P.. W orzecznictwie przyjęte zaś zostało, że powoływanie się w uzasadnieniu decyzji na dokument, który nie znajduje się w aktach sprawy, jest niewątpliwie wadą postępowania, a co ma miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Białymstoku z 8 czerwca 2006r., sygn.akt II SA/Bk 240/05, LEX nr 284733).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien uwzględnić ustalenia wynikające z niniejszego wyroku i podjąć czynności procesowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, zachowując przy tym reguły postępowania administracyjnego wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego.
Oznacza to, że w toku ponownego postępowania organ winien zebrać i rozpatrzyć cały materiał sprawy i ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością oraz dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art.107 § 3 k.p.a.
Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny - stwierdzając, że zaskarżone decyzje wydane zostały z istotnym naruszeniem prawa - zgodnie z art. 145 § 1 lit. c powołanej wcześniej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. Klauzula zawarta w pkt. II wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd, przepisu art. 152 przywołanej ustawy.
Uzupełniająco należy wskazać, że z uwagi na stwierdzone wyżej uchybienia polegające na naruszeniu przepisów procedury administracyjnej, przedwczesne byłoby w chwili obecnej rozpatrywanie przez Sąd zarzutów skargi, w tym kwestii merytorycznych.
Na marginesie zauważyć należy, że zagadnienie prawne dotyczące problemu ustalenia uprawnionego do odszkodowania w przypadku nabycia nieruchomości po dniu 1 stycznia 1999r. przedstawione zostało do rozstrzygnięcia w formie uchwały Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009r., sygn.akt I OSK 313/08 - nie publikowane, treść /w:/ orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Nadto postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2007r., sygn.akt II SA/GI 619/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art.193 Konstytucji RP zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy przepis art.73 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze .zm.) w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art.73 ust.3 tej ustawy, jest zgodny z art.2, art.31 ust.3, art.32 ust.1 i art.64 ust.2 i 3 Konstytucji RP".
Przedstawione powyżej pytanie prawne jest obecnie przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn.akt P 33/07.
H.B. 25.06.2009r.